Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:14

«Ο τρίτος», λέει, «ποταμός είναι ο Τίγρης, αυτός που ρέει απέναντι από τους Ασσυρίους»· διότι διασχίζει τα μέρη της Ανατολής και βυθίζεται κάτω από τη γη και αναδύεται από την Αρμενία, ανάμεσα στους Καρδυαίους και τους Αρμενίους, και αναβλύζει πάλι και διακλαδίζεται στη γη των Ασσυρίων. Αλλά και ο τέταρτος ποταμός, ο Ευφράτης, ομοίως με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αφού βυθιστεί κάτω από τη γη, ανέρχεται από την Αρμενία και με αυτόν τον τρόπο κατακλύζει την Περσία. Εάν λοιπόν δεν υπάρχει αισθητός παράδεισος, δεν υπάρχει πηγή· εάν δεν υπάρχει πηγή, δεν υπάρχει ποταμός· εάν δεν υπάρχει ποταμός, δεν υπάρχουν τέσσερις αρχές· εάν δεν υπάρχει ο Φισών, δεν υπάρχει ο Γεών, δεν υπάρχει ο Τίγρης· εάν δεν υπάρχει ο Τίγρης, δεν υπάρχει ο Ευφράτης· εάν δεν υπάρχει ο Ευφράτης, δεν υπάρχει συκιά, δεν υπάρχουν φύλλα, δεν υπάρχει ο Αδάμ, δεν υπάρχει η βρώση, δεν υπάρχει η Εύα· εάν δεν υπάρχει η Εύα, δεν έφαγε από το ξύλο· εάν δεν έφαγε από το ξύλο, δεν υπάρχει ο Αδάμ· εάν δεν υπάρχει ο Αδάμ, δεν υπάρχουν άνθρωποι, αλλά πλέον η αλήθεια είναι μύθος και τα πάντα ερμηνεύονται αλληγορικά. Υπάρχει λοιπόν ο Αδάμ· διότι εμείς προερχόμαστε από αυτόν, όντες όλοι γένος του κατά διαδοχή, και τον βλέπουμε μέσω του πλήθους στη διαδοχή των γενεών.

Εορτάζει τις εορτές των εορτών, έχοντας στο κέντρο της τον βασιλιά των ασωμάτων, ταυτόχρονα ως νυμφίο και ως βασιλιά· εορτάζει εορτές, ως κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού, που πυκνώνει το φύλλωμά της χωρίς να το αποβάλλει· εορτάζει εορτές, υπάρχοντας ως εαρινό κρίνο του παραδείσου, στο οποίο βρίσκεται ο Χριστός, το πραγματικά ευθαλές κρίνο, το οποίο δεν κρίνει, αλλά σώζει τον κόσμο. Στην οποία βρίσκεται ο Χριστός, το ίον (άνθος) που πραγματικά ιάται τα πάθη αυτών που νοσούν· στην οποία βρίσκεται ο αμπελώνας, αυτός που λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή»· στην οποία βρίσκεται ο ελαιώνας, αυτός που πραγματικά ελεεί αυτούς που ελπίζουν σε αυτόν· στην οποία εβλάστησε από τη ρίζα του Ιεσσαί ο προαιώνιος κλάδος, αγεώργητα και χωρίς το σκάψιμο ανθρώπινης σποράς· στην οποία βρίσκεται η αέναη πηγή· στην οποία δεν ρέουν ο Φισών, ο Γεών, ο Τίγρης και ο Ευφράτης, αλλά ο Ματθαίος, ο Μάρκος, ο Λουκάς και ο Ιωάννης, αυτοί που ποτίζουν τον παράδεισο της Εκκλησίας του Χριστού. Εκεί όπου όλη η νεολαία σήμερα, ως κατάκαρπη ελιά κρατώντας κλάδους ελιάς, παρακαλούμε τον ελεήμονα Χριστό· φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, ανθίζοντας ανοιξιάτικα στις αυλές του, εορτάζουμε εορτή, βλέποντας τον χειμώνα του Νόμου να έχει υποχωρήσει.

Ευφράτης (Γέν. 2, 14). Ποταμός της Μεσοποταμίας, ο οποίος προέρχεται από τον παράδεισο. Ελλασάρ (Γέν. 14, 1). Πόλη του βασιλείου του Αριώχ. Εφραθά (Γέν. 35, 16. 19). Περιοχή της Βηθλεέμ, της πόλης του Δαβίδ, στην οποία γεννήθηκε ο Χριστός. Ανήκει στη φυλή Βενιαμίν. Κοντά στην «οδό» της έθαψαν τη Ραχήλ, σε απόσταση τεσσάρων μιλίων από την Ιερουσαλήμ, στον λεγόμενο ιππόδρομο. Το μνήμα επιδεικνύεται μέχρι και σήμερα. Και ο πατέρας του Βηθλεέμ ονομαζόταν Εφραθά, όπως αναφέρεται στα βιβλία των Παραλειπομένων.

Στοιχείο Τ. Από τη Γένεση. Τίγρης (Γεν. 2, 14). Ποταμός που εξέρχεται από τον παράδεισο, ο οποίος κατευθύνεται μεν, σύμφωνα με τη Γραφή, «απέναντι των Ασσυρίων», εκβάλλει δε «στην Ερυθρά Θάλασσα», όπως αναφέρει ο Ιώσηπος, και ονομάζεται Τίγρης εξαιτίας της ορμητικότητάς του, παρόμοια με την ονομασία του ομώνυμου ζώου.

Εφόσον, λοιπόν, καταδείχθηκαν τα ονόματα των δώδεκα ορέων της γης, είναι αναγκαίο να σου γνωστοποιήσω και τους επιφανείς ποταμούς. Οι ονομαστοί ποταμοί στη γη είναι, λοιπόν, σαράντα, οι εξής: (1) ο Ινδός, ο λεγόμενος Φισών (2) ο Νείλος, ο λεγόμενος Γηών (3) ο Τίγρης (4) ο Ευφράτης (5) ο Ιορδάνης (6) ο Κηφισός (7) ο Τάναϊς (8) ο Ισμηνός (9) ο Ερύμανθος (10) ο Άλυς (11) ο Αίσωπος (12) ο Θερμώδων (13) ο Ερασίνος (14) ο Ρείος (15) ο Βορυσθένης (16) ο Αλφειός (17) ο Ταύρος (18) ο Ευρώτας (19) ο Μαίανδρος (20) ο Αξιός (21) ο Πύραμος (22) ο Ορέντης (23) ο Έβρων (24) ο Σαγγάριος (25) ο Αχελώος (26) ο Πηνειός (27) ο Εύηνος (28) ο Σπερχειός (29) ο Κάυστρος (30) ο Σιμόεις (31) ο Σκάμανδρος (32) ο Στρυμών (33) ο Παρθένιος (34) ο Ίστρος (35) ο Ρήνος (36) ο Βαίτης (37) ο Ροδανός (38) ο Ηριδανός (39) ο Βαίος (40) ο Θούβηρος, ο οποίος σήμερα ονομάζεται Τίβερης· συνολικά σαράντα ποταμοί.

Αυτοί λοιπόν οι ποταμοί περιέχονται μέσα στη γη. Λένε δε κάποιοι που θεωρούνται έμπειροι, ότι οι τέσσερις πρώτοι μεγάλοι ποταμοί, δηλαδή ο Φισών, ο Γηών, ο Τίγρης και ο Ευφράτης, είναι ακατάληπτοι, και κανείς δεν γνωρίζει από πού ή πώς πηγάζουν. Λένε επίσης και τούτο, ότι όταν πλημμυρίζει ο Γηών, ο καλούμενος Νείλος, ο οποίος ποτίζει όλη τη γη της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας, οι άλλοι τρεις ελαττώνονται, όταν όμως αυτός μειωθεί, εκείνοι υψώνουν τα νάματά τους. Γι' αυτό και τα ύδατά τους έχουν το ίδιο χρώμα· διότι ο Ιορδάνης παρασύρει λευκωπά κύματα και εκβάλλει στην πράσινη θάλασσα, η οποία καλείται Νεκρά.

Και το όνομα «του τρίτου ποταμού είναι Τίγρης· αυτός είναι που πορεύεται απέναντι από τους Ασσυρίους»· αυτός, λέγει, είναι η όσφρηση, η οποία χρησιμοποιεί οξύτατη την ορμή του ρεύματός της· πορεύεται δε απέναντι από τους Ασσυρίους, επειδή, λέγει, όταν εκπνέεται ο αέρας κατά την αναπνοή προς τα έξω, το ρεύμα αέρα που ανασύρεται από το περιβάλλον εισέρχεται οξύτερο και βιαιότερο· διότι, λέγει, αυτή είναι η φύση της αναπνοής. «Ο δε τέταρτος ποταμός είναι ο Ευφράτης»· αυτόν λένε πως είναι το στόμα, μέσω του οποίου συντελείται η έξοδος της προσευχής και η είσοδος της τροφής· ο οποίος ευφραίνει, τρέφει και χαρακτηρίζει τον πνευματικό και τέλειο άνθρωπο.

Αφού δημιουργήθηκαν τα πάντα, όπως έχει γραφτεί από τον Μωυσή, ο ουρανός και η γη και όσα υπάρχουν σε αυτά, οι δώδεκα άγγελοι της μητέρας χωρίστηκαν «σε τέσσερις αρχές», και κάθε τέταρτο από αυτούς ονομάζεται ποταμός: Φεισών και Γεών και Τίγρης και Ευφράτης, όπως, λέει, αναφέρει ο Μωυσής. Αυτοί οι δώδεκα άγγελοι περιφέρονται στα τέσσερα μέρη, στενά συνδεδεμένοι μεταξύ τους, και κυβερνούν τον κόσμο, έχοντας λάβει από την Εδέμ μια σατραπική εξουσία πάνω στον κόσμο. Διότι δεν παραμένουν πάντα στους ίδιους τόπους, αλλά σαν σε κυκλικό χορό περιφέρονται σε όλη τη γη, αλλάζοντας από τόπο σε τόπο και παραχωρώντας ο ένας στον άλλον, σε συγκεκριμένους χρόνους και διαστήματα, τους τόπους που τους έχουν οριστεί. Όταν δε επικρατεί στους τόπους ο Φεισών, λέει, λιμός, στενοχώρια και θλίψη συμβαίνουν σε εκείνο το μέρος της γης, διότι είναι φειδωλό το τάγμα αυτών των αγγέλων. Ομοίως και σε καθένα από τα τέσσερα μέρη, ανάλογα με τη δύναμη και τη φύση κάθε ποταμού, προκύπτουν κακοί καιροί και εξάρσεις ασθενειών. Και αυτό, κατά την επικράτηση αυτών των τεσσάρων ποταμών, σαν ένα ρεύμα κακίας σύμφωνα με το θέλημα της Εδέμ, περιφέρεται αδιάκοπα στον κόσμο.

Είδες το μήκος του παραδείσου να εκτείνεται έως τα πέρατα της οικουμένης; Εδώ δεν υπάρχει όφις, ο τόπος είναι καθαρός από θηρία, και περιτειχίζεται με τη χάρη του Πνεύματος. Έχει και πηγή αυτός ο παράδεισος, όπως ακριβώς και εκείνος, πηγή που είναι μητέρα αμέτρητων ποταμών, και όχι μόνο τεσσάρων. Διότι αυτή η πηγή δεν αναβλύζει τον Τίγρη, ούτε τον Ευφράτη, ούτε τον Αιγυπτιακό Νείλο, ούτε τον Ινδικό Γάγγη, αλλά αναρίθμητους ποταμούς. Ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος ο Θεός που μας χάρισε τους ποταμούς· «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», λέει, «όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του». Είδες πώς δεν είναι τέσσερις οι ποταμοί, αλλά απεριόριστοι αυτοί που εκχέονται από εκείνη την πηγή; Και η πηγή δεν είναι θαυμαστή μόνο ως προς το πλήθος, αλλά και ως προς τη φύση της· διότι τα νάματα δεν είναι ύδατος, αλλά είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Αυτή η πηγή μοιράζεται σε κάθε ψυχή των πιστών, και δεν μειώνεται· μοιράζεται, και δεν δαπανάται· κατακερματίζεται, και δεν ελαττώνεται· σε όλους είναι ολόκληρη, και στον καθένα ολόκληρη. Τόσο μεγάλα είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Θέλεις να μάθεις την αφθονία αυτών των ναμάτων; Θέλεις να μάθεις τη φύση των υδάτων; Πώς δεν μοιάζουν με αυτά, αλλά είναι ανώτερα και θαυμαστότερά τους; Άκουσε πάλι τον ίδιο τον Χριστό να λέει στη Σαμαρείτιδα, για να μάθεις την αφθονία της πηγής.

Τέσσερις ποταμοί ρέουν από τον Παράδεισο, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: ο Φισών, ο Τίγρης, ο Γεών και ο Ευφράτης. Έπειτα, και αμέτρητους άλλους ποταμούς εξιστορούν όσοι έχουν ασχοληθεί με την ανακάλυψή τους, τους οποίους και ονομάζουν ως εξής: ο Ινδός, ο Βάκτρος, ο Χόσοπις, ο Αράξης, ο Τάναϊς, ο Τάρσισος, ο Ίστρος, ο Ροδανός, ο Εαγών, ο Νύσσης, ο Χρεμέτης. Και ενώ αμέτρητοι άλλοι ποταμοί ρέουν απλώς στην ανατολική και τη δυτική γη, στον βορρά και τον νότο, μόνο εκείνος επιλέχθηκε να ονομαστεί ποταμός του Θεού, πάνω στον οποίο ακούστηκε από τον ουρανό η φωνή του Πατρός, στον οποίο βαπτίστηκε ο Υιός και στον οποίο φανερώθηκε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεράς. «Ετοίμασας την τροφή τους», αυτών δηλαδή που βαπτίζονται στην ομοούσιο Τριάδα, την παναγία σου σάρκα, «διότι τέτοια είναι η ετοιμασία» αυτή για την άφεση των αμαρτιών. «Πότισε άφθονα τα αυλάκια της γης, πλήθυνε τα γεννήματά της» με τις βροχές σου «και θα ευφρανθεί αναβλαστάνοντας» πολυτελείς καρπούς. «Ευλόγησε τον κύκλο του έτους της χρηστότητάς σου, ώστε οι πεδιάδες σου να γεμίσουν από ευφορία και θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί. Θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» με άφθονο μαλλί «και οι κοιλάδες θα πληθύνουν από σιτάρι· διότι θα αλαλάξουν και θα υμνήσουν».

Αυτός, λοιπόν, ο Φισών από τους Έλληνες ονομάζεται Ινδός, ενώ από τους Αιθίοπες Γάγγης, και περικυκλώνει «όλη τη γη Ευιλάτ», τόσο τη Μικρή όσο και τη Μεγάλη Αιθιοπία, και εκβάλλει προς νότο και δύση, μέσα από τα όρια των Γαδείρων, και σμίγει με τον Μεγάλο Ωκεανό, ο οποίος περιβάλλει όλη την οικουμένη. Ο Γεών, ο οποίος ονομάζεται και Νείλος, αφού διασχίσει τη χώρα των Αιθιόπων, την Ανουβία, τη Βλεμμύα, την Οξυμίτιδα και τη Θηβαΐδα, και κατακλύσει τα μέρη της Αιγύπτου, στη συνέχεια σμίγει με αυτόν τον τρόπο με τη θάλασσα. Ο τρίτος, που ονομάζεται Τίγρης, ρέει απέναντι από τους Ασσυρίους· αυτός, όπως λένε, αφού διασχίσει τα ανατολικά μέρη, κατέρχεται και βυθίζεται κάτω από τη γη, ανάμεσα στους †Δυένους† και τους Αρμενίους, αναδύεται όμως πάλι και αναβλύζει, και λέγεται ότι και αυτός διασχίζει τη γη των Ασσυρίων. Και ο Ευφράτης, επίσης, βυθίζεται ομοίως κάτω από τη γη. Και όση γη περικλείεται ανάμεσα στους δύο προαναφερθέντες ποταμούς, συνηθίζουν να την ονομάζουν Μεσοποταμία της Συρίας. Ιδού, με συντομία αναφέραμε ότι ο μεν Φισών εκβάλλει στον ωκεανό, ο δε Γεών ενώνεται με τη θάλασσα, ενώ ο Τίγρης και ο Ευφράτης βυθίζονται κάτω από τη γη.

Εγώ δε θεωρώ αυτόν τον θείο ναό και ως θεόβρυτο ποταμό, που πλένει και καθαρίζει «κάθε νόσο και κάθε ασθένεια», όπως αποφάνθηκε ο Κύριος. Και ένας ποταμός μεν εκπορεύεται από την Εδέμ για να ποτίζει τον παράδεισο, ο οποίος και χωρίζεται σε τέσσερις αρχές, των οποίων τα ονόματα είναι Φισών, Γεών, Τίγρης και Ευφράτης. Και εκείνος μεν ο ποταμός είχε την εκπόρευσή του από την Εδέμ· αυτός δε ο θειότατος ναός πλούτισε με τη χάρη από τον ουρανό, καθότι είναι το πανιερότατο ιερό ενός ουράνιου νου. Και εκείνος μεν διακρίνεται από πάνω σε τέσσερις αρχές· αυτός δε διαμερίζει τα νάματα των θαυμάτων σε μύριες αρχές, ποτίζοντας και αυτός τις πονεμένες καρδιές με θεόβρυτα ρεύματα ιαμάτων και ξηραίνοντας τα πανωλέθρια ρεύματα των δαιμόνων. Και εκείνου μεν τα ύδατα, διαιρούμενα και μεριζόμενα με τέσσερις τρόπους, κατακλύζουν τους Ευιλάτους, τους Αιθίοπες, τους Αιγυπτίους και τους Ασσυρίους, όπως έχει γραφτεί· αυτός δε ο θεοτίμητος ναός του αρχαγγέλου, αρδευόμενος άνωθεν από το θείο Πνεύμα, δεν κατακλύζει απλώς τους Ευιλάτους και τους Αιθίοπες και τα αιγυπτιακά μέρη, αλλά κατακλύζει όλη την οικουμένη με τα θαύματα, ελευθερώνοντας τους ανθρώπους από την τυραννία των δαιμόνων, δροσίζοντας οδυνηρές και φλογώδεις ασθένειες, ξεπλένοντας κάθε είδους σήψεις, κάνοντας τους τυφλούς να βλέπουν πεντακάθαρα, θεραπεύοντας όσους υποφέρουν από βαρύ πονοκέφαλο, και γενικά αποδιώχνοντας εύκολα κάθε πόνο.

Και πάλι: Παράδεισε τερπνότατε, η χώρα των δικαίων, που βρίσκεσαι κατά την ανατολή και λαμπρύνεις την Εδέμ, παρακάλεσε θερμά τον Κτίστη σου για εμένα που σε αγαπώ, για να έρθω και να ατενίσω την πάντερπνη θέα σου και την ευωδέστατη μυρωδιά των καρπών σου· και πώς εκείνος ο μέγιστος ποταμός ποτίζει τα ψηλά δέντρα σου και το μεγάλο σου πλάτος, και πώς χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, ονομαζόμενος Φισών και Γεών, Τίγρης και Ευφράτης· να δω και τα πάμπολλα και θαυμαστά πουλιά σου, τα μελωδικά αηδόνια, τις κατοικίες των σειρήνων, πώς κελαηδούν γλυκόφωνα πάνω στα φυτά σου· να δω και εκείνο το φυτό της παρακοής, από το οποίο αφού έφαγε πέθανε ο πρώτος των ανθρώπων, έχοντας απατηθεί ως άνθρωπος από τον μισάνθρωπο και έχοντας ανακληθεί και πάλι από τον Φιλάνθρωπο· και τους προπάτορές μας και όλους τους αγίους, όπως επίσης και τον ληστή και τα πνεύματα των δικαίων, και την πανάχραντη αγνή, τη Δέσποινα του κόσμου, και τον Σωτήρα μου Χριστό, τον Κτίστη των πάντων, τον δημιουργό και φυτουργό του θείου παραδείσου· και να δώσω δόξα στον Πατέρα, και στον Υιό και στο Πνεύμα, που σώζει και θέλει τη σωτηρία όλων.