Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:15

Επειδή όμως εσύ διαχωρίζεις τον χρόνο και την καθοδήγηση, πες μου, από ποιον καθοδηγήθηκε αρχικά ο Αδάμ, ενώ έμενε στον παράδεισο πριν από την παράβαση, ώστε να τον εργάζεται και να τον φυλάττει; Από τον Πατέρα, ή από τον Υιό, ή από το Άγιο Πνεύμα; Μακεδ.

Από το Πνεύμα. Ορθ. Και όμως έχει ειπωθεί: «Και τον έθεσε ο Θεός στον παράδεισο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει». Επομένως, και παρά τη θέλησή σου ομολογείς ότι το Πνεύμα είναι Θεός· επειδή λες ότι αυτό πρωτίστως καθοδηγεί. Μακεδ. Ο Θεός καθοδηγεί εν τω Πνεύματι. Ορθ. Και πώς έχει γραφεί: «Εκείνος που οδήγησε σαν πρόβατα τον λαό Σου διά χειρός Μωυσή και διά βραχίονος Ααρών;» Μήπως το χέρι του Μωυσή είναι το Άγιο Πνεύμα; Μακεδ. Εάν είναι μία η φύση του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος, τότε το Πνεύμα μπορεί και να γεννήσει και να κτίσει. Ορθ.

Αθανάσιος. Κατά το πνευματικό νόημα, οι απόστολοι λέγουν σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη: Όταν ακούσετε από εμάς με ποιον τρόπο αρμόζει να δοξολογείτε, τότε ευλογήστε μαζί μας, όχι πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά τον Θεό μας, τον χορηγό της ζωής. Διότι ζωή ήταν η τρυφή του παραδείσου, στον οποίο ο Θεός έθεσε τον άνθρωπο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει.

Διότι είπε ο Κύριος και Θεός στον Υιό του: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας· και έπλασε ο Κύριος και Θεός τον άνθρωπο λαμβάνοντας χώμα από τη γη και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής. Έριξε έπειτα ο Κύριος και Θεός βαθύ ύπνο (έκσταση) στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και πήρε μία από τις πλευρές του και συμπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, και ανοικοδόμησε την πλευρά, που πήρε, σε γυναίκα, και την οδήγησε στον Αδάμ και είπε ο Αδάμ: Αυτή τώρα είναι σάρκα από τη σάρκα μου, και οστό από τα οστά μου, αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία». Άκουγε, δούλη του Χριστού και όλοι όσοι επιθυμούν να σωθούν, και δώσε προσοχή στα λόγια μου· και ας δεχθούν τα αυτιά σου θεόπνευστους λόγους. «Διότι το μυστήριο αυτό», λέει, «είναι μέγα», καθώς είπε ο μακάριος Παύλος, ότι καθένας που προσκολλάται στη γυναίκα, είναι και οι δύο ένα σώμα. Έτσι πάλι, κάθε άνδρας ή γυναίκα που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα. Διότι, εάν όσοι ενώνονται με τον κόσμο εγκαταλείπουν τον πατέρα και τη μητέρα και ενώνονται με θνητούς ανθρώπους, πόσο μάλλον η παρθένος που ζει με εγκράτεια οφείλει να εγκαταλείψει όλα τα γήινα και να προσκολληθεί μόνο στον Κύριο.

Εάν όμως βάλεις τη δύναμή σου στο «να εργαστείς και να φυλάξεις», ελπίζω στον Χριστό, που σαρκώθηκε και σταυρώθηκε για να σώσει τους αμαρτωλούς, ότι δεν θα καθυστερήσεις να αποδώσεις καρπό καλό και αγαθό. Σχετικά με τα πεπραγμένα για τα οποία μιλάς, εάν φυλάξεις την εντολή μου εν Χριστώ Ιησού, πίστεψε αδιστάκτως ότι ο Κύριος σου τα συγχώρησε και ότι σαν μόλις τώρα γεννήθηκες μέσα στη μετάνοια του Θεού. Όσο για το καθένα από τα πάθη, δεν υπάρχει ανάγκη να σου γράψω, διότι με έναν λόγο σου υπέδειξα το φάρμακο γι' αυτά. Διότι ο Κύριος λέει: «Θα κατοικήσω μέσα στους ταπεινούς». Τι λοιπόν; Νομίζεις ότι μπορεί καθόλου να κατοικήσει οτιδήποτε από την κακία του εχθρού, εκεί όπου βλέπει να κατοικεί ο Κύριος; Κατανόησε δε τούτο, ότι κανένας κακούργος δεν μπορεί να εμφανιστεί εκεί όπου βρίσκονται τα πραιτώρια των αρχόντων.

Διότι όλες οι αρετές που κατορθώνονται μόνο μέσα στην ψυχή θα οριστούν για όλους με τον ίδιο τρόπο· όπως η πραότητα, η επιείκεια, η ταπεινοφροσύνη, η αγαθοσύνη, η φιλαδελφία, το άδολο, το φιλαλήθες, το συμπαθές, το ήρεμο, το φιλάνθρωπο. Διότι αυτές τις θεωρούμε κατεξοχήν αρετές της ψυχής, επειδή ακριβώς για την απόκτηση και την κατόρθωσή τους το σώμα δεν συνεισφέρει στην ψυχή τίποτα περισσότερο, παρά μόνο το να γίνεται για αυτήν το βουλευτήριο για τη σκέψη γύρω από αυτές. Η εγκράτεια, όμως, θα οριστεί για τον καθένα ανάλογα με τη δύναμη του σώματός του, έτσι ώστε ούτε να επιτελεί λιγότερα από την υπάρχουσα δύναμή του, ούτε να επεκτείνεται σε πράγματα που ξεπερνούν τη δύναμή του. Διότι νομίζω πως και αυτό πρέπει να το προσέχουμε, ώστε, αν καταστρέψουμε τη δύναμη του σώματος με την αμετρία της εγκράτειας, να μην το καταστήσουμε αργό και άπρακτο για τα σπουδαία έργα. Επειδή, βέβαια, ο Θεός δημιουργώντας τον άνθρωπο δεν θέλησε να είναι αυτός αδρανής και ακίνητος, αλλά να είναι ενεργός στα καθήκοντά του, προστάζοντας τον Αδάμ, όταν βρισκόταν στον παράδεισο, να τον εργάζεται και να τον φυλάει (διότι, έστω κι αν στο ρητό αποδίδεται πνευματική θεωρία, ωστόσο και η πρακτική εφαρμογή του είναι άξια ζήλου και σπουδής), και μετά την έκπτωση από εκεί, ορίζοντας να τρώει τον άρτο του με τον ιδρώτα του προσώπου του.

Πώς λοιπόν να μην είναι μισητή η αργία, η οποία κάνει τον άνθρωπο κατώτερο από το μυρμήγκι και τη μέλισσα, αυτόν που εξαρχής, όταν πλάστηκε, τοποθετήθηκε στον παράδεισο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει; Ώστε, το πρώτο και πλέον οικείο στον άνθρωπο είναι η προθυμία για τα έργα, και τρόπον τινά είναι παρά φύση σε αυτόν η αργία, την οποία ο Κύριος είπε να μισούμε. —Αλλά ως προς τι θέλει να παραμένουμε αδρανείς; Στο να μην εργαζόμαστε για την τροφή που φθείρεται, να μη σηκώνουμε τα μάτια μας στα μάταια, να μη δεχόμαστε στα αυτιά μας μάταια ακούσματα, να αποτινάσσουμε τα χέρια μας από δώρα, να μην έχουμε πόδια γρήγορα στο να χύσουν αίμα, και με έναν λόγο, να μην εκτελούμε καμία από τις μέριμνες που αφορούν το σώμα.

Ο διάκονος λέγει: Ας προσέξουμε. Ο λαός λέγει: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ. Άγιος, άγιος, άγιος είσαι αληθινά, Κύριε ο Θεός μας· εσύ που μας έπλασες και μας έθεσες στον παράδεισο της τρυφής. Όταν δε παραβήκαμε την εντολή σου εξαιτίας της απάτης του όφεως, και εκπέσαμε από την αιώνια ζωή, και εξοριστήκαμε από τον παράδεισο της τρυφής, δεν μας απέρριψες οριστικά, αλλά διαπαντός μας επισκέφθηκες δια των αγίων σου προφητών, και στις έσχατες τούτες ημέρες φανερώθηκες σε εμάς που καθόμασταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, δια του μονογενούς σου Υιού, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, ο οποίος, αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε εκ Πνεύματος Αγίου και εκ της αγίας δεσποίνης μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, μας υπέδειξε οδούς σωτηρίας, χαρίζοντάς μας την άνωθεν αναγέννηση εξ ύδατος και πνεύματος, και μας έκανε δικό του περιούσιο λαό· μας αγίασε με το Άγιό σου Πνεύμα.

ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΑΣ ΔΩΡΟΘΕΟΥ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ, όταν αναχώρησε από τη μονή του αββά Σερίδου και ίδρυσε, με τη βοήθεια του Θεού, το δικό του μοναστήρι μετά την κοίμηση του αββά Ιωάννου του προφήτη και την τέλεια σιωπή του αββά Βαρσανουφίου. Α'. ΠΕΡΙ ΑΠΟΤΑΓΗΣ. Στην αρχή, όταν ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο, τον έθεσε στον παράδεισο, όπως λέει η Αγία Γραφή, αφού τον στόλισε με κάθε αρετή, δίνοντάς του την εντολή να μη φάει από το δέντρο που βρισκόταν στο μέσο του παραδείσου. Και βρισκόταν στην τρυφή του παραδείσου, σε προσευχή, σε θεωρία, σε κάθε δόξα και τιμή, έχοντας σώες τις αισθήσεις του και ευρισκόμενος στο κατά φύσιν, όπως ακριβώς πλάστηκε. Διότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, δηλαδή αθάνατο, αυτεξούσιο, στολισμένο με κάθε αρετή. Όταν όμως παρέβη την εντολή και έφαγε από το δέντρο από το οποίο ο Θεός τον είχε προστάξει να μη φάει, τότε εκδιώχθηκε από τον παράδεισο. Διότι εξέπεσε από το κατά φύσιν και βρέθηκε στο παρά φύσιν, δηλαδή στην αμαρτία, στη φιλοδοξία και τη φιληδονία αυτού του βίου και στα υπόλοιπα πάθη, κυριευμένος από αυτά. Επειδή, μέσω της παραβάσεως, υποδούλωσε τον εαυτό του σε αυτά.

Είπε ότι τον τοποθέτησε για να εργάζεται και να φυλάττει τον παράδεισο, υποδηλώνοντας την πράξη της ψυχής μέσω του σώματος. Είπε ότι του έδωσε επίσης εντολή σχετικά με το διπλό δέντρο, υπονοώντας ότι πριν από αυτό η ψυχή δεν είχε ακόμη μάθει τι είναι η γνώση του καλού και του πονηρού, επειδή ούτε καν υπήρχε.

ΙΒ΄. Αυτόν τον έθεσε στον παράδεισο, όποιος κι αν ήταν άραγε αυτός ο παράδεισος, τιμώντας τον με το αυτεξούσιο, ώστε το αγαθό να ανήκει σε εκείνον που το επιλέγει όχι λιγότερο από ό,τι σε Εκείνον που παρείχε τα σπέρματα· τον κατέστησε καλλιεργητή αθανάτων φυτών, δηλαδή ίσως θείων εννοιών, τόσο των απλούστερων όσο και των τελειότερων, γυμνό και ως προς την απλότητα και ως προς την ανεπιτήδευτη ζωή, δίχως κανένα απολύτως επικάλυμμα και προκάλυμμα.

Ηʹ. Αυτόν τον τοποθέτησε στον παράδεισο, όποιος κι αν ήταν τελικά αυτός ο παράδεισος, τιμώντας τον με το αυτεξούσιο, ώστε το αγαθό να ανήκει εξίσου σε αυτόν που το επιλέγει, όσο και σε Εκείνον που παρέσχε τα σπέρματά του, ως καλλιεργητή αθάνατων φυτών, ίσως θείων εννοιών, τόσο των απλούστερων όσο και των τελειότερων, γυμνό λόγω της απλότητας και της άτεχνης ζωής του, και χωρίς κανένα απολύτως επικάλυμμα και προκάλυμμα· διότι τέτοιος έπρεπε να είναι εξαρχής· και του δίνει νόμο, ως υλικό για να ασκήσει το αυτεξούσιο. Ο δε νόμος ήταν εντολή σχετικά με το ποια φυτά έπρεπε να μεταλαμβάνει και ποιο δεν έπρεπε να αγγίξει. Αυτό δε ήταν το ξύλο της γνώσης, το οποίο ούτε φυτεύτηκε εξαρχής για κακό σκοπό, ούτε απαγορεύτηκε από φθόνο (ας μη στρέφουν προς τα εκεί τις γλώσσες τους οι θεομάχοι, ούτε να μιμούνται τον όφι)· απεναντίας, ήταν καλό εάν το μεταλάμβανε κανείς την κατάλληλη στιγμή (διότι το φυτό ήταν η θεωρία, σύμφωνα με τη δική μου άποψη, στην οποία είναι ασφαλές να ανέλθουν μόνο όσοι είναι τελειότεροι στην πνευματική τους κατάσταση, αλλά δεν είναι καλό για όσους είναι ακόμη απλούστεροι και πιο άπληστοι στην επιθυμία· όπως ακριβώς η τέλεια τροφή δεν είναι ωφέλιμη για όσους είναι ακόμη βρέφη και έχουν ανάγκη από γάλα). Επειδή όμως, από τον φθόνο του διαβόλου και από την προτροπή της γυναίκας, την οποία εκείνη υπέστη ως πιο ευάλωτη, και την οποία μετέδωσε ως πιο πειστική (αλίμονο στην ασθένειά μου!

Ευχή του ασπασμού. Ειρήνη σε όλους. Εσύ που υπάρχεις, και προϋπήρχες, και παραμένεις στους αιώνες· που είσαι συναΐδιος και ομοούσιος, σύνθρονος και συνδημιουργός με τον Πατέρα. Εσύ, που μόνο από αγαθότητα έφερες τον άνθρωπο από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, και τον τοποθέτησες στον παράδεισο της τρυφής. Και όταν αυτός εξέπεσε με την απάτη του εχθρού και την παρακοή της δικής σου εντολής, επειδή θέλησες να τον ανακαινίσεις και να τον επαναφέρεις στο αρχικό του αξίωμα, δεν ανέλαβε τη σωτηρία μας άγγελος, ούτε αρχάγγελος, ούτε πατριάρχης, ούτε προφήτης· αλλά εσύ ο ίδιος, αφού έγινες άτρεπτα σάρκα και ενανθρώπησες, ομοιώθηκες με εμάς σε όλα, εκτός μόνο από την αμαρτία. Αφού έγινες μεσίτης μεταξύ εμάς και του Πατέρα, και αφού κατεδάφισες το μεσότοιχο του φραγμού και την πολυχρόνια έχθρα, ένωσες τα επίγεια με τα επουράνια, και συνένωσες και τα δύο σε ένα, και εκπλήρωσες την ένσαρκη οικονομία. Και ενώ επρόκειτο να αναληφθείς σωματικά στους ουρανούς, γεμίζοντας θεϊκά τα πάντα, έλεγες στους αγίους σου μαθητές και αποστόλους: Ειρήνη σας αφήνω· την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.

Και επειδή ο Θεός έθεσε τον άνθρωπο για να εργάζεται και να φυλάσσει τον παράδεισο, η νύμφη είπε τούτο, ότι δηλαδή, ενώ ο Θεός τοποθέτησε την ψυχή μου στη ζωή (διότι η απόλαυση του παραδείσου, στον οποίο ο Θεός έθεσε τον άνθρωπο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει, ήταν ζωή), οι εχθροί τη μετέστησαν από τη φύλαξη του παραδείσου στο να μεριμνά για τον δικό τους αμπελώνα, του οποίου ο βότρυς καλλιεργεί την πικρία και το σταφύλι τη χολή. Τέτοιος αμπελώνας ήταν τα Σόδομα, τέτοια κληματίδα τα Γόμορρα, που καταδικάστηκαν μαζί με τα Σόδομα, μέσα από τα οποία ο αγιάτρευτος θυμός των δρακόντων ξεχείλισε στα πονηρά πατητήρια των Σοδομιτών. Είναι δε δυνατόν και μέχρι σήμερα να δει κανείς τους περισσότερους ανθρώπους να είναι επιμελητές και φύλακες τέτοιων αμπελώνων, οι οποίοι με ζήλο διατηρούν μέσα τους τα πάθη, σαν να φοβούνται μήπως χάσουν το κακό. Βλέπεις τους πονηρούς φύλακες της ειδωλολατρίας, τόσο εκείνης που εκδηλώνεται μέσω της ασέβειας όσο και εκείνης μέσω της πλεονεξίας, πώς επαγρυπνούν στη φύλαξη των κακών, θεωρώντας ως ζημιά το να στερηθούν την ανομία. Και για τους άλλους ομοίως, μπορεί να δει κανείς εκείνους που έχουν αποδεχθεί εμπαθώς την ηδονή ή την υπερηφάνεια ή την οίηση ή οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, πώς περιβάλλουν με κάθε φύλαξη τέτοιου είδους κακά, θεωρώντας κέρδος το να μην καθαρίσουν ποτέ την ψυχή τους από τα κακά.

Άραγε ούτε καν εκείνο δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό τους, ότι δηλαδή με την επιθυμία και τη μετάληψη του φυτού της γνώσεως εκπέσαμε από εκείνο το θεϊκό χωρίο της τρυφής; Διότι, μη θέλοντας να «το εργαζόμαστε και να το φυλάττουμε» σύμφωνα με την εντολή, υποκύψαμε στον πονηρό σύμβουλο που εισήλθε κρυφά και μας σαγήνευσε με την ομορφιά της γνώσης του καλού και του πονηρού.

Όντως θαυμαστά τα έργα του Κυρίου! Όντως ανεξιχνίαστες οι οδοί Του! Όντως ανεκδιήγητη η αγαθότητά Του! Διότι δεν αρκέστηκε στο να γίνει ο Αδάμ άνθρωπος από το χώμα και να τον προστάξει να απολαμβάνει τον παράδεισο της τρυφής, αλλά του έπλασε και βοηθό. Πόση χαρά έλαβε τότε ο Αδάμ, όταν, ξυπνώντας από τον ύπνο, είδε τη γυναίκα να κάθεται δίπλα του; Με πόση ευφροσύνη γέμιζε η ψυχή του βλέποντας τη γυναίκα ως σύντροφο, και διαπιστώνοντας ότι στέκεται ομότροπη και ομόδοξη με αυτόν; Πόσης χαράς και προφητείας αξιώθηκε, όταν ο Αδάμ είδε την Εύα, βλέποντας με τα αισθητά του μάτια μια μορφή και μια όψη όμοια με τη δική του να στέκεται ακριβώς απέναντί του; Γι' αυτό, με αγαλλίαση ψυχής προφήτευσε φανερά την αλήθεια· διότι λέει: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου. Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον ίδιο τον άνδρα». Είδες προφήτη να προλέγει ολοκάθαρα τα όσα επρόκειτο να συμβούν μετέπειτα; Είδες τον Αδάμ να μετέχει στην κοινωνία του Αγίου Πνεύματος και στη χάρη, της οποίας αξιώθηκε; Είδες έναν εξαιρετικό λόγο, ο οποίος επιβεβαιώνεται μετά από πολλές γενεές, έως τα έσχατα;

Ομιλία ΙΔ΄. Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής, για να τον καλλιεργεί και να τον φυλάσσει. α΄. Πάλι, αν το επιθυμείτε, και σήμερα, συνεχίζοντας τον ειρμό όσων ελέχθησαν χθες, θα προσπαθήσουμε από αυτό το σημείο να υφάνουμε για εσάς την πνευματική διδασκαλία. Διότι είναι μεγάλη η κρυμμένη δύναμη και αυτών που μόλις αναγνώστηκαν, και αρμόζει, αφού καταδυθούμε στο βάθος τους και τα διερευνήσουμε όλα με ακρίβεια, να δρέψουμε τον καρπό τους. Διότι, αν εκείνοι που θέλουν να βρουν τους πολύτιμους λίθους από τη θάλασσα υπομένουν τόσο κόπο και ταλαιπωρία, παραδίδοντας τους εαυτούς τους στην ορμή των υδάτων προκειμένου να αποκτήσουν αυτό που επιδιώκουν, πολύ περισσότερο είναι εύλογο να εντείνουμε εμείς τη διάνοιά μας και, αφού ερευνήσουμε όσα βρίσκονται στο βάθος των λόγων αυτών, να αποκτήσουμε με αυτόν τον τρόπο τούτους τους πολύτιμους λίθους. Αλλά μη φοβηθείς, αγαπητέ, ακούγοντας για βάθος. Διότι εδώ δεν υπάρχει άτακτη ορμή υδάτων, αλλά η χάρη του Πνεύματος, η οποία καταυγάζει τη διάνοιά μας, μας προσφέρει με ευκολία την εύρεση όσων αναζητούμε και ανακουφίζει κάθε κόπο.

Ας ακούσουμε, λοιπόν, ποια είναι αυτά που αναγνώσθηκαν σήμερα. Συγκεντρώστε, όμως, τον νου σας σε εμένα και, αφού αποτινάξετε κάθε ραθυμία και βιοτική μέριμνα, να προσέχετε με αυτόν τον τρόπο τα λεγόμενα· διότι πρόκειται για θείους νόμους που κατήλθαν άνωθεν από τους ουρανούς για τη δική μας σωτηρία. Εάν, πράγματι, όταν αναγινώσκονται βασιλικά γράμματα επικρατεί απόλυτη ησυχία, και κάθε θόρυβος και ταραχή παραμερίζεται, ενώ όλοι στέκονται με τεταμένη την ακοή και επιθυμούν να ακούσουν τι είναι αυτά που δηλώνουν τα βασιλικά διατάγματα, και μέγιστος κίνδυνος ακολουθεί εκείνον που θα θορυβήσει έστω και για λίγο και θα διακόψει τη ροή της ανάγνωσης· πολύ περισσότερο εδώ πρέπει να στέκεστε με φόβο και τρόμο, να τηρείτε απόλυτη σιγή και να φυγαδεύετε την ταραχή των λογισμών, ώστε και να μπορέσετε να κατανοήσετε τα λεγόμενα, αλλά και ο βασιλιάς των ουρανών, αφού σας επιδοκιμάσει για την υπακοή σας, να σας αξιώσει μεγαλύτερων δωρεών. Ας δούμε, λοιπόν, τι μας διδάσκει και τώρα ο μακάριος Μωυσής, ο οποίος δεν τα λέει αυτά μόνο με τη δική του γλώσσα, αλλά εμπνεόμενος από τη χάρη του Πνεύματος. «Και έλαβε», λέει, «Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε».

Βλέπετε πόσο μεγάλο είναι το άτοπο και πόση η ένταση της βλασφημίας. Διότι, όταν κάποιος δεν θέλει να ανεχθεί να ακολουθήσει τον κανόνα της θείας Γραφής, αλλά επιθυμεί να δώσει χώρο στους δικούς του λογισμούς, ταράσσει τη διάνοια και επιφέρει λογομαχίες και ατελείωτες αντιδικίες στην υγιή ορθότητα των δογμάτων. Και έλαβε, λέει, Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής, για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει. Δείτε πόση πρόνοια επιδεικνύει για τον δημιουργημένο άνθρωπο. Διότι, επειδή χθες μας δίδαξε ο μακάριος Μωυσής λέγοντας ότι φύτεψε ο Θεός τον παράδεισο και έθεσε εκεί τον άνθρωπο –δηλαδή, ότι θέλησε να έχει αυτός εκεί την κατοικία του και να διαβιεί με την απόλαυση του παραδείσου– σήμερα πάλι μας δείχνει την άφατη φιλανθρωπία του Θεού την οποία επιδεικνύει προς αυτόν, και επαναλαμβάνοντας τον λόγο λέει: Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής. Δεν είπε απλώς «στον παράδεισο», αλλά πρόσθεσε «της τρυφής», για να μας φανερώσει την υπερβάλλουσα απόλαυση που γευόταν από την εκεί διαμονή του. Και αφού είπε «τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής», λέει, «για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει». Και αυτό είναι δείγμα μεγάλης μέριμνας.

Επειδή, λοιπόν, η εκεί διαβίωση ήταν γεμάτη από κάθε τρυφή, προσφέροντας και την τέρψη από τη θέα αλλά και την ευφροσύνη από την απόλαυση, για να μην εκτραπεί ο άνθρωπος εξαιτίας της υπερβολικής ανέσεως (διότι, όπως λέει, η αργία δίδαξε κάθε κακία), για τον λόγο αυτόν τον πρόσταξε να εργάζεται και να φυλάσσει. Τι λοιπόν, θα πει κανείς, είχε ανάγκη ο παράδεισος από τη δική του φροντίδα; Δεν λέω αυτό, αλλά ο Θεός θέλησε προς το παρόν να έχει αυτός κάποια μικρή και σύμμετρη μέριμνα τόσο για τη φύλαξη όσο και για την εργασία. Διότι, αν ήταν απαλλαγμένος από κάθε κόπο, θα έκλινε αμέσως προς τη ραθυμία απολαμβάνοντας πολλή άνεση· ενώ τώρα, εκτελώντας μια εργασία ανώδυνη και απαλλαγμένη από ταλαιπωρία, θα αποκτούσε πιο σώφρονα διάθεση. Και η φράση ότι πρέπει να «φυλάσσει», δεν προστίθεται απλώς, αλλά τα λόγια αυτά αποτελούν συγκατάβαση, ώστε να έχει πλήρη επίγνωση, λέει, ότι υποτάσσεται σε κάποιον Δεσπότη, ο οποίος του χάρισε τόση απόλαυση και μαζί με την απόλαυση του ανέθεσε και τη φύλαξη. Διότι ο Θεός τα κάνει και τα ρυθμίζει όλα για τη δική μας ωφέλεια, και μαζί με αυτήν δωρίζει και την απόλαυση και την άνεση.

Διότι αυτό δεν υπολείπεται καθόλου από το ότι πλάστηκε ο άνθρωπος από το χώμα. Και δες τη συγκατάβαση της θείας Γραφής, ποια λόγια χρησιμοποιεί εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας. «Και έλαβε», λέει, «μία από τις πλευρές του». Μην εκλαμβάνεις τα λεγόμενα με ανθρώπινο τρόπο, αλλά να αποδίδεις την παχύτητα των λέξεων στην ανθρώπινη αδυναμία. Διότι, εάν δεν χρησιμοποιούσε αυτά τα λόγια, πώς θα μπορούσαμε να μάθουμε αυτά τα απόρρητα μυστήρια; Ας μην περιοριστούμε, λοιπόν, μόνο στις λέξεις, αλλά ας τα κατανοούμε όλα θεοπρεπώς, εφόσον αναφέρονται στον Θεό. Διότι το «Έλαβε», και όλα τα παρόμοια, έχουν λεχθεί εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας. Πρόσεξε δε πώς και εδώ πάλι ακολούθησε την ίδια συνήθεια, την οποία εφήρμοσε και στην περίπτωση του Αδάμ. Διότι, όπως ακριβώς εκεί, και μία, και δεύτερη, και πολλές φορές είπε: «Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε»· και πάλι: «Και έδωσε εντολή Κύριος ο Θεός στον Αδάμ»· και πάλι: «Και είπε Κύριος ο Θεός, ας του κάνουμε βοηθό όμοιο με αυτόν»· έτσι και τώρα λέει: «Και οικοδόμησε Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία έλαβε από τον Αδάμ, σε γυναίκα»· και πιο πάνω: «Και επέβαλε Κύριος ο Θεός έκσταση στον Αδάμ»· για να μάθεις ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ Πατρός και Υιού στις λέξεις, αλλά, επειδή είναι μία η ουσία και των δύο, η Γραφή χρησιμοποιεί τα ονόματα χωρίς διάκριση.

Παρατήρησε τη φιλανθρωπία του Θεού, πώς πρώτα δωρίζει μεγάλες ευεργεσίες και έπειτα δίνει νόμο και εντολή. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Αδάμ, αφού τον εγκατέστησε στον παράδεισο και του χάρισε τόσο μεγάλη απόλαυση, τότε του έδωσε την εντολή να απέχει από το δέντρο· έτσι και εδώ, αφού υποσχέθηκε ότι δεν θα επιφέρει πλέον τέτοια πανωλεθρία, ούτε θα επιδείξει τέτοια αγανάκτηση, αλλά ότι θα αφήσει όλα τα στοιχεία της φύσεως να παραμένουν ακλόνητα μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, εκπληρώνοντας το καθένα την οικεία πορεία και την οικεία τάξη του, και αφού τους αξίωσε ευλογίας και τους δώρισε την αρχέγονη εξουσία πάνω σε όλα τα άλογα ζώα, και τους παρείχε την άδεια της κρεοφαγίας, τότε λέει: «Πλην όμως, κρέας με το αίμα της ζωής του δεν θα φάτε». Είδες πώς πρώτα ευεργετεί και επιδεικνύει ανέκφραστη γενναιοδωρία, και τότε δίνει προσταγές; Αν και στους ανθρώπους αυτό δεν θα συνέβαινε ποτέ. Διότι οι άνθρωποι επιθυμούν πρώτα να εκτελεστούν όσα οι ίδιοι προστάζουν, και όσοι δέχονται τα προστάγματα να επιδείξουν πολλή προθυμία και να τα εκπληρώσουν, και τότε πλέον να ανταμείψουν εκείνους που επέδειξαν μεγάλη υπακοή.

Και για να δείξει ότι η φύση του αμιλλάται τα άστρα, φανερώνει ότι τον τοποθέτησε γυμνό στον παράδεισο, χωρίς να έχει ανάγκη από ένδυμα. Διότι δεν είχε ακόμη συνδεθεί η ντροπή με την όψη, ώστε να έχει ο άνθρωπος ανάγκη από σκέπη, αλλά η Γραφή μαρτυρεί ότι 〈έπλασε τον άνθρωπο «και τον έθεσε στον παράδεισο»〉, και ότι 〈ήταν γυμνοί «και δεν αισχύνονταν»〉, αλλά όπως ακριβώς ο ήλιος και η σελήνη εγκαλλωπίζονται με τη δική τους γυμνότητα, έτσι ακριβώς και αυτοί αφέθηκαν να ωραΐζονται με τη φυσική τους ευπρέπεια.

Έργο δικό τους είναι αυτό ακριβώς που είχε και ο Αδάμ στην αρχή και πριν από την αμαρτία, όταν ήταν ενδεδυμένος τη δόξα, και συνομιλούσε με τον Θεό με παρρησία, και κατοικούσε σε εκείνον τον τόπο που ήταν γεμάτος από πολλή μακαριότητα. Διότι σε τι υστερούν αυτοί από εκείνον, όπως ήταν όταν τοποθετήθηκε πριν από την παρακοή για να καλλιεργεί τον παράδεισο; Δεν είχε εκείνος καμία βιοτική μέριμνα; Αλλά ούτε και τούτοι έχουν. Συνομιλούσε με τον Θεό με καθαρή συνείδηση; Το ίδιο πράττουν και αυτοί· μάλλον δε, έχουν και πολύ μεγαλύτερη παρρησία από εκείνον, καθόσον έχουν απολαύσει μεγαλύτερη χάρη διά της χορηγίας του Πνεύματος.

Και τι να πω για αγγέλους, αρχαγγέλους, θρόνους, τα Χερουβίμ, τα Σεραφείμ, τις Αρχές, τις Εξουσίες, τις τάξεις, τους χρόνους, τα έτη, τους μήνες, τις εβδομάδες, τις ημέρες, τις ώρες, τις νύχτες, το φως, το σκοτάδι, και τις ουσίες των πραγμάτων; Έχοντας δε δημιουργήσει τελευταίο τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, τον τοποθέτησε στον παράδεισο. Όταν όμως είδε το ανθρώπινο γένος να νικιέται από την κακία του διαβόλου, θέλησε να ενδυθεί τη δική μας απαρχή και να την προσηλώσει στο ξύλο, ώστε, όπως ακριβώς μέσω του ξύλου προήλθε η παράβαση, έτσι πάλι μέσω του ξύλου να επέλθει η σωτηρία. Επειδή λοιπόν ο διάβολος φθόνησε που ο ίδιος είχε γκρεμιστεί από τον ουρανό, ενώ ο Αδάμ βρισκόταν στον παράδεισο, ενέργησε εναντίον του χρησιμοποιώντας το φίδι σαν όπλο· και έτσι συνομίλησε μαζί τους ενώ βρίσκονταν στον παράδεισο· διότι, όντας ασώματος, δεν μπορούσε να συνομιλήσει με σωματικά όντα. Και λέει στην Εύα: «Καλό είναι αυτό το ξύλο και ωραίο για βρώση· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας τα πάντα». Αφού λοιπόν έπεισε την Εύα, την εξαπάτησε· έπειτα εκείνη έπεισε και τον άνδρα της, και έφαγαν από το ξύλο. Όταν δε έφαγαν, φάνηκαν γυμνοί· και λέει ο Θεός στον Αδάμ: «Πού είσαι;». Όταν ακούσεις, «Πού είσαι;», μην το θεωρήσεις ως άγνοια.

Διότι και πριν από την αμαρτία ο Αδάμ, όταν απολάμβανε μεγάλη παρρησία, έλαβε την εντολή να ασχολείται με κάποια γεωργική εργασία, η οποία δεν ήταν μεν κοπιαστική ούτε προκαλούσε ταλαιπωρία, αλλά του παρείχε μεγάλη πνευματική σοφία. Διότι τον έθεσε, λέγει, για να εργάζεται και να φυλάσσει τον παράδεισο.

«Και έλαβε ο Θεός τον άνθρωπο», λέει, «τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε μέσα στον παράδεισο της τρυφής». Για ποιον λόγο, λοιπόν, τον μεν Αδάμ τον έπλασε έξω από τον παράδεισο, και αφού τον έπλασε έξω τον έθεσε στον παράδεισο, ενώ μέσα στον παράδεισο δημιούργησε την Εύα από την πλευρά του; Γιατί λοιπόν δεν έπλασε και τη γυναίκα έξω από τον παράδεισο, και έπειτα να τη μεταφέρει έτσι μέσα στον παράδεισο; Για να μη μάθει να περιπλανάται έξω από το σπίτι της, αλλά να παραμένει προσηλωμένη στο δικό της σπίτι. Διότι, αν, παρόλο που πλάστηκε μέσα στον παράδεισο, δεν παρέμεινε σταθερή, αλλά και τον εαυτό της έδιωξε έξω και τον Αδάμ αποξένωσε, τι επρόκειτο να κάνει, εάν είχε πλαστεί έξω από τον παράδεισο; Από αυτήν έμαθαν οι φαύλες γυναίκες να περιφέρονται από σπίτι σε σπίτι. Τις οποίες επιπλήττοντας ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργές, περιφερόμενες στα σπίτια».

Ό,τι έχω πράξει, δέσποτα, δεν θα το αρνηθώ. Ξέφυγα από το σκοτάδι, προστρέχοντας στο φως· και εγκατέλειψα την πλάνη, αφού οικειώθηκα την αλήθεια· και, αφού αποτάχθηκα τους δαίμονες, συντάχθηκα με τον Χριστό, τον Υιό και Λόγο του Θεού και Πατρός, με το πρόσταγμα του οποίου τα πάντα παρήχθησαν εκ του μη όντος, ο οποίος, αφού έπλασε τον άνθρωπο από χώμα, του ενεφύσησε πνοή ζωής και τον έθεσε να ζει στον παράδεισο της τρυφής. Και όταν αυτός παρέβη την εντολή Του, έγινε υπόδικος στον θάνατο και υποτάχθηκε στην εξουσία του φοβερού κοσμοκράτορα, Εκείνος δεν σταμάτησε να κάνει τα πάντα, θέλοντας να τον επαναφέρει στην αρχική του τιμή. Γι' αυτό ο ίδιος ο ποιητής όλης της κτίσεως και δημιουργός του γένους μας έγινε άνθρωπος για εμάς και, ερχόμενος στη γη εκ της αγίας Παρθένου, συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και υπέρ ημών των αγνωμόνων δούλων ο Δεσπότης καταδέχθηκε τον θάνατο, και μάλιστα θάνατο σταυρικό, για να καταλυθεί η τυραννία της αμαρτίας, για να αναιρεθεί η πρότερη καταδίκη, για να ανοίξουν και πάλι σε εμάς οι πύλες του ουρανού. Διότι εκεί ανύψωσε τη φύση μας και την εκάθισε σε θρόνο δόξης, και δώρισε την ατελεύτητη βασιλεία σε όσους Τον αγαπούν, καθώς και αγαθά που είναι ανώτερα και από κάθε λόγο και από κάθε ακοή.

ΙΑ΄. Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό. Δηλαδή: πολέμησε τους εχθρούς, για να μειώσεις τα πάθη· έπειτα δε να νήφεις, ώστε να μην αυξηθούν. Και πάλι: πολέμησε, για να αποκτήσεις τις αρετές, και μετέπειτα να νήφεις, για να τις διαφυλάξεις. Και αυτό σημαίνει το να εργάζεσαι και να φυλάττεις.

Και «ότι είναι καλή και θεάρεστη», κατά τον Μέγα Βασίλειο, «η σωματική εργασία», φαίνεται από το ότι και στον προπάτορά μας ο Θεός έδωσε εντολή να εργάζεται και να φυλάττει τον θείο παράδεισο. Και λέει σχετικά με αυτό ο σοφός στα θεία και χρυσορρήμων Χρυσόστομος: «Μήπως είχε ανάγκη ο παράδεισος από τη φύλαξη του Αδάμ; Μήπως είχε ανάγκη από τη δική του σκαπάνη; Σε καμία περίπτωση. Αλλά, επειδή η αργία δίδαξε κάθε κακία, τον πρόσταξε ο Θεός να εργάζεται και να φυλάττει. Αλλά ούτε και έτσι δεν απέφυγε την κακουργία του διαβόλου».

«Αλλά και οι άγιοι Πατέρες», λέει, «έκαναν εργόχειρο, και ο θείος απόστολος εξυπηρετούσε τις ανάγκες του και τις ανάγκες αυτών που ήταν μαζί του με τα ίδια του τα χέρια, όπως λέει ο ίδιος, και "αν κάποιος", λέει, "δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει", και "ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά περιεργάζονται τα ξένα" και "αυτούς να τους επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί τους". Αλλά και στον Αδάμ έδωσε εντολή ο Θεός, ακόμη και πριν από την παράβαση, να εργάζεται και να φυλάει τον θείο παράδεισο. Και αν πριν από την παράβαση έχει επιβληθεί η εργασία, πώς μετά την παράβαση δεν πρέπει να εργάζεται κανείς; Άραγε ο θείος απόστολος και οι Πατέρες μας, επειδή εργάζονταν, παρέβησαν την εντολή που λέει "μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε";

Άκουσε με σύνεση, εσύ που αναζητάς τη λύση του αμφισβητούμενου ζητήματος· διότι δόθηκε η εντολή στον Αδάμ να εργάζεται και να φυλάττει, αλλά πρέπει να ερευνηθεί πρώτα τι σημαίνει το να εργάζεται και έπειτα τι σημαίνει το να φυλάττει. Διότι ούτε από πότισμα, ούτε από περίφραξη, ούτε από φύτεμα, ούτε από κάποια άλλη εργασία του Αδάμ είχε ανάγκη εκείνος ο θείος παράδεισος, αλλά ούτε και από τη δική του φύλαξη είχε καθόλου ανάγκη, επειδή ο θείος εκείνος τόπος ήταν ασφαλής από κλέφτες, αφού μόνο ο Αδάμ και η Εύα υπήρχαν τότε. Ούτε όμως κτήνη ή θηρία μπορούσαν να μπουν μέσα σε εκείνο το θείο λειμώνα και να προκαλέσουν καταστροφή. Αντιθέτως, προστάχθηκε να εργάζεται την υψηλή θεωρία μέσα στον παράδεισο, η οποία ήταν αντάξιά του και ευάρεστη στον Θεό, και να συναμιλλάται τους αγγέλους και να φυλάττει αυτά τα μυστήρια και την εντολή που του δόθηκε, και να μην έχει χαμερπή φρονήματα, ούτε να απιστεί προς τον Δεσπότη, ούτε να πείθεται στον εχθρό, και να μη ρίξει τους μυστικούς μαργαρίτες μπροστά στον χοίρο εκείνο, το φίδι και δαίμονα, και να μην αφήνει τον νου του αργό από τη θεωρία του Θεού, ούτε να επιτρέπει αφύλακτα σε αυτόν να περιπλανάται, και να έχει οικονομική μέριμνα για τον παράδεισο, αναφορικά με το δήθεν «να εργάζεται αυτόν και να τον φυλάττει».

Ο Τίγρης και ο Ευφράτης, που αρδεύουν τη χώρα των Ασσυρίων, μεταξύ των οποίων η περικλειόμενη γη συνηθίζεται να ονομάζεται Μεσοποταμία της Ασσυρίας. «Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής, για να τον καλλιεργεί και να τον φυλάσσει». Διότι ούτε από χειρωνακτική εργασία του Αδάμ είχε ανάγκη ο παράδεισος ούτε απαιτούσε φύλαξη από αυτόν. Επειδή δεν υπήρχε κλέφτης, και τα ζώα του ήταν υποταγμένα. Αλλά όμως έλαβε εντολή κατ' οικονομίαν, να έχει κάποια ενασχόληση με τον παράδεισο, δηλαδή να εργάζεται νοητώς με υψηλή θεωρία γι' Αυτόν που τον δημιούργησε και τον τίμησε υπερφυώς, και να φυλάσσει τα μυστήριά Του, και να μην αποκαλύπτει τη δοθείσα εντολή στα υποταγμένα κτήνη και θηρία. Και από τη μία προτρέπεται να έχει κάθε απόλαυση από κάθε καρπό και δέντρο του παραδείσου, από ένα και μόνο όμως να απέχει, και να απολαμβάνει όλα τα υπόλοιπα. Διότι αυτό δηλώνει το ότι «τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής». Και για να γνωρίζει ότι, αν και είναι βασιλιάς όλων, εντούτοις κυβερνάται άνωθεν από τον Δημιουργό και οφείλει να υποτάσσεται και να τηρεί την εντολή, εμποδίστηκε από ένα δέντρο, εκείνο που βρισκόταν στο μέσο του παραδείσου, από το οποίο όχι μόνο δεν έπρεπε απλώς να μη φάει, αλλά ούτε καν να το αγγίξει. Και η απειλή ήταν φοβερή, για να μην, όπως λέει, «πεθάνετε με θάνατο».

Το ότι, λοιπόν, δεν έχουμε πλέον από τώρα εμείς οι πιστοί ανάγκη από εκείνον τον παράδεισο, στον οποίο δόθηκε στον Αδάμ η εντολή να εργάζεται και να τον φυλάσσει, θα το μαρτυρήσει ο Λόγος του Θεού, ο οποίος προσέλαβε την ανθρώπινη φύση μας ως απαρχή του φυράματος και έγινε υπόσταση για την ίδια τη σάρκα μας, την οποία ανέλαβε από τα αγνά αίματα της Θεοτόκου και την κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Πατέρα του στα ύψη, λέγοντας τα εξής: «Δεν παρακαλώ μόνο γι' αυτούς, αλλά και για εκείνους που θα πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε όλοι να είναι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε μένα κι εγώ μέσα σε σένα, ώστε κι αυτοί να είναι ένα μέσα σε μας», και πάλι: «Και εάν πορευθώ για να σας ετοιμάσω τόπο, πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε κι εσείς.» Εάν λοιπόν, σε εκείνον τον επίγειο παράδεισο, στον οποίο έγινε η παράβαση, όπως έγραψες, βρίσκεται ακόμα ο Χριστός μαζί με τον ληστή, επειδή του είπε τότε: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», ποια είναι η ανάγκη να πει σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, «και εάν πορευθώ για να σας ετοιμάσω τόπο», εφόσον ο παράδεισος είναι ήδη ετοιμασμένος από την καταβολή του κόσμου;

Γι' αυτόν λοιπόν τον νοητό παράδεισο, τον οποίο έχουμε ανάγκη να γνωρίσουμε τώρα, ας αναπτύξουμε τον λόγο μας. Επειδή, αφενός εκείνος έκλεισε για τον Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως, και η πύρινη ρομφαία έχει πλέον υποχωρήσει, εφόσον ο Χριστός σταυρώθηκε και αναστήθηκε, και για εμάς τους πιστούς από εδώ και πέρα δεν υπάρχει ανάγκη αυτού, αφού η είσοδος στους ουρανούς έχει ανοίξει για όλους και η βασιλεία μαζί με τον Χριστό εξαγγέλλεται πάντοτε από τον ίδιο, ώστε να είμαστε και εμείς εκεί όπου είναι αυτός, όπως λέει στα ευαγγέλιά του: «για να είστε και εσείς εκεί όπου είμαι εγώ». Υπάρχει όμως σε εμάς μεγάλη ανάγκη να γνωρίζουμε με ακρίβεια, όπως ειπώθηκε, τη φύση αυτού του νοητού και αόρατου παραδείσου, καθώς και τον τόπο του και τα θεία φυτά που έχουν φυτευθεί σε αυτόν από τον Θεό, από τα οποία οφείλουμε να μεταλαμβάνουμε εγκαίρως, και στον οποίο τοποθετηθήκαμε για να τον «εργαζόμαστε και να τον φυλάμε».

Και πρόσεξε τη δύναμη του μυστηρίου. Ο άνθρωπος τοποθετήθηκε σε αυτόν τον αισθητό παράδεισο της κτίσεως για «να εργάζεται και να φυλάττει», και η εργασία και η φύλαξη του ανθρώπου μέσα σε αυτόν είναι η εντολή που του έχει δοθεί: «από κάθε δέντρο μέσα στον παράδεισο θα τρως ελεύθερα, αλλά από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του πονηρού δεν θα φάτε από αυτό». Επειδή λοιπόν το «κάθε δέντρο» και το δέντρο της ζωής είναι ο Θεός —διότι αυτός είναι το παν, αυτός που παρήγαγε τα πάντα εκ του μη όντος, αυτός που βρίσκεται και εκτός και εντός των πάντων—, ενώ δέντρο της γνώσεως είναι η κατασκευή του ανθρώπου, μέσα στην οποία υπάρχει η γνώση του καλού και του κακού, καθένας που επιτελεί τέτοιου είδους εργασία μέσα σε αυτόν και φύλαξη, όπως προστάζει η εντολή, παραμένει απολαμβάνοντας άφθαρτη τρυφή και στέκεται ακλόνητος στη θέση της φύλαξής του.

λδʹ. Ο Θεός έκρινε πρέπον να μη σταματήσει, από γενιά σε γενιά, να αναδεικνύει τους προφήτες και τους φίλους Του μέσω του Πνεύματος, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας Του. Διότι, εάν ο παλαιός δράκοντας δεν σταμάτησε να εκβάλλει το δηλητήριο της αμαρτίας στις ακοές των ανθρώπων, μέσω του οποίου προξενείται και πάλι ο όλεθρος της ψυχής, πώς Εκείνος που έπλασε μόνος Του τις καρδιές μας δεν θα αναστήσει τον πένητα από το χώμα της ταπεινώσεως; Και πώς δεν θα εγείρει τον φτωχό από την κοπριά των παθών, φέροντας τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, προς βοήθεια της κληρονομίας Του; Εύλογα λοιπόν, εκείνοι που απαρνούνται τον εαυτό τους και ξεκινούν από την ταπείνωση, ανεβαίνουν στο ύψος της γνώσεως, και τους δίδεται άνωθεν λόγος σοφίας, με τη δύναμη του Θεού, για να ευαγγελίζονται τη σωτηρία στην Εκκλησία Του. λεʹ. «Γνώρισε τον εαυτό σου»· και αυτή όντως είναι η αληθινή ταπείνωση, αυτή που διδάσκει την ταπεινοφροσύνη, αυτή που συντρίβει την καρδιά, και το να εργάζεται κανείς και να φυλάσσει ακριβώς αυτό. Εάν όμως δεν γνώρισες ακόμη τον εαυτό σου, τότε ούτε τι είναι η ταπείνωση γνωρίζεις, ούτε άγγιξες την αληθινή πνευματική εργασία και νήψη· διότι η επίγνωση του εαυτού είναι ο τελικός σκοπός της εργασίας των αρετών.

Ο Πλάστης, αφού τοποθέτησε τον άνθρωπο στον παράδεισο, του έδωσε την εντολή να εργάζεται και να τον φυλάττει, ώστε, παραδιδόμενος στη ραθυμία εξαιτίας της ευκολίας που του παρείχε η εξουσία του, να μην καταστεί αφύλακτος απέναντι στην επιβουλή, μετατρέποντας τα χαρίσματα του Θεού σε αφορμή για φθόνο.

Διότι η αργία γεννά την πονηρία, και η πονηρία γεννά κάθε είδος κακίας. Με την καθημερινή λοιπόν εργασία των εντολών γίνε άγιος, «εάν βέβαια θέλεις», λέει, «να είμαι εγώ μέσα σου και μαζί σου, και εσύ μέσα σε εμένα και μαζί μου». Επειδή δε ο νους είναι πράγμα αεικίνητο που δεν μπορεί διόλου να μένει σε αργία, πρέπει αυτός να είναι προσεκτικός και επιμελής στην εργασία των εντολών του Θεού. Διότι έτσι και ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων είναι γεμάτος μέριμνα και φροντίδα και δεν μπορεί να είναι απαλλαγμένος από όλα, αν και πολλοί αγωνίστηκαν να το κατορθώσουν αυτό ξεπερνώντας τη δική τους ισχύ και δύναμη· αλλά και εξ αρχής τέτοιος πλάστηκε ο άνθρωπος· διότι ο Αδάμ προστάχθηκε να εργάζεται και να φυλάσσει τον παράδεισο, και υπάρχει μέσα μας μια φυσική κίνηση της εργασίας προς τα καλά.

Επειδή, λοιπόν, έχουμε βαπτιστεί ως παιδιά χωρίς να έχουμε επίγνωση, ως ατελείς δεχόμαστε ατελώς και τη χάρη, λαμβάνοντας τη λύση της πρώτης παράβασης· και μόνο γι' αυτόν τον λόγο, όπως νομίζω, Δέσποτα, πρόσταξες να τελείται αυτό το θείο λουτρό, με το οποίο οι βαπτιζόμενοι εισέρχονται στον αμπελώνα, λυτρωμένοι από το σκότος και τον άδη, και ελευθερώνονται πλήρως από τον θάνατο και τη φθορά. Ως αμπελώνας εννοείται από εμένα, και είναι, ο παράδεισος, από τον οποίο εκπέσαμε και στον οποίο ανακληθήκαμε πάλι· και όπως ακριβώς ήταν τότε ο Αδάμ πριν από την αμαρτία, έτσι γίνονται και όλοι όσοι βαπτίζονται με επίγνωση, εκτός από εκείνους που δεν έλαβαν νοερή αίσθηση παραμένοντας αναίσθητοι, την οποία δημιουργεί το Πνεύμα όταν έρχεται ενεργώς· ομοίως λάβαμε όλοι, όπως ο Αδάμ, την υποχρέωση να εκτελούμε τις εντολές και να τις φυλάσσουμε με τον ίδιο τρόπο εν Πνεύματι, επειδή είναι πνευματικός και θείος νόμος, που τελείται σωματικώς στο σώμα διά της πράξεως. Διότι ο άνθρωπος, όντας διπλός, έχει ανάγκη από διπλό νόμο· γιατί αν αμελήσει τον έναν, εκπίπτει και από τον άλλον· διότι η ψυχή από μόνη της δεν δύναται να ενεργεί τα καλά, και το σώμα που πράττει έργα χωρίς τη θεία γνώση λογίζεται σαν βόδι που κοπιάζει ή σαν υποζύγιο.