Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:17

Διότι ο θάνατος ήταν ίδιον του σώματος· και όπως ακριβώς ο θάνατος είναι ίδιον του σώματος, έτσι και στη σωματική παρουσία θα ανήκε ως ίδιον το ρητό: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του». Διότι, αφού ο Σωτήρας κτίστηκε με αυτόν τον τρόπο κατά σάρκα και έγινε η αρχή όσων ανακτίζονται, και αφού κατέχει ως δική μας απαρχή την ανθρώπινη σάρκα την οποία προσέλαβε, ακολούθως μετά από αυτόν κτίζεται και ο μελλοντικός λαός, καθώς λέει ο Δαβίδ: «Ας γραφτεί αυτό για άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο»· και πάλι στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά· και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Διότι δεν πρόκειται πια να ακούσουμε το: «Εκείνη την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε»· αλλά το: «Όπου είμαι εγώ, θα είστε και εσείς»· ώστε να μπορούμε να λέμε: «Διότι δικό του ποίημα είμαστε, κτισθέντες για έργα αγαθά».

Διότι εάν, όπως έχει λεχθεί, ονομάζεται «απαρχή» εξαιτίας της ανάστασης από τους νεκρούς και εξαιτίας αυτής είναι ο ίδιος η αρχή, η δε ανάσταση έλαβε χώρα τότε που, φορώντας τη δική μας σάρκα, παρέδωσε τον εαυτό του στον θάνατο για χάρη μας, καθίσταται προφανές ότι και το λεγόμενο από αυτόν «με έκτισε ως αρχή των οδών» δεν είναι δηλωτικό της ουσίας του, αλλά της ενσώματης παρουσίας του. Διότι ο θάνατος ήταν χαρακτηριστικό ίδιον του σώματος. Και όπως ο θάνατος είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του σώματος, κατά παρόμοιο τρόπο και το λεγόμενο «με έκτισε ως αρχή των οδών του» θα αποτελούσε ίδιον της σωματικής παρουσίας. Διότι, καθώς ο Σωτήρας κτίστηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο κατά σάρκα και έγινε η αρχή αυτών που ανακτίζονται και έχει τη δική μας απαρχή, την ανθρώπινη σάρκα που προσέλαβε, κατά συνέπεια μετά από αυτόν κτίζεται και ο μελλοντικός λαός, σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ: «Ας γραφτεί αυτό για μία άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Και πάλι στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του στον λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Διότι πλέον δεν θα ακούσουμε: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», αλλά «Όπου είμαι εγώ, εκεί θα είστε και εσείς», ώστε να μπορούμε εμείς να λέμε: «Διότι δικό του ποίημα είμαστε, έχοντας κτιστεί» από αυτόν «για έργα αγαθά».

Πώς ο Κύριος, αν και παρών εκεί ασώματος, θεωρήθηκε από τον θάνατο ως άνθρωπος; Για να μπορέσει, παρουσιάζοντας στις ψυχές που κρατούνταν στα δεσμά τη μορφή της δικής Του ψυχής —η οποία ήταν μεν ανεπίδεκτη αλλά εμφανίστηκε ως επιδεκτική των δεσμών του θανάτου— και όντας παρών ανάμεσα στις παρούσες ψυχές, να διαρρήξει τα δεσμά των ψυχών που κρατούνταν στον Άδη, στερεώνοντας τον όρο της αναστάσεως. Έτσι ώστε ο Πλάστης και Ποιητής του ανθρώπου, ο οποίος και τον υπέβαλε στην καταδίκη, με το να είναι ο Ίδιος παρών, να ελευθερώσει Αυτός ο Ίδιος ολοκληρωτικά τον άνθρωπο μέσα από τη δική Του μορφή. Διότι ούτε ο θάνατος υπερίσχυσε ώστε να υποτάξει στον εαυτό του την ανθρώπινη ψυχή του Λόγου και να την κρατήσει στα δεσμά, ούτε πάλι η φθορά άρπαξε τυραννικά το σώμα και ενήργησε προς αποσύνθεση, σαν να ήταν τα πράγματα στερημένα από τη θεία πρόνοια. Διότι το να σκέφτεται κανείς κάτι τέτοιο είναι ασεβές. Απεναντίας, Εκείνος που εξέτασε την παρακοή και επέβαλε την κρίση, εξέδωσε διπλή την απόφαση της τιμωρίας. Στο μεν γήινο στοιχείο είπε: «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις»· και έτσι η φθορά υποδέχεται το σώμα, σύμφωνα με την απόφαση του Δεσπότη. Στη δε ψυχή είπε: «Με θάνατο θα πεθάνεις»· και έτσι ο άνθρωπος διαιρείται στα δύο και καταδικάζεται να αναχωρήσει σε δύο τόπους.

Αυτό άλλωστε προσημαίνει και η Θεία Γραφή, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Από κάθε δέντρο που βρίσκεται στον Παράδεισο θα τρως ελεύθερα· από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού δεν θα φάτε από αυτό· την ημέρα δε που θα φάτε, με θάνατο θα πεθάνετε». Το δε «με θάνατο θα πεθάνετε», τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει παρά όχι μόνο το να πεθαίνει κανείς, αλλά και να παραμένει μέσα στη φθορά του θανάτου;

Διότι θα ήταν άτοπο ο Θεός να διαψευσθεί σε όσα είπε, ώστε, ενώ Εκείνος νομοθέτησε να πεθάνει ο άνθρωπος, εάν παραβεί την εντολή, μετά την παράβαση να μην πεθάνει, αλλά να ακυρωθεί ο λόγος Του. Διότι δεν θα ήταν αληθής ο Θεός, εάν, ενώ Εκείνος είπε ότι θα πεθάνουμε, ο άνθρωπος δεν πέθαινε.

Είναι συνομήλικη της ανθρωπότητας· η νηστεία νομοθετήθηκε μέσα στον παράδεισο. Την πρώτη εντολή έλαβε ο Αδάμ: «Από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του πονηρού να μη φάτε». Αυτό δε το «να μη φάτε», αποτελεί νομοθεσία νηστείας και εγκράτειας.

Και ο Πέτρος είπε: Για να μη φανεί ότι αντιστέκομαι στην αταξία σου ούτε ότι δεν θέλω να ερευνήσω, αποκρίνομαι: εγώ ισχυρίζομαι ότι, ακόμη κι αν όσα έχουν γραφτεί κατά του Θεού ήταν αληθινά, και πάλι δεν αποδεικνύουν τον Θεό κακό. Και ο Σίμων είπε: Πώς μπορείς να το αποδείξεις αυτό; Και ο Πέτρος είπε: Επειδή στα χωρία που μιλούν άσχημα για αυτόν έχουν γραφτεί και τα αντίθετα, για αυτόν τον λόγο κανένα από τα δύο δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί. Και ο Σίμων είπε: Πώς λοιπόν, όταν από τις Γραφές άλλες τον αποκαλούν κακό και άλλες αγαθό, είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς την αλήθεια; Και ο Πέτρος είπε: Όσα χωρία των Γραφών συμφωνούν με την κτίση που δημιουργήθηκε από αυτόν είναι αληθινά, ενώ όσα είναι αντίθετα τυγχάνουν ψευδή. Και ο Σίμων είπε: Πώς μπορείς να δείξεις ότι οι Γραφές εναντιώνονται στον εαυτό τους; Και ο Πέτρος είπε: Λες ότι ο Αδάμ δημιουργήθηκε τυφλός, πράγμα που δεν ίσχυε. Διότι δεν θα έδινε εντολή δείχνοντας σε έναν τυφλό λέγοντας: «Από το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού να μη γευτείτε». Και ο Σίμων είπε: Εννοούσε τον νου του τυφλό. Και ο Πέτρος είπε: Πώς μπορούσε να είναι τυφλός κατά τον νου αυτός που, πριν γευτεί από το φυτό, σε συμφωνία με τον Πλάστη του, έδωσε κατάλληλα ονόματα σε όλα τα ζώα; Και ο Σίμων είπε: Αν ο Αδάμ είχε πρόγνωση, γιατί δεν προέβλεψε ότι το φίδι θα εξαπατήσει τη γυναίκα του; Και ο Πέτρος είπε: Αν ο Αδάμ δεν είχε πρόγνωση, πώς έδωσε στους γιους του, αμέσως μόλις γεννήθηκαν, ονόματα ανάλογα με τις μελλοντικές τους πράξεις;

Και όμως ο Πέτρος είπε: Εγώ είμαι έτοιμος να πράξω όπως είπε ο μεσίτης των λόγων, και τώρα αμέσως, χωρίς καμία αναβολή, θα εκθέσω το φρόνημά μου περί του Θεού. Και εγώ λέγω ότι υπάρχει ένας Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Και δεν επιτρέπεται ούτε να λέγει ούτε να νομίζει κανείς ότι υπάρχει άλλος. Και ο Σίμων απάντησε: Εγώ όμως υποστηρίζω ότι οι Γραφές, τις οποίες πιστεύουν οι Ιουδαίοι, ομιλούν για πολλούς θεούς, και ότι ο Θεός δεν οργίζεται για αυτό, επειδή ο ίδιος, μέσω των Γραφών του, έχει πει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί. Αμέσως, λοιπόν, στο πρώτο βιβλίο του Νόμου φαίνεται να λέγει ότι αυτοί είναι όμοιοι με τον εαυτό του. Διότι έχει γραφεί ότι, ενώ ο πρώτος άνθρωπος είχε εντολή από τον Θεό να τρώει από κάθε δέντρο στον Παράδεισο, αλλά από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού να μην φάει, ο όφις, μέσω της γυναίκας, με την υπόσχεση ότι θα γίνουν θεοί, τους έπεισε να φάνε και έκανε να ανοίξουν τα μάτια τους και έπειτα, όταν άνοιξαν τα μάτια τους, ο Θεός είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Ο μεν όφις, λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί», φαίνεται να το είπε υπονοώντας ότι υπάρχουν θεοί, πράγμα το οποίο επιβεβαίωσε και ο Θεός λέγοντας: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Έτσι, ο όφις, λέγοντας ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, δεν ψεύστηκε. Επίσης, το ότι έχει γραφεί: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τους άρχοντες του λαού σου», σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, τους οποίους δεν θέλει ούτε να κακολογούνται.

Και ο Πέτρος: Λες ότι ο Αδάμ γεννήθηκε τυφλός, πράγμα το οποίο δεν ίσχυε. Διότι δεν θα του έδειχνε δίνοντας εντολή σε τυφλό, λέγοντας: από το ξύλο της γνώσης του καλού και του πονηρού να μη γευτείτε. Και ο Σίμων, ανασκευάζοντας: Τυφλό εννοούσα τον νου του. Και ο Πέτρος: Πώς μπορούσε να είναι τυφλός και ως προς τον νου, εκείνος που, πριν γευτεί από το φυτό, σύμφωνα με Εκείνον που τον δημιούργησε, έδωσε τα κατάλληλα ονόματα σε όλα τα ζώα; Και ο Σίμων: Εάν ο Αδάμ είχε πρόγνωση, γιατί δεν προγνώριζε το φίδι που εξαπάτησε τη γυναίκα του; Και ο Πέτρος: Εάν ο Αδάμ δεν είχε πρόγνωση, πώς, αμέσως μόλις γεννήθηκαν, έδωσε στους γιους του ονόματα σχετικά με τις μελλοντικές τους πράξεις, αποκαλώντας τον πρώτο Κάιν, που ερμηνεύεται ζήλος, ο οποίος από φθόνο σκότωσε τον αδελφό του τον Άβελ, που ερμηνεύεται πένθος, επειδή γι' αυτόν, που ήταν ο πρώτος που φονεύθηκε, πένθησαν οι γονείς; Εάν λοιπόν ο Αδάμ, που είναι έργο του Θεού, είχε πρόγνωση, πολύ περισσότερο έχει ο Θεός που τον δημιούργησε. Εσύ, όμως, Σίμων, επειδή εννοείς εσφαλμένα τις θείες Γραφές, σώπα.

Και ο Πέτρος είπε: Λες ότι ο Αδάμ έγινε τυφλός, πράγμα που δεν ίσχυε. Διότι, αν έδινε εντολή σε τυφλό, δεν θα του υποδείκνυε λέγοντας: «από το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού μην γευτείτε». Και ο Σίμων απάντησε: Εννοούσε ότι είχε τυφλό τον νου του. Και ο Πέτρος: Πώς ήταν δυνατόν να είναι τυφλός και κατά τον νου, αυτός που, πριν γευτεί από το φυτό, όντας σε συμφωνία με τον Δημιουργό του, έδωσε τα κατάλληλα ονόματα σε όλα τα ζώα; Και ο Σίμων: Αν ο Αδάμ είχε πρόγνωση, γιατί δεν προέβλεψε το φίδι που θα εξαπατούσε τη γυναίκα του; Και ο Πέτρος: Αν ο Αδάμ δεν είχε πρόγνωση, πώς έδωσε στους γιους του, αμέσως με τη γέννησή τους, ονόματα αντίστοιχα με τις μελλοντικές τους πράξεις, ονομάζοντας τον μεν πρώτο Κάιν, που ερμηνεύεται «ζήλος», ο οποίος από φθόνο σκότωσε τον αδελφό του τον Άβελ, που ερμηνεύεται «πένθος»; Διότι για αυτόν, τον πρώτο που δολοφονήθηκε, πένθησαν οι γονείς του. Αν λοιπόν ο Αδάμ, όντας έργο του Θεού, είχε πρόγνωση, πολύ περισσότερο έχει ο Θεός που τον δημιούργησε. Εσύ όμως, ω Σίμων, που κατανοείς εσφαλμένα τις θείες Γραφές, σώπασε.

Διότι δεν υπήρχε ακόμη κανένας τρόπος αμαρτίας πάνω στη γη, εφόσον ο άνθρωπος ήταν ένας και μόνος. Για να τεθεί όμως και υπό νόμον, επινοήθηκε για αυτόν κάποιος τρόπος τήρησης εντολής: «Από κάθε δέντρο», λέει, «που βρίσκεται στον παράδεισο, μπορείς να τρως ελεύθερα. Από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού, να μην φάτε από αυτό. Και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». Έπειτα, αφού αφαιρέθηκε μία πλευρά του Αδάμ, πλάθεται η γυναίκα, για να τον βοηθήσει στη γέννηση παιδιών, και για να συμβιώσει μαζί του ως ομογενής, και πράγματι ζούσαν μαζί με απλότητα. Επειδή όμως αυτή παρασύρθηκε από τις συκοφαντίες του διαβόλου στην παράβαση, και έφαγε από το απαγορευμένο δέντρο· και συμπαρασύρθηκε στην πτώση μαζί της και ο ίδιος ο προπάτορας Αδάμ, η ανθρώπινη φύση καταδικάστηκε αμέσως σε θάνατο. Και στη μεν γυναίκα ο Θεός είπε, «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», στον δε Αδάμ, «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου». Και επιπλέον, εκδιώχθηκαν από τις πολυπόθητες και αρχικές τους κατοικίες και από την τρυφή του παραδείσου. Και τότε μόλις αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί και χωρίς ενδύματα, και ότι είχαν πλέον ανάγκη από ρούχα· και γι' αυτό ο Θεός, επειδή τους σπλαχνίστηκε, τους έδωσε δερμάτινους χιτώνες. Και αναγνώριζαν πλέον τη γη ως μητέρα τους, και υποτάχθηκαν στα δεσμά της φθοράς, και νομίζω δεν τους έλειψε απολύτως τίποτα από όσα οδηγούν στην έσχατη ταλαιπωρία.

Ποια δύναμη σε φώτισε, ω ληστή; Ποιος σε δίδαξε να προσκυνήσεις τον καταφρονημένο και συσταυρωμένο; Ω αιώνιο φως που φωτίζει τους σκοτισμένους. Γι' αυτό και δικαίως άκουσε: Έχε θάρρος, όχι επειδή οι πράξεις σου είναι άξιες θάρρους, αλλά επειδή παρίσταται Βασιλιάς που δίνει χάρη. Μακροχρόνιο μεν το αίτημα, αλλά ταχύτατη η χάρη. Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο, επειδή σήμερα άκουσες τη φωνή μου και δεν σκλήρυνες την καρδιά σου. Ταχύτατα αποφάνθηκα εναντίον του Αδάμ, ταχύτατα χαρίζομαι σε σένα. Σε εκείνον μεν ειπώθηκε: την ημέρα που θα φάτε, θα πεθάνετε. Εσύ όμως σήμερα υπάκουσες στην πίστη, σήμερα είναι για σένα η σωτηρία. Εκείνος εξαιτίας του ξύλου εξέπεσε, και εσύ μέσω του ξύλου εισάγεσαι στον παράδεισο. Μη φοβηθείς τον όφι, δεν θα σε εκδιώξει, διότι έχει πέσει από τους ουρανούς. Και δεν σου λέω, σήμερα απέρχεσαι, αλλά σήμερα θα είσαι μαζί μου. Έχε θάρρος, δεν θα εκβληθείς. Μη φοβηθείς την πύρινη ρομφαία, σέβεται τον Δεσπότη. Ω της μεγάλης και ανεκδιήγητης χάριτος. Ακόμη δεν εισήλθε ο πιστός Αβραάμ, και εισέρχεται ο ληστής. Ακόμη δεν εισήλθαν ο Μωυσής και οι προφήτες, και εισέρχεται ο παράνομος ληστής. Το θαύμασε αυτό και πριν από σένα ο Παύλος λέγοντας: όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Αυτοί που βάσταξαν τον καύσωνα δεν εισήλθαν ακόμη, και εισήλθε εκείνος της ενδέκατης ώρας.

Εξαιτίας της αμαρτίας οπωσδήποτε. Και πάλι, αυτός που πιστεύει στον Υιό έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή· και δεν είπε «θα μεταβεί», αλλά «έχει μεταβεί»· αναφέρεται στα όσα αναντίρρητα πρόκειται να συμβούν σαν να έχουν ήδη γίνει. Έτσι και στον ληστή προείπε αυτό που οπωσδήποτε θα συνέβαινε. Λένε ότι έχει ήδη πεθάνει και είναι νεκρός, μολονότι τον βλέπουν να αναπνέει. Και όπως ακριβώς εκείνος δεν έχει ελπίδα σωτηρίας και θεωρείται νεκρός για τους ιατρούς, έτσι και ο ληστής. Επειδή δεν υπήρχε πλέον πιθανότητα επιστροφής στην απώλεια, εισήλθε στον παράδεισο με την απόφαση, και όχι με την εμπειρία. Έτσι και ο Αδάμ άκουσε: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο, εξάπαντος θα πεθάνετε». Τι συνέβη λοιπόν, πέθανε εκείνη ακριβώς την ημέρα; Ουδαμώς· διότι έζησε εννιακόσια έτη μετά την ημέρα εκείνη.

Διότι ο άνθρωπος, όντας αυτεξούσιος και απόλυτος κύριος του εαυτού του, και έχοντας λάβει κυρίαρχη βούληση και ελεύθερη προαίρεση ως προς την επιλογή του καλού, όπως είπα, αφού άκουσε: «από κάθε δέντρο του παραδείσου μπορείτε να τρώτε, από το δέντρο όμως της γνώσεως του καλού και του πονηρού να μη φάτε από αυτό· διότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», υπέκυψε στο να φάει από αυτό πειθόμενος προς παρακοή με ποικίλους τρόπους από τον διάβολο μέσω απατηλής σοφίας, και αθέτησε την εντολή του Θεού· και αυτό κατέστη για αυτόν σκάνδαλο, παγίδα και πρόσκομμα. Διότι ο Θεός δεν δημιούργησε το κακό, ούτε είναι σε καμία απολύτως περίπτωση και κατά κανέναν τρόπο ο αίτιος του κακού· αλλά οτιδήποτε πλάστηκε έτσι από Αυτόν ως αυτεξούσιο προκειμένου να φυλάξει και να τηρήσει τον νόμο, τον οποίο ο Ίδιος δίκαια θέσπισε, εφόσον δεν τον τηρήσει, ονομάζεται κακό. Είναι δε βαρύτατη βλάβη η παρακοή προς τον Θεό, παραβαίνοντας τα όρια της δικαιοσύνης που αρμόζουν στο αυτεξούσιο.

Διότι το χωρίο «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο» που ειπώθηκε από αυτόν, υποδηλώνει πιο πάνω τη διαβίωσή μας στον παράδεισο, στο πρόσωπο των πρωτοπλάστων, όπως εξ αρχής υποθέσαμε, πριν από την εντολή, όχι εκτός σώματος, αλλά με το σώμα μας, επειδή πριν δοθεί η εντολή «ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο παίρνοντας χώμα από τη γη». Και ζούσαμε χωρίς επιθυμία, μη γνωρίζοντας καθόλου τις προσβολές της άλογης επιθυμίας, η οποία μας παρασύρει με τη βία προς την ακράτεια μέσω των ελκυστικών περισπασμών των ηδονών. Διότι, για εκείνο που δεν έχει κανόνα σύμφωνα με τον οποίο πρέπει να πολιτεύεται ούτε αυτεξούσια εξουσία της λογικής για να επιλέξει ποιον τρόπο ζωής θα ακολουθήσει ώστε δικαίως είτε να τιμηθεί είτε να κατακριθεί, πρέπει να πούμε ότι είναι ανεύθυνο για κάθε έγκλημα, επειδή δεν μπορεί να επιθυμήσει εκείνα για τα οποία δεν του έχει επιβληθεί απαγόρευση. Αλλά ακόμη και αν τα επιθυμήσει, δεν θα κατηγορηθεί. Διότι η επιθυμία δεν στρέφεται προς τα πράγματα που είναι παρόντα και υπόκεινται στην εξουσία μας, αλλά προς εκείνα που μεν είναι παρόντα, δεν βρίσκονται όμως στην εξουσία μας. Διότι πώς είναι δυνατόν κάποιος να επιθυμεί και να ποθεί εκείνο για το οποίο δεν εμποδίζεται και από το οποίο δεν έχει καμία στέρηση; Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, είπε: «δεν θα γνώριζα την επιθυμία, αν δεν έλεγε ο νόμος, δεν θα επιθυμήσεις». Διότι, όταν άκουσαν «από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού δεν θα φάτε από αυτό· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», τότε ακριβώς συνέλαβαν την επιθυμία και κυριεύθηκαν από σφοδρή λαχτάρα.

Διότι η προτροπή και η παραγγελία του Θεού, η οποία μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, ώστε υπακούοντας σε αυτήν και ζώντας σύμφωνα με αυτήν να έχω βίο αβλαβή και μακαριότατο αιώνια και να ακμάζω πάντοτε προς την αθανασία και τη χαρά, όταν την αθέτησα κατέληξε σε θάνατο και καταδίκη, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα ονόμασε έτσι «αμαρτία» λόγω του ότι αυτός είναι ο δημιουργός και ο εφευρέτης της αμαρτίας, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής για παρακοή, με εξαπάτησε, και αφού με εξαπάτησε, με θανάτωσε, κατορθώνοντας να με καταστήσει υπόδικο στην καταδίκη: «την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει, αλλά για να σώσει. Διότι ας μην νομίζουμε καθόλου ότι ο Θεός πράττει κάτι ανώφελο ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «Το αγαθό έγινε για εμένα θάνατος», το νομοθέτημα που μου δόθηκε για να γίνει αιτία του μεγαλύτερου αγαθού; «Μη γένοιτο». Διότι η εντολή του Θεού δεν έγινε αιτία για να υποδουλωθώ στη φθορά και να αποτυπώσω πάνω μου τις συμφορές του ολέθρου, αλλά ο διάβολος, για να φανερωθεί επειδή κατεργάστηκε σε εμένα το κακό μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει και να ελεγχθεί «καθ' υπερβολήν αμαρτωλός» ο εφευρέτης και κατασκευαστής της αμαρτίας και να διαχωριστεί από το καλό εκείνος που κακώς διαχειρίστηκε τα αντίθετα της εντολής του Θεού. «

Και μην υπολάβεις, ακροατή, ότι ο Κύριος είπε αποφαντικά το «ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς»· διότι μιλάει ελεγκτικά, κατακρίνοντας την έπαρση του Αδάμ, ο οποίος πείστηκε από την πλάνη του όφεως· (ερωτώντας) μήπως έγινε αυτό που νόμισε, δηλαδή μήπως ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς; Διότι ο Αδάμ, επειδή επιθύμησε να γίνει ανώτερος, εξέπεσε σε κατώτερη κατάσταση. Το δε «ας τον βγάλουμε έξω, μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του στο ξύλο της ζωής και φάει και ζήσει στον αιώνα», δεν το λέει ο Θεός από φθόνο, αλλά επειδή μεριμνούσε για το σκεύος που υπέστη φθορά από μόνο του, ώστε να μην παραμείνει φθαρμένο εις το διηνεκές· αλλά ως άριστος κεραμέας, αφού επιστρέψει το αγγείο που βλάφτηκε από μόνο του στο ίδιο του το φύραμα, τη γη, ώστε κατά την ανάσταση να αναπλάσει τον δίκαιο χωρίς κανένα ελάττωμα, αθάνατο μέσα σε δόξα και ικανό να απολαύσει τη βασιλεία, και τον άδικο στην τέλεια ανάσταση ικανό να υπομείνει την τιμωρία της κρίσεως. Διότι ο Θεός δεν φύτεψε κάτι πονηρό· μη γένοιτο, αλλά φύτεψε και το ίδιο το ξύλο, επιτρέποντάς του, στον πρέποντα [και δεκτό] καιρό, μέσω του δικού Του προστάγματος, να λάβει από αυτό. Αλλά θα αντιτείνεις: πώς λοιπόν εκπληρώνεται το «την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», εάν επρόκειτο να φάει από αυτό; Διότι οπωσδήποτε, εάν έτρωγε σε οποιονδήποτε καιρό, θα εκπλήρωνε το «θα πεθάνετε».

Προς αυτόν όμως που τα λέει αυτά απαντώ πάλι: «Ο Θεός, ο οποίος γνωρίζει τα μέλλοντα πριν να συμβούν, γνωρίζοντας πριν από το ίδιο του το πρόσταγμα ότι (ο άνθρωπος) εξαπατημένος θα έτρωγε από αυτό, όρισε τον θάνατο εξαιτίας της παράβασης που επρόκειτο να γίνει από αυτόν». Διότι σε αυτό το σημείο πλανώνται οι αιρέσεις και βλασφημούν τον Θεό, λέγοντας: «Καλός ο Θεός του νόμου, που φθόνησε τον Αδάμ και τον εκδίωξε λέγοντας: ας τον βγάλουμε έξω, μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και πάρει από το δέντρο της ζωής και ζήσει αιώνια». Ελέγχεται όμως η συκοφαντική τους ανοησία. Διότι όχι μόνο δεν τον εμπόδισε εξ αρχής να φάει από το δέντρο της ζωής, αλλά και τον προέτρεψε λέγοντας: «από κάθε δέντρο που βρίσκεται στον παράδεισο θα τρως ελεύθερα». Και το δέντρο της ζωής ήταν ένα από όλα τα δέντρα του παραδείσου μπροστά στα μάτια του Αδάμ. Μόνο από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού τού είπε να μη φάει. Η άπληστη όμως διάνοια του Αδάμ, αν και ακέραιη, όταν η γυναίκα του η Εύα εξαπατήθηκε από τον διάβολο, ενήργησε τελικά ενάντια στην εντολή.

Η ουράνια ζωή αποτελεί για εμένα τον παράδεισο. Μέσα σε αυτόν έθεσε τον άνθρωπο ως εργάτη και καλλιεργητή των θείων λόγων. Τον απέκλεισε από ένα μόνο, πιο τέλειο φυτό, το οποίο περιείχε μέσα του την τέλεια διάκριση του καλού και του κακού. Διότι η τέλεια διάκριση είναι ωφέλιμη για όσους αναπτύσσονται πνευματικά, αλλά όχι για τους αρχάριους, επειδή είναι τόσο βαριά, όσο είναι η στερεά τροφή για τα νήπια.

Διότι η παρακοή είναι αμάρτημα της προαιρέσεως και όχι του σώματος, και η προαίρεση είναι ίδιον της ψυχής. Από αυτήν ξεκίνησε όλη η συμφορά της φύσεως, όπως μαρτυρεί στα λόγια Του η αψευδής απειλή του Θεού, ότι δηλαδή την ημέρα κατά την οποία θα άγγιζαν τα απαγορευμένα, ο θάνατος θα συνδεόταν αμέσως και αναπόφευκτα με τη βρώση. Επειδή δε η ανθρώπινη σύνθεση (το σύγκριμα) είναι διπλή, ο θάνατος ενεργεί καταλλήλως στο καθένα από τα δύο μέρη, καθώς η διπλή ζωή επιφέρει τη στέρησή της σε αυτό που νεκρώνεται. Διότι θάνατος του σώματος είναι το σβήσιμο των αισθητηρίων και η διάλυση στα συγγενικά του στοιχεία· «η ψυχή δε», λέγει, «η οποία αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει». Και αμαρτία είναι η αποξένωση από τον Θεό, ο Οποίος είναι η αληθινή και μόνη ζωή. Επομένως, ο πρωτόπλαστος έζησε πολλές εκατοντάδες χρόνια μετά την παρακοή, αλλά ο Θεός δεν είπε ψέματα όταν είπε: «Την ημέρα που θα φάτε, οπωσδήποτε θα πεθάνετε». Διότι, με το να αποξενωθεί εκείνος από την όντως ζωή, την ίδια κιόλας ημέρα επικυρώθηκε εναντίον του η απόφαση του θανάτου. Μετά από αυτά, χρόνια αργότερα, ακολούθησε στον Αδάμ και ο σωματικός θάνατος. Εκείνος, λοιπόν, που ήλθε γι' αυτόν τον σκοπό, για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός, το οποίο στην παραβολή ο ποιμένας ονομάζει πρόβατο, βρίσκει το απολωλός και αναλαμβάνει πάνω στους δικούς Του ώμους ολόκληρο το πρόβατο, και όχι μόνο τη δορά του προβάτου, προκειμένου να καταστήσει άρτιο τον άνθρωπο του Θεού, έχοντας συγκεραστεί με τη Θεότητα και διά της ψυχής και διά του σώματος.

Το δόγμα, σύμφωνα τουλάχιστον με τον δικό μου λόγο, έχει ως εξής: Μονοειδής ήταν η ζωή των ανθρώπων, και ως μονοειδή εννοώ εκείνη που διακρίνεται μόνο μέσα στο αγαθό και δεν έχει καμία ανάμειξη με το κακό. Τον λόγο αυτόν τον επιβεβαιώνει ο πρώτος νόμος του Θεού, ο οποίος, αφενός, παραχώρησε στον άνθρωπο την άφθονη μετουσία σε όλα τα αγαθά του παραδείσου, αφετέρου δε, τον απέκλεισε μόνο από εκείνο του οποίου η φύση ήταν ανάμικτη από τα αντίθετα, όπου δηλαδή το κακό ήταν συγκερασμένο με το καλό, επιβάλλοντας τον θάνατο ως τιμωρία σε αυτόν που θα παρανομούσε. Όμως ο άνθρωπος εκουσίως, με κίνηση του αυτεξουσίου του, εγκαταλείποντας τη μερίδα που ήταν αμιγής από το χειρότερο, επισπάστηκε τη ζωή που είναι συγκερασμένη από τα αντίθετα.

Εδώ ο Κύριος ονόμασε νεκρούς και εκείνους που ζούσαν, προφανώς ως νεκρωμένους κατά την ψυχή. Διότι, όπως ακριβώς ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα είναι θάνατος του σώματος, έτσι και ο χωρισμός του Θεού από την ψυχή είναι θάνατος της ψυχής· και αυτός είναι κυρίως ο θάνατος, δηλαδή ο θάνατος της ψυχής. Διότι αυτόν τον θάνατο φανέρωνε και μέσω της εντολής στον παράδεισο, όταν έλεγε ο Θεός προς τον Αδάμ: την ημέρα που θα φας από το απαγορευμένο δέντρο, οπωσδήποτε θα πεθάνεις. Διότι τότε θανατώθηκε η ψυχή του, αφού εξαιτίας της παραβάσεως χωρίστηκε από τον Θεό. Επειδή, κατά το σώμα, συνέχισε να ζει από τότε και στο εξής για εννιακόσια τριάντα χρόνια.

Η μεν απόφαση για τον θάνατο της ψυχής, την οποία έκανε πραγματικότητα για εμάς η παράβαση, ελήφθη σύμφωνα με τη δικαιοσύνη του Κτίστη. Διότι, επειδή τον εγκαταλείψαμε, μας εγκατέλειψε, εφόσον έχουμε πλαστεί αυτεξούσιοι, χωρίς να μας ασκήσει βία. Εκείνη λοιπόν η απόφαση προαναγγέλθηκε από τον Θεό φιλάνθρωπα, για τις αιτίες που έχουμε ήδη αναφέρει. Ανέστειλε όμως και ανέβαλε αρχικά την απόφαση για τον θάνατο του σώματος, και, όταν τελικά την εξέδωσε, με άπειρο βάθος σοφίας και υπερβολή φιλανθρωπίας, φύλαξε την έμπρακτη πραγματοποίησή της για το μέλλον, χωρίς να πει στον Αδάμ «επίστρεψε εκεί από όπου πάρθηκες», αλλά «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις». Είναι δυνατόν σε εκείνους που ακούν με σύνεση, και από αυτά τα λόγια να κατανοήσουν ότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο ούτε της ψυχής ούτε του σώματος. Διότι ούτε πρωτύτερα μίλησε προστακτικά λέγοντας «να πεθάνετε την ημέρα που θα φάτε», αλλά «θα πεθάνετε την ημέρα που θα φάτε». Ούτε τώρα είπε «επίστρεψε στη γη», αλλά «θα επιστρέψεις», προαναγγέλλοντας, επιτρέποντας και μη εμποδίζοντας, σύμφωνα με το δίκαιο, αυτό που επρόκειτο να συμβεί.

Όχι μόνο τα πονηρά πάθη και η δυσσέβεια εισάγονται το ένα μέσω του άλλου, αλλά και μοιάζουν μεταξύ τους. Και για να αναφέρω κάτι σύντομο προς την αγάπη σας, σχετικά με τους ετεροδόξους που έχουν εμφανιστεί στην εποχή μας: όπως ακριβώς ο Αδάμ, αν και έλαβε από τον Θεό την εξουσία να τρώει από κάθε δέντρο του παραδείσου, δεν αρκέστηκε σε όλα εκείνα, αλλά, αφού πείστηκε από τη συμβουλή του αρχέκακου όφεως, έφαγε από το δέντρο που ήταν το μόνο το οποίο είχε διαταχθεί να μην αγγίξει· έτσι και, ενώ τα αγαθά που υπάρχουν στον Θεό και οι πραγματικά αγαθοπρεπείς δωρεές Του προσφέρονται από Αυτόν προς μέθεξη σε όσους το επιθυμούν, σύμφωνα με εκείνον που είπε «όλα όσα είναι ο Θεός, θα είναι και ο θεωμένος διά της χάριτος, εκτός από την κατ' ουσίαν ταυτότητα», υπάρχουν κάποιοι που διδάσκουν ότι εμείς μετέχουμε ακόμη και σε αυτήν την ίδια την υπερούσια ουσία και διατείνονται ότι μπορούν να την ονομάζουν κυριολεκτικά, και, μιμούμενοι τον αρχέκακο όφι, όπως εκείνος παρερμήνευσε τα λόγια του Θεού, έτσι και αυτοί παρερμηνεύουν και διαστρεβλώνουν τα λόγια των αγίων.

Γεννιέται, λοιπόν, από την αγία Παρθένο ο μόνος απ' αιώνος αθώος άνθρωπος, ο μόνος που σε καμία περίπτωση δεν ήταν άξιος της εγκατάλειψης του Θεού. Και πριν γνωρίσει το κακό εκλέγει το αγαθό σύμφωνα με την προφητεία· και ζει βίο εντελώς αναμάρτητο, χωρίς να βρεθεί δικαίως άξιος της εγκατάλειψης του Θεού, επειδή ούτε αυτός εγκατέλειψε τον Θεό παραβαίνοντας την εντολή του, όπως ο πρώτος Αδάμ, αλλά έγινε εκπληρωτής κάθε θείας εντολής και κάθε θείου νόμου, και επομένως ήταν δικαίως ελεύθερος από τη δουλεία του διαβόλου. Και έτσι νικιέται από άνθρωπο ο διάβολος, που εξ αρχής είχε νικήσει τον άνθρωπο, και εκείνος που νίκησε τη δημιουργημένη κατ' εικόνα Θεού φύση και καυχιόταν γι' αυτό, γκρεμίζεται από την έπαρσή του, και ο άνθρωπος αναπλάθεται από τον κατά ψυχήν και όντως θάνατο· θάνατο, τον οποίο υπέστη αμέσως μόλις γεύτηκε από το απαγορευμένο ξύλο· θάνατο, με τον οποίο είχαν απειληθεί ο Αδάμ και η Εύα πριν από την παρακοή, όταν ο Θεός τους είπε: «την ώρα που θα φάγετε από το ξύλο, με θάνατο θα πεθάνετε»· διότι στον θάνατο της σάρκας καταδικαστήκαμε μετά την παρακοή, όταν τότε ο Θεός είπε στον Αδάμ ότι «χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις».

Όχι μόνο ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο, αλλά και εμπόδισε να προκύψει. Καίτοι βέβαια, επειδή έπλασε τον άνθρωπο ως ον αυτεξούσιο, δεν θα έπρεπε να τον εμποδίσει, για να μην αναιρέσει το ίδιο Του το έργο αφαιρώντας την αυτεξουσιότητα που μας δόθηκε από Αυτόν. Αλλά βρήκε με σοφία και αγαθότητα τον τρόπο, ώστε και να προφυλάξει τον άνθρωπο από τον θάνατο και να του διατηρήσει το αυτεξούσιο. Πώς λοιπόν το έκανε αυτό; Αμέσως μόλις τον έπλασε και τον ζωοποίησε, του έδωσε μια συμβουλή που εξασφάλιζε την αθανασία. Και προφυλάσσοντας τα μέγιστα τη ζωοποιό συμβουλή, την κατέστησε δική Του εντολή και προειδοποίησε ξεκάθαρα, διαβεβαιώνοντας ότι η αθέτηση της ζωοποιού εντολής σημαίνει θάνατο, και μάλιστα θάνατο όχι σωματικό αρχικά, αλλά της ψυχής, λέγοντας προς εκείνο το ζεύγος των προπατόρων μας, όποια ώρα φάτε από το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού, θα πεθάνετε. Βλέπετε, δεν μίλησε προστακτικά, λέγοντας όποια ημέρα φάτε να πεθάνετε, διότι η δική Του προσταγή αποτελεί γένεση για όλα τα όντα, και ο Ίδιος έδωσε εντολή για τα πάντα και δημιουργήθηκαν. Τον θάνατο όμως δεν τον προσέταξε, αλλά προανήγγειλε ότι θα προκύψει ως συνέπεια της παραβάσεως, λέγοντας, να μη φάτε από το δέντρο, διότι όποια ημέρα φάτε θα πεθάνετε, ώστε τηρώντας τη συμβουλή και αποφεύγοντας την παράβαση, να μην περιπέσουμε στον θάνατο.

Αυτά είναι όσα υποστηρίζουν, για να το πούμε με λίγα λόγια, οι εκπρόσωποι των Σηθιανών διδασκαλιών. Η διδασκαλία τους συντίθεται από λέξεις φυσικές και από άλλες που έχουν ειπωθεί για διαφορετικά θέματα, τις οποίες μεταφέροντας στη δική τους διδασκαλία, τις ερμηνεύουν όπως προείπαμε. Λένε, μάλιστα, ότι και ο Μωυσής συμφωνεί με τη διδασκαλία τους, όταν λέει: «σκοτάδι και γνόφος και θύελλα» — διότι αυτοί, ισχυρίζονται, είναι οι τρεις λόγοι (αρχές)· ή όταν λέει ότι στον παράδεισο δημιουργήθηκαν τρεις: ο Αδάμ, η Εύα, το φίδι· ή όταν αναφέρει τρεις υιούς: τον Κάιν, τον Άβελ, τον Σηθ, και πάλι τρεις: τον Σημ, τον Χαμ, τον Ιάφεθ· ή όταν αναφέρει τρεις πατριάρχες: τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ· ή όταν λέει ότι δημιουργήθηκαν τρεις ημέρες πριν από τον ήλιο και τη σελήνη· ή όταν αναφέρει τρεις νόμους: τον απαγορευτικό, τον εφετικό, τον διατιμητικό. Απαγορευτικός νόμος είναι το: «από κάθε δέντρο στον παράδεισο μπορείτε ελεύθερα να φάτε, αλλά από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού δεν πρέπει να φάτε». Το να λέει: «έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω», αυτός, λέει, είναι ο εφετικός νόμος· διότι σε όποιον το επιθυμεί (επιλέξει) είναι δυνατόν να εξέλθει, ενώ σε όποιον δεν το επιθυμεί, να μείνει. Διατιμητικός δε νόμος είναι αυτός που λέει: «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις»· διότι έχει καθοριστεί η ποινή για το καθένα από τα αδικήματα.

Βλέποντας αυτά ο πατέρας Ελωείμ, αποστέλλει τον Βαρούχ, τον τρίτο δικό του άγγελο, προς βοήθεια του πνεύματός του, το οποίο βρίσκεται μέσα σε όλους τους ανθρώπους. Αφού ήλθε λοιπόν ο Βαρούχ, στάθηκε ανάμεσα στους αγγέλους της Εδέμ —δηλαδή στο μέσο του παραδείσου, διότι ο παράδεισος είναι οι άγγελοι, ανάμεσα στους οποίους στάθηκε— και παρήγγειλε στον άνθρωπο «από κάθε δέντρο που βρίσκεται στον παράδεισο να φας, αλλά από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού να μην φας», το οποίο είναι ο Νάας. Δηλαδή, να υπακούει στους άλλους αγγέλους, στους ένδεκα της Εδέμ, αλλά στον Νάας πλέον όχι. Διότι οι ένδεκα έχουν μεν πάθη, αλλά δεν έχουν παρανομία, ενώ ο Νάας διέπραξε παρανομία. Διότι πλησίασε την Εύα εξαπατώντας την και διέπραξε μοιχεία μαζί της, το οποίο είναι παράνομο. Πλησίασε όμως και τον Αδάμ και συνευρέθηκε μαζί του, το οποίο είναι και αυτό παράνομο. Από εκεί λοιπόν προήλθε η μοιχεία και η αρσενοκοιτία, και από τότε επικράτησαν τα κακά στους ανθρώπους και αποχώρησαν τα αγαθά, τα οποία προέρχονταν από μία αρχή, αυτή του πατέρα. Διότι, ανεβαίνοντας προς τον αγαθό, ο πατέρας έδειξε τον δρόμο σε όσους θέλουν να ανεβούν, αλλά, καθώς απομακρύνθηκε από την Εδέμ, έγινε η αρχή των κακών για το πνεύμα που βρίσκεται μέσα στους ανθρώπους.

Βλέποντάς την λοιπόν να τρώει από τα δέντρα, της πρότεινε τη βρώση του δέντρου, ή την είδε να μην τρώει. Και αν μεν έτρωγε, είναι προφανές ότι βρισκόταν σε φθαρτό σώμα. Διότι καθετί που εισέρχεται στο στόμα, καταλήγει στον αφεδρώνα. Αν λοιπόν ήταν φθαρτή, είναι προφανές ότι ήταν και θνητή. Αν όμως ήταν θνητή, δεν θα αποτελούσε πλέον κατάρα, ούτε καταδικαστική απόφαση εκείνη η φωνή του Θεού που έλεγε προς τον άνθρωπο ότι: χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις, όπως είναι η αλήθεια των πραγμάτων. Αν πάλι, από την άλλη, ο όφις είδε τη γυναίκα να μην τρώει, πώς παρακίνησε σε βρώση εκείνην που δεν είχε φάει ποτέ; Και ποιος ήταν αυτός που φανέρωσε και σε τούτον τον φονικό και μιαρό όφι ότι δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί η απόφαση του Θεού προς αυτούς περί θανάτου, όταν Εκείνος είπε: την ημέρα που θα φάτε, με θάνατο θα πεθάνετε; Και όχι μόνο αυτό, αλλά ότι μαζί με την αδυναμία όρασης θα ανοιχθούν και τα μάτια τους, τα οποία προηγουμένως δεν έβλεπαν; Με τη λεγόμενη δε διάνοιξη αυτή, άνοιξαν την είσοδο στον θάνατο.

ΣΝΒ'. Προς τον λαμπρότατο Δωρόθεο. Σχετικά με το ρηθέν από τον Θεό: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό». Πολύ θαυμάζω και εκπλήσσομαι, πώς αυτοί που αγαπούν την αμαρτία, ενώ πεθαίνουν συνεχώς, νομίζουν ότι δεν έχουν πεθάνει ποτέ. Γι' αυτό και αποτελεί ζήτημα, όπως έγραψες, πώς εξηγείται εκείνο που ειπώθηκε προς τους πρωτοπλάστους: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο, με θάνατο θα πεθάνετε». Διότι ο κακούργος και ο φονιάς, τότε κυρίως πεθαίνει, όταν παραβαίνει τους νόμους και διαπράττει το αμάρτημα, ακόμη κι αν φαίνεται ότι ζει. Διότι, ακόμη κι αν δεν έχει πεθάνει στην πράξη, πάντως βάσει της αποφάσεως και του δικαίου έχει ήδη πεθάνει, έστω κι αν φαίνεται ότι δεν έχει ακόμη πέσει στα δίχτυα των νόμων. Εάν δε ως θάνατος της αθάνατης ψυχής ορίζεται η απομάκρυνση του Αγίου Πνεύματος, διότι αυτό δεν πρόκειται να κατοικήσει σε σώμα υπόχρεο στην αμαρτία, έτσι ας νοηθεί και αυτό.

Διότι ο Θεός έθεσε την Ανάληψη ως αντίρροπη δύναμη στην πτώση του θανάτου. Ο Αδάμ με την παράβασή του συμπαρέσυρε μαζί του ολόκληρο το γένος· ο Χριστός με την ανάληψή Του συνήγαγε κοντά Του ολόκληρο το γένος των πιστών. Και όπως ακριβώς εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση μόνο εναντίον του Αδάμ, όπως λέει η Γραφή: «Την ημέρα που θα φας, θα πεθάνεις» και «χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», ενώ την συνέπειά της την αποσιώπησε μεν στον λόγο, την έδειξε όμως στην πράξη, διότι δεν είπε «εσύ και οι γιοι σου και οι κόρες σου και ολόκληρο το γένος σου», αλλά καταδικάζοντας τη ρίζα, συμπεριέλαβε μαζί με τη ρίζα και τους καρπούς μέσω της διαδοχής του γένους· όπως, λοιπόν, εκεί η απόφαση, επηρεάζοντας τον Αδάμ, συμπαρέσυρε μαζί του ολόκληρο το γένος, έτσι και η Ανάληψη του Σωτήρος εξασφάλισε τη σωτηρία για ολόκληρο το γένος.

Είχε ειπωθεί στον Αδάμ: «Την ημέρα που θα φας, με θάνατο θα πεθάνεις». Αλλά δεν πέθανε την ημέρα που έφαγε, παρά έζησε στον κόσμο, αν και είχε ήδη νεκρωθεί από την καταδικαστική απόφαση. Και ως προς μεν την απόφαση ήταν νεκρός, χάρη όμως στη μακροθυμία του Θεού ζούσε και απολάμβανε τη ζωή. Όπως, λοιπόν, η ζωή του Αδάμ, η οποία παρατάθηκε μετά την απόφαση για εννιακόσια τριάντα χρόνια, δεν την ακύρωσε, αλλά τελικά η απόφαση κατέλαβε τη ζωή του ανθρώπου ύστερα από μακροχρόνια αναβολή, έτσι συμβαίνει και εδώ. Επειδή αυτός που έδωσε την επαγγελία είναι αψευδής, έστω κι αν πεθαίνουμε κατά τη φύση μας, ζούμε χάρη στην αψευδή επαγγελία. Και όπως για τον Αδάμ το να ζήσει μετά την απόφαση δεν αποτέλεσε πρόκριμα, έτσι ούτε για εμάς το να πεθαίνουμε μετά την επαγγελία επιφέρει κάποιο πρόκριμα. Και το γένος μας έχει αναδημιουργηθεί στο αυτό φύραμα σύμφωνα με την αρχική επαγγελία.

Έτσι και ο Αδάμ άκουσε: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο, οπωσδήποτε θα πεθάνετε». Τι λοιπόν, πέθανε την ίδια εκείνη ημέρα; Ουδαμώς· αλλά έζησε εννιακόσια και πλέον έτη μετά από την ημέρα εκείνη. Πώς λοιπόν έλεγε ο Θεός ότι «Την ίδια ημέρα θα πεθάνετε»;

Διότι, όπως ακριβώς η λαιμαργία γίνεται αιτία και πρόξενος αμέτρητων κακών στο ανθρώπινο γένος, έτσι και η νηστεία και η περιφρόνηση της κοιλιάς στάθηκαν πάντοτε αιτία ανείπωτων αγαθών για εμάς. Επειδή ο Θεός, όταν έπλασε εξαρχής τον άνθρωπο και γνωρίζοντας ότι αυτό ακριβώς το φάρμακο του ήταν απολύτως αναγκαίο για τη σωτηρία της ψυχής του, αμέσως και από την πρώτη στιγμή έδωσε στον πρωτόπλαστο αυτή την εντολή, λέγοντας: «Από κάθε δέντρο μέσα στον παράδεισο μπορείς να τρως ελεύθερα· από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του κακού, να μην φάτε από αυτό». Και το να λέει, αυτό να φας και τούτο να μην το φας, αποτελούσε εικόνα της νηστείας. Αλλά ενώ έπρεπε να τηρήσει την εντολή, δεν το έπραξε, και αφού νικήθηκε από την ακράτεια της κοιλιάς και διέπραξε την παρακοή, καταδικάστηκε σε θάνατο.

Αξίζει εδώ να θαυμάσουμε τη φιλανθρωπία του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε λόγο, και την οποία μας επιδεικνύει μέσα από αυτήν τη σύντομη λέξη. «Και ενετείλατο», λέει. Δες από την αρχή με πόση τιμή συμπεριφέρεται στον άνθρωπο. Διότι δεν είπε «πρόσταξε» ή «διέταξε», αλλά τι; «Ενετείλατο». Όπως ακριβώς ένας φίλος συνομιλεί με έναν φίλο δίνοντάς του παραγγελίες για ορισμένα αναγκαία ζητήματα, έτσι και ο Θεός διατίθεται απέναντι στον Αδάμ, σαν να επιθυμούσε σχεδόν, μέσω αυτής της τόσο μεγάλης τιμής, να τον προσελκύσει στην υπακοή όσων του παρήγγειλε. «Και ενετείλατο Κύριος ο Θεός στον Αδάμ λέγοντας: Από κάθε δέντρο του παραδείσου μπορείς ελεύθερα να τρως· από το δέντρο όμως της γνώσεως του καλού και του κακού, να μη φάτε από αυτό. Την ημέρα δε που θα φάτε από αυτό, με θάνατο θα πεθάνετε». Πολύ μεγάλο είναι το ανεπαχθές (η ελαφρότητα) της εντολής.

Και έδωσε εντολή, λέγει, Κύριος ο Θεός στον Αδάμ, λέγοντας: «Από κάθε δέντρο που βρίσκεται στον παράδεισο, θα τρως ελεύθερα· από το δέντρο όμως της γνώσεως του καλού και του κακού, να μην φάτε από αυτό. Την ημέρα δε που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε οπωσδήποτε»· σαν να του έλεγε: Μήπως απαιτώ από εσένα κάτι το βαρύ και επαχθές; Σου επιτρέπω την απόλαυση όλων, και μόνο τούτο το ένα σε προστάζω να μην αγγίξεις· αλλά ορίζω και μεγάλη τιμωρία, ώστε, έστω και συνετιζόμενος από τον φόβο, να φυλάξεις την εντολή που σου έδωσα. Πράττοντας ακριβώς το ίδιο, όπως όταν κάποιος μεγαλόδωρος κύριος εμπιστευθεί ένα μεγάλο σπίτι σε κάποιον, και για να του παραμείνει ακέραιη η κυριότητα, ορίσει να του δίνεται από εκείνον ένα μικρό χρηματικό ποσό. Έτσι λοιπόν και ο φιλάνθρωπος Δεσπότης μας, αφού του χάρισε την απόλαυση όλων των αγαθών του παραδείσου, τον διέταξε να απέχει μόνο από το ένα δέντρο, ώστε να γνωρίζει ότι βρίσκεται υπό την εξουσία ενός Δεσπότη, στον οποίο αρμόζει να υπακούει και να υποτάσσεται στις προσταγές Του.

Δʹ. Ποιος θα μπορούσε να θαυμάσει επάξια τη γενναιοδωρία του κοινού Δεσπότη των πάντων; Πόσης ευεργεσίας τον αξιώνει, ενώ δεν είχε επιδείξει ακόμη απολύτως τίποτα; Διότι δεν του παραχώρησε την απόλαυση κατά το ήμισυ, ούτε τον πρόσταξε να απέχει από τα περισσότερα και να απολαμβάνει όσα απέμεναν· αλλά, επειδή θέλησε να μετέχει αυτός σε όλα όσα βρίσκονταν στον παράδεισο, τον προστάζει να απέχει μόνο από ένα δέντρο, αποδεικνύοντας μέσα από τα ίδια τα πράγματα ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν το έπραξε αυτό, παρά μόνο για να έχει επίγνωση εκείνος του ποιος είναι ο αίτιος τόσων ευεργεσιών. Και παρατήρησε, μαζί με τα άλλα, και από αυτό το γεγονός την αγαθότητα του Θεού, με πόση τιμή περιβάλλει και τη γυναίκα που επρόκειτο να πλαστεί από αυτόν.

Διότι, προτού ακόμη δημιουργηθεί εκείνη, δίνει την εντολή σαν να απευθύνεται και στους δύο, λέγοντας: «Δεν θα φάτε από αυτό, και, όποια ημέρα φάτε, με θάνατο θα πεθάνετε»· δηλώνοντας άνωθεν και εξ αρχής ότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι ένα, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας». Γι' αυτό λοιπόν ομιλεί σαν να απευθύνεται και προς τους δύο, ώστε, αφού μετά από αυτά πλάσει από αυτόν τη γυναίκα, να του παράσχει την αφορμή να της κάνει γνωστά όσα Εκείνος του είχε παραγγείλει. Και γνωρίζω βέβαια ότι είναι πολυθρύλητο αυτό το ζήτημα σχετικά με το δέντρο, και ότι πολλοί από εκείνους που ομιλούν χωρίς περίσκεψη επιχειρούν να μεταθέσουν την ευθύνη από τον άνθρωπο στον Θεό, και τολμούν να λένε: Για ποιον λόγο του έδωσε την εντολή, αφού γνώριζε ότι θα την παραβεί; Και πάλι, γιατί πρόσταξε να υπάρξει το δέντρο μέσα στον παράδεισο;

Γιατί, λοιπόν, ντρόπιασες έτσι τον εαυτό σου, και, εγκαταλείποντας εκείνον για τον οποίο δημιουργήθηκες, για βοήθεια του οποίου παρήχθης, του οποίου έγινες κοινωνός της αξίας, και ομοούσια, και ομόφωνη, καταδέχθηκες να έλθεις σε συνομιλία με τον όφι, και μέσω αυτού του θηρίου να δεχθείς τη συμβουλή του διαβόλου, η οποία, αν και ήταν φανερά αντίθετη προς τη νομοθεσία του Δημιουργού, ούτε έτσι δεν την αποστράφηκες, αλλά με την ελπίδα της υπόσχεσης αποτόλμησες τη μετάληψη; Έστω, λοιπόν· οδήγησες τον εαυτό σου σε τέτοιον γκρεμό και τον στέρησες από την υπερβάλλουσα τιμή· για ποιον λόγο καθιστάς και τον άνδρα κοινωνό αυτού του βαρύτατου σφάλματος, και γίνεσαι επίβουλος εκείνου, στον οποίο τάχθηκες να είσαι βοηθός, και εξαιτίας μιας μικρής βρώσης τον αποξενώνεις και εκείνον, μαζί με τον εαυτό σου, από την εύνοια του Θεού; Ποια υπερβολική μανία σε οδήγησε σε τόση τόλμη; Δεν σου αρκούσε το να ζεις βίο αταλαίπωρο, το να είσαι μεν περιβεβλημένη με σώμα, αλλά να μην έχεις καμία ανάγκη από τα σωματικά; Το να απολαμβάνεις τα πάντα μέσα στον παράδεισο, εκτός από ένα δέντρο; Το να βρίσκονται όλα τα ορατά υπό τη δική σας εξουσία και να έχετε την κυριαρχία στα πάντα; Αλλά, εξαπατημένη από τις ελπίδες, προσδόκησας ότι θα φθάσεις στην ίδια την ανώτατη κορυφή;

Γι' αυτό, λοιπόν, και η θεία Γραφή το ονόμασε δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού, επειδή γύρω από αυτό συνέβη η παράβαση και η τήρηση της εντολής. Διότι ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, διαπαιδαγωγώντας τον άνθρωπο από την αρχή και από τα πρώτα βήματα, και επιθυμώντας να τον διδάξει ότι έχει δημιουργό και ποιητή Εκείνον που παρήγαγε όλα τα ορατά και που έπλασε και τον ίδιο, θέλησε μέσω αυτής της μικρής εντολής να του υποδείξει τη δική Του κυριαρχία. Και όπως ακριβώς ένας μεγαλόδωρος κύριος, ο οποίος έχει παραχωρήσει σε κάποιον προς απόλαυση έναν μεγάλο και θαυμαστό οίκο, δεν επιθυμεί να λάβει την πλήρη αξία, αλλά ένα ελάχιστο μέρος, ώστε να διατηρήσει και ο ίδιος τα κυριαρχικά του δικαιώματα και εκείνος να γνωρίζει επακριβώς ότι δεν είναι κύριος της ιδιοκτησίας, αλλά απολαμβάνει τη χρήση της κατά χάρη και δωρεά· έτσι και ο δικός μας Δεσπότης, αφού εμπιστεύτηκε στον άνθρωπο όλα τα ορατά και του παραχώρησε τη διαμονή στον παράδεισο και την απόλαυση όλων όσων βρίσκονταν σε αυτόν, για να μην παρασυρθεί σταδιακά ο νους του και νομίσει ότι τα ορατά δημιουργήθηκαν από μόνα τους, και φανταστεί κάτι ανώτερο από τη δική του αξία, του παραγγέλλει να απέχει από το ένα δέντρο, ορίζοντας αυστηρή ποινή σε περίπτωση παράβασης, προκειμένου να γνωρίζει ότι τελεί υπό την εξουσία ενός Δεσπότη, και ότι συμμετέχει και στα υπόλοιπα αγαθά χάρη στη μεγαλοδωρία του Δεσπότη.