Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:20

ΙΒ΄. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ, ΟΠΩΣ ΛΕΝΕ, Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΛΗΦΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ Ενώ δηλαδή ο Μωυσής είχε πει πάλι: «Στον δε Αδάμ δεν υπήρχε βοηθός όμοιος με αυτόν. Και επέβαλε ο Θεός έκσταση σε αυτόν και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα. Και οικοδόμησε ο Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία έλαβε από τον Αδάμ, σε γυναίκα», ο Πλάτων, μη έχοντας κατανοήσει με ποιο νόημα ειπώθηκε αυτό, είναι μεν φανερό ότι δεν αγνόησε τον λόγο, αλλά τον αναθέτει στον Αριστοφάνη, ο οποίος ως κωμικός συνήθιζε να χλευάζει ακόμη και τα σεμνά πράγματα, εισάγοντάς τον στο *Συμπόσιο* να λέει τα εξής: «Πρέπει πρώτα να μάθετε την ανθρώπινη φύση και τα παθήματά της. Διότι η παλαιά μας φύση δεν ήταν η ίδια με τη σημερινή, αλλά άλλη. Πρώτα απ' όλα, τα γένη των ανθρώπων ήταν τρία, και όχι δύο όπως τώρα, το άρρεν και το θήλυ, αλλά υπήρχε και ένα τρίτο, κοινό και στα δύο αυτά, του οποίου έχει απομείνει τώρα μόνο το όνομα, ενώ το ίδιο έχει εξαφανιστεί· διότι το ανδρόγυνο ήταν τότε και είδος και όνομα, το οποίο ήταν κοινό και προερχόταν και από τα δύο, το άρρεν και το θήλυ». Έπειτα, στη συνέχεια, διακωμωδώντας τα πράγματα σύμφωνα με τη συνήθειά του, προσθέτει λέγοντας: «Αφού είπε αυτά», ο Δίας σύμφωνα με αυτόν, «έκοβε τους ανθρώπους στα δύο, όπως εκείνοι που κόβουν τα αυτιά και ετοιμάζονται να τα παστώσουν, ή όπως εκείνοι που κόβουν τα αυγά με τις τρίχες. Και όποιον έκοβε, πρόσταζε τον Απόλλωνα να του στρέφει το πρόσωπο και το μισό του λαιμού προς την πλευρά της τομής, ώστε ο άνθρωπος, βλέποντας το κόψιμό του, να γίνει πιο κόσμιος, και τον πρόσταζε να γιατρεύει τα υπόλοιπα».

Και όπως ακριβώς, έχοντας έμφυτη τη δύναμη των αισθητηρίων από Εκείνον που έπλασε τον οφθαλμό και εμφύτευσε την ακοή, χρησιμοποιούμε από μόνοι μας το καθένα από τα αισθητήρια για τον σκοπό για τον οποίο έχει πλαστεί, και δεν έχουμε ανάγκη ούτε από εκείνον που ονομάτισε τα χρώματα, των οποίων η όραση έχει την αντίληψη (διότι αρκεί ο οφθαλμός να γίνει από μόνος του διδάσκαλος του εαυτού του σε αυτά), ούτε έχουμε ανάγκη από ξένους διδασκάλους για να γνωρίσουμε όσα αισθανόμαστε μέσω της ακοής ή της γεύσης ή της αφής, αφού διαθέτουμε εκ των ένδον το κριτήριο για καθετί που γίνεται αντιληπτό σε εμάς μέσω των αισθήσεων· έτσι λέμε ότι και η διανοητική δύναμη της ψυχής, έχοντας δημιουργηθεί τέτοια από τον Θεό, κινείται εφεξής από μόνη της, παρατηρεί τα πράγματα και, προκειμένου η γνώση να μην υποστεί καμία σύγχυση, επιθέτει στο κάθε πράγμα ως διακριτικά σημάδια τις ονομασίες μέσω των φωνών. Το δόγμα δε αυτό το επιβεβαιώνει και ο μέγας Μωυσής, λέγοντας ότι δόθηκαν από τον Αδάμ οι ονομασίες στα άλογα ζώα, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Και έπλασε ο Θεός ακόμη από τη γη όλα τα θηρία του αγρού και όλα τα πετεινά του ουρανού και τα έφερε προς τον Αδάμ, για να δει πώς θα τα ονομάσει· και όπως ονόμασε ο Αδάμ κάθε ζωντανή ψυχή, αυτό ήταν και το όνομά της· και έδωσε ο Αδάμ ονόματα σε όλα τα κτήνη και σε όλα τα θηρία του αγρού».

Αλλά θα προσπεράσω και αυτά, καθώς και την επικούρεια φυσιολογία τους που ακολουθεί, την οποία ισχυρίζεται ότι ισοδυναμεί με την επίνοια αυτός που λέει ότι το κενό, το άτομο και οι τυχαίες γενέσεις των όντων έχουν συγγένεια με όσα δηλώνονται μέσω της επινοίας. Ω, πώς κατανόησε τον Επίκουρο! Αν αποδίδουμε τις λέξεις που σημαίνουν τα πράγματα στη λογική δύναμη της φύσης μας, εξαιτίας αυτού ελεγχόμαστε ότι τάχα υποστηρίζουμε τα αμερή σώματα, τις αμοιβαίες συμπλοκές των ατόμων, τις συγκρούσεις, τις απωθήσεις και τα παρόμοια κατά τον Επίκουρο. Ας αποσιωπηθεί και ο προστάτης του και σύμμαχος των δογμάτων του, ο Αριστοτέλης, του οποίου τη δοξασία στα όσα ακολουθούν υποστηρίζει ότι συμφωνεί με τα επιχειρήματα περί επινοίας. Διότι, λέει, «δικό του είναι το δόγμα ότι η πρόνοια δεν διαπερνά όλα τα όντα ούτε κατέρχεται μέχρι τα επίγεια πράγματα, πράγμα που αυτός διατείνεται ότι συμφωνεί με όσα έχουν εξεταστεί αναφορικά με την επίνοια». Τόσο πολύ έχει εξετάσει με ακρίβεια τα δόγματα ώστε να τα κρίνει. Αλλά προχωρώντας λέει ότι «πρέπει ή να μην αναγνωρίζουμε τη δημιουργία των όντων από τον Θεό, ή, αν του την αποδίδουμε, να μην του αφαιρούμε την καθιέρωση των ονομάτων». Και όμως, ακόμη και για τα άλογα όντα, όπως προαναφέραμε, διδασκόμαστε από τη Γραφή το αντίθετο: ότι ούτε ο Αδάμ δημιούργησε τα ζώα ούτε ο Θεός τα ονόμασε, αλλά από τον Θεό προήλθε η δημιουργία, ενώ από τον άνθρωπο δόθηκε η ονομασία των δημιουργημάτων, όπως εξιστορείται από τον Μωυσή.

Όσο για αυτά που προσθέτει στα προειρημένα, φέρνοντας τα πρώτα γεγονότα της κοσμογονίας ως μαρτυρία ότι οι ονομασίες δόθηκαν στα όντα από τον Θεό, εφόσον εξετάστηκαν επαρκώς στα επόμενα, κρίνω περιττή την επανάληψή τους· και τον λόγο του Αδάμ, ο οποίος, όπως λέει ο Απόστολος, ειπώθηκε προφητικά για τον Χριστό και την Εκκλησία, ας τον ερμηνεύει αυτός αυθαίρετα όπως θέλει. Διότι κανένας δεν είναι τόσο ανόητος ώστε, ενώ ο Παύλος μας αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα των μυστηρίων με τη δύναμη του Πνεύματος, να θεωρήσει ως πιο αξιόπιστο ερμηνευτή των θείων τον Ευνόμιο, ο οποίος αντιμάχεται φανερά τα λόγια της θεόπνευστης μαρτυρίας και εκβιάζει τα πράγματα, μέσω της παρερμηνείας αυτού του ρητού, προκειμένου να κατασκευάσει τη θεωρία ότι τα είδη των άλογων ζώων δεν ονομάστηκαν από τον Αδάμ. Ας παραλειφθούν και τα υβριστικά του λόγια και εκείνη η άχαρη απαιδευσία και η κοπρώδης και ρυπαρή φωνή του, η οποία, με τη συνηθισμένη της ευχέρεια, ξεστομίζει τα εξής εναντίον του διδασκάλου μας: «τον σπορέα των ζιζανίων» και «την όψη του καρπού» και «την παραφθορά του Ουαλεντίνου» και «τον προερχόμενο από αυτόν καρπό, ο οποίος», όπως λέει, «έχει συσσωρευθεί στην ψυχή» του διδασκάλου· και η υπόλοιπη αηδία των λεγομένων του ας συγκαλυφθεί από τη σιωπή, όπως ακριβώς κρύβουμε μέσα στη γη τα αποσυντεθειμένα σώματα, για να μην γίνει ενοχλητική στους πολλούς η δυσωδία.

Διότι, εάν η φύση νομοθετούσε κάτι τέτοιο, θα έπρεπε αυτή να έχει την ισχύ σε όλους όσοι συμμετέχουν στη φύση, όπως ακριβώς συμβαίνει και με όλα τα άλλα τα οποία αποτελούν ίδια της φύσης. Εάν, λοιπόν, ο νόμος της φύσης έκανε τις ονομασίες να αναφύονται για εμάς μέσα από τα πράγματα, όπως τα βλαστάρια μέσα από τους σπόρους ή τις ρίζες, και δεν άφηνε στην ελεύθερη προαίρεση εκείνων που δηλώνουν τα πράγματα να θέτουν τις ονομασίες που σημαίνουν τα υποκείμενα, τότε όλοι οι άνθρωποι θα ήμασταν ομόγλωσσοι μεταξύ μας. Διότι, αν δεν διέφεραν τα ονόματα που αποδίδονται στα πράγματα, δεν θα διαφέραμε μεταξύ μας ως προς το είδος της γλώσσας. Ισχυρίζεται ότι «είναι όσιο και απολύτως σύμφωνο προς τον νόμο της πρόνοιας το να επιβάλλονται στα πράγματα οι λέξεις άνωθεν». Πώς λοιπόν οι προφήτες αγνόησαν το όσιο και δεν διδάχθηκαν τον νόμο της πρόνοιας, αυτοί που πουθενά δεν θεοποίησαν την αγεννησία, σύμφωνα με τον λόγο σου; Πώς, επίσης, και ο ίδιος ο Θεός αγνοεί ένα τέτοιο είδος οσιότητας, εφόσον δεν θέτει Αυτός άνωθεν τις ονομασίες στα ζώα που έπλασε, αλλά χαρίζει την εξουσία της ονοματοθεσίας στον Αδάμ; Διότι, εάν είναι σύμφωνο με τον νόμο της πρόνοιας, όπως λέει ο Ευνόμιος, και είναι όσιο το να επιβάλλονται οι λέξεις στα πράγματα άνωθεν, τότε είναι εξάπαντος ανόσιο και ανάρμοστο το να εφαρμόζονται οι ονομασίες στα όντα από αυτούς που βρίσκονται κάτω.

Πλησιάζει ο ταπεινόφρων τα φθοροποιά θηρία, και όταν το βλέμμα τους στραφεί επάνω του, ημερεύει η αγριότητά τους και τον προσεγγίζουν ως κύριό τους, και τον σαίνουν με τα κεφάλια και τις ουρές τους και γλείφουν τα χέρια και τα πόδια του, διότι οσφράνθηκαν από αυτόν εκείνη την οσμή που ανέδυε ο Αδάμ πριν από την παράβαση, όταν είχαν συγκεντρωθεί κοντά του και τους έδωσε ονόματα μέσα στον παράδεισο.

Αλλά, για να μην το λες αυτό, γι' αυτόν τον λόγο κάνει τον διαχωρισμό με ακρίβεια. Διότι δεν είπε απλώς ότι δεν βρέθηκε βοηθός για αυτόν, αλλά ότι «δεν βρέθηκε βοηθός όμοιός του». Έτσι και εδώ, δεν είπε απλώς: «Ας του κάνουμε βοηθό», αλλά είπε: «Ας του κάνουμε βοηθό αντίστοιχο με αυτόν». Αυτά βέβαια ίσχυαν πριν από την αμαρτία· μετά την αμαρτία όμως, ειπώθηκε: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει».

«Και έδωσε ο Αδάμ», λέγει η Γραφή, «ονόματα σε όλα τα κτήνη, και σε όλα τα πετεινά του ουρανού, και σε όλα τα θηρία της γης». Από εδώ ήδη παρατήρησέ μου, αγαπητέ, το αυτεξούσιο της προαιρέσεως και το υπερβολικό μέγεθος της συνέσεώς του, και μην ισχυρίζεσαι ότι αγνοούσε τι είναι καλό και τι είναι κακό. Διότι αυτός που μπόρεσε να δώσει τις κατάλληλες ονομασίες στα κτήνη και στα πετεινά και στα θηρία, χωρίς να συγχέει την τάξη τους, ούτε να αποδώσει στα άγρια ζώα τις ονομασίες που ταίριαζαν στα ήμερα, ούτε να ορίσει στα ήμερα εκείνες που άρμοζαν στα άγρια, αλλά να δώσει σε όλα τις κατάλληλες ονομασίες, πώς είναι δυνατόν να μην ήταν γεμάτος από κάθε σοφία και σύνεση; Αναλογίσου, λοιπόν, από αυτό πόση ήταν η δύναμη εκείνου του θείου εμφυσήματος, και πόση η σοφία της ασώματης ψυχής, την οποία της χάρισε ο Δεσπότης, δημιουργώντας ένα τέτοιο θαυμαστό και λογικό πλάσμα από δύο ουσίες, και συμπλέκοντας την ασώματη ουσία της ψυχής με το σώμα, όπως συνδέει κανείς έναν άριστο τεχνίτη με κάποιο όργανο. Όταν, επομένως, κατανοήσεις την τόσο μεγάλη σοφία αυτού του πλάσματος, να εκπλήσσεσαι με τη δύναμη του Δημιουργού.

Επειδή λοιπόν ο καρπός της δικής σας προθυμίας αποδεικνύει την εκπλήρωση της υπακοής, εμπρός ας καταβάλουμε και εμείς στην αγάπη σας τον μισθό που υποσχεθήκαμε χθες· και ως μισθό εννοώ αυτήν την πνευματική διδασκαλία, η οποία και σε εμένα που την καταβάλλω έχει τη δύναμη να αυξήσει την περιουσία, και εσάς που την αποδέχεστε να σας κάνει πλούσιους. Διότι τέτοια είναι όλα τα πνευματικά αγαθά, πράγμα που δεν συμβαίνει με τα αισθητά. Επειδή στα αισθητά, εκείνος που καταβάλλει ελαττώνει την περιουσία του και καθιστά τον αποδέκτη πιο εύπορο· εδώ όμως δεν γίνεται έτσι, αλλά και εκείνος που καταβάλλει αυξάνει με αυτόν τον τρόπο περισσότερο τον δικό του πλούτο, και σε εκείνους που αποδέχονται η περιουσία γίνεται μεγαλύτερη. Επειδή λοιπόν και εμείς είμαστε έτοιμοι να ανταποκριθούμε με συνέπεια στην οφειλή μας, και εσείς που πρόκειται να αποδεχθείτε αυτόν τον πνευματικό πλούτο έχετε προετοιμασμένους τους κόλπους της διανοίας σας, εμπρός ας εκπληρώσουμε την υπόσχεση και, ακολουθώντας πάλι τη σειρά των όσων αναγνώστηκαν από τον μακάριο Μωυσή, ας σας καταβάλουμε από εκεί τον μισθό. Είναι αναγκαίο λοιπόν να παρουσιάσουμε ποια είναι τα σημερινά αναγνώσματα, ώστε, ερευνώντας έτσι με ακρίβεια τον πλούτο των νοημάτων που είναι αποταμιευμένος στα λόγια, να τον προσφέρουμε στην αγάπη σας. Διότι ακούσατε μόλις προηγουμένως τη θεία Γραφή να λέει: «Για τον Αδάμ όμως δεν βρέθηκε βοηθός όμοιος με αυτόν». Τι θέλει να πει αυτή η μικρή φράση, «Για τον Αδάμ όμως»; Για ποιον λόγο πρόσθεσε τον σύνδεσμο;

Αλλά ας δούμε λοιπόν τι θέλει να μας πει αυτή η σύνδεση του συνδέσμου. «Για τον Αδάμ όμως», λέει, «δεν βρέθηκε βοηθός όμοιος με αυτόν». Παρατήρησέ μου την ακρίβεια της θείας Γραφής. Αφού είπε, «Για τον Αδάμ όμως δεν βρέθηκε βοηθός», δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε, «Όμοιος με αυτόν», φανερώνοντάς μας με αυτή την προσθήκη την αιτία για την οποία έκανε τη σύνδεση του συνδέσμου. Νομίζω λοιπόν ότι όσοι έχουν την ικανότητα να κατανοούν οξυδερκέστερα, ήδη προβλέπουν αυτό που πρόκειται να λεχθεί. Αλλά επειδή οφείλουμε, εφόσον απευθύνουμε τη διδασκαλία μας κοινά προς όλους, να κάνουμε σαφή σε όλους τα λεγόμενά μας, εμπρός ας σας διδάξουμε για ποιον λόγο εκφράστηκε με αυτόν τον τρόπο· απλώς κάντε λίγη υπομονή. Διότι, επειδή στα όσα ελέχθησαν προηγουμένως, όπως θυμάστε, αφού είπε η θεία Γραφή ότι «Ας του φτιάξουμε βοηθό όμοιο με αυτόν», αμέσως μας δίδαξε τη δημιουργία των θηρίων, των ερπετών και όλων των άλογων ζώων· διότι λέει: «Και έπλασε ο Θεός επιπλέον από τη γη όλα τα θηρία και τα πετεινά του ουρανού, και τα έφερε στον Αδάμ, για να δει πώς θα τα ονομάσει».

Για να μη νομίσεις, λοιπόν, ότι τα προαναφερθέντα, δηλαδή το «Ας του φτιάξουμε βοηθό», αναφέρονται σε αυτά τα ζώα, γι' αυτό τώρα, αρχίζοντας τον λόγο του, λέει: «Για τον Αδάμ όμως δεν βρέθηκε βοηθός όμοιός του»· σαν να μας διδάσκει ο μακάριος Μωυσής, λέγοντας αυτά τα λόγια, ότι όλα αυτά βέβαια δημιουργήθηκαν και έλαβαν τις ονομασίες τους από τον Αδάμ, όμως παρ' όλα αυτά κανένα από αυτά δεν βρέθηκε αντάξιό του για να τον βοηθήσει. Γι' αυτό θέλει να μας διδάξει τη διάπλαση του ζωντανού όντος που πρόκειται να δημιουργηθεί, και ότι αυτό το ον που πρόκειται να πλαστεί είναι εκείνο για το οποίο έλεγε: «Ας του φτιάξουμε βοηθό αντίστοιχο με αυτόν», δηλαδή όμοιό του, λέει, της ίδιας ουσίας με αυτόν, αντάξιό του, που σε τίποτα δεν θα υστερεί από αυτόν. Γι' αυτό έλεγε: «Για τον Αδάμ όμως δεν βρέθηκε βοηθός όμοιός του»· αποδεικνύοντάς μας αυτός ο μακάριος ότι, όση χρησιμότητα κι αν μας παρέχουν για την εξυπηρέτησή μας τα άλογα αυτά ζώα, εντελώς διαφορετική και κατά πολύ ανώτερη είναι η βοήθεια που παρέχεται στον Αδάμ από τη γυναίκα.

β'. Επειδή, λοιπόν, αφού δημιουργήθηκαν όλα τα ζώα και έλαβαν τις ονομασίες τους από τον πρωτόπλαστο, ο φιλάνθρωπος Δεσπότης επιθυμούσε να παραγάγει έναν βοηθό όμοιο με αυτόν, Εκείνος που τα πάντα οικονόμησε για χάρη του πλάσματός Του και παρήγαγε όλη αυτή την ορατή κτίση για εκείνον, μαζί με όλα τα άλλα δημιουργεί και τη γυναίκα. Και πρόσεξε πώς μας διδάσκει με ακρίβεια και τον τρόπο της διάπλασής της. Διότι, επειδή μας δίδαξε ότι θέλει να δημιουργήσει για αυτόν βοηθό όμοιό του –καθώς και πιο πάνω έλεγε: «Ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοιό του», και εδώ λέει: «Δεν βρέθηκε βοηθός όμοιος με αυτόν»– για τον λόγο αυτό εργάζεται τη διάπλασή της από τη δική του ουσία, και λέει: «Και έφερε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε. Και πήρε μία από τις πλευρές του, και αναπλήρωσε τον τόπο της με σάρκα. Και οικοδόμησε Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία πήρε από τον Αδάμ, σε γυναίκα, και την οδήγησε προς τον Αδάμ». Μεγάλη είναι η δύναμη αυτών των λόγων, και ξεπερνά κάθε ανθρώπινο λογισμό. Διότι δεν είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς διαφορετικά το μεγαλείο τους, αν δεν τα ατενίσει όλα με τα μάτια της πίστεως. «Και έφερε ο Θεός», λέει, «έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε». Πρόσεξε την ακρίβεια της διδασκαλίας.

Την οδήγησε, λέγει, προς τον Αδάμ. Επειδή δηλαδή δεν βρέθηκε κανείς, λέγει, ανάμεσα σε όλα τα άλλα [πλάσματα] βοηθός όμοιός σου, ιδού αυτό που υποσχέθηκα (διότι υποσχέθηκα να κατασκευάσω βοηθό όμοιό σου), αφού το εκπλήρωσα, σου το παραδίδω. Διότι την οδήγησε, λέγει, προς τον Αδάμ. Και είπε ο Αδάμ: «Τούτο τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τις σάρκες μου».

Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για το άλλο ζήτημα που ανακύπτει από αυτό. Διότι λένε: «Γιατί το δέντρο ονομάζεται δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού;». Επειδή πολλοί από εκείνους που έχουν φιλόνεικη διάθεση επιχειρούν να ισχυριστούν ότι, μετά τη βρώση από το δέντρο, απέκτησε ο Αδάμ τη γνώση να διακρίνει το καλό και το κακό· αυτό όμως θα αποτελούσε την έσχατη ανοησία. Γι' αυτό ακριβώς, προβλέποντας αυτά από πριν, αναπτύξαμε τόσα πολλά σχετικά με τη σοφία που παραχωρήθηκε στον άνθρωπο από τον Θεό, αποδεικνύοντάς την από την ονοματοδοσία που έκανε σε όλα τα θηρία, στα πτηνά και στα άλογα ζώα, καθώς και από το γεγονός ότι, μαζί με αυτή την ανέκφραστη σοφία, είχε αξιωθεί και προφητικού χαρίσματος, έτσι ώστε να μην επιτρέπεται σε κανέναν να ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Αυτός, λοιπόν, που και τα ονόματα έδωσε, και ξεστόμισε εκείνη την τόσο θαυμαστή προφητεία για τη γυναίκα, όπως ήδη αναφέραμε, πώς θα αγνοούσε τι είναι καλό και τι είναι πονηρό; Διότι, αν βεβαίως αποδεχθούμε κάτι τέτοιο (μη γένοιτο), η βλασφημία θα μεταφερθεί και πάλι στον Δημιουργό. Πώς άλλωστε θα έδινε εντολή σε κάποιον που αγνοούσε ότι η παράβαση είναι κακό; Αλλά δεν ισχύει αυτό, μη γένοιτο· αντίθετα, το γνώριζε με σαφήνεια. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, εξαρχής δημιούργησε το πλάσμα αυτό αυτεξούσιο. Διότι, αν δεν ίσχυε αυτό, δεν θα έπρεπε ούτε να τιμωρηθεί παραβαίνοντας την εντολή, ούτε να αξιωθεί επιδοκιμασίας τηρώντας την.

Εσύ έσφαλες, και εγώ μαστιγώνομαι· την πλευρά μου έχασα, και βοηθό δεν βρήκα. Αλίμονο, γυναίκα Εύα, μητέρα του θανάτου, γεννήτρια της παρακοής, αιτία της εξορίας από τον παράδεισο, εσύ που αγάπησες τα συρίγματα του δράκοντα, το κατάλληλο όργανο των διαβολικών μηχανευμάτων. Απομακρύνσου, γυναίκα· γιατί θέρισες την αθανασία μου; Γιατί έσκισες τη βασιλική μου στολή; Αυτήν που δεν ύφανες, τη διέρρηξες. Γιατί με δίδαξες να ράβω φύλλα συκής; Γιατί μου προσέφερες καρπό παγιδευτικό, γυναίκα με το σαγηνευτικό στόμα, λέγοντας: «Πάρε, φάε από τον καρπό που σου στέρησαν από φθόνο· διότι την ημέρα που θα φας, θα διανοιχθούν τα μάτια σου, και θα γίνεις σαν Θεός, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό»; Τι έπραξες, γυναίκα; Τυφλώθηκα, δεν βλέπω. Έπραξα το κακό, και το καλό απομακρύνθηκε. Μοχθώ σαν την ακτίνα, δεν εξουσιάζω ως Θεός. Απομακρύνσου, γυναίκα, δεν γνωρίζω ποια είσαι. Πριν καν ενωθούμε, ζητώ τη λύση του δεσμού μας· δεν αντέχω τον κόπο. Εσύ, επειδή παραμένεις αμέριμνη, δεν αισθάνεσαι την οδύνη. Όταν πλησιάσεις στον τοκετό, τότε θα θυμηθείς την απόφαση της καταδίκης. Απομακρύνσου, έγινες πρόξενος αβάσταχτων δεινών για μένα, γυναίκα· διατάχθηκα να καλλιεργώ τη γη, να τρώω τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μου· η γη διατάχθηκε να βλαστάνει για μένα αγκάθια και τριβόλους. Αυτή την καταδίκη έλαβα από τον Θεό.

Δ΄. Αλλά τα φίδια, θα πει κάποιος, και οι σκορπιοί, και οι δράκοντες, και τα λιοντάρια, τι το χρήσιμο προσφέρουν στον βίο; Και ποιο είναι το κέρδος από αυτά; Πολύ και ανείπωτο, και όχι μικρότερο από αυτό των ήμερων ζώων. Διότι τα μεν ήμερα είναι κατάλληλα για την κάλυψη των σωματικών αναγκών, τα δε άγρια σου ορθώνουν ως τείχος τον φόβο, σε προετοιμάζουν να σωφρονείς, σε καθιστούν άγρυπνο, σου υπενθυμίζουν την αμαρτία του προπάτορα μέσα στον Παράδεισο και αποδεικνύουν πόσων κακών αιτία είναι η παρακοή. Διότι πριν από αυτήν τα θηρία δεν ήταν τέτοια, φοβερά δηλαδή και ικανά να προκαλούν την αποφυγή από μέρους του ανθρώπου, αλλά ήσαν ήμερα και υποταγμένα. Ο Θεός άλλωστε τα οδήγησε στον Αδάμ, και αυτός τους έδωσε τα ονόματα. Το φίδι συνομιλεί με τη γυναίκα, και η Εύα δεν απομακρύνεται έντρομη. Επειδή όμως παραβιάστηκε η εντολή και υπήρξε παρακοή προς τον Θεό, ακρωτηριάστηκαν τα προνόμια αυτής της τιμής. Όταν λοιπόν δεις λιοντάρι, όταν δεις φίδι, να αναμιμνήσκεσαι τις διηγήσεις, και αυτά θα σου παράσχουν ουκ ολίγη αφορμή για πνευματικό στοχασμό. Να θυμάσαι επίσης τον Δανιήλ, πώς, επειδή είχε επανέλθει στην αρχέγονη εικόνα, τα φοβερά θηρία ήσαν για εκείνον αξιοκαταφρόνητα· όπως ακριβώς συνέβη και με τον Παύλο και την έχιδνα. Και από αυτά θα αποκομίσεις μεγάλο ζήλο και φροντίδα για την ψυχή σου. Εκτός όμως από αυτά, μπορεί κανείς και από άλλη σκοπιά να θαυμάσει τη θεία οικονομία και τη διάταξη ως προς αυτά. Και ποια είναι αυτή;

Αφού λοιπόν βρέθηκε χωρίς αυτά, έλαμπε περισσότερο και από τον ίδιο τον ήλιο, όντας μεν γυμνός από ενδύματα, περιβεβλημένος όμως με δόξα. Διότι και αυτό αποτελούσε το μέγιστο σημείο της μακαριότητάς του, το ότι δεν είχε ανάγκη ούτε από ενδύματα, ούτε από σκέπη, ούτε από άλλη παρόμοια περιβολή, αλλά διέθετε σώμα ανώτερο από την ανάγκη αυτών των πραγμάτων. Και δεν ήταν μακάριος μόνο για αυτό, αλλά επειδή και πριν από αυτό απολάμβανε τη συνομιλία με τον Θεό, και εντρυφούσε στην παρρησία απέναντί Του. Και ενώ οι άγγελοι έτρεμαν, και τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ δεν τολμούσαν ούτε να Τον αντικρίσουν, αυτός συνομιλούσε μαζί Του σαν φίλος με φίλο. Διότι, όταν ο Θεός δημιούργησε τα γένη των άλογων ζώων, τα έφερε ενώπιόν του, και αυτός έδωσε τα ονόματα σε όλα, και τα ονόματα αυτά παρέμειναν αμετάβλητα.

Και αφού τον γέμισε με αμέτρητα αγαθά, εκείνον τον μικρό και ευτελή τον κατέστησε επιστάτη σε τόσα μεγάλα έργα, αναδεικνύοντάς τον πάνω στη γη αυτό ακριβώς που είναι ο Ίδιος στους ουρανούς. Διότι το «Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή μας», δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά το ότι και αυτός έχει αναλάβει την εξουσία όσων βρίσκονται στη γη. Αφού τον δημιούργησε και τον τοποθέτησε σε τόση τιμή, του παραχώρησε, σαν παλάτι σε βασιλιά, το ωραιότερο μέρος της γης, τον παράδεισο. Και επιπλέον αυτών, θέλοντας να του δείξει και με άλλον τρόπο πόσο ανώτερος είναι από τα υπόλοιπα ζώα, τα φέρνει όλα μπροστά του και τον προστάζει να δώσει ονόματα σε όλα. Και όμως, κανένα από αυτά δεν του δίνει για βοήθεια· και προσθέτει την αιτία: «Διότι δεν βρέθηκε», λέει, «βοηθός όμοιος με αυτόν». Αφού λοιπόν τον δίδαξε και μέσω αυτών την απόσταση αναμεσά στις δύο φύσεις, και ότι ο ίδιος είναι πολυτιμότερος από όλα, και κανένα σε τόσο μεγάλο πλήθος δεν είναι ίσο με αυτόν, τότε ακριβώς δημιουργεί και τη γυναίκα, τιμώντας τον πάλι και με αυτό και καθιστώντας φανερό ότι δημιουργήθηκε εξαιτίας του, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι δεν πλάστηκε ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα».

Εύλογα είναι δούλη Κυρίου, αυτή που αναγνώρισε την έλευση του Δεσπότη· και όταν ήλθε και έκρουσε, λέει, άνοιξε αμέσως την οικία της και παρείχε αληθινά κατοικία σε αυτόν που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν ακόμη χωρίς κατοικία. Διότι, ενώ για τον Αδάμ, για χάρη του οποίου οικοδομήθηκε ολόκληρος ο ορατός κόσμος, αν και υπήρχαν όλα τα άλλα που τους χρειάζονταν, μόνο σε αυτόν δεν βρέθηκε βοηθός πριν από την Εύα· για τον Λόγο όμως, που δημιούργησε τα πάντα και απένειμε τους κατάλληλους τόπους, πριν από την Παρθένο δεν υπήρχε οικία και τόπος. Αλλά εκείνη δεν έδωσε ύπνο στα μάτια της, ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά της, έως ότου βρήκε σκήνωμα και τόπο για αυτόν. Διότι πρέπει να θεωρούμε ότι αυτά τα λόγια ανήκουν στην Πανάχραντη, ειπωμένα από τη γλώσσα του Δαβίδ, επειδή εκείνος ήταν προπάτορας του γένους της· όπως ακριβώς και ο Παύλος είπε ότι μέσω του Αβραάμ ο Λευί, ευρισκόμενος στην οσφύ του προπάτορά του, έδωσε τα δέκατα στον Μελχισεδέκ. Εκείνο δε, το μεγαλύτερο και υπερφυές όλων, είναι ότι χωρίς να της έχει προαναγγελθεί και χωρίς να γνωρίζει από πριν, στάθηκε απέναντι στο μυστήριο με τέτοια ετοιμότητα και καταλληλότητα, ώστε να υποδεχθεί τον Θεό που εμφανίστηκε ξαφνικά, όπως του έπρεπε, με ψυχή σταθερή, προετοιμασμένη και άγρυπνη.

Κεφάλαιο 1. Ο πρώτος άνθρωπος, ενώ βρισκόταν ακόμη μέσα στον παράδεισο, περιέπεσε σε υπεροψία με τη συμβουλή του φιδιού, στην οποία πρώτος εκείνος ο διάβολος περιέπεσε από μόνος του και από τον εαυτό του· διότι τον ερέθισε η υπεροψία και άγγιξε και έφαγε από αυτό που δεν έπρεπε να φάει, και για τον λόγο αυτόν παραδόθηκε σε μεγάλες τιμωρίες, στη φθορά και στον θάνατο, ώστε να ταπεινωθεί η υπεροψία του. Διότι, όταν ο Θεός καταδικάσει και εκδώσει απόφαση, η απόφαση του Θεού γίνεται πράξη και αιώνια τιμωρία, και δεν είναι καθόλου δυνατόν να ανατραπεί η τιμωρία, η οποία έχει επιβληθεί σύμφωνα με τη θεία απόφαση. Δες λοιπόν: αμάρτησε ο πρωτόπλαστος με μεγάλη αμαρτία, απίστησε στον Θεό και πίστεψε στο φίδι· κάνε εσύ τη σύγκριση μεταξύ του Θεού και του φιδιού, και θα δεις το μέγεθος της αμαρτίας του σοφού, αυτού που από την πολλή του σύνεση είχε δώσει ονόματα σε όλα τα ζώα.