Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:21

Λοιπόν, γι’ αυτό ο άνθρωπος δεν έγινε από μία μόνη ουσία, όπως οι άγγελοι και τα ζώα, αλλά από δύο πράγματα ανόμοια και διαφορετικά κατά την ουσία: από ύλη και από άυλο στοιχείο, από γήινο και από θείο, από φθαρτό και από άφθαρτο. Και γι’ αυτό πρώτα δόθηκε το υλικό και έπειτα το θείο στο χοϊκό, επειδή δεν ήλθαμε εμείς προς τον Θεό, αλλά ο Θεός ήλθε προς εμάς. Και γι’ αυτό στον νεκρό δόθηκε το ζωοποιό εμφύσημα του Θεού, επειδή η Ζωή ήλθε προς εκείνον που είχε νεκρωθεί, και προς εκείνον που κοιμόταν και είχε αποξενωθεί από τον Θεό, όπως έχει γραφεί για τον Αδάμ, ήλθε η ζωή. Δες λοιπόν ότι ο Θεός, λέγει, έφερε πάλι προς τον Αδάμ τη ζωή που είχε εξέλθει από αυτόν κατά τον ύπνο και την έκσταση. Και όμως, και οι δύο ήταν μαζί, δηλαδή ο Θεός και ο Αδάμ, όταν ελήφθη η πλευρά του, δηλαδή εκείνο που ονομάζεται ζωή. Και πώς λέγει ότι ο Θεός την έφερε προς τον Αδάμ; Άρα, από το «την έφερε» μαθαίνουμε το εξής: ότι εκείνο που έλαβε ο Θεός από αυτόν, όταν κοιμήθηκε τον ύπνο της αμαρτίας και έπαθε την απομάκρυνση από την αφθαρσία και την αθανασία, το έφερε πάλι και του το αποκατέστησε ως ζωή, αφού επισκέφθηκε και ήλθε προς αυτόν επάνω στη γη.

Δεν κρύφτηκε το οστό μου από εσένα, το οποίο δημιούργησες στα κρυφά. Δεν έμεινε απαρατήρητο, λέει, το ολίσθημα της γυναίκας, την οποία δημιούργησες μυστικά από το οστό μου, αφού με βύθισες σε βαρύ ύπνο· αλλά γνώρισες τα δικά μας κρυφά, εσύ που κρυφά της έδωσες υπόσταση. Και η υπόστασή μου βρίσκεται στα κατώτατα της γης. Ακόμη και αν διαλυθώ, λέει, και καταλήξω στο χώμα, σε εσένα πάλι αυτό είναι γνωστό. Την ακατέργαστη μορφή μου είδαν οι οφθαλμοί σου.

Απογυμνωμένος λοιπόν από τα πάντα, ευχόταν να κρατήσει έστω τον άδη. Διότι πάλι φοβόταν, μήπως αυτός είναι που καταυγάζει και το σκοτάδι, για τον οποίο έχει γραφεί: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδε μέγα φως». Διότι τον άκουγε επίσης να λέει: «Εγώ είμαι το φως». Γι' αυτό δειλίαζε μήπως πεθάνει, και αποβληθεί από παντού. Ο δε Κύριος, βλέποντάς τον να τρέπεται σε φυγή, για να μη συμβεί αυτό και αποχωρήσει ο εχθρός σαν φυγάς, αφήνει να ακουστούν ανθρώπινες φωνές και φωνές αδυναμίας, λέγοντας: «Ελωΐ, Ελωΐ, λιμά σαβαχθανί»· δηλαδή, «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Και το έκανε αυτό, ώστε ο διάβολος, ο οποίος τον είχε αντιληφθεί με δέος ως Θεό, θεωρώντας τον πλέον ως αδύναμο άνθρωπο, να μην αποχωρήσει σαν φυγάς. Παρασυρμένος λοιπόν από αυτές τις φωνές ο πάγκακος, τον πλησίασε πάλι ως άνθρωπο και συνετρίβη. Διότι έπεισε τους Ιουδαίους να ζητήσουν τη σφαγή του, και έγινε αυτό που δεν περίμενε· διότι δεν σφαγιάστηκε σε άλλο μέρος, παρά στην πλευρά, από την οποία έρρευσε νερό και αίμα· ώστε, επειδή πρωτύτερα μέσω της γυναίκας που πλάστηκε από την πλευρά ήρθε η απάτη, έτσι μέσω της πλευράς του δεύτερου Αδάμ να προέλθει λύτρο και καθαρμός της πρώτης· λύτρο αφενός μέσω του αίματος, και καθαρμός αφετέρου μέσω του νερού.

Διότι δεν υπήρχε ακόμη κανένας τρόπος αμαρτίας πάνω στη γη, εφόσον ο άνθρωπος ήταν ένας και μόνος. Για να τεθεί όμως και υπό νόμον, επινοήθηκε για αυτόν κάποιος τρόπος τήρησης εντολής: «Από κάθε δέντρο», λέει, «που βρίσκεται στον παράδεισο, μπορείς να τρως ελεύθερα. Από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού, να μην φάτε από αυτό. Και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». Έπειτα, αφού αφαιρέθηκε μία πλευρά του Αδάμ, πλάθεται η γυναίκα, για να τον βοηθήσει στη γέννηση παιδιών, και για να συμβιώσει μαζί του ως ομογενής, και πράγματι ζούσαν μαζί με απλότητα. Επειδή όμως αυτή παρασύρθηκε από τις συκοφαντίες του διαβόλου στην παράβαση, και έφαγε από το απαγορευμένο δέντρο· και συμπαρασύρθηκε στην πτώση μαζί της και ο ίδιος ο προπάτορας Αδάμ, η ανθρώπινη φύση καταδικάστηκε αμέσως σε θάνατο. Και στη μεν γυναίκα ο Θεός είπε, «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», στον δε Αδάμ, «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου». Και επιπλέον, εκδιώχθηκαν από τις πολυπόθητες και αρχικές τους κατοικίες και από την τρυφή του παραδείσου. Και τότε μόλις αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί και χωρίς ενδύματα, και ότι είχαν πλέον ανάγκη από ρούχα· και γι' αυτό ο Θεός, επειδή τους σπλαχνίστηκε, τους έδωσε δερμάτινους χιτώνες. Και αναγνώριζαν πλέον τη γη ως μητέρα τους, και υποτάχθηκαν στα δεσμά της φθοράς, και νομίζω δεν τους έλειψε απολύτως τίποτα από όσα οδηγούν στην έσχατη ταλαιπωρία.

Καλά είναι αυτά ως υπενθύμιση των επιχειρημάτων. Αλλά οι Ιουδαίοι εξακολουθούν να φέρνουν αντιρρήσεις, και δεν πείθονται από τα επιχειρήματα περί της ράβδου, εάν δεν πεισθούν με παρόμοιους παράδοξους και παρά φύσιν τοκετούς. Εξέτασέ τους, λοιπόν, με τον εξής τρόπο: Η Εύα εξαρχής από ποιον γεννήθηκε; Ποια μητέρα συνέλαβε εκείνην, την αμήτορα; Η Γραφή όμως λέει ότι δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ. Άραγε, λοιπόν, η μεν Εύα γεννιέται από πλευρά άρρενος χωρίς μητέρα, ενώ από παρθενική μήτρα δεν μπορεί να γεννηθεί παιδί χωρίς άνδρα; Οφειλόταν χάρη στους άνδρες από το γένος των γυναικών. Διότι η Εύα γεννήθηκε από τον Αδάμ, χωρίς να συλληφθεί από μητέρα, αλλά έχοντας γεννηθεί μόνο από άνδρα. Η Μαρία, λοιπόν, απέδωσε το χρέος αυτής της χάριτος, γεννώντας όχι από άνδρα, αλλά μόνο από τον εαυτό της, με τρόπο άχραντο, εκ Πνεύματος Αγίου, με τη δύναμη του Θεού.

Και πάλι πρέπει να νοηθεί διαφορετικά. Στους Ιουδαίους αντιστοιχεί το αίμα, ενώ στους χριστιανούς το ύδωρ. Διότι για εκείνους, ως επιβούλους, υπάρχει η καταδίκη από το αίμα, ενώ για εσένα που πιστεύεις τώρα, υπάρχει η σωτηρία διά του ύδατος. Επειδή τίποτα δεν έχει γίνει τυχαία. Οι εξηγητές πατέρες μας απέδωσαν και άλλη αιτία σε αυτό το γεγονός. Επειδή, δηλαδή, η δύναμη του σωτήριου βαπτίσματος στα Ευαγγέλια είναι διπλή: η μία είναι αυτή που δωρίζεται στους φωτιζομένους διά του ύδατος, και η δεύτερη είναι αυτή που παρέχεται στους άγιους μάρτυρες κατά τους διωγμούς διά του δικού τους αίματος, εξήλθε από τη σωτήρια πλευρά αίμα και ύδωρ, βεβαιώνοντας τη χάρη της ομολογίας υπέρ του Χριστού, τόσο κατά το φώτισμα όσο και σε καιρούς μαρτυρίου. Υπάρχει και άλλη αιτία για την πλευρά. Η γυναίκα, η οποία πλάστηκε από την πλευρά, έγινε αρχηγός της αμαρτίας. Αλλά ο Ιησούς, που ήλθε για να χαρίσει τη συγχώρεση εξίσου σε άνδρες και γυναίκες, λογχίστηκε στην πλευρά υπέρ των γυναικών, για να καταλύσει την αμαρτία.

Δέχθηκα κάλαμο, για να υπογράψω την ελευθερία του γένους των ανθρώπων. Κοιμήθηκα επάνω στον σταυρό και τρυπήθηκα με ρομφαία στην πλευρά, για σένα που κοιμήθηκες στον παράδεισο και εξήγαγες την Εύα από την πλευρά σου. Η δική μου πλευρά θεράπευσε τον πόνο της πλευράς· ο δικός μου ύπνος θα σε εξαγάγει από τον ύπνο μέσα στον άδη· η δική μου ρομφαία σταμάτησε τη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον σου. Λοιπόν, σήκω, ας φύγουμε από εδώ.

Αν όμως θελήσουν να συνυφάνουν το ψέμα με την αλήθεια και να αποβλακώσουν τον νου εκείνων που μεριμνούν για την ακρίβεια, και σωρεύουν στους εαυτούς τους επιχειρήματα με τα οποία κατασκευάζουν τη δική τους πλάνη, λέγοντας ότι είναι κάπως παρόμοια, για να τα αποδείξουν * από το γεγονός ότι η Αγία Γραφή είπε: «Επέβαλε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ και κοιμήθηκε», όμως αυτό πλέον δεν θα μπορούσε να είναι όμοιο με εκείνο. Διότι ούτε και εδώ επρόκειτο ο Θεός να πλάσει σώμα, από εκείνον τον οποίο έφερε σε έκσταση, ώστε να επιφέρει τα ίδια λόγω υπερβολικής φιλανθρωπίας. Διότι στον Αδάμ επέφερε την έκσταση του ύπνου, όχι έκσταση φρενών (παραφροσύνη). Η έκσταση, βέβαια, παρουσιάζεται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Έκσταση λέγεται αυτή που προκαλείται από υπερβολικό θαύμα (ή θαυμασμό), και έκσταση λέγεται και η μανία επειδή εκτρέπεται κανείς από την προκειμένη φυσιολογική κατάσταση. Εκείνη όμως η έκσταση του ύπνου αναφέρθηκε με άλλον τρόπο, σύμφωνα με τη φυσική ενέργεια, κυρίως διότι αυτή επήλθε βαθύτατα στον άγιο Αδάμ, ο οποίος πλάστηκε από το ίδιο το χέρι του Θεού. 5. Και πραγματικά μπορεί να διαπιστώσει κανείς πόσο δίκαια η Θεία Γραφή την ονόμασε έκσταση. Διότι, όταν ο άνθρωπος κοιμάται, μετατίθενται όλες οι αισθήσεις του, αφού τρέπονται σε ανάπαυση, ώστε, για να το πούμε έτσι, η οπτική ικανότητα, παρότι παρούσα, δεν βλέπει· διότι το μάτι είναι κλειστό και ησυχάζει το πνεύμα, ήτοι η ψυχή, που δίνει κίνηση στον άνθρωπο.

Διότι πολλές φορές φαντάζεται και βλέπει τον εαυτό της σαν να βρίσκεται σε εγρήγορση και να περπατά και να εργάζεται και να ταξιδεύει στη θάλασσα και να αγορεύει, και βλέπει μέσω των ονείρων τον εαυτό της σε περισσότερα και σπουδαιότερα από αυτά. Όχι βέβαια όπως ο παράφρονας και εκστατικός άνθρωπος που περιέρχεται σε έκσταση, ο οποίος, ενώ είναι ξύπνιος και στο σώμα και στην ψυχή, διαπράττει φοβερά πράγματα και πολλές φορές συμπεριφέρεται με τρόπο επικίνδυνο στον εαυτό του και στους γύρω του· διότι αγνοεί όσα λέει και πράττει, επειδή ακριβώς ένας τέτοιος άνθρωπος έχει περιέλθει σε έκσταση παραφροσύνης. 6. Όλα αυτά, εξαιτίας του χωρίου «ο Κύριος επέβαλε έκσταση στον Αδάμ και κοιμήθηκε», αναγκαστήκαμε, πολυπόθητοι αδελφοί, να τα συγκεντρώσουμε σχετικά με τις διαφορές των ειδών της εκστάσεως. Και εξηγήσαμε για ποια αιτία στο σημείο αυτό η συμμετοχή στον ύπνο ονομάστηκε από τον Κύριο έκσταση: δηλαδή, εξαιτίας της μέριμνας και της φιλανθρωπίας του Θεού, την οποία Εκείνος έχει δωρίσει σε όλους τους ανθρώπους, ώστε να μεταφέρεται ο άνθρωπος από τη μέριμνα στηνανάπαυση του ύπνου και των αναγκαίων πραγμάτων του βίου. Εκεί όμως, εξαιρετικά, ονόμασε εκείνον τον ύπνο έκσταση, διότι τον έκανε να μην αισθανθεί πόνο εκείνη την ώρα, εξαιτίας της πλευράς που επρόκειτο να λάβει από αυτόν και να την πλάσει για χάρη του σε γυναίκα. Δεν βρισκόταν, όμως, σε έκσταση φρενών και διανοημάτων. Διότι, αμέσως μόλις σηκώθηκε, την αναγνώρισε και είπε: «Αυτό είναι τώρα οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε».

Εσύ όμως ισχυρίζεσαι, άνθρωπέ μου, ότι αυτά τα σώματα είναι οι δερμάτινοι χιτώνες, παρόλο που η λογική αλληλουχία πουθενά δεν το επιβεβαιώνει αυτό, αλλά το λες εξαιτίας των σπερμάτων της εθνικής μυθολογικής διδασκαλίας των Ελλήνων που καταβλήθηκαν μέσα σου από την αρχή, και εξαιτίας του κακότροπου λογισμού της απιστίας σου σχετικά με την ανάσταση, ο οποίος παροξύνθηκε από εκεί, εννοώ από τους Έλληνες που σε οδήγησαν σε αυτό και σε δίδαξαν. Διότι «ο ψυχικός άνθρωπος», λέει, «δεν δέχεται τα του πνεύματος· διότι του φαίνονται μωρία, επειδή ανακρίνονται πνευματικά». Εάν οι χιτώνες είχαν δοθεί στον Αδάμ και την Εύα πριν από την παρακοή, το ψεύδος σου θα ήταν πιθανό και ικανό να εξαπατήσει. Εφόσον όμως φαίνεται κατά την πλάση της Εύας... Από πού, λοιπόν, πλάστηκε; Προφανώς από σώμα· διότι λέει: «επέβαλε έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του». Και η πλευρά δεν είναι τίποτε άλλο παρά οστό. Διότι οικοδόμησε «σάρκα στη θέση της». Και εφόσον ονομάζεται σάρκα, πώς είναι δυνατόν να αναμένεται ακόμη η δημιουργία της; Και πιο πάνω λέει: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». «Και έλαβε», λέει, «χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο». Το χώμα όμως και η σάρκα δεν είναι τίποτε άλλο παρά σώμα. Έπειτα, αργότερα, «αφού εγέρθηκε ο Αδάμ από τον ύπνο, είπε: τούτο είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου». Και δεν υπήρχαν ακόμη δερμάτινοι χιτώνες, ούτε υφίστατο ακόμη το ψεύδος που αλληγορείται από εσένα.

Αλλά και από την ίδια την υπόθεση μπορεί να το δει κανείς. Διότι η λέξη αναφέρεται στη Μαρία, και για την Εκκλησία θα ισχύει αυτό που λέγει: «Ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και την μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Ο δε άγιος απόστολος λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την Εκκλησία». Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των Γραφών· διότι για τον μεν Αδάμ λέει «έπλασε», ενώ για την Εύα δεν λέει πλέον ότι πλάστηκε, αλλά ότι «οικοδομήθηκε». Διότι λέει: «έλαβε μία από τις πλευρές του και του την οικοδόμησε σε γυναίκα», για να δείξει ότι ο μεν Κύριος ανέπλασε για τον εαυτό Του σώμα από τη Μαρία, από την ίδια δε την πλευρά Του οικοδομήθηκε η Εκκλησία, όταν κεντήθηκε με τη λόγχη η πλευρά Του και τα μυστήρια του αίματος και του ύδατος έγιναν για εμάς λύτρα. 20. Αλλ' όμως γνώρισε τη Μαρία ο Ιωσήφ, όχι με κάποια γνώση συζυγικής χρήσης, όχι με γνώση σαρκικής κοινωνίας, αλλά την γνώρισε, τιμώντας εκείνην που είχε τιμηθεί από τον Θεό. Διότι δεν γνώριζε ότι αυτή βρισκόταν σε τέτοια δόξα, έως ότου είδε τον Κύριο να γεννιέται από γυναίκα. Και το «προτού να συνέλθουν, βρέθηκε να είναι έγκυος», [ελέχθη] ώστε να μην επικρατήσει ποτέ ο λόγος εκείνων που νομίζουν ότι το μυστήριο που οικονόμησε ο Θεός προήλθε από κοινωνία με άνδρα. Διότι έλεγε ότι [συνέλαβε] προτού να γίνει αυτό που αναμενόταν. Αυτό το πράγμα, όμως, δεν έγινε ποτέ.

ΙΒ΄. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ, ΟΠΩΣ ΛΕΝΕ, Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΛΗΦΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ Ενώ δηλαδή ο Μωυσής είχε πει πάλι: «Στον δε Αδάμ δεν υπήρχε βοηθός όμοιος με αυτόν. Και επέβαλε ο Θεός έκσταση σε αυτόν και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα. Και οικοδόμησε ο Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία έλαβε από τον Αδάμ, σε γυναίκα», ο Πλάτων, μη έχοντας κατανοήσει με ποιο νόημα ειπώθηκε αυτό, είναι μεν φανερό ότι δεν αγνόησε τον λόγο, αλλά τον αναθέτει στον Αριστοφάνη, ο οποίος ως κωμικός συνήθιζε να χλευάζει ακόμη και τα σεμνά πράγματα, εισάγοντάς τον στο *Συμπόσιο* να λέει τα εξής: «Πρέπει πρώτα να μάθετε την ανθρώπινη φύση και τα παθήματά της. Διότι η παλαιά μας φύση δεν ήταν η ίδια με τη σημερινή, αλλά άλλη. Πρώτα απ' όλα, τα γένη των ανθρώπων ήταν τρία, και όχι δύο όπως τώρα, το άρρεν και το θήλυ, αλλά υπήρχε και ένα τρίτο, κοινό και στα δύο αυτά, του οποίου έχει απομείνει τώρα μόνο το όνομα, ενώ το ίδιο έχει εξαφανιστεί· διότι το ανδρόγυνο ήταν τότε και είδος και όνομα, το οποίο ήταν κοινό και προερχόταν και από τα δύο, το άρρεν και το θήλυ». Έπειτα, στη συνέχεια, διακωμωδώντας τα πράγματα σύμφωνα με τη συνήθειά του, προσθέτει λέγοντας: «Αφού είπε αυτά», ο Δίας σύμφωνα με αυτόν, «έκοβε τους ανθρώπους στα δύο, όπως εκείνοι που κόβουν τα αυτιά και ετοιμάζονται να τα παστώσουν, ή όπως εκείνοι που κόβουν τα αυγά με τις τρίχες. Και όποιον έκοβε, πρόσταζε τον Απόλλωνα να του στρέφει το πρόσωπο και το μισό του λαιμού προς την πλευρά της τομής, ώστε ο άνθρωπος, βλέποντας το κόψιμό του, να γίνει πιο κόσμιος, και τον πρόσταζε να γιατρεύει τα υπόλοιπα».

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, τη μία ζωή την αγαπώ εξαιτίας της γης, ενώ για την άλλη τρέφω πόθο στα στήθη μου εξαιτίας της θείας προελεύσεώς της. Όμως, όταν πια το θείο πλάσμα εμφανίστηκε πάνω στη γη, πλασμένο από γη, μέσα στις κοιλάδες του αειθαλούς παραδείσου, και δεν υπήρχε ακόμη σε αυτόν κανένας όμοιος βοηθός για τον βίο, τότε ακριβώς συντελέστηκε τούτο το μέγιστο θαύμα του πάνσοφου Λόγου: Τον θνητό, τον οποίο έπλασε ως θεατή του δικού Του κόσμου, τη δική μου ρίζα και το σπέρμα της πολυσχιδούς ζωής, αφού τον χώρισε στα δύο με το μέγα ζωοπάροχο χέρι Του, έλαβε ένα μόνο πλευρό από τα σπλάχνα του, από το οποίο οικοδόμησε τη γυναίκα· και αφού ενέσταξε το φίλτρο της αγάπης στα στήθη τους, τους έκανε να έλκονται ο ένας προς τον άλλον. Δεν άφησε όμως να έλκονται όλοι προς όλους, αλλά έθεσε ένα όριο στους πόθους, το οποίο ονομάζουν γάμο, ως χαλινάρι της άμετρης σαρκικής ύλης, ώστε, μαινόμενη και αχαλίνωτα λυσσώντας, ορμώντας ο ένας πάνω στον άλλον σαν αγέλη, να μη διαρρήξει το ιερό γένος των ανθρώπων εξαιτίας μιας άζυγης και άνομης συνουσίας, και για να μην εγείρει το άγριο πάθος πολέμους και έχθρες σε όλους, παρασυρόμενο από ανεξέλεγκτες αφροσύνες.

Αυτές βέβαια, γεμάτες έπαρση, θα πουν με ευφράδεια: Ακούστε, ω προσφιλή τέκνα του γάμου, του βασιλέως των επιγείων. Εμείς, που μεριμνούμε για τον γάμο και τους δεσμούς του βίου της ανθρώπινης γενιάς και του αίματός μας, τον θεσμό αυτόν που ο Υιός του αθανάτου Πατρός εγκαθίδρυσε από τότε που αρχικώς συνέδεσε τον Αδάμ με την πλευρά του, ώστε να προέρχεται από τον άνθρωπο θνητός καρπός, αλλά μέσω των απογόνων, καίτοι θνητός, να διαιωνίζεται καρποφορώντας με τα τέκνα του· αυτόν τον νόμο τιμώντας και την εράσμια συζυγία, ενωθήκαμε αναμεταξύ μας, εφόσον γεννηθήκαμε από το χώμα, τηρώντας τον αρχαιότατο νόμο του χώματος και του Θεού.

Οι τρόποι της δημιουργίας είναι ευχερείς για τον Θεό και απολύτως αναμφισβήτητοι. Πώς, λοιπόν, θα θεωρηθεί ότι σκέφτονται ορθά εκείνοι οι οποίοι, ενώ παραδέχονται ότι από μία πλευρά δημιουργήθηκε άνθρωπος, δυσπιστούν στο ότι από ολόκληρη την ύλη του ανθρώπου είναι δυνατόν να αναδημιουργηθεί ο ίδιος; Δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν με ανθρώπινους συλλογισμούς να περιεργαζόμαστε τις ενέργειες του Θεού. Διότι, εάν τα πάντα ήταν σε εμάς κατανοητά, δεν θα ήταν ανώτερός μας ο Ανώτερος. Αλλά τι ομιλώ για τον Θεό; Ούτε καν με τα άλογα ζώα δεν μπορούμε να συγκριθούμε ως προς ορισμένες ικανότητες, απεναντίας υστερούμε και από αυτά. Για παράδειγμα, στο τρέξιμο μας ξεπερνούν τα άλογα, οι σκύλοι και πολλά άλλα, στη δύναμη οι καμήλες και τα ημίονα, στην απομνημόνευση των δρόμων οι όνοι, ενώ η οξύτατη όραση της δορκάδας δεν συναντάται στα δικά μας μάτια. Επομένως, ίδιον των καλοπροαίρετων και εχέφρονων ανθρώπων είναι το να πιστεύουν στα λόγια του Θεού, και να μην απαιτούν να μάθουν τους τρόπους και τις αιτίες των ενεργειών Του, εφόσον μας υπερβαίνουν, ειδάλλως θα ειπωθεί σε κάποιον από τους περίεργους ερευνητές: «Εξήγησέ μου με τον λόγο σου πώς έλαβαν την ουσία τους τα ορατά δημιουργήματα, πες μου με ποια τέχνη κατασκεύασε αυτό το πολύμορφο έργο. Διότι, εάν τα ανακαλύψεις αυτά, δικαιολογημένα θα βρεθείς σε αμηχανία και απορία, επειδή, ενώ γνωρίζεις τον τρόπο της αρχικής δημιουργίας, αγνοείς τη μεταμόρφωση της παλιγγενεσίας».

Όπως λοιπόν αν κάποιος ρωτούσε τον Μωυσή γι' αυτά, δεν θα έλεγε τίποτε περισσότερο παρά ότι ο Θεός είναι αυτός που πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον Αδάμ, και που πήρε μία από τις πλευρές του Αδάμ και δημιούργησε την Εύα· και ενώ είπε ποιος ήταν αυτός που τα δημιούργησε, δεν είπε τον τρόπο με τον οποίο έγιναν αυτά. Έτσι και ο Γαβριήλ, είπε μεν ότι το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου θα κατεργαστούν την άσπορη γέννηση, το πώς όμως δεν το είπε. Διότι, αν, προχωρώντας και αναφέροντας για την Ελισάβετ ότι συνέλαβε σε βαθιά γεράματα ενώ ήταν στείρα, δεν είχε να πει τίποτε περισσότερο από το ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Θεό, πώς θα μπορούσε να πει τον τρόπο για εκείνην που συνέλαβε και γέννησε ευρισκόμενη σε παρθενία;

Να μην ντρέπεσαι τους υπηρέτες· διότι η φύση είναι κοινή σε εμάς και σε αυτούς. Να μην αποστρέφεσαι τις γυναίκες· διότι αυτές σε γέννησαν και σε ανέθρεψαν. Πρέπει λοιπόν να αγαπάς τις αιτίες της γεννήσεως, μόνο όμως εν Κυρίω· διότι χωρίς γυναίκα, ο άνδρας δεν πρόκειται να τεκνοποιήσει· πρέπει λοιπόν να τιμάς τις συνεργούς της γεννήσεως. Ούτε ο άνδρας υπάρχει χωρίς τη γυναίκα ούτε η γυναίκα χωρίς τον άνδρα, εκτός από την περίπτωση των πρωτοπλάστων· διότι το σώμα του Αδάμ προήλθε από τα τέσσερα στοιχεία, ενώ της Εύας από την πλευρά του Αδάμ· το ίδιο και ο παράδοξος τοκετός του Κυρίου προήλθε μόνο από την Παρθένο, όχι επειδή είναι βδελυρή η νόμιμη συνεύρεση, αλλά επειδή ήταν θεοπρεπής η γέννησή Του· διότι έπρεπε στον Δημιουργό να μην χρησιμοποιήσει τη συνηθισμένη γέννηση, αλλά την παράδοξη και ξένη, ως Δημιουργός.

ΡΜΑ΄. Προς τον Αδαμάντιο. Προς Ιουδαίους: περί της θείας συλλήψεως. Πες στον Ιουδαίο που διαφώνησε μαζί σου σχετικά με τη θεία σάρκωση, και ο οποίος λέει ότι είναι αδύνατο για την ανθρώπινη φύση να γεννήσει χωρίς συνουσία και σπέρμα, ότι δεν είναι καθόλου παράξενο αν αγνοείς και αυτό, μαζί με όλα τα μυστήρια και τα δόγματα του νόμου. Διότι, αφού δεν μπόρεσες να κατανοήσεις εξαρχής τα προοίμια του νόμου, τα οποία είναι ολοφάνερα και σαφή, πώς μπορείς να διεισδύσεις και να εγκύψεις στον απόκρυφο βυθό του; Επειδή είναι γραμμένο ότι «Επέβαλε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του, και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα· και οικοδόμησε την πλευρά που έλαβε από τον Αδάμ σε γυναίκα», αφού προηγουμένως είχε πλάσει τον Αδάμ από το χώμα.

Ιδού, λοιπόν, ο άνδρας προήλθε από τη γη και η γυναίκα από τον άνδρα, και αμφότεροι χωρίς σαρκική συνεύρεση. Επειδή, λοιπόν, η γυναίκα χρωστούσε χρέος στον άνδρα, καθώς έλαβε υπόσταση από την πλευρά του χωρίς σπέρμα, το χρέος αυτό το απέτισε και η μητέρα του Κυρίου, αποδίδοντάς τον σεσαρκωμένο χωρίς σπέρμα. Δεν είναι, επομένως, αδύνατο στη φύση· αλλά, όπως ακριβώς είχε ήδη συμβεί στους πρωτόπλαστους, έτσι εκπληρώθηκε και στη Δεσποτική οικονομία· μολονότι τα παράδοξα άρμοζαν σε τούτον τον τοκετό. Διάβαζε, λοιπόν, για να γνωρίζεις. Εάν όμως δεν θέλεις να γνωρίζεις, μη διαβάζεις, ώστε να μην κατακρίνεσαι, ως κάποιος που αγνοεί εκείνα που διαβάζει.

330. Προς τον Δίδυμο. Στο χωρίο «Δεν κρύφτηκε το οστό μου». Ανακρούοντας στο ψαλτήρι την αιτία της παράβασης του προπάτορα ο μέγας Δαβίδ, και εξιλεώνοντας τον Δεσπότη για τη συγχώρησή της, αφενός επισήμανε την αναπόδραστη γνώση του Θεού, και αφετέρου δήλωσε την ειλικρίνεια του Αδάμ μετά το πταίσμα, λέγοντας: «Δεν κρύφτηκε το οστό μου από εσένα, το οποίο έφτιαξες στα κρυφά». Δεν σου διέφυγε, λέει, το ολίσθημα της γυναίκας μου, την οποία δημιούργησες μυστικά από το οστό μου, αφού με κοίμισες με βαθύ ύπνο. Αλλά γνώρισες τα δικά μας μυστικά, εσύ που την έπλασες στα κρυφά.

Διότι η άφατη πρόνοιά Του δεν αρκέστηκε στο να τον δημιουργήσει εκ του μη όντος, αλλά από το χώμα τον ανέδειξε βασιλιά της κτίσεως· από τη γη τον κατέστησε ανώτερο στην τιμή από τους αγγέλους· από την άψυχη ύλη έφερε στην ύπαρξη ένα έμψυχο ίνδαλμα. Ποια αρετή επέδειξε ο Αδάμ, ώστε να του χαρίσει τέτοια αμοιβή; Ποιους αγώνες και ιδρώτες υπέμεινε, ώστε να αξιωθεί τέτοιους στεφάνους; Ποια δοξολογία προσέφερε στον Πλάστη, ώστε να τον αναδείξει κάτοικο στο μέσο του παραδείσου; Ποιο ένδοξο έργο επιτέλεσε, ώστε να αποκτήσει έναν βίο χωρίς μόχθο; Ποια θεάρεστη υπηρεσία προσέφερε, ώστε να απολαύσει τέτοια δωρεά; Παρ' όλα αυτά όμως, ο Φιλάνθρωπος κόσμησε το πλάσμα με τέτοια χαρίσματα, γι' αυτό και προς μεγαλύτερη χαρά και αγαλλίαση, προέβη και σε άλλη δημιουργική ενέργεια. Διότι, όπως λέει η Γραφή, επέβαλε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του και έπλασε τη γυναίκα.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ΄. Για τον Αδάμ όμως δεν βρέθηκε βοηθός όμοιος με αυτόν. Και έφερε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε. Και πήρε μία από τις πλευρές του, και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα. Και οικοδόμησε ο Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία πήρε από τον Αδάμ, σε γυναίκα. α΄. Σας οφείλω πολλή ευγνωμοσύνη, επειδή με πολλή προθυμία δεχθήκατε χθες την προτροπή μας, και όχι μόνο δεν δυσανασχετήσατε με το μακροσκελές των λόγων μας, αλλά και παρακολουθήσατε μέχρι το τέλος με τέτοιον τρόπο, ώστε να σας παραμείνει ακμαίος ο πόθος της ακροάσεως. Γι' αυτό και μας φανερώσατε αγαθές ελπίδες, ότι θα εφαρμόσετε με τα έργα σας τις συμβουλές μας.

β'. Επειδή, λοιπόν, αφού δημιουργήθηκαν όλα τα ζώα και έλαβαν τις ονομασίες τους από τον πρωτόπλαστο, ο φιλάνθρωπος Δεσπότης επιθυμούσε να παραγάγει έναν βοηθό όμοιο με αυτόν, Εκείνος που τα πάντα οικονόμησε για χάρη του πλάσματός Του και παρήγαγε όλη αυτή την ορατή κτίση για εκείνον, μαζί με όλα τα άλλα δημιουργεί και τη γυναίκα. Και πρόσεξε πώς μας διδάσκει με ακρίβεια και τον τρόπο της διάπλασής της. Διότι, επειδή μας δίδαξε ότι θέλει να δημιουργήσει για αυτόν βοηθό όμοιό του –καθώς και πιο πάνω έλεγε: «Ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοιό του», και εδώ λέει: «Δεν βρέθηκε βοηθός όμοιος με αυτόν»– για τον λόγο αυτό εργάζεται τη διάπλασή της από τη δική του ουσία, και λέει: «Και έφερε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε. Και πήρε μία από τις πλευρές του, και αναπλήρωσε τον τόπο της με σάρκα. Και οικοδόμησε Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία πήρε από τον Αδάμ, σε γυναίκα, και την οδήγησε προς τον Αδάμ». Μεγάλη είναι η δύναμη αυτών των λόγων, και ξεπερνά κάθε ανθρώπινο λογισμό. Διότι δεν είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς διαφορετικά το μεγαλείο τους, αν δεν τα ατενίσει όλα με τα μάτια της πίστεως. «Και έφερε ο Θεός», λέει, «έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε». Πρόσεξε την ακρίβεια της διδασκαλίας.

Και τα δύο τα κατέγραψε αυτός ο μακάριος προφήτης, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα μέσω της δικής του γλώσσας, για να μας διδάξει την ακολουθία των γεγονότων. «Επέβαλε», λέει, «έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε». Αυτό που συνέβη δεν ήταν μόνο έκσταση, ούτε ένας συνηθισμένος ύπνος, αλλά, επειδή ο σοφός και πολυμήχανος Δημιουργός της φύσης μας επρόκειτο να αφαιρέσει μία από τις πλευρές του, προκειμένου η αίσθηση να μην του προκαλέσει πόνο, και να μην έχει έπειτα εχθρική διάθεση προς εκείνην που θα πλαθόταν από αυτή την πλευρά, και μισήσει το πλάσμα ενθυμούμενος τον πόνο, για αυτόν τον λόγο του έφερε τόσο βαθύ ύπνο, επιβάλλοντάς του έκσταση, και κάνοντάς τον να κυριευθεί σαν από κάποια βαθιά νάρκη, ώστε να μην αισθανθεί απολύτως τίποτα από ό,τι συνέβαινε, αλλά, σαν άριστος τεχνίτης, και να αφαιρέσει αυτό που έκρινε ορθό, και να αναπληρώσει το κενό, και έτσι να δημιουργήσει αυτό που πήρε, σύμφωνα με τη δική Του φιλανθρωπία.

Διότι επέβαλε, λέει, έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε. Και έλαβε μία από τις πλευρές του και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, για να μην μπορέσει, μετά την απαλλαγή από τον ύπνο, να αντιληφθεί από το τμήμα που έλειπε αυτό που είχε συμβεί. Διότι, αν και αγνοούσε το γεγονός την ώρα της αφαίρεσης, εντούτοις επρόκειτο να το συνειδητοποιήσει αργότερα. Για να μην του προκαλέσει, λοιπόν, πόνο κατά την αφαίρεση, ούτε να του δημιουργήσει αθυμία η έλλειψη αργότερα, τα οικονόμησε και τα δύο με αυτόν τον τρόπο: και την αφαίρεσε ανώδυνα, και αναπλήρωσε αυτό που έλειπε, και δεν επέτρεψε να έχει την παραμικρή αίσθηση για όσα έγιναν. Παίρνοντας, λοιπόν, λέει, αυτή την πλευρά, ο Κύριος ο Θεός την οικοδόμησε σε γυναίκα. Παράδοξο είναι αυτό που ειπώθηκε, και υπερβαίνει κατά πολύ τη δική μας λογική. Διότι τέτοια είναι όλα τα έργα του Δεσπότου.

Διότι αυτό δεν υπολείπεται καθόλου από το ότι πλάστηκε ο άνθρωπος από το χώμα. Και δες τη συγκατάβαση της θείας Γραφής, ποια λόγια χρησιμοποιεί εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας. «Και έλαβε», λέει, «μία από τις πλευρές του». Μην εκλαμβάνεις τα λεγόμενα με ανθρώπινο τρόπο, αλλά να αποδίδεις την παχύτητα των λέξεων στην ανθρώπινη αδυναμία. Διότι, εάν δεν χρησιμοποιούσε αυτά τα λόγια, πώς θα μπορούσαμε να μάθουμε αυτά τα απόρρητα μυστήρια; Ας μην περιοριστούμε, λοιπόν, μόνο στις λέξεις, αλλά ας τα κατανοούμε όλα θεοπρεπώς, εφόσον αναφέρονται στον Θεό. Διότι το «Έλαβε», και όλα τα παρόμοια, έχουν λεχθεί εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας. Πρόσεξε δε πώς και εδώ πάλι ακολούθησε την ίδια συνήθεια, την οποία εφήρμοσε και στην περίπτωση του Αδάμ. Διότι, όπως ακριβώς εκεί, και μία, και δεύτερη, και πολλές φορές είπε: «Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε»· και πάλι: «Και έδωσε εντολή Κύριος ο Θεός στον Αδάμ»· και πάλι: «Και είπε Κύριος ο Θεός, ας του κάνουμε βοηθό όμοιο με αυτόν»· έτσι και τώρα λέει: «Και οικοδόμησε Κύριος ο Θεός την πλευρά, την οποία έλαβε από τον Αδάμ, σε γυναίκα»· και πιο πάνω: «Και επέβαλε Κύριος ο Θεός έκσταση στον Αδάμ»· για να μάθεις ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ Πατρός και Υιού στις λέξεις, αλλά, επειδή είναι μία η ουσία και των δύο, η Γραφή χρησιμοποιεί τα ονόματα χωρίς διάκριση.

Ποιος λόγος δύναται να το ερμηνεύσει αυτό; Ποιος νους να το κατανοήσει; Μία πλευρά, λέγει, έλαβε· και πώς από αυτήν τη μία διέπλασε ολόκληρο το ζωντανό ον; Και τι λέγω, πώς από αυτήν τη μία διέπλασε το ζωντανό ον; Πες μου πώς έγινε η αφαίρεση; Πώς δεν αισθάνθηκε την αφαίρεση;

Πρόσεξε, αγαπητέ, ότι ολόκληρο το γεγονός που συνέβη ήταν έργο της οικονομίας του Θεού, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του πρωτοπλάστου. Διότι, όπως ακριβώς εκεί, ενώ εκείνος κοιμόταν, λαμβάνοντας ένα μέρος από την πλευρά του, δεν του επέτρεψε να νιώσει απολύτως τίποτα, αλλά αφού έπλασε την πλευρά εκείνη σε γυναίκα, την παρουσίασε στον Αδάμ· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο συνέβη και τώρα. Διότι, εάν η αφαίρεση της πλευράς έγινε ανεπαίσθητα, επειδή ο Θεός του προκάλεσε έκσταση (βαθύ ύπνο), πολύ περισσότερο θα συνέβαινε αυτό τώρα. Διότι εκείνο που ανέφερε εκεί η θεία Γραφή, ότι δηλαδή «Έριξε σε έκσταση τον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε»· το ίδιο ακριβώς υπέδειξε και εδώ με το να πει, ότι «Δεν το αντιλήφθηκε ούτε όταν κοιμήθηκε, ούτε όταν σηκώθηκε». Και συνέλαβαν, λέγει, από τον πατέρα τους. Και γέννησε η μεγαλύτερη και τον ονόμασε Μωάβ, λέγοντας: «Από τον πατέρα μου».

Διότι αυτός είναι που παλαιά έπλασε τον Αδάμ από παρθένο γη, και από τον Αδάμ μόρφωσε γυναίκα χωρίς γυναίκα. Διότι, όπως ακριβώς ο Αδάμ χωρίς γυναίκα παρήγαγε γυναίκα, έτσι και σήμερα η Παρθένος χωρίς άνδρα γέννησε άνδρα. «Άνθρωπος είναι», λέγει, «και ποιος θα τον κατανοήσει;». Επειδή, δηλαδή, το γυναικείο φύλο χρωστούσε στους άνδρες τη χάρη, δεδομένου ότι ο Αδάμ χωρίς γυναίκα παρήγαγε γυναίκα, για τον λόγο αυτό σήμερα η Παρθένος γέννησε χωρίς άνδρα, εξοφλώντας προς τους άνδρες το χρέος εκ μέρους της Εύας. Διότι, για να μην υπερηφανευθεί ο Αδάμ επειδή παρήγαγε γυναίκα χωρίς γυναίκα, γι' αυτό και η Παρθένος γέννησε άνδρα χωρίς άνδρα, ώστε μέσω του κοινού θαύματος να αποδείξει την ισοτιμία της φύσεως. Διότι, όπως ακριβώς αφαίρεσε την πλευρά από τον Αδάμ και δεν τον ελάττωσε καθόλου, έτσι και μέσα στην Παρθένο έπλασε τον έμψυχο ναό και δεν κατέλυσε την παρθενία της. Ακέραιος έμεινε ο Αδάμ και μετά την αφαίρεση της πλευράς· άφθορη έμεινε και η Παρθένος μετά την έξοδο του βρέφους. Γι' αυτόν τον λόγο δεν κατασκεύασε για τον εαυτό του ναό από αλλού, ούτε έπλασε και ενδύθηκε άλλο σώμα, για να μη φανεί ότι ατιμάζει το φύραμα του Αδάμ.

Και για να μη φανεί ότι μακρηγορούμε λέγοντας πολλά, ας προχωρήσουμε στα ίδια τα κύρια σημεία των πραγμάτων. Τέλος, λοιπόν, οδηγήθηκε στον σταυρό και στον θάνατο ο Βασιλεύς της δόξης, και προσηλώνεται στο ξύλο Εκείνος που δοξολογείται από τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, και προσκυνείται από όλες τις δυνάμεις και τους αγγέλους. Όλα αυτά τα υπέμεινε και τα έπαθε με πραότητα, προσφέροντας σε εμάς υπόδειγμα, και γινόμενος διδάσκαλος επιείκειας. Γι' αυτό, λοιπόν, οφείλουμε και εμείς να υπομένουμε γενναία τις απειλές των πονηρών ανθρώπων. Εξάλλου, ακόμη και όταν κρεμάστηκε στον σταυρό, επετέλεσε μεγαλύτερα έργα και περισσότερα θαύματα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να καταπαύσει τη μανία των θεομίσητων, για να μην έχουν εκείνοι καμία πρόφαση για την απιστία τους, ούτε να ισχυρίζονται ότι σταύρωσαν έναν απλό άνθρωπο. Πρώτον, λοιπόν, καταδέχθηκε ο Χριστός να σταυρωθεί και να υψωθεί στον αέρα, προκειμένου να φυγαδεύσει τους δαίμονες που βρίσκονταν στον αέρα· κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, για να θεραπεύσει την αμαρτία που είχε παλαιότερα προκύψει στους ανθρώπους μέσω του ξύλου· και λογχίστηκε στην πλευρά, εξαιτίας της γυναίκας που είχε πλαστεί από την πλευρά του Αδάμ.

Από όλα αυτά είναι φανερό ότι τα τελούμενα ανήκαν σε μια άλλη, καλύτερη ζωή, και σε μια κατάσταση ατελεύτητη. Η πρώτη, λοιπόν, πλάση έγινε από γη, αυτή του Αδάμ, και από πλευρό η επόμενη, αυτή της γυναίκας, και από σπέρμα η μετά από αυτήν, εκείνη του Άβελ· αλλά παρ' όλα αυτά δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως καμία από αυτές, ούτε να παραστήσουμε με λόγια όσα έγιναν, μολονότι είναι υλικότατα.

Εάν, λοιπόν, δεν δυσανασχετείς που δεν βλέπεις το σώμα, ούτε απιστείς εξαιτίας αυτού, γιατί άραγε, όταν ακούς για το Πνεύμα, ζαλίζεσαι και απαιτείς τόσες εξηγήσεις, ενώ δεν κάνεις κάτι τέτοιο για ένα σώμα; Τι κάνει λοιπόν ο Νικόδημος; Παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή πεζότητα, και μάλιστα παρόλο που του αναφέρθηκε ένα τόσο ξεκάθαρο παράδειγμα. Όταν δε εκείνος ρώτησε πάλι με απορία: «Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά;», τότε πλέον ο Χριστός του απευθύνεται πιο επιπληκτικά, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά;». Πρόσεξε πώς πουθενά δεν κατηγορεί τον άνδρα για πονηρία, αλλά μάλλον για αφέλεια και απλοϊκότητα. «Και τι κοινό έχει αυτή η γέννηση με τα ιουδαϊκά;» θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. Γιατί, πες μου, τι δεν έχει κοινό; Διότι και ο πρώτος άνθρωπος που δημιουργήθηκε, και η γυναίκα που πλάστηκε από την πλευρά του, και οι στείρες γυναίκες, και όσα επιτελέστηκαν μέσω των υδάτων — εννοώ τα σχετικά με την πηγή από την οποία ο Ελισσαίος έκανε το σίδερο να επιπλεύσει, τα σχετικά με την Ερυθρά Θάλασσα την οποία διέσχισαν οι Ιουδαίοι, τα σχετικά με την κολυμβήθρα που ανατάραζε ο άγγελος, τα σχετικά με τον Σύρο Νεεμάν που καθαρίστηκε στον Ιορδάνη — όλα αυτά προανήγγειλαν ως προτύπωση τη γέννηση και τον καθαρμό που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Ο Ιορδάνης είναι τύπος του δικού μας θνητού γένους, και άκουσε πώς. Εξαρχής το γένος το δικό μας έχει δύο ρίζες, τον Αδάμ που πλάστηκε από γη, και την Εύα που προήλθε από πλευρά· και δεν υπάρχει ένας τόπος ούτε ένας τρόπος για τη συγκρότησή τους. Διότι ο μεν πλάστηκε από γη, έχοντας ως πηγή τη γη· η δε προήλθε από πλευρά, έχοντας ως ρίζα την πλευρά· άλλη ήταν η αρχή εκείνου, και άλλη αυτής. Και ήσαν έως τότε διαχωρισμένοι μεταξύ τους ως προς τον τρόπο της διάπλασης· συνήλθαν όμως σε γαμική συνάφεια, δημιουργήθηκε από τους δύο ένα σώμα, και πλέον εκείνοι που γεννιούνταν, δεν γεννιούνταν ούτε από πλευρά ούτε από γη, αλλά από συνουσία. Διότι λέει: «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτό λοιπόν το δικό μας πλάσμα, ακολουθώντας τη φυσική πορεία, είχε ως τέλος τον θάνατο. Άρχισε μεν η πλάση μας από τη γη, και κατέληξε στον θάνατο· και δέχτηκε το πλάσμα αυτό η νεκρή θάλασσα, ο βαθύς, ο καταχθόνιος, η άβυσσος των νεκρών. Διότι ό,τι είναι η νεκρή θάλασσα για τα ζωντανά ύδατα, αυτό είναι ο άδης για όσους αποθνήσκουν.

Εσύ έσφαλες, και εγώ μαστιγώνομαι· την πλευρά μου έχασα, και βοηθό δεν βρήκα. Αλίμονο, γυναίκα Εύα, μητέρα του θανάτου, γεννήτρια της παρακοής, αιτία της εξορίας από τον παράδεισο, εσύ που αγάπησες τα συρίγματα του δράκοντα, το κατάλληλο όργανο των διαβολικών μηχανευμάτων. Απομακρύνσου, γυναίκα· γιατί θέρισες την αθανασία μου; Γιατί έσκισες τη βασιλική μου στολή; Αυτήν που δεν ύφανες, τη διέρρηξες. Γιατί με δίδαξες να ράβω φύλλα συκής; Γιατί μου προσέφερες καρπό παγιδευτικό, γυναίκα με το σαγηνευτικό στόμα, λέγοντας: «Πάρε, φάε από τον καρπό που σου στέρησαν από φθόνο· διότι την ημέρα που θα φας, θα διανοιχθούν τα μάτια σου, και θα γίνεις σαν Θεός, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό»; Τι έπραξες, γυναίκα; Τυφλώθηκα, δεν βλέπω. Έπραξα το κακό, και το καλό απομακρύνθηκε. Μοχθώ σαν την ακτίνα, δεν εξουσιάζω ως Θεός. Απομακρύνσου, γυναίκα, δεν γνωρίζω ποια είσαι. Πριν καν ενωθούμε, ζητώ τη λύση του δεσμού μας· δεν αντέχω τον κόπο. Εσύ, επειδή παραμένεις αμέριμνη, δεν αισθάνεσαι την οδύνη. Όταν πλησιάσεις στον τοκετό, τότε θα θυμηθείς την απόφαση της καταδίκης. Απομακρύνσου, έγινες πρόξενος αβάσταχτων δεινών για μένα, γυναίκα· διατάχθηκα να καλλιεργώ τη γη, να τρώω τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μου· η γη διατάχθηκε να βλαστάνει για μένα αγκάθια και τριβόλους. Αυτή την καταδίκη έλαβα από τον Θεό.

Διότι τόσο μεγάλος πειρασμός μας βρήκε, ώστε να μας προκαλέσει και έκσταση και λήθαργο. Διότι εδώ με τη λέξη «έκσταση» εννοεί την αναισθησία που προέρχεται από τα δεινά. Επειδή και στην περίπτωση του Αδάμ, όταν λέει ότι επέβαλε σε αυτόν έκσταση, εννοεί κάποιου είδους αναισθησία. Διότι έκσταση ονομάζεται το να βγει κανείς έξω από τον εαυτό του. Του επιβλήθηκε δε τότε, ώστε να μην αισθανθεί την αφαίρεση της πλευράς του, ούτε να πονέσει με αυτό που συνέβαινε. Έτσι ο Θεός, κλέβοντας την αίσθηση του πόνου, για να μη μισήσει εκείνο που θα προερχόταν από αυτόν επειδή θα είχε πονέσει, του επέβαλε έκσταση. Και αλλού πάλι λέει: «Έπεσε πάνω τους έκσταση». Και εκεί δηλώνει κάποιον λήθαργο και την απώλεια των αισθήσεων. Και παντού η έκσταση αυτό φανερώνει. Συμβαίνει δε είτε επειδή ενεργεί ο Θεός, είτε επειδή η υπερβολή των δεινών προκαλεί λήθαργο. Διότι ξέρει και η συμφορά να προκαλεί έκσταση και λήθαργο. Εδώ, λοιπόν, ως έκσταση εννοεί το μέγεθος των δεινών που έχουν επέλθει. Τι σημαίνει όμως αυτό που λέει: «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»; Κανείς, λοιπόν, δεν είναι αληθινός; Πώς, λοιπόν, ο Ιώβ έχει καταγραφεί ως «Άνθρωπος αληθινός, δίκαιος, θεοσεβής»; Και τι θα πούμε για τους προφήτες; Διότι, αν και εκείνοι είναι ψεύτες και είπαν ψέματα σε όσα έχουν πει, τότε τα πάντα καταστρέφονται. Τι γίνεται με τον Αβραάμ; Τι με όλους τους δικαίους; Βλέπεις πόσο κακό είναι να εκλαμβάνει κανείς τη λέξη απλοϊκά και να μην εξετάζει προσεκτικά τα νοήματα; Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει: «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»; Είναι εκείνο που λέει αλλού: «Ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα».

Γʹ. Πες μου λοιπόν, εσύ που ερευνάς πώς ο Χριστός, προερχόμενος από την άρρηκτη μήτρα, δεν κατέστρεψε τη σφραγίδα της παρθενίας, πώς από τον παρθένο Αδάμ προήλθε η παρθένος Εύα. Διότι η Θεοτόκος Μαρία, χωρίς να γνωρίσει άνδρα, γέννησε άνδρα, και ο πρωτόπλαστος Αδάμ, χωρίς να γνωρίσει γυναίκα, εβλάστησε γυναίκα. Αλλά το να γεννήσει μία παρθένος, αν και παράδοξο, εντούτοις έχει κάποια λογική εξήγηση, καθόσον η κοιλιά και η μήτρα και η φυσική οδός έχουν εκ των προτέρων διαμορφωθεί για εκείνα που πρόκειται να γεννηθούν· στην περίπτωση όμως του Αδάμ, τα πάντα είναι παράδοξα. Διότι ποιος είδε άνθρωπο να γεννιέται από πλευρό; Και πότε ένα πλευρό συνεισέφερε στην καρποφορία; Ο Θεός επέβαλε ύπνο στον Αδάμ, για να μην πονέσει από την αφαίρεση του πλευρού, αλλά ωστόσο αποκοίμισε και τα δεσμά του· διότι τα νεύρα αποτελούν τα δεσμά της φύσεως. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Δανιήλ, που λέει: «Και είδα το όραμα, και έπεσα· και λύθηκαν οι σύνδεσμοι της οσφύος μου». Ένα πλευρό, λοιπόν, ασφαλισμένο από τον νόμο της φύσεως, συμπλεγμένο με τα δεσμά των νεύρων, συνυφασμένο με τις σάρκες, ενωμένο με τις φλέβες, πώς το αφαίρεσε; Πώς το απέσπασε; Πώς και το πλευρό βγήκε, και ο Αδάμ παρέμεινε σώος; Πώς; Εκείνος που τα έλυσε γνωρίζει· Εκείνος που τα έλυσε, τα έδεσε κιόλας.

Από αυτά τα δύο γεννήθηκε η Εκκλησία, «διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινώσεως Πνεύματος Αγίου», μέσω του βαπτίσματος και των μυστηρίων. Τα δε σύμβολα του βαπτίσματος και των μυστηρίων προήλθαν από την πλευρά. Άρα από την πλευρά δημιούργησε ο Χριστός την Εκκλησία, όπως ακριβώς από την πλευρά του Αδάμ δημιούργησε την Εύα.

Διότι η γυναίκα αποτελεί αναγκαίο μέλος μας· και για τον λόγο αυτόν οφείλουμε να την αγαπούμε πάρα πολύ. Αυτό ακριβώς λοιπόν διδάσκοντας πάλι ο Παύλος έλεγε: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις δικές τους γυναίκες, όπως τα δικά τους σώματα. Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την εκτρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία· διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του». Διότι, όπως ακριβώς η Εύα, λέει, προήλθε από την πλευρά του Αδάμ, έτσι και εμείς προερχόμαστε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτό σημαίνει το: «Από τη σάρκα του και από τα οστά του». Το ότι βέβαια η Εύα δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ, όλοι το γνωρίζουμε, και η Γραφή το έχει αναφέρει με σαφήνεια, σημειώνοντας ότι επέβαλε σε αυτόν έκσταση, και έλαβε μία από τις πλευρές του, και οικοδόμησε τη γυναίκα· το ότι όμως και η Εκκλησία συστάθηκε από την πλευρά του Χριστού, από πού θα μπορούσε κανείς να το αποδείξει; Αλλά και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή. Διότι, όταν ο Χριστός υψώθηκε στον σταυρό, προσηλώθηκε και πέθανε, πλησίασε ένας από τους στρατιώτες και του λόγχισε την πλευρά, και εξήλθε αίμα και ύδωρ· και από εκείνο το αίμα και το ύδωρ συστάθηκε ολόκληρη η Εκκλησία. Και το μαρτυρεί ο ίδιος λέγοντας: «Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών». Και το αίμα το ονομάζει Πνεύμα.

Και όπως ακριβώς, όταν κοιμόταν ο Αδάμ, δημιουργήθηκε η γυναίκα, έτσι και όταν πέθανε ο Χριστός, διαπλάστηκε η Εκκλησία από την πλευρά Του. Και δεν πρέπει να αγαπούμε τη γυναίκα μόνο γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δηλαδή αποτελεί μέλος δικό μας και από εμάς έλαβε την αρχή της δημιουργίας της, αλλά και επειδή ο Θεός θέσπισε νόμο ακριβώς για αυτό το ζήτημα, λέγοντας τα εξής: «Ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν». Διότι για αυτόν τον λόγο μάς παρέθεσε και ο Παύλος αυτόν τον νόμο, ώστε από κάθε πλευρά να μας ωθήσει προς αυτόν τον έρωτα.

Σύνοψη της Γενέσεως. Τα σχετικά με την κοσμοποιία και την πλάση του ανθρώπου. Ο Αδάμ λαμβάνει εντολή και πλάθεται η γυναίκα από την πλευρά του, η οποία, αφού εξαπατήθηκε από τον όφι, εξαπατά τον άνδρα και, αφού έγινε μαζί του επικατάρατη, εκδιώκεται από τον παράδεισο· και ο όφις δέχεται την κατάρα να περπατά πάνω στο στήθος του.