Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:23

Πώς λοιπόν θα αθετήσεις τις ομολογίες που κατέθεσες κατά τον γάμο; Και ποιες νομίζεις ότι εννοώ; Άραγε της προίκας που καταγράφηκε εκεί, όταν με το ίδιο σου το χέρι υπέγραψες το έγγραφο, επισφραγίζοντας τα τελούμενα; Διότι ισχυρά είναι και εκείνα και παρέχουν επαρκή ασφάλεια· όμως εγώ αναφέρομαι στα λόγια του Αδάμ: «Τούτο είναι σάρκα από τις σάρκες μου και οστό από τα οστά μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα μου». Αυτά τα λόγια δεν διασώζονται γραμμένα μάταια, αλλά αποτελούν κοινή ομολογία των ανθρώπων, η οποία διατυπώθηκε μέσω ενός προσώπου, αυτού του πρώτου ανθρώπου, για όλο το πλήθος των γυναικών που ενώνονται νόμιμα με τους άνδρες.

Διότι είπε ο Κύριος και Θεός στον Υιό του: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας· και έπλασε ο Κύριος και Θεός τον άνθρωπο λαμβάνοντας χώμα από τη γη και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής. Έριξε έπειτα ο Κύριος και Θεός βαθύ ύπνο (έκσταση) στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και πήρε μία από τις πλευρές του και συμπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, και ανοικοδόμησε την πλευρά, που πήρε, σε γυναίκα, και την οδήγησε στον Αδάμ και είπε ο Αδάμ: Αυτή τώρα είναι σάρκα από τη σάρκα μου, και οστό από τα οστά μου, αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία». Άκουγε, δούλη του Χριστού και όλοι όσοι επιθυμούν να σωθούν, και δώσε προσοχή στα λόγια μου· και ας δεχθούν τα αυτιά σου θεόπνευστους λόγους. «Διότι το μυστήριο αυτό», λέει, «είναι μέγα», καθώς είπε ο μακάριος Παύλος, ότι καθένας που προσκολλάται στη γυναίκα, είναι και οι δύο ένα σώμα. Έτσι πάλι, κάθε άνδρας ή γυναίκα που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα. Διότι, εάν όσοι ενώνονται με τον κόσμο εγκαταλείπουν τον πατέρα και τη μητέρα και ενώνονται με θνητούς ανθρώπους, πόσο μάλλον η παρθένος που ζει με εγκράτεια οφείλει να εγκαταλείψει όλα τα γήινα και να προσκολληθεί μόνο στον Κύριο.

Κατ' εικόνα Θεού πλαστήκαμε, όπως και αυτοί. Το θήλυ δημιουργήθηκε από τον Κτίστη δεκτικό της αρετής, ισότιμα με το άρρεν. Και τι άλλο είμαστε, αν όχι συγγενείς με τους άνδρες στα πάντα; Διότι δεν ελήφθη μόνο σάρκα για τη δημιουργία της γυναίκας, αλλά και οστούν εκ των οστέων.

Ο φθόνος αποξένωσε τις συζύγους από τους άνδρες τους και αλλοίωσε αυτό που ειπώθηκε από τον πατέρα μας Αδάμ: «Τούτο είναι τώρα οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου». Ο φθόνος και η έριδα κατέστρεψαν μεγάλες πόλεις και ξερίζωσαν μεγάλα έθνη.

Διότι ο πρώτος άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ, δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Έτσι άλλωστε λέει κάπου ο δημιουργός των πάντων: «Διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο». Επομένως, κεφαλή του άνδρα είναι ο Χριστός, ως αρχέτυπο μεν επειδή είναι Θεός, αλλά και ομοειδής με εμάς σύμφωνα με τον νόμο της δικής μας φύσης όταν εμφανίστηκε ως άνθρωπος, αν και ο Λόγος είναι Θεός. Και γι' αυτό ονομάζει τον εαυτό του παντού υιό ανθρώπου, αν και έχει την άρρητη γέννηση από τον Θεό Πατέρα. Η γυναίκα λοιπόν δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ, και δεν είναι καθόλου αλλότριας φύσης, αλλά μάλλον ομοφυής και ομοειδής με αυτόν. Και αυτό το ομολόγησε ξεκάθαρα ο ίδιος ο προπάτορας Αδάμ λέγοντας: «Αυτό τώρα είναι οστούν εκ των οστέων μου και σάρκα εκ της σαρκός μου», και τα εξής.

Διότι δεν θα βρούμε τον Αδάμ στερημένο από το προφητικό πνεύμα προτού παραβεί τη θεία εντολή, αλλά μάλλον να στέκεται σταθερός και εδραιωμένος, και να κοσμείται με τα αγαθά της φύσεως. Γι' αυτό, όταν ο Θεός, αφού έπλασε τη γυναίκα, την έφερε προς αυτόν, αν και δεν είχε ακούσει από κανέναν ποια ήταν και από πού προερχόταν, ούτε με ποιον τρόπο δημιουργήθηκε, αμέσως αναφώνησε: «Αυτό τώρα είναι οστούν εκ των οστών μου και σαρξ εκ της σαρκός μου· αυτή θα ονομαστεί γυνή», δηλαδή σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση «ανδρίς», «επειδή από τον άνδρα της πάρθηκε». Όμως η χάρη που δόθηκε στον άνθρωπο περιέπεσε σε αδράνεια, ανακαινίστηκε όμως εν Χριστώ, ο Οποίος είναι ο δεύτερος Αδάμ. Και με ποιον τρόπο ανακαινίστηκε; Διότι, καθόσον ο Υιός είναι Θεός και εκ Θεού κατά φύσιν (διότι έχει γεννηθεί αληθινά από τον Θεό και Πατέρα), το Πνεύμα είναι δικό Του και υπάρχει μέσα Του και προέρχεται από Αυτόν, όπως ακριβώς εννοείται και για τον ίδιο τον Θεό και Πατέρα· αλλά καθόσον έγινε άνθρωπος και φανερώθηκε όμοιος με εμάς, λέγεται ότι λαμβάνει το Πνεύμα ως κάτι επίκτητο. Κατήλθε λοιπόν σε Αυτόν εν είδει περιστεράς, όταν έχοντας γίνει όμοιος με εμάς, όπως είπα, βαπτιζόταν κατ' οικονομίαν ως ένας από εμάς. Τότε λέγεται ότι το δικό Του Πνεύμα Του δόθηκε άνωθεν εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου, και αυτή είναι η κένωση. Έτσι, και όχι διαφορετικά, πρέπει να κατανοηθεί το ότι «όντας πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική Του πτωχεία».

Αρχή πάλι της γυναίκας είναι ο άνδρας, επειδή από τον άνδρα της πάρθηκε. Αρχή δε του Χριστού είναι ο Θεός, επειδή εξ αυτού κατά φύση προέρχεται ο Υιός, και έχει ως άναρχη αρχή αυτόν που τον γέννησε, μαζί με το να συνυπάρχει αιώνια με αυτόν. Αυτούς τους στίχους και ο Παύλος στην προς Εβραίους Επιστολή λέει ότι έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Σωτήρος. Διότι, αφού είπε ότι το αίμα των ζώων δεν μπορούσε να αφαιρέσει τις αμαρτίες, επιφέρει: «Γι' αυτό, εισερχόμενος ο Χριστός στον κόσμο, λέει προς τον Πατέρα, ότι κανέναν τρόπο προσφοράς της κατά νόμον δεν επέλεξες, ούτε περί σωτηρίας, ούτε περί αμαρτίας, αλλά μου ετοίμασες σώμα· και έφθασα, λέει, δηλαδή, είπα, ήρθα, για να πράξω το θέλημά σου.» Έπειτα προσθέτει: «Καταργεί το πρώτο, για να εγκαθιδρύσει το δεύτερο»· δηλαδή απορρίπτει τις θυσίες, για να επικυρώσει τη θυσία που προσφέρθηκε από τον ίδιο· διότι αναβαίνει ως οσμή ευωδίας προς τον Θεό και Πατέρα μέσω του δικού του σώματος. <Και τον νόμο σου στο μέσο της καρδιάς μου.> (A f. 220 b, B f. 146) Έχοντας δε το δικό σου θέλημα κρυμμένο μέσα μου (διότι αυτό, νομίζω, δηλώνει το, «στο μέσο της κοιλίας μου»), θα το καταστήσω ολοφάνερο στους γνησίους. Διότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε, ότι τα πιο υψηλά από τα διδάγματα ο Χριστός τα δίδασκε στους εκλεκτούς, και δεν απευθυνόταν σε όλους απλώς και αδιακρίτως.

Κεφαλή, λοιπόν, όπως και αρχή ολόκληρου του βιβλίου, είναι αυτή που ονομάζεται Γένεση, στην οποία έχουν γραφτεί αυτά για τον Χριστό. Το ότι πάλι η λέξη «κεφαλή» στις θείες Γραφές σημαίνει την αρχή, θα το κατανοήσεις πλήρως, εάν εννοήσεις εκείνο που λέει ο Παύλος: «Ότι κάθε άνδρα η κεφαλή είναι ο Χριστός. Κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας. Και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός». Διότι αρχή μεν του άνδρα είναι ο Χριστός, επειδή τον έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Αρχή δε πάλι της γυναίκας είναι ο άνδρας, εξαιτίας αυτού που έχει ειπωθεί και έχει πραγματικά συμβεί: «Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε». Ως αρχή δε του Χριστού, λέει ότι είναι ο ίδιος ο Θεός, επειδή από Αυτόν προέρχεται κατά φύση ο Υιός, και, ενώ είναι άναρχος, έχει ως αρχή αυτόν που τον γέννησε, μαζί με το να συνυπάρχει αιώνια με Αυτόν.

Ας μου πουν, λοιπόν, οι ανόητοι που ακολούθησαν τη φρενοβλάβεια του Ωριγένη σε αυτό το ζήτημα: όταν ο Σωτήρας αναστήθηκε από τους νεκρούς και άφησε τα οθόνια στο μνήμα, όπως έχει γραφτεί, μήπως εμφανίστηκε γυμνός στους μαθητές, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς με σώμα και ψυχή; Όταν μάλιστα έδειχνε σε όσους ήταν με τον Θωμά τα οστά και τις σάρκες Του, τα χέρια και την πλευρά Του, είναι προφανές ότι δεν ήταν γυμνός. Επομένως, ποιος Του ύφανε τα ενδύματα μετά την ανάσταση; Αλλά, βεβαίως, θα μου πεις ότι ήταν ενδύματα πνευματικά, τα οποία έφτιαξε για τον Εαυτό Του με το δικό Του θέλημα. Και αν μπορούσε να φτιάξει τέτοια ενδύματα για τον Εαυτό Του, δεν μπορούσε να φτιάξει με το δικό Του θέλημα και εκείνους τους δερμάτινους χιτώνες για τον Αδάμ και την Εύα; Πράγματι, η αλληγορία του Ωριγένη καταρρέει. Διότι, εάν η σάρκα του Αδάμ δημιουργήθηκε αφότου έφαγε από το ξύλο, από πού άραγε πήρε ο Θεός την πλευρά προτού αυτός φάει; Αφού, μόλις ξύπνησε από την έκσταση, λέει: «τούτο είναι οστούν εκ των οστών μου και σάρκα εκ της σαρκός μου». «Στο εξής, λοιπόν, ας μη μας δημιουργεί κανείς κόπους». Διότι έτσι διδάσκει ανέκαθεν η αγία Εκκλησία του Θεού· καθώς ο Ωριγένης δεν πρόκειται να μας παρασταθεί κατά την ημέρα της κρίσεως. Απορώ, αληθινά, πώς ορισμένοι ανέχονται αυτόν που βλασφήμησε τον ίδιο του τον Δεσπότη.

Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ότι «ο Μωυσής έγραψε εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· αυτό όμως που έγραψε ο Μωυσής δεν το έγραψε εκτός του θελήματος του Θεού, αλλά νομοθέτησε εκ του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο: «ό,τι ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Και το πώς τους συνέζευξε, το ανέπτυξε ο λόγος για να το μάθουμε, λέγοντας: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «ό,τι λοιπόν ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· αν και πουθενά ο Κύριος δεν το είχε πει αυτό όταν έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, παρά μόνο: «ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοιο με αυτόν». Αλλά αυτό ειπώθηκε από τον Αδάμ, όταν σηκώθηκε από τον ύπνο και είπε: «τούτο είναι τώρα οστούν εκ των οστών μου και σάρκα εκ της σαρκός μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι ελήφθη από τον άνδρα της»· έπειτα λέγει: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν».

Διότι πολλές φορές φαντάζεται και βλέπει τον εαυτό της σαν να βρίσκεται σε εγρήγορση και να περπατά και να εργάζεται και να ταξιδεύει στη θάλασσα και να αγορεύει, και βλέπει μέσω των ονείρων τον εαυτό της σε περισσότερα και σπουδαιότερα από αυτά. Όχι βέβαια όπως ο παράφρονας και εκστατικός άνθρωπος που περιέρχεται σε έκσταση, ο οποίος, ενώ είναι ξύπνιος και στο σώμα και στην ψυχή, διαπράττει φοβερά πράγματα και πολλές φορές συμπεριφέρεται με τρόπο επικίνδυνο στον εαυτό του και στους γύρω του· διότι αγνοεί όσα λέει και πράττει, επειδή ακριβώς ένας τέτοιος άνθρωπος έχει περιέλθει σε έκσταση παραφροσύνης. 6. Όλα αυτά, εξαιτίας του χωρίου «ο Κύριος επέβαλε έκσταση στον Αδάμ και κοιμήθηκε», αναγκαστήκαμε, πολυπόθητοι αδελφοί, να τα συγκεντρώσουμε σχετικά με τις διαφορές των ειδών της εκστάσεως. Και εξηγήσαμε για ποια αιτία στο σημείο αυτό η συμμετοχή στον ύπνο ονομάστηκε από τον Κύριο έκσταση: δηλαδή, εξαιτίας της μέριμνας και της φιλανθρωπίας του Θεού, την οποία Εκείνος έχει δωρίσει σε όλους τους ανθρώπους, ώστε να μεταφέρεται ο άνθρωπος από τη μέριμνα στηνανάπαυση του ύπνου και των αναγκαίων πραγμάτων του βίου. Εκεί όμως, εξαιρετικά, ονόμασε εκείνον τον ύπνο έκσταση, διότι τον έκανε να μην αισθανθεί πόνο εκείνη την ώρα, εξαιτίας της πλευράς που επρόκειτο να λάβει από αυτόν και να την πλάσει για χάρη του σε γυναίκα. Δεν βρισκόταν, όμως, σε έκσταση φρενών και διανοημάτων. Διότι, αμέσως μόλις σηκώθηκε, την αναγνώρισε και είπε: «Αυτό είναι τώρα οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε».

Διότι γνωρίζει, όπως βλέπεις, και τα παρελθόντα και τα παρόντα, και προφητεύει για τα μέλλοντα. Ιδού, λοιπόν, αναγνώρισε τα παρελθόντα όταν βρισκόταν σε ύπνο, λέγοντας: «οστούν εκ των οστών μου»· και αναγνώρισε τα παρόντα, αφού μετά την πλάση της γυναίκας κατάλαβε ότι αυτή είχε ληφθεί από το σώμα του· και προφήτευσε για τα μελλοντικά, ότι «ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτά όμως δεν είναι λόγια ενός ανθρώπου σε κατάσταση έκστασης ούτε κάποιου που στερείται επίγνωσης, αλλά κάποιου που έχει υγιή τη διάνοια. 7. Αν πάλι πρέπει να μιλήσουμε και για το «εγώ είπα στην έκστασή μου, κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης», εδώ η σημασία της είναι και πάλι διαφορετική, όχι με τον τρόπο κάποιου ανθρώπου που χάνει τα λογικά του και βρίσκεται σε παράκρουση (μη γένοιτο), αλλά κάποιου που θαυμάζει υπερβολικά και σκέφτεται πέρα από τον συνηθισμένο λογισμό για όσα ασύμμετρα βλέπονται και πράττονται· διότι ο προφήτης θαύμασε και εξαιτίας του θαυμασμού του ομιλεί εδώ. Βρέθηκαν βέβαια σε έκσταση οι προφήτες, αλλά όχι σε έκσταση [απώλεια] λογισμών. Διότι και ο Πέτρος βρέθηκε σε έκσταση, όχι χάνοντας τη λογική του επίγνωση, αλλά βλέποντας, αντί για την καθημερινή ακολουθία των πραγμάτων, πράγματα διαφορετικά από εκείνα που βλέπουν οι άνθρωποι· «διότι είδε ένα σεντόνι να κατεβαίνει δεμένο από τις τέσσερις άκρες, και μέσα σε αυτό βρίσκονταν όλα τα τετράποδα και τα ερπετά και τα πετεινά του ουρανού».

Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ο άνθρωπος ρυπώθηκε και μολύνθηκε, έχοντας αποστατήσει από την απόφαση του Θεού, και αποτύπωσε επάνω του κηλίδες μεγάλης κακίας, τις οποίες γέννησε ο άρχοντας του σκότους και πατέρας της πλάνης, συλλαμβάνοντας πόνο σύμφωνα με τη Γραφή, προκειμένου να κάνει τον άνθρωπο να φαντάζεται πάντοτε και να κινείται προς την αδικία, ο Παντοκράτωρ Θεός, βλέποντάς τον ότι είχε μετατραπεί σε ένα αθάνατο κακό εξαιτίας της επιβουλής του διαβόλου, όπως ακριβώς πλάνος ήταν και ο διάβολος, για τον λόγο αυτόν κατασκεύασε τους δερμάτινους χιτώνες. Τον περιέβαλε δηλαδή τρόπον τινά με νεκρότητα, ώστε μέσω της διάλυσης του σώματος να πεθάνει κάθε κακό που δημιουργήθηκε μέσα του. 31. Έχει ήδη τεθεί το ερώτημα και έχει αποδειχθεί ότι οι δερμάτινοι χιτώνες δεν ταυτίζονται με τα σώματα. Ωστόσο, ας το επαναλάβουμε (διότι δεν πρέπει να λεχθεί μόνο μία φορά). Ο ίδιος ο πρωτόπλαστος, πριν από την κατασκευή τους, ομολογεί ότι διαθέτει και οστά και σάρκες, τότε δηλαδή που, αντικρίζοντας τη γυναίκα η οποία του προσφέρθηκε, αναφώνησε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της ελήφθη. Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα».

Εσύ όμως ισχυρίζεσαι, άνθρωπέ μου, ότι αυτά τα σώματα είναι οι δερμάτινοι χιτώνες, παρόλο που η λογική αλληλουχία πουθενά δεν το επιβεβαιώνει αυτό, αλλά το λες εξαιτίας των σπερμάτων της εθνικής μυθολογικής διδασκαλίας των Ελλήνων που καταβλήθηκαν μέσα σου από την αρχή, και εξαιτίας του κακότροπου λογισμού της απιστίας σου σχετικά με την ανάσταση, ο οποίος παροξύνθηκε από εκεί, εννοώ από τους Έλληνες που σε οδήγησαν σε αυτό και σε δίδαξαν. Διότι «ο ψυχικός άνθρωπος», λέει, «δεν δέχεται τα του πνεύματος· διότι του φαίνονται μωρία, επειδή ανακρίνονται πνευματικά». Εάν οι χιτώνες είχαν δοθεί στον Αδάμ και την Εύα πριν από την παρακοή, το ψεύδος σου θα ήταν πιθανό και ικανό να εξαπατήσει. Εφόσον όμως φαίνεται κατά την πλάση της Εύας... Από πού, λοιπόν, πλάστηκε; Προφανώς από σώμα· διότι λέει: «επέβαλε έκσταση στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του». Και η πλευρά δεν είναι τίποτε άλλο παρά οστό. Διότι οικοδόμησε «σάρκα στη θέση της». Και εφόσον ονομάζεται σάρκα, πώς είναι δυνατόν να αναμένεται ακόμη η δημιουργία της; Και πιο πάνω λέει: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». «Και έλαβε», λέει, «χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο». Το χώμα όμως και η σάρκα δεν είναι τίποτε άλλο παρά σώμα. Έπειτα, αργότερα, «αφού εγέρθηκε ο Αδάμ από τον ύπνο, είπε: τούτο είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου». Και δεν υπήρχαν ακόμη δερμάτινοι χιτώνες, ούτε υφίστατο ακόμη το ψεύδος που αλληγορείται από εσένα.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Τον ελέγχει δε ο άγιος απόστολος λέγοντας, όπως και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν οι Φαρισαίοι του είπαν ότι δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος ολομόναχος και ότι ο Μωυσής είπε να δίνεται βιβλίο αποστασίου (διαζύγιο) και να διώχνεται η γυναίκα, και ο Κύριος, απευθύνοντας έλεγχο στους Φαρισαίους, έλεγε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε· εξαρχής όμως δεν έγινε έτσι, αλλά ο δημιουργός τούς έπλασε άρρεν και θήλυ» και είπε: «Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Θεός τούς συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει», ομολογώντας ότι ο Θεός, δηλαδή ο δικός Του Πατέρας, είναι αυτός που έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, και ότι ο σεμνός γάμος έχει θεσπιστεί από Αυτόν. Με το ίδιο σκεπτικό και ο άγιος απόστολος, όντας κήρυκας της αλήθειας, λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα. Εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία», ώστε από την ομοιότητα του Αδάμ και της Εύας που δημιουργήθηκαν από τον Θεό [να δείξει] ότι ο Θεός τούς έπλασε και ο Αδάμ είπε: «Αυτό είναι οστούν εκ των οστών μου, και σάρκα εκ των σαρκών μου, και για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος» <και τα εξής> και ότι του οικοδόμησε την πλευρά σε γυναίκα. Και δεν προσθέτει πλέον τίποτε άλλο γι' αυτό, παρά μόνο ότι πρόκειται για «μυστήριο μέγα».

Και τα μεν λόγια των Εβραίων κάπως έτσι αναλύουν την ετυμολογία· ο δε Πλάτων λέει ότι ο άνθρωπος στην ελληνική γλώσσα ονομάστηκε έτσι από το ρήμα «αναθρώ» [παρατηρώ], λέγοντας: «Ο άνθρωπος, μόλις δει κάτι, το οποίο σημαίνει το έχει αντικρίσει (όπωπε), το παρατηρεί προσεκτικά (αναθρεί) και συλλογίζεται αυτό που έχει δει, ώστε να σημαίνει αυτόν που εξετάζει όσα είδε (αναθρών α όπωπε)». Πάλι, οι Εβραίοι ονομάζουν τον άνδρα «ΕΙΣ». Και το όνομα έχει παραχθεί σε αυτούς από το «ΕΣ», με το οποίο δηλώνουν το πυρ, ώστε ο άνδρας να έχει ονομαστεί από το θερμό και διάπυρο της ανδρικής φύσεως. Η δε γυναίκα, επειδή ακριβώς λέγεται ότι έχει ληφθεί από τον άνδρα, έχει και κοινή ονομασία με τον άνδρα. Διότι «ΕΣΣΑ» λέγεται η γυναίκα από αυτούς, όπως ακριβώς «ΕΙΣ» ο άνδρας. Ο δε Πλάτων λέει ότι ο άνδρας ονομάζεται έτσι από την «άνω ροή»· και προσθέτει: «Η δε γυναίκα μου φαίνεται ότι θέλει να σημαίνει "γονή"». Πάλι, ο Μωυσής ετυμολογικώς ονομάζει τον ουρανό στην εβραϊκή γλώσσα «στερέωμα», επειδή είναι το πρώτο στερεό και αισθητό σώμα αυτού του κόσμου, μετά την ασώματη και νοερή ουσία. Ο δε Πλάτων λέει ότι έχει τεθεί ορθώς το όνομα στον ουρανό, επειδή μας κάνει να βλέπουμε προς τα πάνω (άνω οράν).

ΣΜΓ'. ΣΤΟΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΑ. Σχετικά με το: «Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της.» Εσύ μεν ισχυρίστηκες ότι παράλογα ελέχθη το «Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της». Εγώ όμως υποστηρίζω ότι αυτό γράφτηκε όχι μόνο σύμφωνα με τη λογική, αλλά και με θαυμαστό τρόπο, και άκουσε πώς. Η λέξη «γυνή» προέρχεται από τη «γονή». «Αυτή λοιπόν θα ονομαστεί γυνή», δηλαδή γόνιμη, «επειδή πάρθηκε από τον [άνδρα] της», ο οποίος πρόκειται να την καταστήσει γόνιμη. Διότι ο άνδρας, όταν ενώνεται με την παρθένο, την καθιστά γυναίκα, δηλαδή γόνιμη. Γι' αυτό και στους Αθηναίους η νόμιμη ένωση λεγόταν ότι γίνεται με σκοπό την «άροση παίδων», και εκείνοι που γεννούν ονομάζονται γονείς. Όσο για εκείνους που υποστηρίζουν ότι η λέξη προέρχεται από τα «γυία», δηλαδή τα μέλη, δεν πρέπει ούτε καν να τους θεωρούμε άξιους λόγου. Διότι σε σχέση με το μέλος και το μέρος, το όλο και το παν βρίσκονται σε αντιδιαστολή. Ενώ σε σχέση με τη γυναίκα αντιδιαστέλλεται ο άνδρας, δηλαδή ο γεωργός που σπέρνει και οργώνει τη γυναικεία χώρα· εξού και ονομάζεται «ανήρ», όπως νομίζω. Διότι η λέξη «άνθρωπος» είναι κοινό όνομα γι' αυτούς· είναι η γη που σπέρνεται και γι' αυτό γίνεται γόνιμη. Διότι θεωρώ ότι και αυτό ανήκει στην κατηγορία των συσχετικών εννοιών.

Όντως θαυμαστά τα έργα του Κυρίου! Όντως ανεξιχνίαστες οι οδοί Του! Όντως ανεκδιήγητη η αγαθότητά Του! Διότι δεν αρκέστηκε στο να γίνει ο Αδάμ άνθρωπος από το χώμα και να τον προστάξει να απολαμβάνει τον παράδεισο της τρυφής, αλλά του έπλασε και βοηθό. Πόση χαρά έλαβε τότε ο Αδάμ, όταν, ξυπνώντας από τον ύπνο, είδε τη γυναίκα να κάθεται δίπλα του; Με πόση ευφροσύνη γέμιζε η ψυχή του βλέποντας τη γυναίκα ως σύντροφο, και διαπιστώνοντας ότι στέκεται ομότροπη και ομόδοξη με αυτόν; Πόσης χαράς και προφητείας αξιώθηκε, όταν ο Αδάμ είδε την Εύα, βλέποντας με τα αισθητά του μάτια μια μορφή και μια όψη όμοια με τη δική του να στέκεται ακριβώς απέναντί του; Γι' αυτό, με αγαλλίαση ψυχής προφήτευσε φανερά την αλήθεια· διότι λέει: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου. Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον ίδιο τον άνδρα». Είδες προφήτη να προλέγει ολοκάθαρα τα όσα επρόκειτο να συμβούν μετέπειτα; Είδες τον Αδάμ να μετέχει στην κοινωνία του Αγίου Πνεύματος και στη χάρη, της οποίας αξιώθηκε; Είδες έναν εξαιρετικό λόγο, ο οποίος επιβεβαιώνεται μετά από πολλές γενεές, έως τα έσχατα;

Την οδήγησε, λέγει, προς τον Αδάμ. Επειδή δηλαδή δεν βρέθηκε κανείς, λέγει, ανάμεσα σε όλα τα άλλα [πλάσματα] βοηθός όμοιός σου, ιδού αυτό που υποσχέθηκα (διότι υποσχέθηκα να κατασκευάσω βοηθό όμοιό σου), αφού το εκπλήρωσα, σου το παραδίδω. Διότι την οδήγησε, λέγει, προς τον Αδάμ. Και είπε ο Αδάμ: «Τούτο τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τις σάρκες μου».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο στα προηγούμενα μας δίδαξε αυτός ο μακάριος προφήτης, ότι μαζί με τον ύπνο τον κατέλαβε και έκσταση, ώστε να μην έχει καμία απολύτως αίσθηση του τι συνέβαινε, για να πειστείς απόλυτα, όταν μάθεις τώρα ότι μετά τη θέαση της γυναίκας αναγγέλλει με ακρίβεια το γεγονός, ότι τα λέγει αυτά με προφητική χάρη, και καθοδηγούμενος από τη διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος. Διότι αυτός που δεν γνώριζε τίποτα από όσα είχαν συμβεί, όταν ο Θεός την οδήγησε σε αυτόν, λέει: Αυτό είναι τώρα οστό από τα οστά μου, και σάρκα από τη σάρκα μου. Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει, αντί για το Τώρα, Αυτό για μία φορά, δηλώνοντας ότι τώρα μόνο έγινε αυτό, και δεν θα γίνει πλέον με αυτόν τον τρόπο η διάπλαση της γυναίκας. Τώρα, λέει, η γυναίκα έγινε από τον άνδρα, μετά από αυτά όμως δεν θα γίνει έτσι, αλλά από τη γυναίκα θα προέρχεται ο άνδρας· μάλλον δε όχι μόνο από τη γυναίκα, αλλά από τη συνεργία και των δύο· όπως λέει και ο Παύλος: Διότι δεν προέρχεται ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα· και δεν πλάστηκε ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα. Ναι· αλλά αυτά, λέει, τα λεγόμενα αποδεικνύουν ότι η γυναίκα δημιουργήθηκε από τον άνδρα. Αλλά περίμενε, και θα δεις μέσα από τα όσα ακολουθούν την ακριβή διδασκαλία. Διότι λέει: Όμως ούτε ο άνδρας υπάρχει χωρίς τη γυναίκα, ούτε η γυναίκα χωρίς τον άνδρα, διδάσκοντάς μας, ότι στο εξής μέσω της συνουσίας και των δύο θα γίνεται η σύσταση και του άνδρα και της γυναίκας.

Γι' αυτό και ο Αδάμ έλεγε: Αυτό είναι τώρα οστό από τα οστά μου, και σάρκα από τη σάρκα μου.

Δ'. Έπειτα, για να κατανοήσεις την ακρίβεια της προφητείας του, και το πώς μέχρι σήμερα, αλλά και μέχρι τη συντέλεια, διαλάμπει αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο, άκουσε και τα εξής: «Αυτή», λέει, «θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Είδες πώς μας τα φανέρωσε όλα, δηλώνοντας το καθένα με ακρίβεια μέσω της δικής του προφητείας; «Αυτή», λέει, «θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της». Πάλι μας υπονοεί την αφαίρεση της πλευράς· έπειτα, φανερώνοντας αυτά που πρόκειται να συμβούν, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Από πού, πες μου, του ήλθε στο νου να τα πει αυτά; Από πού γνώριζε τα μελλοντικά, και ότι το ανθρώπινο γένος θα αυξηθεί σε πλήθος; Διότι, από πού γνώριζε ότι θα υπάρξει συνουσία ανδρός και γυναικός; Επειδή μετά την παράβαση έλαβαν χώρα τα της συνουσίας· αφού μέχρι τότε ζούσαν στον παράδεισο σαν άγγελοι, χωρίς να φλέγονται από σαρκική επιθυμία, χωρίς να πολιορκούνται από άλλα πάθη, χωρίς να υπόκεινται στις ανάγκες της φύσης, αλλά έχοντας πλαστεί εξολοκλήρου άφθαρτοι και αθάνατοι, εφόσον μάλιστα δεν είχαν ανάγκη ούτε καν από την περιβολή των ενδυμάτων.

Διότι εκείνο βέβαια δεν ήταν τόσο αναγκαίο· επειδή, για να μην πει κάποιος, «Εκείνος ήταν ο Χριστός, και ήταν Θεός, και παρέδωσε τον εαυτό Του», προσεγγίζει λοιπόν το ζήτημα από άλλη σκοπιά, λέγοντας: «Έτσι οφείλουν»· διότι το πράγμα δεν είναι χάρη, αλλά οφειλή. Αφού είπε, «όπως τα δικά τους σώματα», πρόσθεσε: «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει». Δηλαδή, τη φροντίζει με πολλή επιμέλεια. Και πώς είναι δική του σάρκα; Άκου: «Αυτό τώρα είναι οστούν εκ των οστών μου», λέει, «και σάρκα εκ της σαρκός μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά λέει επίσης: «Έσονται εις σάρκα μίαν».

Όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία. Επανήλθε στο πρώτο παράδειγμα. Διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Πώς; Διότι (Εκείνος) έγινε από τη δική μας ύλη, όπως ακριβώς και η Εύα ήταν σάρκα από τη σάρκα του Αδάμ. Ορθώς δε μνημόνευσε τα οστά και τις σάρκες· διότι αυτά είναι τα κυριότερα στοιχεία σε εμάς, οι σάρκες και τα οστά· τα μεν χρησιμεύουν ως υποστήριγμα σαν κάποια τρόπιδα, οι δε σαν οικοδόμημα. Αλλά εκείνο μεν είναι φανερό· τούτο όμως πώς εξηγείται; Όπως ακριβώς εκεί υπάρχει τόσο μεγάλη εγγύτητα, έτσι, λέγει, συμβαίνει και εδώ. Τι σημαίνει, «από τη σάρκα του»; Δηλαδή, ότι προερχόμαστε γνησίως από αυτόν. Και πώς είμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο μέλη του Χριστού;

Διότι ο Αδάμ δεν είχε ανάγκη ούτε από ένδυμα, ούτε από στέγη, ούτε από κάποια άλλη παρόμοια κατασκευή, αλλά έμοιαζε περισσότερο με τους αγγέλους, προγνώριζε πολλά από τα μελλοντικά και ήταν πλήρης από πολλή σοφία. Και εκείνο που έπραξε κρυφά ο Θεός, αυτός το εγνώρισε, δηλαδή το σχετικό με τη γυναίκα· γι' αυτό και έλεγε: «Τούτο νυν οστούν εκ των οστών μου και σαρξ εκ της σαρκός μου». Ο πόνος όμως επήλθε αργότερα, αργότερα ο ιδρώτας, αργότερα η αισχύνη, η δειλία και η έλλειψη παρρησίας· τότε δεν υπήρχε ούτε λύπη, ούτε οδύνη, ούτε στεναγμός. Αλλά δεν παρέμεινε σε εκείνη την αξία.

Γι' αυτό ακριβώς, όταν δημιουργήθηκε, δεν υποτάχθηκε αμέσως· ούτε όταν την οδήγησε στον άνδρα άκουσε η ίδια κάτι τέτοιο από τον Θεό, ούτε ο άνδρας της είπε κάτι τέτοιο. Αλλά, ενώ είπε ότι ήταν οστούν εκ των οστών του και σάρκα εκ των σαρκών του, για εξουσία και υποταγή πουθενά δεν της έκανε λόγο. Όταν όμως έκανε κακή χρήση της εξουσίας της, και αυτή που δημιουργήθηκε ως βοηθός αποδείχθηκε επίβουλος, και τα κατέστρεψε όλα, τότε πλέον ακούει δικαίως: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου». Διότι, επειδή ήταν φυσικό η αμαρτία αυτή να φέρει σε πόλεμο το γένος μας (αφού σε τίποτα δεν θα ωφελούσε για την ειρήνη το ότι δημιουργήθηκε από αυτόν, από τη στιγμή που συνέβη αυτό το γεγονός· απεναντίας, αυτό ακριβώς θα έκανε σκληρότερο τον άνδρα, το ότι δηλαδή αυτή που προήλθε από αυτόν δεν λυπήθηκε ούτε το ίδιο της το μέλος), ο Θεός, βλέποντας καθαρά την κακουργία του διαβόλου, ύψωσε ως τείχος αυτόν τον λόγο. Έτσι, με αυτήν την απόφαση εξάλειψε την απέχθεια που έμελλε να υπάρξει εξαιτίας της επιβουλής, και μέσω της έμφυτης επιθυμίας κατεδάφισε, σαν μεσότοιχο, τη μνησικακία που προήλθε από την αμαρτία. Αλλά σε ό,τι αφορά τον Θεό και εκείνη την ακήρατη (άφθαρτη) ουσία, τίποτε τέτοιο δεν επιτρέπεται να υποπτευόμαστε.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Μωυσής, αναφερόμενος στον πρώτο άνθρωπο, λέει: «Οστούν εκ των οστέων μου και σαρξ εκ της σαρκός μου», υποδηλώνοντας σε εμάς την πλευρά του Δεσπότου. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο Θεός πήρε την πλευρά και έπλασε τη γυναίκα, έτσι μας έδωσε αίμα και ύδωρ από την πλευρά Του και ανέπλασε την Εκκλησία. Όπως, λοιπόν, τότε πήρε την πλευρά κατά την έκσταση, ενώ ο Αδάμ κοιμόταν, έτσι και τώρα, μετά τον θάνατο, έδωσε το αίμα και το ύδωρ, και μάλιστα πρώτα το ύδωρ και έπειτα το αίμα. Όμως, ό,τι ήταν τότε η έκσταση, αυτό έγινε τώρα ο θάνατος, για να μάθεις ότι ο θάνατος αυτός είναι πλέον ύπνος.

Διότι έτσι λέει: Εμφανίστηκε άγγελος που τον ενίσχυε. Αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους, και μπροστά στον οποίο κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, πώς ελάμβανε δύναμη από άγγελο; Δεν ελάμβανε δύναμη, αλλά δοξολογία από άγγελο που έλεγε: Δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος, Δέσποτα. Κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη, ή την ώρα, ούτε οι άγγελοι, ούτε ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας. Και πώς, λέγει, είναι ίσος με τον Πατέρα αυτός που δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη; Αυτός που τη δημιούργησε, δεν τη γνωρίζει; Και γιατί λοιπόν λέει, «Ούτε ο Υιός»; Δες όμως τη θεώρηση (την πνευματική ερμηνεία): Δύο είδη γνώσης και αντίληψης θα μπορούσε κανείς να βρει στη Γραφή, τη μία κατά πράξη και την άλλη κατά γνώση. Διότι λέγει, «Γνώρισε ο Αδάμ την Εύα, τη γυναίκα του», όχι επειδή προηγουμένως την αγνοούσε· πώς θα μπορούσε άλλωστε, αυτός που είπε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου»; Και γνώρισε ο Αβραάμ τη Σάρρα, τη γυναίκα του, και ο Ιακώβ τη Λεία και τη Ραχήλ. Τις αγνοούσε άραγε αυτός που για χάρη τους δούλεψε δεκατέσσερα χρόνια; Τις ήξερε μεν κατά γνώση, στο τέλος όμως και κατά πράξη. Ο Πατέρας λοιπόν, ο οποίος δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει παραχωρήσει όλη την κρίση στον Υιό, γνωρίζει την ημέρα και κατά γνώση και κατά πράξη· ενώ ο Υιός, ο οποίος ήλθε για να σώσει τον κόσμο και όχι για να κρίνει, τη γνωρίζει κατά γνώση. Επειδή όμως δεν έκρινε ακόμη, αγνοεί την ημέρα, υποδηλώνοντας την κατά πράξη γνώση.

Ω θυγατέρα αειπάρθενη, που δεν χρειάστηκες άνδρα για σύλληψη· διότι αιώνιο Πατέρα έχει εκείνος που κυοφορήθηκε από εσένα. Ω θυγατέρα γηγενής, που κράτησες τον Κτίστη σε θεογονικές αγκάλες. Συναγωνίζονταν οι αιώνες για το ποιος θα καυχηθεί για τη γέννησή σου, αλλά την άμιλλα των αιώνων την κέρδισε η προκαθορισμένη βουλή του Θεού που δημιούργησε τους αιώνες, και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, έχοντας την ευλογία της γέννησής σου. Όντως έγινες τιμιότερη από όλη την κτίση· διότι από εσένα μόνο ο Δημιουργός προσέλαβε μερίδιο, την απαρχή του δικού μας φυράματος. Η σάρκα Του προήλθε από τη σάρκα σου και το αίμα Του από το αίμα σου, και γάλα από τους μαστούς σου θήλασε ο Θεός και ενώθηκαν τα χείλη σου με τα χείλη του Θεού. Ω, πράγματα ακατάληπτα και απόρρητα! Έχοντάς σε προγνωρίσει ο Θεός των όλων ως άξια, σε αγάπησε, και αφού σε αγάπησε σε προόρισε, και στους έσχατους καιρούς σε έφερε στην ύπαρξη και σε ανέδειξε Θεοτόκο μητέρα και τροφό του δικού Του Υιού και Λόγου.

Έριξε ο Θεός έκσταση στον Αδάμ· και αποκοιμήθηκε, και έλαβε μία από τις πλευρές του, και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, και την οικοδόμησε σε γυναίκα, και την έφερε προς τον Αδάμ. Και είπε ο Αδάμ: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου, και σάρκα από τη σάρκα μου. Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της· γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του· και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». «Τα χέρια σου με εποίησαν, και με έπλασαν· με δέρμα και κρέας με έντυσες, με οστά και νεύρα με συνέδεσες».

Αν και ο Θεός τη δημιούργησε, εντούτοις δανείστηκε την πλευρά από τον Αδάμ. Γι' αυτό και κατά την πλάση της, επέφερε ύπνο και έκσταση στον Αδάμ, πήρε μία από τις πλευρές του και αναπλήρωσε τη θέση της με σάρκα. Όμως, μολονότι αποκοίμισε τον Αδάμ σε έκσταση, δεν του διέφυγε εκείνο που ο Θεός έπραξε στα κρυφά· διότι μόλις ο Αδάμ είδε την Εύα, άγγιξε την πλευρά του και διαπίστωσε ότι είχε μεν προσφέρει αυτό που έλειπε, αναπληρωμένο με σάρκα, είχε δε λάβει ένα λογικό ον. Γι' αυτό και όταν ο Θεός οδήγησε τη γυναίκα στον Αδάμ για να δει πώς θα την ονομάσει, αποκρίθηκε ο Αδάμ προς τον Θεό και είπε: «Γιατί μου την παρουσίασες σαν ξένη, Δέσποτα; Δεν εκπλήσσομαι με το θέαμα. Διότι αναγνώρισα τη δική μου σάρκα. Μου χάρισες ένα λογικό ον, το οποίο αν και διαφέρει στη μορφή, είναι ενωμένο μαζί μου ως προς τη φύση. Ας ονομαστεί γυναίκα· διότι λήφθηκε από τον άνδρα και πλάστηκε από την πλευρά του. Ας τελεί λοιπόν υπό την εξουσία του. Διότι δεν λήφθηκε από το κεφάλι, αλλά από την πλευρά».

Θυσία στον Θεό είναι η αγαθή προαίρεση. ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. — Περί παρθενίας, σωφροσύνης και σεμνού γάμου. «Είπε ο Αδάμ: Αυτό είναι τώρα οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου. Αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, επειδή λήφθηκε από τον άνδρα της. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του· και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα.» «Αν η καρδιά μου παρασύρθηκε από γυναίκα άλλου άνδρα, και αν παραμόνευσα στις θύρες του σπιτιού της, τότε ας αρέσει και η δική μου γυναίκα σε άλλον.» «Από τον Κύριο αρμόζεται η γυναίκα στον άνδρα» «Να ευφραίνεσαι μαζί με τη γυναίκα της νεότητάς σου.»

Έπειτα φέρνει σε αυτόν αγέλες και πολλά είδη κτηνών, ερπετών, θηρίων, πτηνών, θαλάσσιων, κολυμβητικών, και τα υπόλοιπα κατά είδος, παράκτιων, αμφίβιων και χερσαίων, έτσι ώστε, σαν κύριος σε δούλους, να τους δώσει ονόματα· και ό,τι όνομα έδωσε στο καθένα από αυτά, αυτό, λέει η Γραφή, ήταν το όνομά του. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και αυτήν που πάρθηκε από την πλευρά του ο ίδιος την ονόμασε «Ζωή, ως μητέρα των ζώντων», λέγοντας ότι αυτή «θα ονομαστεί γυνή», δηλαδή γονή, επειδή επρόκειτο ύστερα από αυτά να τεκνοποιήσει.

ΛΟΓΟΣ ΟΓΔΟΟΣ Του ιδίου, λόγος όγδοος: Περί της πλευράς που αφαιρέθηκε από τον Αδάμ για να γίνει γυναίκα και περί της προφητείας του για αυτήν. Έπειτα πάλι προς εκείνους που ανοητολογούν ότι το δέντρο ήταν η γυναίκα. Και πάλι απόδειξη για το τι ήταν το δέντρο. Ευλόγησον, πάτερ.

Επάξια και δίκαια θαυμάσαμε χθες τη σοφία και τη δύναμη του Θεού, διότι, πλάθοντας πολλά μέλη από ομοιόμορφο χώμα, ολοκλήρωσε έναν άρτιο άνθρωπο, και θαυμάσαμε υπερβολικά τη σύνεση και τη σοφία αυτού του ανθρώπου, μέσω της οποίας μπόρεσε να δώσει σε τόσα πολλά ζώα διάφορα κατάλληλα ονόματα. Αλλά και σήμερα ο λόγος έρχεται να μας αναπτύξει κάποια αξιοθαύμαστα πράγματα που δεν υπολείπονται σε τίποτα από όσα λέχθηκαν χθες, προκειμένου να θαυμάσουμε και πάλι υπερβολικά το γεγονός ότι ο Θεός, αφενός, δημιουργώντας πάλι πολλά μέρη του σώματος από ένα μικρό και ομοιόμορφο οστό, παρουσίασε μια ολοκληρωμένη γυναίκα, και ο Αδάμ, αφετέρου, προφητεύει για αυτήν τα μέλλοντα με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο. Το αξιοθαύμαστο είναι ότι ο Θεός, αφού του επέβαλε όχι απλώς έναν κοινό ύπνο, αλλά έκσταση, και αφού αφαίρεσε την πλευρά και θεράπευσε την τομή με ασφάλεια, και μεταμόρφωσε την πλευρά σε γυναίκα και την οδήγησε σε αυτόν, δεν του διέφυγε από πού προήλθε αυτή. Αντίθετα, λέγοντας: «Τούτο τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου», στη συνέχεια προφητεύει σαφέστατα και για τα μέλλοντα: «Αυτή», λέει, «θα ονομαστεί γυνή», αντί για γονή, από την οποία και ξεκίνησε η διαιώνιση του γένους· «Θα ονομαστεί γυνή, διότι πάρθηκε από τον άνδρα. Ένεκα τούτου», δηλαδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος, ότι η γυναίκα προήλθε από τον άνδρα, «θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα είναι οι δύο σε μία σάρκα».

Κεφάλαιο ε'. Εάν δεν γνωρίζει ο καθένας ότι αυτός είναι εκείνος που προσέκρουσε στον Θεό μέσα στον παράδεισο, πώς θα κατανοήσει και θα αναλογιστεί ότι η κατάβαση του Θεού έγινε για χάρη του; Διότι, όπως ακριβώς ο καθένας από εμάς είναι ένας Αδάμ φθαρτός και θνητός εξαιτίας του πρώτου ανθρώπου —όχι εξαιτίας του εαυτού του, αλλά εξαιτίας του προπάτορα, από το σπέρμα του οποίου προέρχεται—, έτσι και ο καθένας από εμάς θα γίνει Χριστός άφθαρτος και αθάνατος εξαιτίας του δεύτερου ανθρώπου, ο οποίος είναι Κύριος εξ ουρανού, και όχι εξαιτίας του εαυτού του· του Οποίου γίνεται οστό από τα οστά Του και σάρκα από τη σάρκα Του.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Σαμαρείτιδα θεωρείται ως τύπος της ανθρώπινης φύσης. Διότι η φύση μας παλαιότερα κατοικούσε σε όρος, δηλαδή στον νου που ήταν πλήρης θείας χάριτος. Επειδή, πριν αμαρτήσει ο Αδάμ, ήταν στολισμένος με όλα τα θεία χαρίσματα. Άλλωστε ήταν και προφήτης. Διότι, όταν ξύπνησε από τον ύπνο, αποφάνθηκε τόσο για τη διάπλαση της γυναίκας όσο και για τη σχέση του άνδρα προς αυτήν. Είπε δηλαδή: «Αυτό είναι τώρα οστούν εκ των οστών μου» και ότι «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του». Βρισκόταν λοιπόν η φύση μας σε αυτό το όρος, δηλαδή στον υψηλό νου, αλλά, επειδή προσέκρουσε στον Θεό, οδηγήθηκε αιχμάλωτη, και το μεν άγιο σπέρμα, εννοώ κάθε θειότερη σκέψη, ο διάβολος που μας αιχμαλώτισε το οδήγησε στη Βαβυλώνα, εννοώ στη σύγχυση αυτού του κόσμου· εγκατέστησε δε στη θέση τους βαρβαρικούς λογισμούς, τους οποίους οι λέοντες, δηλαδή οι αγαθοί λογισμοί που βασιλεύουν μέσα μας, τους κατέτρωγαν, μέχρι που τους έπεισαν να αποδεχθούν τα λόγια του Θεού. Αλλά ούτε και αυτά ολοκληρωτικά· διότι η κακία, αφού εγκαταστάθηκε άπαξ στο όρος μας, δηλαδή στον νου, αποδέχτηκε μεν τον νόμο του Μωυσή, αλλά δεν προσχώρησε ολοκληρωτικά στο καλό, παρά βρισκόταν ακόμη υπό κατάρα.