Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:24

Και στην περίπτωση μεν του ανθρώπου η εικόνα υφίσταται μιμητικά, ενώ στην περίπτωση του Θεού φυσικά. Ο Ζακχαίος είπε: Εάν ο Θεός είναι Θεός, και η εικόνα είναι Θεός, τότε είναι δύο θεοί. Ο Αθανάσιος είπε: Δύο θεοί υπάρχουν όταν είναι άλλο το θέλημα του πρωτοτύπου και άλλο της εικόνας. Όταν όμως υπάρχει το ίδιο θέλημα, η ίδια γνώση, η ίδια γνώμη και η ίδια φύση, τότε υπάρχει ένας Θεός, εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Μωυσής, αποδεικνύοντας το απαράλλακτο της γνώμης, του θελήματος και της ουσίας του άνδρα και της γυναίκας, μίλησε για μία σάρκα, λέγοντας: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Και στην ωδή λέει: «Άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα», εξαιτίας της ταυτότητας της φύσης. Εάν λοιπόν για τα άλογα και τους αναβάτες, καίτοι είναι σώματα, εκφράστηκε στον ενικό αριθμό, τον ασώματο Θεό και τον Λόγο Του, που είναι Θεός, δεν θα τους αποκαλούσε στον πληθυντικό. Ο Ζακχαίος είπε: Ας δεχθούμε ότι και η Σοφία είναι Θεός· μήπως και ο Χριστός δεν γεννήθηκε από γυναίκα; Ο Αθανάσιος είπε: Αυτή η ίδια η Σοφία, η οποία μόνη και αληθινά είναι Θεός εκ Θεού, καθώς οι άνθρωποι οδηγούνταν στην απώλεια, θέλησε να εμφανιστεί στη γη και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους, ώστε διά του εαυτού Του να σώσει, κατά το θέλημα του Πατρός, το γένος των ανθρώπων.

Διότι, εάν επιτρεπόταν στον άνθρωπο να έχει δύο γυναίκες, είναι προφανές ότι και στη γυναίκα θα επιτρεπόταν να έχει δύο άνδρες. Άκουσε, λοιπόν, τον Θεό που λέει για τον άνδρα και τη γυναίκα ότι: «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και δεν είπε: «Θα γίνουν οι τρεις μία σάρκα». Εντούτοις, μία γυναίκα που δόθηκε στον άνδρα, επιβουλεύθηκε και τον ίδιο και τον κόσμο· τι επρόκειτο να πάθει ο κόσμος, εάν ο Θεός όριζε εξαρχής να πάρει ο άνθρωπος δύο γυναίκες; Εάν όμως διερωτάσαι για ποιον λόγο οι αρχαίοι είχαν και δύο και τρεις γυναίκες, μάθε με ακρίβεια ότι μεγάλη ήταν τότε η τυραννία του διαβόλου, την οποία ο Χριστός με την έλευσή Του κατήργησε, εξορίζοντας πολλούς από τους δαίμονες από ανάμεσά μας· άλλους μεν στην άβυσσο, άλλους δε σε ερήμους και σε ακατοίκητους και αδιάβατους τόπους.

Διότι είπε ο Κύριος και Θεός στον Υιό του: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας· και έπλασε ο Κύριος και Θεός τον άνθρωπο λαμβάνοντας χώμα από τη γη και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής. Έριξε έπειτα ο Κύριος και Θεός βαθύ ύπνο (έκσταση) στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και πήρε μία από τις πλευρές του και συμπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, και ανοικοδόμησε την πλευρά, που πήρε, σε γυναίκα, και την οδήγησε στον Αδάμ και είπε ο Αδάμ: Αυτή τώρα είναι σάρκα από τη σάρκα μου, και οστό από τα οστά μου, αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία». Άκουγε, δούλη του Χριστού και όλοι όσοι επιθυμούν να σωθούν, και δώσε προσοχή στα λόγια μου· και ας δεχθούν τα αυτιά σου θεόπνευστους λόγους. «Διότι το μυστήριο αυτό», λέει, «είναι μέγα», καθώς είπε ο μακάριος Παύλος, ότι καθένας που προσκολλάται στη γυναίκα, είναι και οι δύο ένα σώμα. Έτσι πάλι, κάθε άνδρας ή γυναίκα που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα. Διότι, εάν όσοι ενώνονται με τον κόσμο εγκαταλείπουν τον πατέρα και τη μητέρα και ενώνονται με θνητούς ανθρώπους, πόσο μάλλον η παρθένος που ζει με εγκράτεια οφείλει να εγκαταλείψει όλα τα γήινα και να προσκολληθεί μόνο στον Κύριο.

Αλλά λέγετε ότι έγινε άκτιστη με την ένωσή της με τον Άκτιστο. Από αυτό όμως η πλάνη σας θα αποδειχθεί αυτέλεγκτη· διότι η ένωση της σαρκός με τη θεότητα του Λόγου έγινε από τη μήτρα· διότι από εκεί την ανέλαβε ο Λόγος, αφού κατήλθε από τους ουρανούς· χωρίς αυτή να προϋπάρχει της ελεύσεως του Λόγου ή της Θεοτόκου Μαρίας, η οποία μόνη κατάγεται από τον Αδάμ, και γενεαλογείται από τον Αβραάμ και τον Δαβίδ, μαζί με τον Ιωσήφ τον μνήστορά της, όντας και οι δύο «εις σάρκα μίαν», καθώς είναι γεγραμμένο, όχι από σαρκική συνάφεια μεταξύ τους, αλλά λόγω της καταγωγής τους από την ίδια ρίζα· διότι έχει μαρτυρηθεί ότι παρέμειναν ανέπαφοι. Γεννιέται λοιπόν ο Χριστός στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, αποκαλώντας πατέρα τον Ιωσήφ, ο οποίος είχε την ίδια καταγωγή από τον Δαβίδ με τη Μαρία· ανακλίθηκε σε σπάργανα, βαστάχθηκε από τον Συμεών στο ιερό, δέχθηκε την περιτομή της σαρκός σύμφωνα με τον νόμο, και αυξανόταν στην ηλικία.

Αν όμως έλθει σε σένα φυσικός λογισμός, πρόσεξε με ακρίβεια και θα βρεις τη διάκριση. Διότι λέγει: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν». Γνωρίζοντας λοιπόν ο Απόστολος ότι είναι θέλημα Θεού να εγκαταλείπουμε για την αιώνια ζωή όχι μόνο τα προερχόμενα από τους δαίμονες, αλλά και τα φυσικά, είπε ότι «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Επομένως, «αυτός που προσκολλάται στη γυναίκα είναι σάρκα, ενώ αυτός που προσκολλάται στον Κύριο είναι πνεύμα». Για όσους λοιπόν θέλουν να είναι πνευματικοί, απέρριψε τη σάρκα. Διότι αυτό που δεν ωφελεί είναι και βλαβερό, και αυτό που βλάπτει είναι απορριπτέο. Σε όσους όμως βρίσκονται μέσα στον κόσμο και θέλουν να ζουν με ευσέβεια, κήρυξε ότι «Τίμιος είναι ο γάμος», και τα εξής.

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Τι να κάνω, λοιπόν, που επιμένει έντονα μέσα μου η λύπη για τον χωρισμό από τη γυναίκα μου; Απόκριση του Ιωάννη: Είναι γραμμένο για τον άνδρα και τη γυναίκα ότι «Θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν». Όπως, λοιπόν, εάν κοπεί κάποιο μέρος από τη σάρκα σου, πονάει το υπόλοιπο σώμα για ένα διάστημα, μέχρι να θεραπευτεί το τραύμα και να σταματήσει ο πόνος, έτσι και σε αυτήν την περίπτωση είναι αναπόφευκτο να πονάς για ένα διάστημα, σαν να έχει αποκοπεί από πάνω σου η ίδια σου η σάρκα.

Για παράδειγμα, σου δόθηκε μία σύζυγος για την κοινωνία της ζωής, η οποία σου παρείχε κάθε χαρά στον βίο, δημιουργός ευθυμίας, πρόξενος ευφροσύνης, που επαύξανε τα καλά και στις λύπες αφαιρούσε το μεγαλύτερο μέρος των στενοχωριών· και αυτή ξαφνικά αρπάζεται και φεύγει από τη ζωή. Μην εξαγριωθείς από τον πόνο, ούτε να πεις ότι αυτά που συμβαίνουν είναι μια τυχαία σύμπτωση, σαν να μην υπάρχει κανένας προστάτης που να οικονομεί τον κόσμο· ούτε να υποθέσεις ότι υπάρχει κάποιος κακός δημιουργός, υιοθετώντας πονηρά δόγματα εξαιτίας της υπέρμετρης λύπης σου, αλλά ούτε και να εκπέσεις από τα όρια της ευσέβειας. Διότι, επειδή ακριβώς γίνατε οι δύο εις σάρκα μίαν, υπάρχει μεγάλη κατανόηση σε αυτόν που δέχεται με πόνους τον διαχωρισμό και τη διαίρεση της συζυγικής ένωσης· όμως, εξαιτίας αυτού του γεγονότος, δεν σε ωφελεί καθόλου ούτε να σκέφτεσαι ούτε να ξεστομίζεις απρεπή λόγια.

Διότι λέει πως, παρόλο που επέλεξαν να απειθούν και να προσφέρουν την αγάπη τους σε ψευδώνυμους θεούς, και επιθυμούσαν να εκπληρώνουν όσα ήταν ευάρεστα σε εκείνους, ο Θεός από την έμφυτη αγαθότητά Του τους αγαπά, «ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Μας δίδει δε, κατά κάποιον τρόπο, ο Λόγος του Θεού να κατανοήσουμε ότι, ακόμη και κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του, υπήρχαν ίσως ανάμεσα στους Ιουδαίους πολλοί που αμφιταλαντεύονταν, οι οποίοι ούτε ήταν απόλυτα προσηλωμένοι στις εντολές του Μωυσή, ούτε βέβαια είχαν απαλλαγεί εντελώς από τους ρύπους της πλάνης, αλλά απέβλεπαν μάλλον και σε ξένους θεούς, στους οποίους προσέφεραν γλυκίσματα με σταφίδες, ίσως μικρούς πλακούντες και μελόπιτες. Διότι προσέφεραν ως θυσία στους δαίμονες τέτοιου είδους γλυκίσματα, και μάρτυρας αυτού είναι η πράξη. <Και την μίσθωσα για τον εαυτό μου με δεκαπέντε αργύρια, ένα γομόρ κριθάρι και ένα νέβελ κρασί, και της είπα: Πολλές ημέρες θα παραμείνεις μαζί μου, και δεν θα πορνεύσεις ούτε θα ανήκεις σε άλλον άνδρα, και εγώ θα είμαι μαζί σου.> Μισθώνει, λοιπόν, τη γυναίκα ο προφήτης, την εγκαθιστά στο σπίτι, και της παραγγέλλει να απέχει από τη συνηθισμένη της φαυλότητα και να σταματήσει τους μολυσμούς της μοιχείας. Της υπόσχεται βέβαια ότι, αν επιλέξει να ζει με σωφροσύνη και να προσβλέπει μόνο σε αυτόν, θα είναι και αυτός δικός της, δηλαδή θα την οικειωθεί συζυγικά και θα γίνει ένα με αυτήν, «Διότι θα γίνουν», λέει, «οι δύο μία σάρκα». Και ποιο είναι το νόημα αυτού του αινίγματος;

Και εκείνος μεν δέχτηκε τη γυναίκα εις σάρκα μία, και καταστράφηκε εξαιτίας της· ο Χριστός όμως, ενώνοντας την Εκκλησία με τον εαυτό Του διά του Πνεύματος, την ελευθερώνει και τη διασώζει, και την καθιστά ανώτερη από τη διαβολική απάτη. Γι' αυτό, άλλωστε, και την παρακινεί να αναφωνεί: «Διότι δεν αγνοούμε τα δόλια σχέδιά του». Και ο μεν προπάτορας Αδάμ δεχόταν τη φθορά ως μισθό της αμαρτίας και τιμωρία της παράβασης· για τον Χριστό όμως, η δικαιοσύνη θεωρήθηκε έγκλημα, σύμφωνα τουλάχιστον με την αφροσύνη των Ιουδαίων. Γι' αυτό, λοιπόν, εξαιτίας του πάθους του θανάτου, στεφανώνεται με τιμή και δόξα, σύμφωνα με τη ρήση του μακαρίου Παύλου. Και στον μεν Αδάμ υποτάσσονταν μόνο και μετά βίας τα επίγεια· στον Χριστό όμως τα πάντα. Διότι ενώπιόν Του θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός. Αμήν.

Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ότι «ο Μωυσής έγραψε εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· αυτό όμως που έγραψε ο Μωυσής δεν το έγραψε εκτός του θελήματος του Θεού, αλλά νομοθέτησε εκ του Αγίου Πνεύματος. Διότι λέγει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο: «ό,τι ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Και το πώς τους συνέζευξε, το ανέπτυξε ο λόγος για να το μάθουμε, λέγοντας: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Έπειτα προσθέτει λέγοντας: «ό,τι λοιπόν ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· αν και πουθενά ο Κύριος δεν το είχε πει αυτό όταν έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, παρά μόνο: «ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοιο με αυτόν». Αλλά αυτό ειπώθηκε από τον Αδάμ, όταν σηκώθηκε από τον ύπνο και είπε: «τούτο είναι τώρα οστούν εκ των οστών μου και σάρκα εκ της σαρκός μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι ελήφθη από τον άνδρα της»· έπειτα λέγει: «ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν».

Διότι γνωρίζει, όπως βλέπεις, και τα παρελθόντα και τα παρόντα, και προφητεύει για τα μέλλοντα. Ιδού, λοιπόν, αναγνώρισε τα παρελθόντα όταν βρισκόταν σε ύπνο, λέγοντας: «οστούν εκ των οστών μου»· και αναγνώρισε τα παρόντα, αφού μετά την πλάση της γυναίκας κατάλαβε ότι αυτή είχε ληφθεί από το σώμα του· και προφήτευσε για τα μελλοντικά, ότι «ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτά όμως δεν είναι λόγια ενός ανθρώπου σε κατάσταση έκστασης ούτε κάποιου που στερείται επίγνωσης, αλλά κάποιου που έχει υγιή τη διάνοια. 7. Αν πάλι πρέπει να μιλήσουμε και για το «εγώ είπα στην έκστασή μου, κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης», εδώ η σημασία της είναι και πάλι διαφορετική, όχι με τον τρόπο κάποιου ανθρώπου που χάνει τα λογικά του και βρίσκεται σε παράκρουση (μη γένοιτο), αλλά κάποιου που θαυμάζει υπερβολικά και σκέφτεται πέρα από τον συνηθισμένο λογισμό για όσα ασύμμετρα βλέπονται και πράττονται· διότι ο προφήτης θαύμασε και εξαιτίας του θαυμασμού του ομιλεί εδώ. Βρέθηκαν βέβαια σε έκσταση οι προφήτες, αλλά όχι σε έκσταση [απώλεια] λογισμών. Διότι και ο Πέτρος βρέθηκε σε έκσταση, όχι χάνοντας τη λογική του επίγνωση, αλλά βλέποντας, αντί για την καθημερινή ακολουθία των πραγμάτων, πράγματα διαφορετικά από εκείνα που βλέπουν οι άνθρωποι· «διότι είδε ένα σεντόνι να κατεβαίνει δεμένο από τις τέσσερις άκρες, και μέσα σε αυτό βρίσκονταν όλα τα τετράποδα και τα ερπετά και τα πετεινά του ουρανού».

Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ο άνθρωπος ρυπώθηκε και μολύνθηκε, έχοντας αποστατήσει από την απόφαση του Θεού, και αποτύπωσε επάνω του κηλίδες μεγάλης κακίας, τις οποίες γέννησε ο άρχοντας του σκότους και πατέρας της πλάνης, συλλαμβάνοντας πόνο σύμφωνα με τη Γραφή, προκειμένου να κάνει τον άνθρωπο να φαντάζεται πάντοτε και να κινείται προς την αδικία, ο Παντοκράτωρ Θεός, βλέποντάς τον ότι είχε μετατραπεί σε ένα αθάνατο κακό εξαιτίας της επιβουλής του διαβόλου, όπως ακριβώς πλάνος ήταν και ο διάβολος, για τον λόγο αυτόν κατασκεύασε τους δερμάτινους χιτώνες. Τον περιέβαλε δηλαδή τρόπον τινά με νεκρότητα, ώστε μέσω της διάλυσης του σώματος να πεθάνει κάθε κακό που δημιουργήθηκε μέσα του. 31. Έχει ήδη τεθεί το ερώτημα και έχει αποδειχθεί ότι οι δερμάτινοι χιτώνες δεν ταυτίζονται με τα σώματα. Ωστόσο, ας το επαναλάβουμε (διότι δεν πρέπει να λεχθεί μόνο μία φορά). Ο ίδιος ο πρωτόπλαστος, πριν από την κατασκευή τους, ομολογεί ότι διαθέτει και οστά και σάρκες, τότε δηλαδή που, αντικρίζοντας τη γυναίκα η οποία του προσφέρθηκε, αναφώνησε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της ελήφθη. Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα».

«Θα πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού και θα τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα με αυτήν; Διότι, όπως λέει, “θα γίνουν οι δύο μία σάρκα”. Εκείνος όμως που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα με Αυτόν. Να αποφεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που ενδεχομένως διαπράξει ο άνθρωπος είναι εκτός του σώματος, ενώ εκείνος που πορνεύει αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και δεν ανήκετε στον εαυτό σας· διότι αγοραστήκατε με τίμημα. Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό στο σώμα σας». 53. Διότι πρόσεξε ότι, επειδή αυτό το σώμα δύναται να 〈υποτάσσεται〉 στον νόμο του Θεού και να δεχθεί την αθανασία, εάν καθαριστεί από την ακράτεια των σαρκικών αναμμάτων, χωρίς να μολύνεται διόλου από άνομες προστριβές των παθών, ο απόστολος αποφθέχθηκε αυτά τα λόγια. Διότι ποιο άλλο είναι αυτό που «προσκολλάται στην πόρνη» και πλησιάζει, και γίνεται μαζί της μία σάρκα μέσω της συνένωσης των μελών και της συναναστροφής, παρά αυτό το εξωτερικό σώμα, διά του οποίου συντελούνται όλα αυτά τα αμαρτήματα της σαρκικής μίξης και της πύρωσης; Γι' αυτό και λέει: «κάθε αμάρτημα που ενδεχομένως διαπράξει ο άνθρωπος είναι εκτός του σώματος, ενώ εκείνος που πορνεύει αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα.»

Τον ελέγχει δε ο άγιος απόστολος λέγοντας, όπως και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν οι Φαρισαίοι του είπαν ότι δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος ολομόναχος και ότι ο Μωυσής είπε να δίνεται βιβλίο αποστασίου (διαζύγιο) και να διώχνεται η γυναίκα, και ο Κύριος, απευθύνοντας έλεγχο στους Φαρισαίους, έλεγε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε· εξαρχής όμως δεν έγινε έτσι, αλλά ο δημιουργός τούς έπλασε άρρεν και θήλυ» και είπε: «Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Θεός τούς συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει», ομολογώντας ότι ο Θεός, δηλαδή ο δικός Του Πατέρας, είναι αυτός που έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, και ότι ο σεμνός γάμος έχει θεσπιστεί από Αυτόν. Με το ίδιο σκεπτικό και ο άγιος απόστολος, όντας κήρυκας της αλήθειας, λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα. Εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία», ώστε από την ομοιότητα του Αδάμ και της Εύας που δημιουργήθηκαν από τον Θεό [να δείξει] ότι ο Θεός τούς έπλασε και ο Αδάμ είπε: «Αυτό είναι οστούν εκ των οστών μου, και σάρκα εκ των σαρκών μου, και για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος» <και τα εξής> και ότι του οικοδόμησε την πλευρά σε γυναίκα. Και δεν προσθέτει πλέον τίποτε άλλο γι' αυτό, παρά μόνο ότι πρόκειται για «μυστήριο μέγα».

Αλλά και από την ίδια την υπόθεση μπορεί να το δει κανείς. Διότι η λέξη αναφέρεται στη Μαρία, και για την Εκκλησία θα ισχύει αυτό που λέγει: «Ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και την μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Ο δε άγιος απόστολος λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την Εκκλησία». Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των Γραφών· διότι για τον μεν Αδάμ λέει «έπλασε», ενώ για την Εύα δεν λέει πλέον ότι πλάστηκε, αλλά ότι «οικοδομήθηκε». Διότι λέει: «έλαβε μία από τις πλευρές του και του την οικοδόμησε σε γυναίκα», για να δείξει ότι ο μεν Κύριος ανέπλασε για τον εαυτό Του σώμα από τη Μαρία, από την ίδια δε την πλευρά Του οικοδομήθηκε η Εκκλησία, όταν κεντήθηκε με τη λόγχη η πλευρά Του και τα μυστήρια του αίματος και του ύδατος έγιναν για εμάς λύτρα. 20. Αλλ' όμως γνώρισε τη Μαρία ο Ιωσήφ, όχι με κάποια γνώση συζυγικής χρήσης, όχι με γνώση σαρκικής κοινωνίας, αλλά την γνώρισε, τιμώντας εκείνην που είχε τιμηθεί από τον Θεό. Διότι δεν γνώριζε ότι αυτή βρισκόταν σε τέτοια δόξα, έως ότου είδε τον Κύριο να γεννιέται από γυναίκα. Και το «προτού να συνέλθουν, βρέθηκε να είναι έγκυος», [ελέχθη] ώστε να μην επικρατήσει ποτέ ο λόγος εκείνων που νομίζουν ότι το μυστήριο που οικονόμησε ο Θεός προήλθε από κοινωνία με άνδρα. Διότι έλεγε ότι [συνέλαβε] προτού να γίνει αυτό που αναμενόταν. Αυτό το πράγμα, όμως, δεν έγινε ποτέ.

θʹ. Αν όμως κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, και η μνηστευμένη με άνδρα η οποία διαπράττει μοιχεία υφίσταται την ίδια τιμωρία, εφόσον έχει ήδη γίνει σώμα του μνηστήρα και έχει αποδεχθεί ως κεφαλή τον άνδρα, πώς δεν είναι φυσικό, εφόσον γενεαλογείται η κεφαλή, να συμπεριλαμβάνεται και το σώμα μαζί με την κεφαλή; Ώστε και η Μαρία, που είχε ήδη συνδεθεί με τον Ιωσήφ, είναι εύλογο να συμπεριλαμβάνεται στη γενεαλογία, όταν μάλιστα έχει αποδειχθεί ότι ανήκε όχι μόνο στην ίδια φυλή με αυτόν, αλλά και στον ίδιο δήμο και στην ίδια πατριά. Και εξάλλου, κατά τον θείο χρηματισμό του προς αυτήν, ο Γαβριήλ προφητεύοντας είπε μεταξύ των άλλων: «Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· διδάσκοντας σαφώς ότι προπάτορας εκείνου που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν ήταν ο Δαβίδ. Διότι πώς αλλιώς θα ήταν λογικό ο άγγελος να πει αυτά στην Παρθένο, παρά μόνο εάν ομολογούσε ότι κατάγεται από τον Δαβίδ; Επειδή δεν θα της έλεγε, εάν δεν καταγόταν από τον Δαβίδ, το: «Θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· διότι ποιου πατέρα;

Υπέρ του άνδρα πέθανε; Και η γυναίκα διά του θανάτου σώζεται. Λέγεται ότι κατάγεται εκ σπέρματος Δαβίδ· ίσως νομίζεις ότι έτσι τιμάται ο άνδρας; Αλλά γεννιέται και από Παρθένο, και αυτό υπέρ των γυναικών. «Θα γίνουν λοιπόν οι δύο», λέει, «μία σάρκα»· και η μία σάρκα ας έχει ίση τιμή. Ο δε Παύλος και με το παράδειγμα αυτό νομοθετεί τη σωφροσύνη. Πώς και με ποιον τρόπο;

Γι' αυτό, η αληθινά παρθένος και εκείνη που έχει εξομοιωθεί με τον παρθένο και εκ παρθένου Νυμφίο των ψυχών που έζησαν όπως πρέπει στην παρθενία, δεν αποφεύγει μόνο τη σαρκική συζυγία, αλλά και την κοσμική συναναστροφή, έχοντας απαρνηθεί όλους τους συγγενείς της, ώστε να μπορεί να λέει με παρρησία μαζί με τον Πέτρο προς τον Χριστό: «Εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε». Και τι το πρωτοφανές θα έπραττε, εάν, ενώ η επίγεια νύμφη αφήνει τον πατέρα και τη μητέρα της για χάρη ενός φθαρτού νυμφίου και προσκολλάται σε αυτόν, σύμφωνα με τη Γραφή, αυτή πράξει το ίδιο εγκαταλείποντάς τους για χάρη ενός υπερκόσμιου νυμφώνα και νυμφίου; Πώς εξάλλου είναι δυνατόν να έχουν συγγένεια στη γη εκείνοι των οποίων το πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς;

Και το υπερβάλλον μέγεθος της αγάπης του Θεού προς εμάς καθίσταται εξόχως εναργές μέσω αυτής της ανάκρασης. Διότι το να καθιστά τα πολλά ένα είναι το κατεξοχήν ίδιον της αγάπης. Με διάφορους δε τρόπους συνενώνει τα διεστώτα, οι περισσότεροι εκ των οποίων φαίνεται να πραγματοποιούν την ένωση μέσω της ομοιότητας, γι' αυτό και υπάρχει ο παλαιός, συνήθης και πολυθρύλητος αυτός λόγος: «η ομοιότητα είναι φιλία». Η δε ένωση της συζυγικής σχέσης φαίνεται να έχει κάτι περισσότερο από τις άλλες, αλλά ούτε κι εκείνη είναι σύμφυση ούτε ανάκραση, αλλά με κάποια συναναστροφή και προσκόλληση, κατά τη Γραφή, τα πλείονα γίνονται ένα: «διότι θα εγκαταλείψει», λέει, «ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία»· και μόνο σάρκα μία, αλλά όχι και ένα πνεύμα. Η δε ένωση του Θεού με όσους έχουν αξιωθεί αυτής, υπερβάλλοντας κάθε τρόπο ένωσης λόγω του ότι είναι τέλεια και λόγω της ανείπωτης διείσδυσης του Πνεύματος διαμέσου όλων των καθαρών πνευμάτων, αποδεικνύει ότι η αγάπη του Θεού είναι υπερβάλλουσα και ότι αυτή είναι όντως η μόνη αγάπη. Διότι μόνη αυτή συμπτύσσει με τρόπο υπερκόσμιο και συνάγει άρρηκτα σε ένα αυτούς που αγαπούν. Με ποιον δε τρόπο διαπορθμεύει αυτή τη χάρη, μέσω αυτής, και προς το σώμα που είναι συνενωμένο με αυτήν την καθαρή και πλήρη χάριτος ψυχή, δεν είναι τώρα ο κατάλληλος καιρός να το πούμε.

Η ένωση του γαμήλιου δεσμού φαίνεται να έχει κάτι περισσότερο από τις άλλες, αλλά ούτε και εκείνη αποτελεί σύμφυση ούτε συγχώνευση, αλλά με κάποια συνάφεια και οιονεί προσκόλληση τα περισσότερα γίνονται ένα, όπως ακριβώς λέει και η Γραφή, ότι «θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα», και μόνο σάρκα, αλλά όχι και ένα πνεύμα.

«Πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου.» Ονομάζει «βοήθειά» του την Εκκλησία, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να διασώσει την εικόνα του Αδάμ. Διότι σε εκείνον είχε δοθεί η γυναίκα ως βοήθεια. Επειδή, λέει ο Θεός, «ας φτιάξουμε για αυτόν έναν βοηθό όμοιο με αυτόν». Γι' αυτό και ο Παύλος εξέλαβε τα λόγια για τον Αδάμ και την Εύα ως αναφερόμενα στον Χριστό: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο μία σάρκα». Έπειτα, τι πρόσθεσε σε αυτά; «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Σε αυτήν, λοιπόν, θέλει να στρέψει την προσοχή του και να επιβλέψει ο Πατέρας, όχι επειδή ο ίδιος ο Υιός είναι αδύναμος στο να υπερασπιστεί την Εκκλησία, αλλά επειδή επιθυμεί να φανερώσει στον Πατέρα πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στη συναγωγή και την Εκκλησία των εθνών, και πώς οι μεν, παρότι τον κήρυξαν πολλοί και προστέθηκε σε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός, δεν σώθηκαν, ενώ τα έθνη, ακούγοντας μόνο τη φωνή του Σωτήρα, σώζονταν αμέσως. Γι' αυτό και ακολούθως πρόσθεσε: «Κύριε της σωτηρίας μου», αποκαλώντας και πάλι δική του σωτηρία τη σωτηρία των εθνών. Διότι, εάν έχει κάνει τις δικές μας αμαρτίες δικές του, πώς δεν θα λογαριάζει πολύ περισσότερο ως δική του σωτηρία τη δική μας;

Διότι λέγει: «Και είπε ο Αγγαίος, ο άγγελος του Κυρίου, μεταξύ των αγγέλων του Κυρίου προς τον λαό.» Ίσως όμως ο προφήτης να είχε αυτό το όνομα ως κύριο. Αλλά βεβαίως αξίζει να προστεθεί και τούτο για την ακριβέστερη γνώση των προφητικών βιβλίων, ότι το χάρισμα της προφητείας ήταν αρχαίο, έχοντας ξεκινήσει από την ίδια τη δημιουργία των ανθρώπων. Ώστε ο Αδάμ να λέει για την Εύα, προφανώς με προφητικό χάρισμα: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία.» Ο δε Αβραάμ ονομάστηκε προφήτης από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος είπε αυτά προς τον Αβιμέλεχ: «Επίστρεψε τη γυναίκα στον άνθρωπο, διότι είναι προφήτης.» Επομένως, δεν υπήρξαν προφήτες μόνο εκείνοι των οποίων η προφητεία διασώζεται εγγράφως· διότι αλλιώς, πώς ο Σαμουήλ είχε ονομαστεί έξαρχος των προφητών; Και πώς ονομάζονταν υιοί προφητών εκείνοι που συγκεντρώνονταν κοντά στον Ελισαίο; Διότι βεβαίως δεν διασώζεται καμία γραπτή προφητεία, ούτε από τους μεν ούτε από τους δε.

Και αν θέλεις και μια δέκατη ερμηνεία, θα μπορούσε να λεχθεί ότι, επειδή όσοι ενώνονται σύμφωνα με τον νόμο του τίμιου γάμου γίνονται ένα σώμα —«διότι θα γίνουν», λέει, «οι δύο μία σάρκα»· γι’ αυτό και «η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· ούτε και ο άνδρας εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα»—, εύλογα ο άνδρας που πορνεύει αμαρτάνει εναντίον της συζύγου του, δηλαδή εναντίον του ίδιου του σώματός του, ενώ η γυναίκα που πορνεύει αμαρτάνει εναντίον του δικού της σώματος, δηλαδή εναντίον του άνδρα της, ο οποίος έχει γίνει σώμα της.

Δ'. Έπειτα, για να κατανοήσεις την ακρίβεια της προφητείας του, και το πώς μέχρι σήμερα, αλλά και μέχρι τη συντέλεια, διαλάμπει αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο, άκουσε και τα εξής: «Αυτή», λέει, «θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Είδες πώς μας τα φανέρωσε όλα, δηλώνοντας το καθένα με ακρίβεια μέσω της δικής του προφητείας; «Αυτή», λέει, «θα ονομαστεί γυναίκα, διότι πάρθηκε από τον άνδρα της». Πάλι μας υπονοεί την αφαίρεση της πλευράς· έπειτα, φανερώνοντας αυτά που πρόκειται να συμβούν, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Από πού, πες μου, του ήλθε στο νου να τα πει αυτά; Από πού γνώριζε τα μελλοντικά, και ότι το ανθρώπινο γένος θα αυξηθεί σε πλήθος; Διότι, από πού γνώριζε ότι θα υπάρξει συνουσία ανδρός και γυναικός; Επειδή μετά την παράβαση έλαβαν χώρα τα της συνουσίας· αφού μέχρι τότε ζούσαν στον παράδεισο σαν άγγελοι, χωρίς να φλέγονται από σαρκική επιθυμία, χωρίς να πολιορκούνται από άλλα πάθη, χωρίς να υπόκεινται στις ανάγκες της φύσης, αλλά έχοντας πλαστεί εξολοκλήρου άφθαρτοι και αθάνατοι, εφόσον μάλιστα δεν είχαν ανάγκη ούτε καν από την περιβολή των ενδυμάτων.

Εʹ. Αυτή είναι η αληθινή συζυγία, αυτός είναι ο αληθινός σύζυγος: όταν δεν ελέγχει με σχολαστικότητα τα λόγια της γυναίκας του, αλλά, δείχνοντας πολλή επιείκεια στην ασθένεια της φύσεως, μία μόνο προσπάθεια καταβάλλει: να απομακρύνει τη λύπη και να συσφίγξει τα δεσμά της ειρήνης και της ομόνοιας. Ας τα ακούσουν αυτά οι άνδρες και ας μιμηθούν την επιείκεια του δικαίου, και ας αποδίδουν τον ανάλογο σεβασμό και την τιμή στις γυναίκες, προσέχοντάς τες ως ασθενέστερα σκεύη, ώστε να ενδυναμώνεται ο σύνδεσμος της ομόνοιας. Διότι αυτός είναι ο αληθινός πλούτος, αυτή είναι η μεγαλύτερη περιουσία: το να μη διχονοεί ο άνδρας με τη γυναίκα, αλλά να είναι έτσι ενωμένοι σαν ένα σώμα· «Διότι θα γίνουν», λέει, «οι δύο μία σάρκα». Τέτοιοι άνθρωποι, ακόμη και αν ζουν στη φτώχεια, ακόμη και στην ανέχεια, θα ήταν οι πιο μακάριοι από όλους, διότι καρπώνονται την αληθινή ευφροσύνη και βρίσκονται σε διαρκή γαλήνη. Αντιθέτως, εκείνοι που δεν απολαμβάνουν αυτό το αγαθό, αλλά διακατέχονται από ζηλοτυπία και καταστρέφουν το κάλλος της ειρήνης, ακόμη κι αν περιβάλλονται από άφθονο πλούτο, ακόμη κι αν έχουν πολυτελή τραπέζια, ακόμη κι αν τυχαίνει να βρίσκονται σε μεγάλη δόξα, ζουν την πιο ελεεινή ζωή από όλους, προκαλώντας καθημερινά στον εαυτό τους φουρτούνες και ταραχές, υποπτευόμενοι ο ένας τον άλλον, και αδυνατώντας να νιώσουν την παραμικρή ευχαρίστηση, επειδή ο εσωτερικός πόλεμος τα αναστατώνει όλα και προξενεί μέσα τους απέραντη δυσφορία.

Και εκπληρωνόταν εκείνο που είχε ειπωθεί, ότι δηλαδή: «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Διότι, καθώς ήταν μία σάρκα, έτσι φρόντιζε ο ένας για τη σωτηρία του άλλου, και επιδείκνυαν τόση ομόνοια, σαν να αποτελούσαν ένα σώμα και μία ψυχή. Αυτά ας τα ακούσουν οι άνδρες, ας τα ακούσουν οι γυναίκες· οι γυναίκες, για να επιδεικνύουν τόση φιλοστοργία προς τους άνδρες και να μην προτιμούν τίποτα άλλο από τη σωτηρία εκείνων· και οι άνδρες, για να τρέφουν τόσο μεγάλη εύνοια προς αυτές και, έχοντας μία ψυχή και όντας ένα σώμα, με αυτόν τον τρόπο να πράττουν τα πάντα.

Εάν δε βρεθεί και εκείνη να έχει περιπέσει σε κάτι τέτοιο, τα πάντα ανατρέπονται, τρόπον τινά, εκ θεμελίων, και στο εξής, αποκρύπτοντας πράγματα ο ένας από τον άλλον, ο μεν άνδρας αντιμετωπίζει με καχυποψία τη σύζυγο, η δε σύζυγος τον άνδρα. Και εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει ομόνοια και σύνδεσμος, και αυτοί που οφείλουν να είναι μία σάρκα («Διότι θα είναι», λέγει, «οι δύο εις σάρκαν μίαν»), αυτοί βρίσκονται σε τόσο μεγάλη διαίρεση, ωσάν να είχαν κατατεμαχιστεί. Διότι, αφού παρεισέφρησε ο διάβολος, απεργάζεται σε αυτούς τόσο μεγάλη φθορά, ώστε να γεννώνται καθημερινοί πόλεμοι και μάχες, και να μην έχουν ποτέ ανάπαυλα από τα δεινά. Διότι τι θα μπορούσε να πει κανείς στο εξής για τις περιφρονήσεις εκ μέρους των υπηρετών, για τον χλευασμό των γειτόνων, για τις ασχημοσύνες;

Αλλά, αν νομίζετε, ας επανέλθουμε λοιπόν στη συνέχεια του λόγου. Διότι, αφού έδωσε παραγγελία στον γιο του σχετικά με την ταφή και ο Ιωσήφ είπε: «Εγώ θα πράξω σύμφωνα με τον λόγο σου», εκείνος του λέει: «Ορκίσου μου». Και του ορκίστηκε. Και προσκύνησε ο Ισραήλ στο άκρο της ράβδου του. Δες τον γέροντα, τον πρεσβύτη, τον πατριάρχη, να επιδεικνύει μέσω της προσκύνησης την τιμή προς τον Ιωσήφ και με τα ίδια του τα έργα να εκπληρώνει τώρα την έκβαση του οράματος. Διότι, όταν του διηγήθηκε ο Ιωσήφ το όραμα, είπε η Γραφή: «Άραγε θα έλθουμε εγώ και η μητέρα σου να σε προσκυνήσουμε στη γη;». Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς εκπληρώθηκε το όνειρο, εφόσον η μητέρα είχε φύγει από τη ζωή νωρίτερα και δεν προσκύνησε το παιδί της; Είναι πάντοτε συνήθεια της Γραφής να φανερώνει το όλον από το κυριότερο μέρος. Επειδή, λοιπόν, κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας και «θα είναι», λέει, «οι δύο εις σάρκαν μίαν», εφόσον προσκύνησε η κεφαλή, είναι ολοφάνερο ότι και ολόκληρο το σώμα την ακολουθούσε. Διότι, αν ο πατέρας το έπραξε αυτό, πολύ περισσότερο θα το είχε πράξει και εκείνη, αν δεν είχε αρπαγεί νωρίτερα από τη ζωή. «Και προσκύνησε», λέει, «στο άκρο της ράβδου του». Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Με πίστη ο Ιακώβ, όταν απέθνησκε, ευλόγησε καθέναν από τους γιους του Ιωσήφ, και προσκύνησε στο άκρο της ράβδου αυτού». Βλέπεις ότι και αυτό το ίδιο το έπραττε με πίστη, προορώντας ότι βασιλικού γένους θα γίνει αυτός που θα γεννηθεί από το σπέρμα του;

Διότι εκείνο βέβαια δεν ήταν τόσο αναγκαίο· επειδή, για να μην πει κάποιος, «Εκείνος ήταν ο Χριστός, και ήταν Θεός, και παρέδωσε τον εαυτό Του», προσεγγίζει λοιπόν το ζήτημα από άλλη σκοπιά, λέγοντας: «Έτσι οφείλουν»· διότι το πράγμα δεν είναι χάρη, αλλά οφειλή. Αφού είπε, «όπως τα δικά τους σώματα», πρόσθεσε: «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει». Δηλαδή, τη φροντίζει με πολλή επιμέλεια. Και πώς είναι δική του σάρκα; Άκου: «Αυτό τώρα είναι οστούν εκ των οστών μου», λέει, «και σάρκα εκ της σαρκός μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά λέει επίσης: «Έσονται εις σάρκα μίαν».

Παρατήρησε δε το εξής: πλάστηκε ο Αδάμ, γεννήθηκε ο Χριστός· από την πλευρά του Αδάμ εισήλθε η φθορά, από την πλευρά του Χριστού πήγασε η ζωή· στον παράδεισο βλάστησε ο θάνατος, στον σταυρό έγινε η κατάργησή του. Δʹ. Όπως λοιπόν ο Υιός του Θεού μετέχει στη δική μας φύση, έτσι και εμείς στη δική Του ουσία· και όπως Εκείνος έχει εμάς μέσα Του, έτσι και εμείς έχουμε Αυτόν μέσα μας. «Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Ιδού και ένα τρίτο επιχείρημα· διότι δείχνει ότι, αφού αφήσει κανείς αυτούς που τον γέννησαν και από τους οποίους προήλθε, σμίγει με εκείνη· και επομένως η σάρκα, ο πατέρας και η μητέρα και το παιδί, έχει συγκερασθεί από την ένωση και των δύο· διότι με την ανάμειξη των σπερμάτων γεννιέται το παιδί, ώστε οι τρεις να είναι μία σάρκα. Έτσι λοιπόν και εμείς γινόμαστε με τον Χριστό μία σάρκα μέσω της μετοχής μας· και μάλιστα πολύ περισσότερο εμείς, από ό,τι το παιδί. Γιατί άραγε; Διότι εξ αρχής έτσι έχει δημιουργηθεί. Μη μου λες ότι είναι έτσι, και είναι αλλιώς. Δεν βλέπεις ότι και στη σάρκα μας έχουμε πολλά ελαττώματα; Διότι ο ένας είναι κουτσός, ο άλλος έχει παραμορφωμένα πόδια, άλλος παράλυτα χέρια, άλλος κάποιο άλλο μέλος αδύναμο· και όμως δεν δυσανασχετεί ούτε το αποκόπτει, αλλά πολλές φορές το περιποιείται περισσότερο από το άλλο. Και δικαιολογημένα· διότι είναι δικό του.

Τι γίνεται λοιπόν, λέει, αν η γυναίκα δεν φοβάται (δεν σέβεται) τον άνδρα; Εσύ να την αγαπάς, εκπλήρωνε το δικό σου καθήκον. Διότι, ακόμη κι αν δεν πράττουν οι άλλοι αυτά που οφείλουν, εμείς πρέπει να τηρούμε τα δικά μας. Όπως για παράδειγμα όταν λέει: «Να υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού». Τι γίνεται λοιπόν, αν ο άλλος δεν υποτάσσεται; Εσύ να υπακούς στον νόμο του Θεού. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ: η μεν γυναίκα, ακόμη και αν δεν αγαπιέται, ας δείχνει όμως τον απαιτούμενο σεβασμό, ώστε να μην υπάρχει καμία παράλειψη από τη δική της πλευρά· ο δε άνδρας, αν η γυναίκα δεν τον σέβεται, ας την αγαπά όμως, ώστε να μην υστερεί ο ίδιος σε τίποτα· διότι ο καθένας έχει αναλάβει το δικό του χρέος. Άρα, αυτός ο γάμος που γίνεται κατά Χριστόν, είναι γάμος πνευματικός και γέννηση πνευματική, που δεν προέρχεται από αίματα, ούτε από ωδίνες. Τέτοια ήταν και η γέννηση του Ισαάκ· άκουσε την Γραφή που λέει: «Και έπαψαν να συμβαίνουν στη Σάρρα τα γυναικεία». Και ο γάμος δεν προέρχεται από πάθος ούτε από τα σώματα, αλλά είναι εξ ολοκλήρου πνευματικός, καθώς η ψυχή συνάπτεται με τον Θεό με ένωση άρρητη, την οποία γνωρίζει μόνο Εκείνος. Γι' αυτό λέει: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα με Αυτόν». Δες πώς φροντίζει να ενώσει και τη σάρκα με τη σάρκα, και το πνεύμα με το πνεύμα. Πού είναι οι αιρετικοί; Εάν ο γάμος ανήκε στα κατακριτέα, δεν θα χρησιμοποιούσε τους όρους νύμφη και νυμφίος· ούτε θα παρέθετε προτρεπτικά εκείνο το χωρίο, «Θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα», για να προσθέσει πάλι, ότι «Αυτό αναφέρεται στον Χριστό και την Εκκλησία».

Και ο πατέρας παρομοίως χαίρεται όταν η θυγατέρα και ο υιός παντρεύονται, σαν να σπεύδει το σώμα προς το δικό του μέλος· και τόση δαπάνη γίνεται και ελάττωση των χρημάτων, και όμως δεν ανέχεται να τους παραβλέπει άγαμους. Διότι, όπως ακριβώς όταν έχει αποσχισθεί η σάρκα, είναι ο καθένας ατελής ως προς την τεκνοποιία, έτσι ατελής είναι ο καθένας και ως προς τη συγκρότηση του παρόντος βίου. Για τον λόγο αυτόν και ο προφήτης λέει: «Υπόλειμμα του πνεύματός σου». Πώς δε γίνονται και μία σάρκα; Όπως ακριβώς εάν αφαιρέσεις το καθαρότερο μέρος του χρυσού και το αναμείξεις με άλλον χρυσό, έτσι ακριβώς και εδώ, καθώς η ηδονή συγχωνεύει το γονιμότατο στοιχείο, η γυναίκα το δέχεται, το τρέφει και το περιθάλπει, και, συνεισφέροντας τα δικά της στοιχεία, αποδίδει έναν άνθρωπο.

Και το παιδί είναι σαν μια γέφυρα. Ώστε οι τρεις γίνονται μία σάρκα, καθώς το παιδί ενώνει και τους δύο από κάθε πλευρά. Διότι, όπως ακριβώς εάν υπάρχουν δύο πόλεις που χωρίζονται εντελώς από έναν ποταμό, γίνονται μία πόλη όταν μια γέφυρα τις συνδέει εκατέρωθεν· έτσι συμβαίνει και εδώ, και μάλιστα σε μεγαλύτερο βαθμό· διότι αυτή η γέφυρα προέρχεται από την ουσία και των δύο. Και για τον λόγο αυτόν είναι ένα, όπως το σώμα και η κεφαλή είναι ένα σώμα· διότι ναι μεν χωρίζονται από τον τράχηλο, αλλά ουσιαστικά δεν χωρίζονται, μάλλον ενώνονται· επειδή ο τράχηλος, όντας στη μέση, συνενώνει τα δύο μέρη. Και συμβαίνει το ίδιο, όπως εάν ένας χορός που έχει διασπαστεί, ενώνοντας το ένα του μέρος από εδώ και το άλλο από τα δεξιά, σχημάτιζε πάλι έναν· ή όπως αυτοί που στέκονται σε απόσταση και, εκτείνοντας τα χέρια τους, γίνονται ένα· διότι τα εκτεταμένα χέρια δεν τους επιτρέπουν να παραμένουν δύο. Για τον λόγο αυτό, λοιπόν, (η Γραφή) μίλησε με ακρίβεια λέγοντας, όχι «Θα είναι μία σάρκα», αλλά «Εις σάρκαν μίαν», ενωνόμενοι δηλαδή στη σάρκα του παιδιού.

Και τι να πω για τη γυναίκα; Ούτε καν υπηρέτρια δεν θα ήταν ανεκτό να χτυπά ένας ελεύθερος άνδρας και να απλώνει πάνω της τα χέρια του. Αν όμως το να χτυπήσει μια δούλη αποτελεί μεγάλο όνειδος για έναν άνδρα, πολύ περισσότερο είναι το να σηκώσει το δεξί του χέρι εναντίον μιας ελεύθερης. Και αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς και από τους κοσμικούς νομοθέτες, οι οποίοι δεν αναγκάζουν πλέον αυτήν που έχει υποστεί τέτοια μεταχείριση να συμβιώνει με αυτόν που τη χτύπησε, επειδή αυτός είναι ανάξιος της συναναστροφής μαζί της. Διότι αποτελεί πράξη έσχατης παρανομίας το να ατιμάζεις σαν σκλάβα τη σύντροφο της ζωής σου, εκείνη που συμμετέχει μαζί σου στα πιο αναγκαία και ύψιστα πράγματα. Γι' αυτό και έναν τέτοιο άνδρα, αν βέβαια πρέπει να τον ονομάζουμε άνδρα και όχι θηρίο, θα έλεγα ότι είναι ίσος με τον πατροκτόνο και τον μητροκτόνο. Διότι, αν λάβαμε την εντολή να εγκαταλείψουμε και τον πατέρα και τη μητέρα εξαιτίας της, χωρίς να τους αδικούμε, αλλά εκπληρώνοντας τον θείο νόμο, και αυτό είναι τόσο επιθυμητό και για τους ίδιους τους γονείς, ώστε και αυτοί οι ίδιοι που εγκαταλείπονται να νιώθουν ευγνωμοσύνη και να το φέρουν εις πέρας με πολλή προθυμία· πώς δεν αποτελεί έσχατη μανία το να υβρίζει κανείς αυτήν, για την οποία ο Θεός έδωσε εντολή να εγκαταλείψει ακόμη και αυτούς που τον γέννησαν; Είναι άραγε μόνο μανία αυτό; Αλλά την ντροπή, πες μου, ποιος θα την αντέξει; Και ποιος λόγος θα μπορέσει να την περιγράψει, όταν θρήνοι και ολολυγμοί ακούγονται στα στενά, και προστρέχουν στο σπίτι αυτού που ασχημονεί κατ' αυτόν τον τρόπο, τόσο οι γείτονες όσο και οι περαστικοί, σαν να λυμαίνεται τα πάντα στο εσωτερικό του κάποιο θηρίο;

Γι' αυτόν τον λόγο, ακόμη και αν βρει ειδωλολάτρισσα γυναίκα να συνοικεί με πιστό, δεν διαλύει τον γάμο· καίτοι τι είναι πιο οικείο για μια γυναίκα από τον άνδρα; Διότι, λέγει, «θα γίνουν οι δύο μία σάρκα»· και είναι μεγάλος ο δεσμός εκεί και θερμός ο πόθος. Εάν όμως επρόκειτο να μισούμε τους ασεβείς και τους παρανόμους, προχωρώντας θα μισήσουμε και τους αμαρτωλούς, και έτσι, βαδίζοντας αυτόν τον δρόμο, θα αποκοπείς από τους περισσότερους αδελφούς, ή μάλλον από όλους· διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανείς απολύτως χωρίς αμαρτία. Επειδή, αν πρέπει να μισούμε τους εχθρούς του Θεού, δεν πρέπει να μισούμε μόνο τους ασεβείς, αλλά και τους αμαρτωλούς· και έτσι θα γίνουμε χειρότεροι από τα θηρία, αποστρεφόμενοι τους πάντες και φουσκώνοντας από αλαζονεία, όπως ακριβώς εκείνος ο Φαρισαίος.

Αυτό ακριβώς κάνει και ο ίδιος· και για τον λόγο αυτόν και προηγουμένως έλεγε, ότι «από επιείκεια προς εσάς, δεν ήλθα πλέον στην Κόρινθο». Τι σημαίνει, «από επιείκεια προς εσάς»; Για να μην επιβάλω ποινή και τιμωρία, βρίσκοντάς σας να έχετε αμαρτήσει και να έχετε παραμείνει αδιόρθωτοι. Και εδώ λέγει: «Αυτή είναι η τρίτη φορά που έρχομαι σε εσάς· διά στόματος δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος». Συνδέει το άγραφο με το έγγραφο· το οποίο έκανε και αλλού λέγοντας, ότι «αυτός που προσκολλάται στην πόρνη, είναι ένα σώμα· διότι θα γίνουν, λέγει, οι δύο μία σάρκα». Αν και βεβαίως αυτό έχει λεχθεί για τον νόμιμο γάμο, εντούτοις το χρησιμοποίησε επωφελώς για τον σκοπό αυτό, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερο φόβο. Έτσι ακριβώς πράττει και εδώ, τοποθετώντας αντί για μαρτυρίες τις παρουσίες και τις παραγγελίες του.

Παρατήρησε όμως: Έπρεπε οι δύο να είναι ένα, εννοώ τη γυναίκα και τον άνδρα. Διότι λέγει, «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτό το επιτύγχανε η επιθυμία της συνευρέσεως, η οποία συνέδεε τα φύλα μεταξύ τους. Αφού λοιπόν ο διάβολος εξάλειψε αυτή την επιθυμία και την διοχέτευσε προς άλλη κατεύθυνση, απέσχισε με αυτόν τον τρόπο τα φύλα μεταξύ τους και έκανε το ένα να γίνει δύο μέρη, αντιθέτως προς τον νόμο του Θεού. Διότι Εκείνος μεν λέγει, «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα»· αυτός όμως διαίρεσε τη μία σε δύο. Ιδού λοιπόν ένας πόλεμος. Και πάλι, αυτά τα δύο μέρη τα ξεσήκωσε σε πόλεμο και εναντίον των εαυτών τους και μεταξύ τους. Διότι οι μεν γυναίκες ατίμαζαν πάλι γυναίκες, και όχι μόνο άνδρες, οι δε άνδρες στρέφονταν ο ένας εναντίον του άλλου, καθώς και εναντίον του γυναικείου φύλου, σαν να βρίσκονταν σε κάποια νυκτομαχία. Είδες δεύτερο και τρίτο πόλεμο, και τέταρτο και πέμπτο; Υπάρχει και άλλος· διότι, έπειτα από όσα αναφέρθηκαν, παρανόμησαν και απέναντι στην ίδια τη φύση.

Πώς λοιπόν τους απαντά; «Δεν διαβάσατε ότι εκείνος που τους δημιούργησε εξαρχής, άρσεν και θήλυ τους έπλασε; Και είπε: Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Αυτό λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Παρατήρησε τη σοφία του Διδασκάλου. Διότι, όταν ρωτήθηκε αν επιτρέπεται, δεν είπε αμέσως ότι δεν επιτρέπεται, για να μην θορυβηθούν και ταραχθούν· αλλά πριν από την απόφασή του, μέσω της επιχειρηματολογίας του το κατέστησε φανερό, δείχνοντας ότι και αυτό είναι πρόσταγμα του Πατέρα του, και ότι δεν τα διέταξε αυτά εναντιούμενος στον Μωυσή, αλλά συμφωνώντας απόλυτα μαζί του. Και παρατήρησε ότι δεν στηρίζει τα επιχειρήματά του μόνο στη δημιουργία, αλλά και στο πρόσταγμά Του. Διότι δεν είπε ότι έπλασε μόνο έναν άνδρα και μία γυναίκα, αλλά ότι έδωσε και αυτή την εντολή, ώστε ο ένας να ενώνεται με τη μία. Εάν όμως επιθυμούσε να εγκαταλείπει κανείς τη μία και να φέρνει άλλη, αφού δημιούργησε έναν άνδρα, θα έπλαθε πολλές γυναίκες. Τώρα όμως, και με τον τρόπο της δημιουργίας και με τον τρόπο της νομοθεσίας, έδειξε ότι πρέπει ο ένας να συνοικεί με τη μία για πάντα, και να μην χωρίζονται ποτέ. Και δες πώς το λέει: «Εκείνος που τους δημιούργησε εξαρχής, άρσεν και θήλυ τους έπλασε»· δηλαδή, από μία ρίζα προήλθαν, και σε ένα σώμα ενώθηκαν· «Διότι θα γίνουν οι δύο μία σάρκα».

Ο Ιορδάνης είναι τύπος του δικού μας θνητού γένους, και άκουσε πώς. Εξαρχής το γένος το δικό μας έχει δύο ρίζες, τον Αδάμ που πλάστηκε από γη, και την Εύα που προήλθε από πλευρά· και δεν υπάρχει ένας τόπος ούτε ένας τρόπος για τη συγκρότησή τους. Διότι ο μεν πλάστηκε από γη, έχοντας ως πηγή τη γη· η δε προήλθε από πλευρά, έχοντας ως ρίζα την πλευρά· άλλη ήταν η αρχή εκείνου, και άλλη αυτής. Και ήσαν έως τότε διαχωρισμένοι μεταξύ τους ως προς τον τρόπο της διάπλασης· συνήλθαν όμως σε γαμική συνάφεια, δημιουργήθηκε από τους δύο ένα σώμα, και πλέον εκείνοι που γεννιούνταν, δεν γεννιούνταν ούτε από πλευρά ούτε από γη, αλλά από συνουσία. Διότι λέει: «Θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτό λοιπόν το δικό μας πλάσμα, ακολουθώντας τη φυσική πορεία, είχε ως τέλος τον θάνατο. Άρχισε μεν η πλάση μας από τη γη, και κατέληξε στον θάνατο· και δέχτηκε το πλάσμα αυτό η νεκρή θάλασσα, ο βαθύς, ο καταχθόνιος, η άβυσσος των νεκρών. Διότι ό,τι είναι η νεκρή θάλασσα για τα ζωντανά ύδατα, αυτό είναι ο άδης για όσους αποθνήσκουν.

Διότι τα υπέμενε όλα σιωπηλά, γνωρίζοντας ότι ο Δεσπότης δεν θα τον εγκαταλείψει, αλλά θα του παράσχει ταχεία τη βοήθειά Του. Αξίζει δε να θαυμάσει κανείς την πολλή φιλοστοργία της Σάρρας, την οποία επέδειξε προκειμένου να διασώσει τον δίκαιο από τον κίνδυνο. Διότι θα μπορούσε η ίδια, αποκαλύπτοντας την πλεκτάνη, να διαφύγει την προφανή προσβολή· αλλά τα υπέμεινε όλα γενναίως, ώστε να εξασφαλίσει τη σωτηρία του δικαίου· και εκπληρωνόταν εκείνο που έχει ειπωθεί, ότι «Θα είναι οι δύο μία σάρκα». Διότι, όπως ακριβώς ήταν μία σάρκα, με αυτόν τον τρόπο φρόντιζαν ο ένας για τη σωτηρία του άλλου και επιδείκνυαν τόση ομόνοια, σαν να αποτελούσαν ένα σώμα και μία ψυχή. Ας τα ακούσουν αυτά οι άνδρες, ας τα ακούσουν οι γυναίκες, προκειμένου και αυτές να επιδεικνύουν τόση φιλοστοργία προς τους άνδρες τους, και αυτοί να τρέφουν τόσο μεγάλη εύνοια προς αυτές, και κατέχοντας μία ψυχή και όντας ένα σώμα, να πράττουν τα πάντα με αυτόν τον τρόπο. Και εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβιμέλεχ μέσα στη νύχτα και του είπε: «Ιδού, πεθαίνεις εξαιτίας της γυναίκας που πήρες· διότι αυτή έχει σύζυγο». Δες τη φιλανθρωπία του Θεού· επειδή είδε τον δίκαιο, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, να υπομένει γενναίως την αρπαγή της Σάρρας, και τον βασιλιά να την παίρνει θεωρώντας την αδελφή του δικαίου, επιδεικνύει πλέον τη δική Του πρόνοια, αναδεικνύοντας τον δίκαιο πιο ένδοξο, ελευθερώνοντας τη Σάρρα από την προσβολή, και απαλλάσσοντας παράλληλα τον βασιλιά από την παρανομία.