Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:10

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Και αψευδής μάρτυράς μας σε αυτό θα βρεθεί ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει για αυτόν: «Η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.» Όταν πλέον ο πατριάρχης έφτασε και βρέθηκε στους προαγγελθέντες τόπους, οικοδόμησε πολύ καλά και με τον πρέποντα τρόπο το θυσιαστήριο· για να κατανοήσουμε εμείς και πάλι μέσω αυτού ότι, στα ανθρώπινα μάτια, αυτό που φαινόταν πάνω στον Σωτήρα μας ήταν σταυρός και ξύλο, στα μάτια όμως του Πατέρα των πάντων, ήταν ένα πραγματικά μέγα και υψηλό θυσιαστήριο, ανεγερμένο για τη σωτηρία του κόσμου, το οποίο δεχόταν τον καπνό μιας όσιας και πανάγιας θυσίας. Το γεγονός δε ότι ο Ισαάκ τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, αλλά αντί γι' αυτόν υπέμεινε τη σφαγή το κριάρι, δηλώνει σαφέστατα ότι ο Θεός Λόγος ανέβηκε μεν στον σταυρό και βρισκόταν μέσα στον κρεμασμένο ναό, έπασχε δε ο Κύριος, όχι ο Ίδιος, όντας απαθής εκ φύσεως. Διότι το μαχαίρι δεν καταφέρθηκε στον Ισαάκ, δηλαδή στον Λόγο που προήλθε από την ουσία του Πατέρα, αλλά αντί γι' αυτόν, και ενώ ο ίδιος οδηγούνταν προς σφαγή, σφαγιάστηκε ο ναός που προήλθε από την αγία Παρθένο, ο οποίος συμβολίζεται μέσω του προβάτου. Ο Λόγος όμως οικειοποιείται, και πολύ ευλόγως, το πάθος· διότι δικό Του ήταν το σώμα, και όχι κανενός άλλου.

Όταν έφτασε στον τόπο που του είχε υποδειχθεί, πήρε τα ξύλα της ολοκαυτώσεως και τα φόρτωσε στον υιό του, τον Ισαάκ. Γιατί φορτώνεται και σφάζεται; Μήπως το παιδί είναι πιο ευλαβικό από τον πατέρα; Γιατί τον βαραίνεις με τα ξύλα, με τα οποία πρόκειται μετά από λίγο να τακτοποιήσεις το νεκρό σώμα του; Πήραν λοιπόν στα χέρια τους τη φωτιά και το μαχαίρι, και πορεύονταν οι δυο τους μαζί. Βλέποντας δε ο Ισαάκ τα ξύλα να βρίσκονται εκεί, τη φωτιά ετοιμασμένη, το σίδερο ακονισμένο, και το πρόβατο πουθενά, ρωτούσε τον πατέρα του: «Πατέρα [Αβραάμ], ιδού η φωτιά και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο για την ολοκαύτωση;» Ο δε Αβραάμ είπε: «Ο Θεός θα προνοήσει για τον εαυτό Του πρόβατο για ολοκαύτωση, τέκνο μου». Η απάντησή του αυτή ήταν προφητεία· διότι δεν είχε ακόμη διδαχθεί το θαύμα που αληθινά σκόπευε να κάνει ο Θεός. Οικοδόμησε έπειτα ο Αβραάμ θυσιαστήριο και, αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ, τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα. Και άπλωσε το χέρι του για να πάρει το μαχαίρι.

Ο δε Ισαάκ δεν ταράχθηκε καθόλου από τα όσα συνέβαιναν. Δεν κατεπλάγη όταν ετοιμάστηκε για σφαγή. Σαν να έβλεπε σε άλλον τα όσα συνέβαιναν στον εαυτό του, υπέμενε με καρτερία. Χαιρόταν, θαρρείς, που προσφερόταν ως θυσία στον Θεό. Όταν δε το χέρι με το ξίφος βρέθηκε μετέωρο, και ο θάνατος απείχε τόσο μόνο, όσο απείχε εκείνη τη στιγμή το χέρι, ξαφνικά αντήχησε από τον ουρανό μια φωνή: Αβραάμ, Αβραάμ, περίμενε. Γιατί σπεύδεις τόσο πολύ στο έργο αυτό, για να με ευαρεστήσεις; Σταμάτα!

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Πάλι εκπλήσσομαι με την ανδρεία του δικαίου, πώς μπόρεσε να οικοδομήσει το θυσιαστήριο, πώς βρήκε τη δύναμη, πώς δεν κατέρρευσε από την αγωνία. Αλλά και το θυσιαστήριο οικοδόμησε και τοποθέτησε τα ξύλα. Και αφού έδεσε τον υιό του, τον Ισαάκ, τον τοποθέτησε πάνω στο θυσιαστήριο. Και εξέτεινε ο Αβραάμ το χέρι του για να πάρει το μαχαίρι, προκειμένου να σφάξει τον υιό του.

Ω φιλόθεη ψυχή! Ω γενναίο φρόνημα! Ω σφοδρέ πόθε! Ω λογισμέ που νικάς την ανθρώπινη φύση! «Πήρε», λέει, «το μαχαίρι για να σφάξει τον υιό του». Ποιον να θαυμάσω και για ποιον να εκπλαγώ; Το γενναίο φρόνημα του πατριάρχη, ή την υπακοή του παιδιού; Διότι δεν αποσκίρτησε, ούτε δυσανασχέτησε με αυτό που γινόταν, αλλά πειθόταν και υποχωρούσε σε όσα έπραττε ο πατέρας του, και σαν αρνί καθόταν με ησυχία πάνω στον βωμό, περιμένοντας το δεξί χέρι του πατέρα. Αλλά, επειδή όλα όσα αφορούσαν την απόφαση είχαν πλέον εκπληρωθεί, και τίποτα δεν έλειπε, ο αγαθός Δεσπότης, δείχνοντας ότι δεν έδωσε αυτή την προσταγή επειδή επιθυμούσε να σφαγεί το παιδί, αλλά επειδή ήθελε να αποκαλύψει την αρετή του δικαίου, αφού τον στεφάνωσε για την εσωτερική του διάθεση, και αφού δέχθηκε τη θυσία του πατριάρχη ως ολοκληρωμένη μέσω της προαιρέσεώς του, επιδεικνύει πλέον τη δική Του φιλανθρωπία. Και τον κάλεσε, λέει, άγγελος Κυρίου από τον ουρανό, και είπε: «Αβραάμ, Αβραάμ». Διότι, επειδή ακριβώς έβλεπε τον δίκαιο απόλυτα προσηλωμένο και έτοιμο για τη σφαγή, επιθυμώντας να εκπληρώσει το πρόσταγμα, γι' αυτόν τον λόγο τον καλεί από τον ουρανό, και λέει: «Αβραάμ, Αβραάμ».

Βλέπεις μέχρι πότε ο Θεός εγκαταλείπει; Εγκαταλείπει δε, δοκιμάζοντας τους δικαίους μέσα στους πειρασμούς σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ. Οδηγούνταν ο Ισαάκ για ολοκαύτωμα, το θυσιαστήριο είχε οικοδομηθεί, τα ξύλα είχαν τοποθετηθεί, και πουθενά το πρόβατο. Παίρνει ο πατέρας το μαχαίρι, και πουθενά το πρόβατο· όρμησε να τον σφάξει, και τότε ο Θεός με τη φωνή Του χαλιναγώγησε το χέρι του. Αυτά τα είπα, ώστε καθένας από εσάς, όταν δοκιμάζεται, ακόμη κι αν βρεθεί κοντά στον θάνατο, να μην απελπίζεται για την προστασία του Θεού, αλλά να την περιμένει μέχρι τέλους. Οδηγούνταν, λοιπόν, η Σουσάννα στον θάνατο· δεν υπήρχε κανείς να τη βοηθήσει. Όταν, επομένως, είδε ότι δεν υπήρχε καμία ανθρώπινη συναντίληψη, καταφεύγει με τη διάνοιά της στον πιστό μάρτυρα που βρίσκεται στον ουρανό, στο ακοίμητο μάτι, και λέει μεγαλοφώνως: «Θεέ αιώνιε, Εσύ που γνωρίζεις τα κρυπτά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, Εσύ γνωρίζεις ότι ψευδώς καταμαρτυρούν εναντίον μου· και ιδού, εγώ πεθαίνω χωρίς να έχω πράξει τίποτε από όσα αυτοί με δολιότητα μηχανεύτηκαν εναντίον μου». Και την εισάκουσε Εκείνος που έχει πει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εγώ θα είμαι παρών». Και καθώς την οδηγούσαν για να θανατωθεί, εξήγειρε ο Θεός το πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ. Και φώναξε με μεγάλη φωνή: «Εγώ είμαι αθώος από το αίμα αυτής». Τότε στράφηκε όλος ο λαός και του είπε: «Ποιος είναι αυτός ο λόγος που είπες;»

Αναλογίσου, λοιπόν, τι υπέφερε ο Αβραάμ όταν ο Ισαάκ, τον οποίο επρόκειτο να σφάξει, τον αποκαλούσε «πατέρα». Πώς δεν παρέλυσαν τα γόνατά του; Πώς δεν συντρίφτηκαν τα μέλη του; Πώς δεν κλονίστηκε η διάνοιά του, ακούγοντας αυτά από τον υιό του, τον Ισαάκ; Όμως τον προσέφερε για θυσία, και έδεσε τα πόδια του Ισαάκ, και πήρε το μαχαίρι στο δεξί του χέρι, για να σφάξει τον υιό του.

Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο βαρύ ήταν να συνομιλεί μόνος με μόνο το παιδί, χωρίς να είναι κανείς παρών, τότε που τα σπλάχνα του θερμαίνονταν περισσότερο και η πατρική στοργή γινόταν σφοδρότερη· ποιος λόγος θα μπορέσει να το περιγράψει; Ανέβασε το παιδί, του έδεσε τα πόδια, το τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, άρπαξε το μαχαίρι, και ετοιμαζόταν να καταφέρει το χτύπημα.

Πώς να το πω και με ποιον τρόπο, δεν γνωρίζω· μόνο ο ίδιος που τα έπραξε αυτά το γνωρίζει, διότι κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να τα παραστήσει. Πώς δεν μούδιασε το χέρι του; Πώς δεν χαλάρωσε η ένταση των νεύρων του; Πώς δεν τον συγκλόνισε η όψη του πολυαγαπημένου του παιδιού; Και μπορούσε κανείς να τον δει να γίνεται ταυτόχρονα πατέρας και ιερέας, και θυσία να προσφέρεται χωρίς αίμα, ολοκαύτωμα χωρίς φωτιά. Διότι πράγματι και έσφαξε τον υιό του και δεν τον έσφαξε· δεν τον έσφαξε με το χέρι, αλλά τον έσφαξε με την προθυμία του, ώστε να διδάξει όλους τους μεταγενέστερους ότι πρέπει να προτιμούμε τα προστάγματα του Θεού και από τα παιδιά, και από τη φύση, και από όλα τα όντα, ακόμη και από την ίδια μας την ψυχή. Διότι αναλογίσου τη γενναιότητα του ανδρός, όταν διατάχθηκε να σφαγιάσει τον μονογενή του υιό, τον αγαπητό, αυτόν που του δόθηκε πέρα από κάθε ελπίδα, πόσους λογισμούς είχε να επαναστατούν εναντίον του· αλλ' όμως τους υπέταξε όλους, και όλοι τον έτρεμαν περισσότερο απ' ό,τι οι δορυφόροι τον βασιλιά. Και μόνο με το βλέμμα του τους κατέστελλε όλους, και κανένας από αυτούς δεν τολμούσε ούτε να ψελλίσει, αλλά στέκονταν με τόση ευταξία, ώστε περισσότερο τον στόλιζαν παρά τον φόβιζαν. Και δες την καρτερία του· η φύση είχε ριχτεί χάμω μαζί με τα όπλα της, και ο ίδιος στεκόταν έχοντας υψωμένο το χέρι του, το οποίο δεν κρατούσε στέφανο, αλλά μάχαιρα λαμπρότερη από κάθε στέφανο· και το πλήθος των αγγέλων τον επευφημούσε, και ο Θεός από τους ουρανούς τον ανακήρυσσε. Άραγε, τι θα μπορούσε να υπάρξει ίσο με αυτό το τρόπαιο;

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Έβλεπε τον πατέρα του να τον δένει, και δεν αντιστάθηκε· τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, και δεν αποσκίρτησε· είδε το μαχαίρι να κατευθύνεται εναντίον του, και δεν ταράχθηκε. Τι θα μπορούσε να υπάρξει ευλαβέστερο από αυτή την ψυχή; Θα τολμήσει, λοιπόν, κανείς ακόμη να πει ότι ο Αβραάμ δεν υπέφερε τίποτα από όλα αυτά;

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Έδειξε εκείνος και με αυτά ασάλευτη και σταθερή την ελπίδα του· διότι έσπευσε να σφάξει τον υιό του, και δεν δίστασε σκεπτόμενος: πώς λοιπόν θα είμαι πατέρας; Αυτή είναι πράγματι υπερμεγέθης ελπίδα, γι' αυτό και πέτυχε εκείνα που ήλπισε.