Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:11

Και αψευδής μάρτυράς μας σε αυτό θα βρεθεί ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει για αυτόν: «Η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.» Όταν πλέον ο πατριάρχης έφτασε και βρέθηκε στους προαγγελθέντες τόπους, οικοδόμησε πολύ καλά και με τον πρέποντα τρόπο το θυσιαστήριο· για να κατανοήσουμε εμείς και πάλι μέσω αυτού ότι, στα ανθρώπινα μάτια, αυτό που φαινόταν πάνω στον Σωτήρα μας ήταν σταυρός και ξύλο, στα μάτια όμως του Πατέρα των πάντων, ήταν ένα πραγματικά μέγα και υψηλό θυσιαστήριο, ανεγερμένο για τη σωτηρία του κόσμου, το οποίο δεχόταν τον καπνό μιας όσιας και πανάγιας θυσίας. Το γεγονός δε ότι ο Ισαάκ τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, αλλά αντί γι' αυτόν υπέμεινε τη σφαγή το κριάρι, δηλώνει σαφέστατα ότι ο Θεός Λόγος ανέβηκε μεν στον σταυρό και βρισκόταν μέσα στον κρεμασμένο ναό, έπασχε δε ο Κύριος, όχι ο Ίδιος, όντας απαθής εκ φύσεως. Διότι το μαχαίρι δεν καταφέρθηκε στον Ισαάκ, δηλαδή στον Λόγο που προήλθε από την ουσία του Πατέρα, αλλά αντί γι' αυτόν, και ενώ ο ίδιος οδηγούνταν προς σφαγή, σφαγιάστηκε ο ναός που προήλθε από την αγία Παρθένο, ο οποίος συμβολίζεται μέσω του προβάτου. Ο Λόγος όμως οικειοποιείται, και πολύ ευλόγως, το πάθος· διότι δικό Του ήταν το σώμα, και όχι κανενός άλλου.

Ο δε Ισαάκ δεν ταράχθηκε καθόλου από τα όσα συνέβαιναν. Δεν κατεπλάγη όταν ετοιμάστηκε για σφαγή. Σαν να έβλεπε σε άλλον τα όσα συνέβαιναν στον εαυτό του, υπέμενε με καρτερία. Χαιρόταν, θαρρείς, που προσφερόταν ως θυσία στον Θεό. Όταν δε το χέρι με το ξίφος βρέθηκε μετέωρο, και ο θάνατος απείχε τόσο μόνο, όσο απείχε εκείνη τη στιγμή το χέρι, ξαφνικά αντήχησε από τον ουρανό μια φωνή: Αβραάμ, Αβραάμ, περίμενε. Γιατί σπεύδεις τόσο πολύ στο έργο αυτό, για να με ευαρεστήσεις; Σταμάτα!

Στη συνέχεια ο Αβραάμ, παίρνοντας δεμένο το παιδί, δεν νιώθει το χέρι του να παραλύει, ούτε ταράζεται ο νους του. Όσες φορές είδα τις εικόνες αυτού του παιδιού, ποτέ δεν μπόρεσα να προσπεράσω χωρίς να δακρύσω, καθώς η τέχνη έφερνε ολοζώντανα μπροστά στα μάτια μου τη σαφή κατανόηση αυτής της ιστορίας. Κοντά στο θυσιαστήριο βρισκόταν ο Ισαάκ, έχοντας γονατίσει μπροστά στον πατέρα του, με τα χέρια του δεμένα προς τα πίσω. Πίσω του στεκόταν ο Αβραάμ πατώντας την κλείδωσή του· έπειτα, αφού τράβηξε προς το μέρος του τα μαλλιά του παιδιού με το ένα χέρι, σκύβει πάνω του και βλέπει το πρόσωπο του Ισαάκ, ο οποίος τον κοιτούσε ικετευτικά περιμένοντας το χτύπημα. Έχοντας οπλισμένο με το ξίφος το δεξί του χέρι κατευθύνει τη σφαγή, αγγίζει το σώμα. Ήδη η αιχμή του ξίφους βρισκόταν στον λαιμό, έτοιμη να βυθίσει το μαχαίρι στα σπλάχνα του. Και τότε ακριβώς ακούστηκε φωνή από τον Θεό, η οποία συγκράτησε την ορμή του και εμπόδισε την πράξη: «Αβραάμ, Αβραάμ», λέει, «μην απλώσεις το χέρι σου πάνω στον Ισαάκ, ούτε να κάνεις κανένα κακό στον γιο σου· διότι τώρα κατάλαβα αληθινά ότι φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες για χάρη μου τον αγαπημένο σου».

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Ω φιλόθεη ψυχή! Ω γενναίο φρόνημα! Ω σφοδρέ πόθε! Ω λογισμέ που νικάς την ανθρώπινη φύση! «Πήρε», λέει, «το μαχαίρι για να σφάξει τον υιό του». Ποιον να θαυμάσω και για ποιον να εκπλαγώ; Το γενναίο φρόνημα του πατριάρχη, ή την υπακοή του παιδιού; Διότι δεν αποσκίρτησε, ούτε δυσανασχέτησε με αυτό που γινόταν, αλλά πειθόταν και υποχωρούσε σε όσα έπραττε ο πατέρας του, και σαν αρνί καθόταν με ησυχία πάνω στον βωμό, περιμένοντας το δεξί χέρι του πατέρα. Αλλά, επειδή όλα όσα αφορούσαν την απόφαση είχαν πλέον εκπληρωθεί, και τίποτα δεν έλειπε, ο αγαθός Δεσπότης, δείχνοντας ότι δεν έδωσε αυτή την προσταγή επειδή επιθυμούσε να σφαγεί το παιδί, αλλά επειδή ήθελε να αποκαλύψει την αρετή του δικαίου, αφού τον στεφάνωσε για την εσωτερική του διάθεση, και αφού δέχθηκε τη θυσία του πατριάρχη ως ολοκληρωμένη μέσω της προαιρέσεώς του, επιδεικνύει πλέον τη δική Του φιλανθρωπία. Και τον κάλεσε, λέει, άγγελος Κυρίου από τον ουρανό, και είπε: «Αβραάμ, Αβραάμ». Διότι, επειδή ακριβώς έβλεπε τον δίκαιο απόλυτα προσηλωμένο και έτοιμο για τη σφαγή, επιθυμώντας να εκπληρώσει το πρόσταγμα, γι' αυτόν τον λόγο τον καλεί από τον ουρανό, και λέει: «Αβραάμ, Αβραάμ».

Όταν, λοιπόν, όχι κάποιος άνθρωπος βασιλιάς, αλλά ο ίδιος ο Θεός, όχι σε αυτό εδώ το θέατρο, αλλά στο θέατρο της οικουμένης, μπροστά στη σύναξη των αγγέλων και των αρχαγγέλων, τον ανακηρύσσει με λαμπρή φωνή φωνάζοντας από ψηλά, πού θα τοποθετήσουμε αυτόν τον άγιο, πες μου; Αν θέλετε, ας ακούσουμε και την ίδια τη φωνή. Ποια είναι, λοιπόν, η φωνή; «Αβραάμ, Αβραάμ, μην απλώσεις το χέρι σου πάνω στον Ισαάκ, ούτε να του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Τι σημαίνει αυτό; Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, τώρα το γνώρισε; Καίτοι ακόμη και σε έναν άνθρωπο ήταν ολοφάνερη η ευλάβεια αυτού του ανδρός· διότι τόσα πολλά δείγματα της αφοσίωσής του προς τον Θεό είχε προσφέρει: όταν του είπε, «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου»· όταν για χάρη Του και για να Τον τιμήσει, παραχώρησε τα πρωτεία στον ανιψιό του· όταν τον γλίτωσε από τόσους κινδύνους· όταν τον πρόσταξε να πάει στην Αίγυπτο, και, παρόλο που του έπαιρναν τη γυναίκα, δεν δυσανασχέτησε, και άλλα πολλά. Και όπως ακριβώς είπα, κι ένας άνθρωπος ακόμη θα είχε κατανοήσει από αυτά την ευλάβεια του ανδρός, πόσο μάλλον ο Θεός, ο οποίος δεν περιμένει να μάθει από τα γεγονότα την τελική τους έκβαση.

Βλέπεις μέχρι πότε ο Θεός εγκαταλείπει; Εγκαταλείπει δε, δοκιμάζοντας τους δικαίους μέσα στους πειρασμούς σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ. Οδηγούνταν ο Ισαάκ για ολοκαύτωμα, το θυσιαστήριο είχε οικοδομηθεί, τα ξύλα είχαν τοποθετηθεί, και πουθενά το πρόβατο. Παίρνει ο πατέρας το μαχαίρι, και πουθενά το πρόβατο· όρμησε να τον σφάξει, και τότε ο Θεός με τη φωνή Του χαλιναγώγησε το χέρι του. Αυτά τα είπα, ώστε καθένας από εσάς, όταν δοκιμάζεται, ακόμη κι αν βρεθεί κοντά στον θάνατο, να μην απελπίζεται για την προστασία του Θεού, αλλά να την περιμένει μέχρι τέλους. Οδηγούνταν, λοιπόν, η Σουσάννα στον θάνατο· δεν υπήρχε κανείς να τη βοηθήσει. Όταν, επομένως, είδε ότι δεν υπήρχε καμία ανθρώπινη συναντίληψη, καταφεύγει με τη διάνοιά της στον πιστό μάρτυρα που βρίσκεται στον ουρανό, στο ακοίμητο μάτι, και λέει μεγαλοφώνως: «Θεέ αιώνιε, Εσύ που γνωρίζεις τα κρυπτά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, Εσύ γνωρίζεις ότι ψευδώς καταμαρτυρούν εναντίον μου· και ιδού, εγώ πεθαίνω χωρίς να έχω πράξει τίποτε από όσα αυτοί με δολιότητα μηχανεύτηκαν εναντίον μου». Και την εισάκουσε Εκείνος που έχει πει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εγώ θα είμαι παρών». Και καθώς την οδηγούσαν για να θανατωθεί, εξήγειρε ο Θεός το πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ. Και φώναξε με μεγάλη φωνή: «Εγώ είμαι αθώος από το αίμα αυτής». Τότε στράφηκε όλος ο λαός και του είπε: «Ποιος είναι αυτός ο λόγος που είπες;»

Έπειτα ο Ισαάκ δένεται χειροπόδαρα, και δεν σφαγιάζεται· διότι ήλθε άνωθεν φωνή γεμάτη έλεος και φιλανθρωπία, η οποία συγκρατεί τον πατριάρχη, που ήταν απολύτως προσηλωμένος και έτοιμος για τη σφαγή, και του λέει: Αβραάμ, Αβραάμ, μην απλώσεις το χέρι σου στο παιδάριο. Γιατί όχι «στον παίδα», αλλά «στο παιδάριο»; Γιατί τον υποτιμά; Διότι ήταν άνθρωπος. Υπήρχε όμως ανάγκη Υιού, όχι παιδαρίου· όχι δούλου, αλλά Υιού αληθινού, μονογενούς, απεσταλμένου σε εμάς από τον Πατέρα. Μην απλώσεις το χέρι σου στο παιδάριο. Αρκέσθηκες στον τύπο, προσδόκα την αλήθεια.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Για τον λόγο αυτόν καλείται και για δεύτερη φορά από τους ουρανούς. Διότι δεν του είπε απλώς «Αβραάμ», αλλά «Αβραάμ, Αβραάμ», συγκρατώντας και αναχαιτίζοντας με τον διπλασιασμό της φωνής την έντονη προαίρεσή του προς τη θυσία· τόσο πολύ ήταν εξ ολοκλήρου δοσμένος στο πρόσταγμα.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

«Βλέπω τον βωμό ως τάφο, ω πατέρα, και βλέπω εσένα να με δένεις και συγχρόνως να με φονεύεις. Αν, λοιπόν, βλέπω στ' αλήθεια αυτό που βλέπω, πες το, μη με σφάξεις παρά τη θέλησή μου, ώστε να βρεις ευπρόσδεκτη τη θυσία σου, εμένα το παιδί σου. Διότι μόνος αγαθός είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας.» Τα λόγια του υιού του παρέβλεψε τότε ο πιστός Αβραάμ, και στάθηκε δυναμικός εκτελεστής της θυσίας, και έδεσε τα χέρια και τα πόδια εκείνου που γέννησε, λέγοντας: «Πρώτα θα τον δέσω και μετά θα τον φονεύσω, μήπως κάποιο τίναγμά του εμποδίσει την ορμή μου.» Παίρνοντας στο χέρι το ξίφος για τη σφαγή, συγκρατήθηκε, όχι επειδή το παιδί αντιστάθηκε, αλλά επειδή ο Θεός τον κάλεσε και του φανέρωσε τα μέλλοντα, ότι μόνος αγαθός είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας. Από ψηλά επέβλεψε ο Θεός, ο οποίος επιβλέπει τις αβύσσους, και φώναξε δυνατά προς τον δίκαιο: «Αβραάμ, Αβραάμ, πιστότατε, συγκράτησε το χέρι σου. Θέλοντας να σε γνωρίσω, εγώ που δεν σε αγνοούσα πριν καν σε πλάσω, διαπίστωσα τώρα την πίστη σου, την οποία πρόκειται να δουν οι θερμοί εραστές της αλήθειάς μου στους έσχατους αιώνες, διότι πρόκειται ο Υιός μου να δοξαστεί στο όνομά μου, αυτός που είναι ο χορηγός των αγαθών και ο Σωτήρας των ψυχών σας.»