Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:13

Ερώτηση ξστ΄. Τι σημαίνει αυτό που λέει: «Αφού σήκωσε τα μάτια του ο Αβραάμ, είδε· και ιδού, ένας κριός πιασμένος από τα κέρατά του στο φυτό Σαβέκ;» Απόκριση. Το φυτό Σαβέκ είναι ο Τίμιος Σταυρός· σύμφωνα δε με τους Εβραίους, το Σαβέκ θεωρείται ότι δηλώνει άφεση και συγχώρηση.

Και ο κριός που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ, ο οποίος και προσφέρθηκε ως θυσία αντί του Ισαάκ, προτύπωνε τον Χριστό, ο οποίος προσφέρθηκε υπέρ ημών ως άμωμο ιερείο και υπέστη τον θάνατο στον σταυρό για χάρη μας. «Διότι με τον μώλωπά του όλοι εμείς ιαθήκαμε», λέει ο Ησαΐας, «και για εμάς οδυνάται, και τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας». Όπως, λοιπόν, εκείνος ο κριός προσφέρθηκε αντί του Ισαάκ, έτσι και ο Χριστός προσφέρθηκε υπέρ όλων ημών.

Τι λοιπόν; Επειδή βαπτίσθηκαν τυπικά στον Μωυσή, για τον λόγο αυτό είναι μικρή η χάρη του βαπτίσματος; Με αυτόν τον τρόπο, βέβαια, ούτε κάποιο άλλο από τα δικά μας θα ήταν μεγάλο, εάν απαξιώναμε εκ των προτέρων το ιερό μεγαλείο του καθενός εξαιτίας των τύπων. Διότι ούτε η προς τους ανθρώπους αγάπη του Θεού, ο Οποίος έδωσε τον μονογενή Υιό Του για τις αμαρτίες μας, θα ήταν κάτι το μεγάλο και υπερφυές, επειδή και ο Αβραάμ δεν λυπήθηκε τον δικό του υιό. Ούτε το πάθος του Κυρίου θα ήταν ένδοξο, επειδή ένα πρόβατο αντί του Ισαάκ εκπλήρωσε τον τύπο της προσφοράς. Ούτε η φοβερή κάθοδος στον άδη, επειδή ο Ιωνάς επί τρεις ημέρες και ισάριθμες νύχτες προεκπλήρωσε τον τύπο του θανάτου. Το ίδιο ακριβώς, λοιπόν, κάνει και στο θέμα του βαπτίσματος αυτός που συγκρίνει την αλήθεια με τη σκιά, και αντιπαραβάλλει με τους τύπους αυτά που σημαίνονται από αυτούς, και επιχειρεί, μέσω του Μωυσή και της θάλασσας, να διασύρει συλλήβδην όλη την ευαγγελική οικονομία. Διότι ποια άφεση παραπτωμάτων υπήρξε; Ποια ανανέωση ζωής μέσα στη θάλασσα; Ποιο πνευματικό χάρισμα μέσω του Μωυσή; Ποια νέκρωση των αμαρτημάτων έγινε εκεί; Εκείνοι δεν συναπέθαναν με τον Χριστό· γι' αυτό και δεν συναναστήθηκαν. Δεν φόρεσαν την εικόνα του επουρανίου, δεν περιέφεραν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού, δεν απεκδύθηκαν τον παλαιό άνθρωπο, δεν ενδύθηκαν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Έλαβε λοιπόν ο Αβραάμ τα ξύλα της ολοκαρπώσεως και τα τοποθέτησε πάνω στον Ισαάκ τον υιό του. Πήρε δε και το πυρ στο χέρι και το μαχαίρι, και πορεύθηκαν οι δυο τους μαζί. Αφού πορεύθηκαν και οι δύο, ήλθαν στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός· και οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ θυσιαστήριο, τοποθέτησε τα ξύλα, και αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ του υιού του, τον έβαλε πάνω στο θυσιαστήριο επάνω στα ξύλα. Και εξέτεινε ο Αβραάμ το χέρι του παίρνοντας το μαχαίρι για να σφάξει τον υιό του. Τότε τον κάλεσε άγγελος Κυρίου και είπε: Αβραάμ, Αβραάμ. Κι εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου στο παιδί, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου. Και αφού σήκωσε ο Αβραάμ τα μάτια του είδε· και ιδού ένας κριός που είχε πιαστεί από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ· και πήγε ο Αβραάμ, πήρε τον κριό, και τον προσέφερε ως ολοκάρπωση αντί για τον Ισαάκ τον υιό του.» Ζʹ. Έτσι λοιπόν έχει ο λόγος της θείας Γραφής, ο οποίος απεικονίζει εξ ολοκλήρου το μυστήριο περί του Σωτήρος.

Και αψευδής μάρτυράς μας σε αυτό θα βρεθεί ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει για αυτόν: «Η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.» Όταν πλέον ο πατριάρχης έφτασε και βρέθηκε στους προαγγελθέντες τόπους, οικοδόμησε πολύ καλά και με τον πρέποντα τρόπο το θυσιαστήριο· για να κατανοήσουμε εμείς και πάλι μέσω αυτού ότι, στα ανθρώπινα μάτια, αυτό που φαινόταν πάνω στον Σωτήρα μας ήταν σταυρός και ξύλο, στα μάτια όμως του Πατέρα των πάντων, ήταν ένα πραγματικά μέγα και υψηλό θυσιαστήριο, ανεγερμένο για τη σωτηρία του κόσμου, το οποίο δεχόταν τον καπνό μιας όσιας και πανάγιας θυσίας. Το γεγονός δε ότι ο Ισαάκ τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, αλλά αντί γι' αυτόν υπέμεινε τη σφαγή το κριάρι, δηλώνει σαφέστατα ότι ο Θεός Λόγος ανέβηκε μεν στον σταυρό και βρισκόταν μέσα στον κρεμασμένο ναό, έπασχε δε ο Κύριος, όχι ο Ίδιος, όντας απαθής εκ φύσεως. Διότι το μαχαίρι δεν καταφέρθηκε στον Ισαάκ, δηλαδή στον Λόγο που προήλθε από την ουσία του Πατέρα, αλλά αντί γι' αυτόν, και ενώ ο ίδιος οδηγούνταν προς σφαγή, σφαγιάστηκε ο ναός που προήλθε από την αγία Παρθένο, ο οποίος συμβολίζεται μέσω του προβάτου. Ο Λόγος όμως οικειοποιείται, και πολύ ευλόγως, το πάθος· διότι δικό Του ήταν το σώμα, και όχι κανενός άλλου.

Και αληθινός θα μας φανεί ο λόγος περί αυτού, όταν δούμε τον Ιησού να μιλάει στους Ιουδαίους σαν με παραβολές και αινίγματα, ενώ στους μαθητές του έλεγε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού, στους δε υπολοίπους με παραβολές.» Το δε παιδί, δηλαδή ο Ισαάκ, φορτώθηκε τα ξύλα της ολοκαύτωσης από το χέρι του πατέρα του, και φτάνει μέχρι τους τόπους της θυσίας. Διότι φέροντας στους ώμους τον δικό του σταυρό, ο Χριστός έπαθε έξω από την πύλη, όχι επειδή εξαναγκάστηκε στο πάθος από ανθρώπινη δύναμη, αλλά από δικό του θέλημα και με τη βουλή του Θεού και Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που είπε ο ίδιος στον Πόντιο Πιλάτο: «Δεν έχεις καμία εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν.» Τοποθετούμενος δε πάνω στα ξύλα ο Ισαάκ, διασώζεται και από τον θάνατο και από το πάθος. Ένα δε θεόσταλτο κριάρι ανεβαίνει για τη θυσία. Διότι πράγματι ο Λόγος, που ανέλαμψε από την ουσία του Θεού και Πατέρα, βρισκόταν μέσα στον δικό του ναό, εννοώ σε αυτόν που προήλθε από την Παρθένο και προσηλώθηκε στο ξύλο. Επειδή όμως υπάρχει ως Θεός απαθής και αθάνατος, απαλλάσσει τον εαυτό του και από τον θάνατο και από το πάθος.

Και υψώνοντας ο Αβραάμ τα μάτια του είδε, και ιδού, ένας κριός πιασμένος από τα κέρατα στο φυτό σαβέκ. Αληθινά, λοιπόν, έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους: Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε.

Ας μη δει το μάτι της Σάρρας τον Αβραάμ παιδοκτόνο, ούτε τον Ισαάκ να δολοφονείται από τα χέρια του πατέρα του. Αυτά και τα παρόμοια θα είχε κάνει η Σάρρα, αν γνώριζε ότι ο αγαπημένος της επρόκειτο να σφαγιαστεί. Για τον λόγο αυτόν ο Αβραάμ δεν της είπε τίποτα από αυτά, για να μην εμποδίσει σε τίποτα το έργο που είχε στα χέρια του. Φόρτωσε στο παιδί τα σχισμένα ξύλα, επειδή και ο Σωτήρας βάσταξε τον σταυρό. Όταν ο Ισαάκ επρόκειτο να πορευθεί προς τη σφαγή, τον ακολουθούσε το υποζύγιο και οι υπηρέτες του· και όταν ο Χριστός επρόκειτο να πορευθεί προς το πάθος, ανέβηκε σε πώλο υποδηλώνοντας την κλήση των εθνών. Τον ακολουθούσαν δε και οι μαθητές του κρατώντας τα σύμβολα της νίκης και κράζοντας ωσαννά. Βαστάζοντας ο Ισαάκ τα ξύλα, ανέβαινε στο όρος για να θυσιαστεί σαν άκακο αρνί· βαστάζοντας και ο Σωτήρας τον σταυρό εξέρχονταν στον τόπο του Κρανίου για να θυσιαστεί, ως αμνός, υπέρ ημών. Βλέποντας το μαχαίρι, φέρε στον νου σου τη λόγχη· παρατηρώντας τον βωμό, σκέψου το Κρανίο· και βλέποντας τα ξύλα, κατανόησε τον σταυρό· και αφού δεις τη φωτιά, αναλογίσου τον θείο πόθο. Δες και το πρόβατο να κρατείται από τα δύο του κέρατα στο φυτό που ονομάζεται σαβέκ· δες και τον Χριστό, τον αμνό του Θεού, να κρατείται από τα δύο χέρια πάνω στον σταυρό.

Το φυτό σαβέκ ερμηνεύεται ως άφεση (διότι απάλλαξε από τη σφαγή το παιδί του γέροντα), προσημαίνοντας τον σταυρό που απάλλαξε τον κόσμο από τις αμαρτίες του και του χάρισε ζωή. Ο κριός, που ήταν κρεμασμένος στο φυτό σαβέκ, λύτρωσε μυστικά μόνο τον Ισαάκ, ενώ ο αμνός του Θεού, που κρεμάστηκε στον σταυρό, έσωσε τον κόσμο από τον θάνατο και τον άδη. Αποχωρίστηκε ο Ισαάκ από τους υπηρέτες του, όταν επρόκειτο να πάει στο όρος για να βρει τον θάνατο. Έτσι αποχωρίστηκε και ο Χριστός από τους μαθητές Του, όταν επρόκειτο να πάει στη σφαγή για χάρη μας. Ο δίκαιος Αβραάμ εγκατέλειψε τους υπηρέτες του, ώστε να μην υπάρξει από μέρους τους κανένα εμπόδιο στην ιεροτελεστία. Και παίρνοντας τον Ισαάκ, μόνος του ανεβάζει τον μόνο, φέροντας μαζί του φωτιά, μαχαίρι και ξύλα.

Ιδού, ένας κριός είναι δεμένος στον θάμνο του σαβέκ. Πάρε τον και πρόσφερέ τον ως θυσία αντί για τον Ισαάκ, λέγει, για να βεβαιωθείς ότι εγώ αποδέχθηκα τη δική σου θυσία, τη θερμή σου προαίρεση. Θαύμασαν οι Άγγελοι, οι αρχές και οι εξουσίες, οι θρόνοι, οι κυριότητες και όλες οι στρατιές· έμειναν εκστατικοί οι ουρανοί, ο ήλιος και η σελήνη, και οι χοροί των αστέρων μπροστά στο παράδοξο θέαμα. Ο δε Θεός αρκέστηκε μόνο στην προαίρεση του πιστότατου και όσιου Αβραάμ· και του είπε: Θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου πάνω στη γη, όπως τα άστρα του ουρανού, επειδή υπάκουσες πρόθυμα στη φωνή μου και έσπευσες να εκπληρώσεις το πρόσταγμά μου.

Άκουγε, λοιπόν, μέσα στο φως και μη λες σκοτεινά λόγια· κατανόησε τα έργα του φωτός και μη σκοτίζεις τη διάνοιά σου. Βρήκα δε και τον σταυρό να υποδηλώνεται συμβολικά, τον οποίο η θεία Γραφή ονόμασε φυτό σαβέκ. Τον ονομάζει φυτό, διότι δεν προερχόταν από τη γη, αλλά μεταφυτεύτηκε από τον ουρανό· και τον ονομάζει σαβέκ, διότι πάνω στη γη μεν λειτούργησε, στους ουρανούς όμως θα ριζώσει. Εάν σε εκείνον τον τόπο βρισκόταν εξ αρχής το πρόβατο, εκεί βρισκόταν και το φυτό, οπωσδήποτε πριν από την ανατολή. Εάν όμως ξαφνικά εμφανίστηκε εκεί το πρόβατο, είναι φανερό ότι και το φυτό δεν προϋπήρχε στον χώρο.

Από πού, λοιπόν, έφερε το φυτό και το πρόβατο; Ίσως κάποιος να πει από τον παράδεισο· εγώ όμως δεν λέω αυτό. Διότι ο παράδεισος δεν δόθηκε ως τύπος, αλλά ως αλήθεια· ούτε ως παροδική εικόνα, αλλά ως μόνιμη πραγματικότητα. Εκείνος, εξάλλου, που είπε «ας βλαστήσει η γη καρποφόρο δέντρο και κάθε ζωντανή ψυχή», ο ίδιος το είπε και εμφανίστηκαν. Διότι αυτός που δημιούργησε μυριάδες γηγενών όντων εν ριπή οφθαλμού, δεν είχε ανάγκη να πάρει πρόβατο από άλλον εκεί, ούτε χρειαζόταν γεωργό για να μεταφυτεύσει το φυτό του σαβέκ, αλλά τα έφερε στην ύπαρξη για εμάς με τον λόγο του.

Αλλά είπε ο Απόστολος ότι αμφότερα είναι το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας να αναλάβετε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού. Επομένως, οι άξιοι του Αγίου Πνεύματος, έχοντας τη δική Του χάρη, εγκαταλείποντας τον βίο μαζί με τα ξύλα, βαστάζουν τον σταυρό του Χριστού πνευματικά, αποδημώντας από τον κόσμο διά της εγκράτειας. Αφού δε μιλήσαμε περί του Ισαάκ, οφείλουμε στη συνέχεια να μιλήσουμε και περί του φυτού. Το όνομα λοιπόν του φυτού λέγεται σαβέκ· και η Θεία Γραφή δεν συνηθίζει να το ονομάζει με κάποιο κοινό όνομα δέντρου· ούτε κέδρο, ούτε κυπαρίσσι, ούτε πεύκο, ούτε έλατο, ούτε λεύκα, ούτε πλατάνι, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Άραγε λοιπόν τι είναι, και από πού προέρχεται τούτο; Και για ποιο λόγο έχει ξένο όνομα;

Όταν δε ο Ιωσήφ είδε τον εαυτό του να βρίσκεται σε δεινή θέση, και καθώς δεν υπήρχε απολύτως κανείς που να δείχνει ευσπλαχνία, καταφεύγει πλέον στην ικεσία, και ξεσπά σε δάκρυα και στεναγμούς, και υψώνοντας τη φωνή του τους ικέτευε, λέγοντας: Γιατί οργίζεστε; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, για να σας ικετεύσω, αδελφοί μου. Η μητέρα μου έχει κοιμηθεί, και ο Ιακώβ μέχρι σήμερα την πενθεί καθημερινά, και θέλετε να προξενήσετε και άλλο πένθος στον πατέρα μας, ενώ το πρώτο παραμένει και δεν έχει ακόμη παρέλθει; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, να μην αποχωριστώ τον Ιακώβ, να μην κατέλθει το γήρας του με οδύνη στον άδη. Σας ορκίζω λοιπόν όλους στον Θεό των πατέρων μας, του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, σε Εκείνον που εξαρχής κάλεσε τον Αβραάμ και του είπε: Έξελθε από τη γη σου, και από τους συγγενείς σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα σε γη την οποία θα σου δείξω και θα σου δωρίσω. Και θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας, η οποία είναι αναρίθμητη. Στον Θεό τον Ύψιστο, που έδωσε υπομονή στον Αβραάμ, ώστε να προσφέρει πρόθυμα ως θυσία τον μονογενή του υιό, τον Ισαάκ, για να λογιστεί η υπομονή στον Αβραάμ ως καύχημα. Στον Θεό, που έσωσε τον Ισαάκ από τον θάνατο και έδωσε κριό αντί για αυτόν ως ευπρόσδεκτο ολοκαύτωμα.

Είδες τη θαυματουργική δύναμη της ιερωσύνης; Είδες τον πρώτο ιερέα, τον Άβελ, κατά την πρώτη κτίση, πώς κατέβασε πυρ από τον ουρανό επί της γης μέσω της άμωμης ολοκαρπώσεώς του; Είδες τον Νώε, τον σεμνό ιερέα, κατά τη δεύτερη κτίση, πώς ο Θεός συνήψε διαθήκη μαζί του; Αυτής αξιώθηκε να μετάσχει και ο Αβραάμ, και να προσφέρει στον Θεό τον αγαπητό Ισαάκ, και να ιερουργήσει τα ίδια του τα σπλάχνα. Εκεί ο Θεός του δεικνύει ένα μέγα θαύμα, τη γέννηση του Χριστού, στο φυτό σαβέκ, την αστραπιαία αύξηση και την πράξη της ευλογίας, με την οποία αυτός ευλόγησε: διότι στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Αυτής καταξιώθηκε και ο θείος Μωυσής, όταν ανέβηκε στο όρος Σινά προς τον Θεό και έλαβε τον νόμο. Γι' αυτό και δοξάστηκε το πρόσωπό του, ώστε να φαίνεται πιο λαμπρό και από τον ήλιο. Ομοίως και ο Ααρών καταξιώθηκε αυτής, γινόμενος πρεσβευτής προς τον Θεό για τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του. Ομοίως και ο Φινεές, μέσω αυτής της πάνσεμνης ιερωσύνης, απέτρεψε τον θάνατο από τον λαό εκείνο. Και ο Ηλίας πάλι, αφού ενδύθηκε αυτήν, εισακούστηκε μέσω του πυρός, και κατέσφαξε τους ιερείς της αισχύνης με μάχαιρα.

ΚΒ΄. Αξίζει, λοιπόν, να εξεταστεί ένα ζήτημα και δόγμα, το οποίο από τους περισσότερους παραβλέπεται, ενώ από εμένα εξετάζεται πάρα πολύ. Σε ποιον, δηλαδή, προσφέρθηκε και για ποιον λόγο χύθηκε το αίμα για χάρη μας, το μέγα και περίδοξο αίμα Εκείνου που είναι και Θεός και αρχιερέας και θύμα; Διότι ήμασταν αιχμάλωτοι του πονηρού, πουλημένοι στην αμαρτία, έχοντας λάβει ως αντάλλαγμα την ηδονή της κακίας. Εάν όμως το λύτρο δεν προσφέρεται σε κανέναν άλλον παρά μόνο σε εκείνον που κρατά τους αιχμαλώτους, ρωτώ, σε ποιον προσφέρθηκε αυτό και για ποια αιτία; Αν μεν προσφέρθηκε στον πονηρό, αλίμονο για την ύβρη· εάν ο ληστής λαμβάνει λύτρο όχι απλώς από τον Θεό, αλλά τον ίδιο τον Θεό ως λύτρο, και έναν τόσο υπερβολικό μισθό για την τυραννία του, εξαιτίας του οποίου θα ήταν δίκαιο να λυπηθεί και εμάς. Αν πάλι προσφέρθηκε στον Πατέρα, πρώτον, πώς γίνεται αυτό; Διότι δεν κρατούμασταν αιχμάλωτοι από Εκείνον. Δεύτερον, ποια λογική υπαγορεύει να ευχαριστεί τον Πατέρα το αίμα του Μονογενούς, τη στιγμή που Εκείνος δεν δέχθηκε ούτε τον Ισαάκ όταν προσφερόταν από τον πατέρα του, αλλά αντικατέστησε τη θυσία, δίνοντας ένα κριάρι αντί για το λογικό θύμα; Ή μήπως είναι φανερό ότι το λαμβάνει μεν ο Πατέρας, χωρίς να το έχει ζητήσει ούτε να το έχει απαιτήσει, αλλά χάριν της θείας Οικονομίας, και επειδή έπρεπε να αγιαστεί ο άνθρωπος μέσω του ανθρώπινου στοιχείου του Θεού· ώστε να μας ελευθερώσει ο Ίδιος, υπερνικώντας με τη δύναμή Του τον τύραννο, και να μας επαναφέρει κοντά Του μέσω της μεσιτείας του Υιού, ο οποίος το οικονόμησε αυτό προς τιμήν του Πατέρα, στον οποίο φαίνεται να παραχωρεί τα πάντα. Τέτοια είναι λοιπόν τα μυστήρια του Χριστού, και τα περισσότερα εξ αυτών ας τα τιμούμε με τη σιωπή.

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Ιδού ο ένας Θεός τρεις υποστάσεις, και οι τρεις αυτές ένας Κύριος· διότι, λέγει, είπε ο Κύριος. Στον Αβραάμ λοιπόν με αυτόν τον τρόπο ενεργούνταν το μυστήριο του Σταυρού. Ο δε Ισαάκ, ήταν ο ίδιος ο τύπος εκείνου που προσηλώθηκε σε αυτόν, καθώς έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, όπως και ο Χριστός· και ο κριός που δόθηκε σε αντικατάστασή του προδήλωνε τον ίδιο τον αμνό του Θεού που παραδόθηκε σε σφαγή για εμάς· και το φυτό, στο οποίο είχε δεθεί ο κριός, έφερε το μυστήριο του τύπου του σταυρού, γι' αυτό και ονομαζόταν φυτό Σαβέκ, δηλαδή φυτό άφεσης, όπως και ο σταυρός ξύλο σωτηρίου.

Ο Θεός θα προνοήσει για τον εαυτό Του πρόβατο για ολοκάρπωση, είπες. Ιδού λοιπόν, αφού υψώσεις τα μάτια σου, δες το πρόβατο που προείπες, το οποίο θα προσφέρεις ως ολοκάρπωση αντί του παιδιού. Και αφού ύψωσε τα μάτια του είδε, και ιδού, ένας κριός πιασμένος από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ. Και πορεύθηκε ο Αβραάμ, έλαβε τον κριό και τον προσέφερε ως ολοκάρπωση αντί του υιού του, του Ισαάκ. Είδα, λέγει, το φιλόθεο του φρονήματός σου· ιδού, εκείνο που προηγουμένως είπες στο παιδί, αυτό και σου ετοίμασα. Και έλαβε τον κριό και τον προσέφερε ως ολοκάρπωση αντί του υιού του, του Ισαάκ. Είδες τη φιλανθρωπία του Θεού;

Διότι σε εκείνους που αγαπούμε, θέλουμε να κάνουμε και αυτήν τη χάρη: να δίνουμε την εντύπωση ότι, αφού προηγουμένως έχουμε λάβει κάτι μικρό από αυτούς, έτσι στη συνέχεια τους τα δίνουμε όλα. Και καυχιόμαστε περισσότερο για αυτό που λάβαμε παρά για αυτό που δώσαμε, και δεν λέμε: «Αυτό του δώσαμε», αλλά: «Αυτό λάβαμε από αυτόν». Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, τον πήρε πίσω «εν παραβολή», δηλαδή σαν σε αίνιγμα (διότι ο κριός αποτελούσε παραβολή του Ισαάκ), ή ως τύπο.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Ο Αβραάμ, ο μέγας πατριάρχης, αναβιβάζοντας τον Ισαάκ για ολοκαύτωμα, αυτόν που προήλθε από την επαγγελία και στον οποίο δόθηκαν οι επαγγελίες, προανήγγειλε σαφώς τη σφαγή του Δεσπότη. Διότι ο μεν Ισαάκ χαρίζεται από τον Θεό ζωντανός στον πατέρα του· ενώ ένας αμνός, πιασμένος από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ, έγινε το σφάγιο· και αυτό το διπλό μυστήριο, του κριού και του Ισαάκ, γίνεται αληθινός τύπος του Χριστού, του Θεού μας. Διότι Αυτός είναι διπλός και σύνθετος, όντας ο Ίδιος και Θεός και άνθρωπος, και καθόσον μεν είναι κατά φύση Υιός του Θεού και Θεός, παρέμεινε απαθής· καθόσον δε ο Ίδιος έγινε άνθρωπος υπέρ τον άνθρωπο, προσέφερε τον εαυτό Του υπέρ του κόσμου ως άμωμο ιερείο στον Πατέρα πάνω στο φυτό Σαβέκ, δηλαδή στο ξύλο της αφέσεως. Διότι το «Σαβέκ» ερμηνεύεται άφεση. Τι άραγε σημαίνουν τα τρία μέτρα σιμιγδαλιού που έγιναν εγκρυφίας άρτος; Δεν υπονοούν σαφώς την τριήμερη ταφή του Άρτου της ζωής;

Πώς με κατηγορείς, επειδή τιμώ και προσκυνώ αυτούς που τίμησαν και προσκύνησαν τον Θεό; Δεν είναι ωφέλιμο, πες μου, να προσκυνά κανείς τους αγίους και όχι να τους λιθοβολεί όπως εσύ; Δεν είναι ωφέλιμο να τους προσκυνά και να μην τους πριονίζει, και να μην κατακρημνίζει τους ευεργέτες σε λάκκο με βούρκο; Αν αγαπούσες τον Θεό, οπωσδήποτε θα τιμούσες και τους δούλους Του. Και αν είναι ακάθαρτα τα οστά των δικαίων, πώς μεταφέρθηκαν με κάθε τιμή τα οστά του Ιακώβ και του Ιωσήφ από την Αίγυπτο; Πώς ένας νεκρός άνθρωπος, μόλις άγγιξε τα οστά του Ελισσαίου, αναστήθηκε αμέσως; Αν, λοιπόν, ο Θεός θαυματουργεί μέσω των οστών, είναι ολοφάνερο ότι μπορεί να το πράξει και μέσω εικόνων και λίθων και πολλών άλλων, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ελισσαίου, ο οποίος έδωσε το ίδιο του το ραβδί στον υπηρέτη του και του είπε να πάει με αυτό και να αναστήσει το παιδί της Σωμανίτιδας. Και ο Μωυσής με ένα ραβδί τιμώρησε τον Φαραώ και έσχισε τη θάλασσα και γλύκανε το νερό και διέρρηξε τον βράχο και έβγαλε νερό. Και ο Σολομών λέει: «Ευλογημένο είναι το ξύλο μέσω του οποίου επέρχεται η σωτηρία». Και ο Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο στον Ιορδάνη, ανέσυρε το σίδερο· υπάρχει και το «ξύλο της ζωής» και το «φυτό Σαβέκ», δηλαδή της συγχώρησης. Και ο Μωυσής με ένα ξύλο ύψωσε το φίδι και έδωσε ζωή στον λαό· με ένα ξύλο που βλάστησε μέσα στη Σκηνή, επικύρωσε την ιεροσύνη.

Ο δε Αβραάμ, αφού πρόσφερε ως ολοκαύτωμα το κριάρι που του υποδείχθηκε στο φυτό Σαβέκ αντί για τον γιο του, τον Ισαάκ, «ονόμασε τον τόπο εκείνο "Ο Κύριος είδε"», δηλαδή ο Κύριος δεν επέτρεψε να σφαγιαστεί το παιδί μου, αλλά ο Κύριος είδε και αρκέστηκε μόνο στην προαίρεσή μου.

Ας ντραπούν οι Ιουδαίοι που προσκύνησαν δικούς τους αλλά και ξένους ειδωλολάτρες βασιλείς, εάν καταγγέλλουν τους Χριστιανούς ως ειδωλολάτρες· εμείς δε οι Χριστιανοί σε κάθε πόλη και χώρα οπλιζόμαστε εναντίον των ειδώλων, ψάλλουμε εναντίον των ειδώλων, συγγράφουμε εναντίον των ειδώλων, προσευχόμαστε εναντίον των ειδώλων και των δαιμόνων· και πώς μας αποκαλούν ειδωλολάτρες οι Ιουδαίοι; Πού είναι τώρα οι θυσίες προβάτων, βοδιών και τέκνων που προσφέρονταν από αυτούς στα είδωλα; Πού είναι οι κνίσες; Πού οι βωμοί και οι χύσεις των αιμάτων; Εμείς δε οι Χριστιανοί δεν γνωρίζουμε καν πώς ή τι είναι ο βωμός ή η θυσία. Διότι οι μεν Έλληνες ονόμαζαν τους ναούς και τα είδωλα προς τιμήν ανθρώπων μοιχών, φονιάδων, ακάθαρτων και μιαρών, και τους θεοποιούσαν, ποτέ όμως δεν ονόμασαν ναό ή βωμό προς τιμήν προφητών ή αγίων μαρτύρων. Διότι, όπως ακριβώς οι Ισραηλίτες στη Βαβυλώνα είχαν μουσικά όργανα και κιθάρες και διάφορα άλλα, όπως και οι Βαβυλώνιοι, και τα μεν ήταν για τη δόξα του Θεού, τα δε για τη λατρεία των δαιμόνων, έτσι ας κατανοήσουμε και την περίπτωση των ελληνικών και των χριστιανικών εικόνων, ότι εκείνες μεν χρησιμεύουν για τη λατρεία του διαβόλου, ενώ οι δικές μας για τη δόξα του Θεού και ως υπόμνηση. Εξάλλου, ο Θεός έκανε να ακουστούν πολλά θαυμάσια μέσω του ξύλου, ονομάζοντάς το ξύλο της ζωής και ξύλο της γνώσεως, και τοποθετεί ένα άλλο φυτό ονομάζοντάς το σαβέκ, δηλαδή της συγχώρησης.

Διότι αυτόν προτύπωνε ο Αβραάμ κατά την προσφορά του Ισαάκ και τη θυσία του κριαριού. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος βάσταξε τα ξύλα, έτσι και ο Κύριος βάσταξε τον σταυρό· και όπως αφέθηκε ελεύθερος ο Ισαάκ, ενώ θυσιάστηκε το κριάρι, έτσι και ο μεν Θεός παρέμεινε εκτός πάθους, έπαθε όμως ως προς την ανθρώπινη φύση και τη σάρκα. Αυτήν την ημέρα του σταυρού, όταν την προείδε ο Αβραάμ, χάρηκε, επειδή επρόκειτο να επέλθει η σωτηρία του κόσμου. Συγχρόνως δε, αποδεικνύει εδώ ότι αυτοί είναι ξένοι προς τον Αβραάμ, εφόσον γι' αυτά με τα οποία εκείνος χαιρόταν, αυτοί λυσσομανούν και μαίνονται.

Έτσι, λοιπόν, αφού αποκόμισες μεγάλα οφέλη από τις ευεργεσίες που σου έκανα προηγουμένως, ευχαρίστως θα σου κάνω και άλλη μία ευεργεσία και θα σου γνωρίσω τον δικό μου Κύκλωπα, αυτό ακριβώς που ζήτησες με το καθαρό και μαργαριταρένιο σου γράμμα. Είναι, λοιπόν, αυτός που, εκτός από την ανθρωποφαγία, μου δείχνει πάντοτε ένα μάτι το οποίο ποτέ δεν διστάζει να μου κάνει κακό· είτε συμμαζευτώ προς το πιο σοβαρό, είτε αφεθώ προς το πιο απλό, είτε αστειευτώ μαζί του, είτε του προσφέρω γεμάτο το κύπελλο με τον πράμνειο οίνο που μου έδωσε ο Μάρων, ο γιος του Ευάνθους, δηλαδή τον λόγο που παραμένει ακόμα μέσα στο ασκί του σώματός μου, το φάρμακο που μαραίνει κάθε λύπη, αυτός προσηλώνει πάνω μου ένα και το αυτό μάτι, ενδεικτικό μιας και μόνης διάθεσης. Και αφού κοιτάξεις γύρω σου σαν ευσεβής για αυτούς τους ψόγους, δες ποιος συμπεριφέρεται προς εμένα με τέτοιο τρόπο, και αν τον βρεις, τότε έχεις αναγνωρίσει τον δικό μου Πολύφημο. Βλέπεις, σχεδόν με το δάχτυλο σου τον έδειξα. Κατόπιν τούτου, κρίνε αν μάταια επικαλούμαι τη δική μου Παρθένο και το Κριάρι που είναι δεμένο στο φυτό της αφέσεως· διότι φοβάμαι μήπως προλάβει να με φιλοξενήσει, όπως ακριβώς υπόσχεται. Έχοντας έτσι τα πράγματα, έκανες ένα εξαιρετικά χρηστό έργο, απαλλάσσοντάς με από την κατηγορία της ύβρεως· διότι πράγματι δεν πάτησες πάνω σε πεσμένο άνθρωπο, ούτε κακοποίησες τον νεκρό Έκτορα, και αυτό το έχεις αποκομίσει από την παραμονή σου κοντά στον βασιλιά, του οποίου τη χρηστότητα μαρτυρούν ακόμη και οι εχθροί του.