Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:17

Ο Αθανάσιος είπε: Καταστράφηκε και ατιμάστηκε από τους Ιουδαίους· οικοδομήθηκε όμως και δοξάστηκε από τους Χριστιανούς. Ο Ζακχαίος είπε: Η προφητεία λέει: «Και θα έρθουν αλλογενείς που θα ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί και αμπελουργοί· εσείς όμως θα ονομαστείτε ιερείς του Κυρίου, λειτουργοί του Θεού μας· τη δύναμη των εθνών θα απολαύσετε και με τον πλούτο τους θα δοξαστείτε». Βλέπεις ότι σε εμάς τους Ιουδαίους δίνει την υπόσχεση; Αθανάσιος: Αληθινά τα λες αυτά· διότι έτσι εκπληρώνονται και οι υποσχέσεις του Θεού, τις οποίες έδωσε στον Αβραάμ ορκιζόμενος στον ίδιο τον εαυτό Του: «Βεβαιότατα θα σε ευλογήσω, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου, όπως τα άστρα του ουρανού και όπως την άμμο που βρίσκεται στην ακτή της θάλασσας». Ορκίστηκε επίσης αλήθεια στον Δαβίδ και δεν τον αθέτησε· αλλά το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα πάνω στον θρόνο του.

Ο Θεός, λέγει, είναι εκείνος που έδωσε την επαγγελία, ο Δεσπότης της φύσεως, και δεν είναι δυνατόν να γίνει διαφορετικά. Αυτός είναι που κάνει και τα αδύνατα δυνατά· διότι δημιουργεί τα πάντα και τα μετασκευάζει όπως βούλεται. Να μιμείσαι την πίστη του Αβραάμ. Όταν λοιπόν ασθένησε η φύση και νεκρώθηκαν οι φυσικές κινήσεις, τότε έλαβε ζωή η επαγγελία του Θεού. Δέξου τα υποδείγματα. Εμείς, όμως, προσευχόμαστε για έναν χρόνο και εγκαταλείπουμε την προσπάθεια· νηστεύουμε για δύο έτη και σταματούμε. Ας μην ατονήσουμε, λοιπόν, απέναντι στην επαγγελία του Θεού. Διότι, Εκείνος που επαγγέλθηκε σε εκείνον ότι θα πληθύνει το σπέρμα του, επαγγέλθηκε και σε εμάς να μας παρέχει το αίτημά μας όταν του το ζητούμε.

Επειδή δικοί τους ήταν οι πατέρες, και τα άλλα. Ενώ λοιπόν τα πράγματα πήγαιναν γι' αυτούς σχεδόν κατ' ευχήν, κατέληξαν σε απροσδόκητο τέλος και αστόχησαν στις ελπίδες τους. Πώς να μην είναι αληθινά φοβερό αυτό που συνέβη στους άθλιους αυτούς; <Όχι όμως ότι έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού.> Ο λόγος είναι ακριβής. Διότι λέει ότι σε καμία περίπτωση δεν διαψεύστηκε, δηλαδή ότι δεν είναι δυνατόν να εκπέσει από την αλήθεια ο λόγος του Θεού. Διότι ο Θεός των όλων υποσχέθηκε ομολογουμένως στον Αβραάμ στην αρχή ότι θα γίνει πατέρας πολλών. Και πάλι: «Πληθαίνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος». Έπρεπε λοιπόν ο Αβραάμ να αναδειχθεί πατέρας όχι μόνο εκείνων που προέρχονταν από τον Ισραήλ. Διότι ένα ήταν το έθνος που προήλθε από αυτόν, ενώ αναρίθμητα είναι όσα υπάρχουν σε όλη τη γη, τα οποία έχουν τεθεί ως τέκνα του Αβραάμ, εφόσον προέρχονται από την επαγγελία και «ακολουθούν τα ίχνη της πίστης που είχε ενώ βρισκόταν στην ακροβυστία», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο μακάριος Παύλος: «Η επαγγελία στον Αβραάμ, για το ότι θα είναι κληρονόμος του κόσμου, δεν δόθηκε μέσω του νόμου, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Διότι εάν κληρονόμοι είναι οι εκ του νόμου», λέει, «τότε έχει κενωθεί η πίστη και έχει καταργηθεί η επαγγελία».

Αλλά για να δούμε ότι τα λεγόμενα αληθεύουν και στην περίπτωση των Ιουδαίων, ας θυμηθούμε τα λόγια του Ιωάννη, του αγίου Βαπτιστή εννοώ. Διότι, αποδεικνύοντάς τους ως έωλο και παρωχημένο το καύχημα της συγγένειάς τους με τον Αβραάμ, λέει: «Και μη λέγετε μέσα σας, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι ο Θεός μπορεί από τις πέτρες αυτές να αναστήσει σπέρμα στον Αβραάμ». Επειδή δηλαδή είχε λεχθεί προς αυτόν από τον Θεό: «Θα πληθύνω πάρα πολύ το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού», ο λαός των Ιουδαίων, στηριζόμενος στο ότι αυτός που έδωσε την υπόσχεση έπρεπε οπωσδήποτε να αποδειχθεί αληθής, υπερηφανευόταν πολύ και δεν περίμενε με κανέναν τρόπο ότι θα εξέπιπτε ποτέ από τη συγγένεια με τον πρόγονο, ώστε να διασώζεται έτσι η θεία υπόσχεση. Αλλά, εξαφανίζοντάς τους και αυτή την ελπίδα, ο μακάριος Βαπτιστής λέει πάρα πολύ καθαρά ότι «ο Θεός μπορεί από τις πέτρες αυτές να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ». Σε αυτά συνηγορεί και ο μακάριος Παύλος λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του». Αφού λοιπόν αποδεικνύεται από παντού ως αληθινό ότι ο Θεός αναγνωρίζει μόνο τη συγγένεια που βασίζεται στο ήθος και στον τρόπο ζωής, φαίνεται πλέον μάταιο να καυχάται κανείς για άγιους και αγαθούς προγόνους, ενώ ταυτόχρονα υστερεί και απέχει μακριά από την αρετή εκείνων.

«διότι δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ.» <Γι' αυτό θα συγχωρεθεί η ανομία του Ιακώβ, και αυτή είναι η ευλογία του, όταν αφαιρέσω την αμαρτία του, όταν κάνουν όλους τους λίθους των βωμών κομματιασμένους σαν λεπτή σκόνη, και δεν θα απομείνουν τα δέντρα τους, και τα είδωλά τους κομμένα από τη ρίζα σαν μακρινό δάσος.> Αφού ο μακάριος προφήτης παρενέβαλε ενδιάμεσα τον έλεγχο εναντίον εκείνων που ασέβησαν απέναντι στους αγίους προφήτες, συνεχίζει πάλι την ακολουθία των νοημάτων, και λέει εκ μέρους του Θεού: Γι' αυτό θα αφαιρεθεί η ανομία του Ιακώβ. Γι' αυτό· ποιο είναι αυτό; Επειδή δηλαδή δεν θα εξολοθρευθεί με τον τρόπο που ο ίδιος εξολόθρευε, ούτε θα πληγεί με τον τρόπο που ο ίδιος χτυπούσε, εφόσον η γαληνότητα που ενυπάρχει στον Θεό νικά πάντοτε τις ανθρώπινες μικροψυχίες, και δεν επιφέρει την τιμωρία απολύτως και εντελώς ίση προς τα επίγεια αμαρτήματα, αλλά μάλλον αναμειγνύει την οργή με την πραότητα. Γι' αυτό ακριβώς λέει: Θα αφαιρεθεί η ανομία του Ιακώβ, δηλαδή, θα τύχει φιλανθρωπίας, θα του συγχωρήσει με τον καιρό τα εγκλήματα, θα τον απαλλάξει και από τις ίδιες τις κατηγορίες· και αυτή είναι η ευλογία του. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ λέγοντας: «Βεβαιότατα θα σε ευλογήσω και θα πληθύνω πάρα πολύ το σπέρμα σου.»

«Και είπατε: Τι άλλο ζητάει ο Θεός παρά σπέρμα;» Αν και ο Θεός κατηγορούσε συχνά τέτοιες πράξεις, και τους προέτρεπε αφενός να αγαπούν τις γυναίκες από το γένος τους και να απομακρύνονται από τις αλλότριες, και αφετέρου να αποφεύγουν τους γάμους που και ο ίδιος ο θείος νόμος αποκήρυξε, εκείνοι, ενεργώντας ασύνετα, έλεγαν: «Τι άλλο ζητάει ο Θεός παρά σπέρμα;». Έχει ειπωθεί, λένε, μέσω της εντολής του Μωυσή: «Δεν θα υπάρξει άγονος ούτε στείρα μεταξύ των υιών του Ισραήλ». Είπε δε κάπου και προς τον Αβραάμ ο Θεός των όλων: «Πληθύνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου, σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος». Επομένως, ο θείος σκοπός, λένε, αποβλέπει στην πληθυσμιακή αύξηση και στην τεκνοποιία, προκειμένου να αχθεί στο πρέπον τέλος η χάρη της προς τον Αβραάμ τεκνοποιίας· είτε, λοιπόν, αυτό πράττεται από εμάς με αλλότριες γυναίκες, είτε με ομογενείς, είναι αδιάφορο για τον Θεό, διότι έτσι φέρεται εις πέρας το υποσχεθέν. Πείτε, λοιπόν, λέει: Για ποιον λόγο ο Κύριος έγινε μάρτυρας ανάμεσα σε εσένα και στη γυναίκα της νεότητός σου, την οποία εγκατέλειψες; Αλλά εάν επιλέξετε να πείτε τούτο, το «Για ποιον λόγο έγινε μάρτυρας και πρόσταξε ότι δεν πρέπει να αποπέμπεται η σύζυγος», θα πω και εγώ σε αυτό: Αναλογίσου ότι αυτή είναι η σύντροφός σου και η γυναίκα της διαθήκης σου, δηλαδή, είναι ομόσαρκή σου και κατά νόμον συζευγμένη, και ο Θεός δεν την δημιούργησε με διαφορετικό τρόπο.

Ιδού, ένας κριός είναι δεμένος στον θάμνο του σαβέκ. Πάρε τον και πρόσφερέ τον ως θυσία αντί για τον Ισαάκ, λέγει, για να βεβαιωθείς ότι εγώ αποδέχθηκα τη δική σου θυσία, τη θερμή σου προαίρεση. Θαύμασαν οι Άγγελοι, οι αρχές και οι εξουσίες, οι θρόνοι, οι κυριότητες και όλες οι στρατιές· έμειναν εκστατικοί οι ουρανοί, ο ήλιος και η σελήνη, και οι χοροί των αστέρων μπροστά στο παράδοξο θέαμα. Ο δε Θεός αρκέστηκε μόνο στην προαίρεση του πιστότατου και όσιου Αβραάμ· και του είπε: Θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου πάνω στη γη, όπως τα άστρα του ουρανού, επειδή υπάκουσες πρόθυμα στη φωνή μου και έσπευσες να εκπληρώσεις το πρόσταγμά μου.

Όταν δε ο Ιωσήφ είδε τον εαυτό του να βρίσκεται σε δεινή θέση, και καθώς δεν υπήρχε απολύτως κανείς που να δείχνει ευσπλαχνία, καταφεύγει πλέον στην ικεσία, και ξεσπά σε δάκρυα και στεναγμούς, και υψώνοντας τη φωνή του τους ικέτευε, λέγοντας: Γιατί οργίζεστε; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, για να σας ικετεύσω, αδελφοί μου. Η μητέρα μου έχει κοιμηθεί, και ο Ιακώβ μέχρι σήμερα την πενθεί καθημερινά, και θέλετε να προξενήσετε και άλλο πένθος στον πατέρα μας, ενώ το πρώτο παραμένει και δεν έχει ακόμη παρέλθει; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, να μην αποχωριστώ τον Ιακώβ, να μην κατέλθει το γήρας του με οδύνη στον άδη. Σας ορκίζω λοιπόν όλους στον Θεό των πατέρων μας, του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, σε Εκείνον που εξαρχής κάλεσε τον Αβραάμ και του είπε: Έξελθε από τη γη σου, και από τους συγγενείς σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα σε γη την οποία θα σου δείξω και θα σου δωρίσω. Και θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας, η οποία είναι αναρίθμητη. Στον Θεό τον Ύψιστο, που έδωσε υπομονή στον Αβραάμ, ώστε να προσφέρει πρόθυμα ως θυσία τον μονογενή του υιό, τον Ισαάκ, για να λογιστεί η υπομονή στον Αβραάμ ως καύχημα. Στον Θεό, που έσωσε τον Ισαάκ από τον θάνατο και έδωσε κριό αντί για αυτόν ως ευπρόσδεκτο ολοκαύτωμα.

Εξετάζοντας με ακρίβεια ποιος ήταν ο λόγος που έδωσε ως εντολή και ο οποίος εκτείνεται σε πολλές γενεές –διότι δεν υπονοεί κάποιον αριθμό ετών, αλλά το διηνεκές και το πλήθος, όπως η έκφραση «επτάκις»: «Η στείρα γέννησε επτά», δηλαδή πολλά, και «Επτάκις θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί»– θα βρεις ότι αυτός έχει ειπωθεί ως εξής προς τον Αβραάμ: «Και στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Και, «Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης, και πληθαίνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου». Θα έβρισκες δε ότι παρόμοια πράγματα υποσχέθηκαν και επιβεβαιώθηκαν με όρκο και στον Ισαάκ, τόσο για τη γη όσο και για τον πολλαπλασιασμό του σπέρματος. Αυτά δε εκπληρώθηκαν μετά από πάρα πολλές γενεές διά της επιφανείας του Χριστού, ο οποίος προέρχεται από το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε Σωτήρας μας. Ακόμη και τώρα η επαγγελία ενεργεί και παραμένει, μέχρις ότου εισέλθει το πλήρωμα των εθνών. Αυτός, λοιπόν, μετά από μακρό αιώνα και μετά από πάρα πολλές γενεές –διότι χρησιμοποίησε τις χιλιάδες αντί για να δηλώσει απλώς πολλά– εκπλήρωσε αυτές τις επαγγελίες προς τους πατριάρχες, έχοντας δωρίσει σε όλα τα έθνη την ευλογία του Αβραάμ διά του Σωτήρος μας Ιησού και διά της διδασκαλίας Του.

Διότι, επειδή δόθηκαν δύο επαγγελίες μέσω του χρησμού στον Αβραάμ σχετικά με τους απογόνους του, ότι δηλαδή θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας (όπου αφενός οι θεοφιλείς λάμπουν παρόμοια με τους ουράνιους φωστήρες, όπως ήταν οι παλαιοί προφήτες και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους έδωσε μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· ενώ αφετέρου οι γήινοι και χαμαιπετείς παρομοιάζονται με την άμμο της γης), εύλογα σε αυτά προσθέτει ο προφητικός λόγος: όταν ολόκληρο το πλήθος των υιών του Ισραήλ, αφού εκπέσει από την αξία και το μεγαλείο της αρετής και γίνει καθ' ολοκληρίαν χαμαιπετές, παρομοιαστεί με την άμμο της θάλασσας, τότε ακριβώς μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Περί αυτού του υπολείμματος έχουμε πραγματευθεί εκτενώς. Και λέει ότι αυτά θα συμβούν, όταν ο ίδιος ο Κύριος θα εφαρμόσει σε ολόκληρη την οικουμένη λόγο συνοπτικό και οριστικό, παριστώντας εναργώς το ευαγγελικό κήρυγμα, στο οποίο, αφού καταργηθεί ολόκληρη η εποχή του Μωυσή με τις εικόνες, τα σύμβολα και τις σωματικές λατρείες, ο σύντομος λόγος του Ευαγγελίου, παραδιδόμενος σε όλους τους ανθρώπους, επιβεβαίωσε την αλήθεια της προφητείας. 〈〈μαʹ〉.〉 «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Σϟϛ΄. ΣΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΑΓΑΘΩΝΑ. Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πλη- Πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που ειπώθηκε στον Αβραάμ, «Πληθαίνοντας θα πληθύνω.» Ο Θεός υποσχέθηκε ότι θα παρομοιάσει το σπέρμα του Αβραάμ με τα ουράνια άστρα και την άμμο της θάλασσας, φανερώνοντας ότι κάποιοι από αυτούς θα λάμψουν (όπως ήταν οι προφήτες και οι δίκαιοι, οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών, και διέπρεψαν με τα έργα τους, στους οποίους ο μεν Σωτήρας είπε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», ο δε Απόστολος: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο»), ενώ κάποιοι άλλοι θα αποδειχθούν χαμερπείς και προσκολλημένοι στα γήινα, ασταθείς και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο, οι οποίοι και θα εξευτελιστούν, καθώς θα λογιστούν ως άμμος θαλασσινή και άκαρπη.

Διότι δεν είπε απλώς, τον Ισαάκ, αλλά πρόσθεσε, τον υιό σου, τον οποίο απέκτησες παρά κάθε προσδοκία, και μπόρεσες να τον αποκτήσεις στα ίδια σου τα γηρατειά, τον αγαπητό, τον πολυπόθητό σου, τον οποίο υπερβολικά αγαπάς, τον Ισαάκ, που προσδοκάς να τον έχεις ως διάδοχο, από τον οποίο υποσχέθηκα και ότι θα αυξηθεί το σπέρμα σου, και τόσο πολύ θα αυξηθεί, ώστε να εξισωθεί με το πλήθος των άστρων και με την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας. Αυτόν, λοιπόν, πάρε, και πορεύσου στην υψηλή γη, και πρόσφερέ τον εκεί ως ολοκαύτωμα πάνω σε ένα από τα όρη που θα σου υποδείξω. Θαυμάζω, πώς μπόρεσε ο δίκαιος να αντέξει έστω και το άκουσμα αυτής της προσταγής. Διότι αυτόν ακριβώς, λέει, που σου είναι τόσο πολυπόθητος, πρόσφερέ τον σε εμένα ως ολοκαύτωμα πάνω σε ένα από τα όρη. Τι έπραξε, λοιπόν, ο δίκαιος; Δεν ταράχθηκε στον λογισμό, δεν συγχύστηκε στη διάνοια, δεν απόρησε μπροστά στο παράδοξο της προσταγής, δεν διερωτήθηκε, ούτε συλλογίστηκε μέσα του: «Τι είναι αυτό; Εκείνος που παρά κάθε προσδοκία χάρισε απόγονο, Εκείνος που από τη δική Του φιλανθρωπία ζωογόνησε τη νεκρωμένη μήτρα της Σάρρας, τώρα πια, αφού το παιδί γαλουχήθηκε, μεγάλωσε και έφτασε πλέον σε ηλικία, προστάζει να σφαγιαστεί αυτό που μου γεννήθηκε και να προσφερθεί ως ολοκαύτωμα; Εκείνος που πριν από λίγο είχε πει, "Στο πρόσωπό του θα ονομαστεί το σπέρμα σου", τώρα προστάζει τα αντίθετα; Και πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν να πραγματοποιηθούν στην πράξη όσα Εκείνος υποσχέθηκε;»

Διότι, θέλοντας να αποτυπώσει στον τόπο μέσω της ονομασίας του τη θεία επίσκεψη που συνέβη, σαν πάνω σε χάλκινη στήλη, λέει: «Και ονόμασε τον τόπο εκείνο, Ο Κύριος είδε». Θα αρκούσε βέβαια ως αμοιβή στον δίκαιο και το να πάρει πίσω ζωντανό τον Ισαάκ, και το να αξιωθεί του μεγάλου εκείνου επαίνου: «Τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό»· αλλά Εκείνος που δίνει απλόχερα και που πάντοτε ξεπερνά με τις δωρεές και τις ευεργεσίες Του τη δική μας αντίληψη, ανταμείβει πλουσιοπάροχα και τώρα την προαίρεση του δικαίου, και ως ανταπόδοση του λέει πάλι: «Και κάλεσε ο άγγελος του Κυρίου τον Αβραάμ για δεύτερη φορά από τον ουρανό, λέγοντας: Ορκίστηκα στον εαυτό μου, λέγει ο Κύριος, επειδή έπραξες αυτό το έργο, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου, σίγουρα θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου, σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει τις πόλεις των εχθρών του, και μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης, επειδή υπάκουσες στη φωνή μου». Επειδή εκπλήρωσες, λέει, την προσταγή μου, και απέδειξες στα πάντα την απόλυτη υπακοή σου, γι' αυτό άκουσε ότι «Ορκίστηκα στον εαυτό μου, λέγει ο Κύριος». Δες τη συγκατάβαση του Θεού· «Ορκίστηκα στον εαυτό μου», λέει, ώστε να έχεις τη βεβαιότητα ότι όσα έχω πει θα πραγματοποιηθούν οπωσδήποτε.

Επειδή, λοιπόν, οι άνθρωποι, όταν επισφραγίσουν με όρκο τις υποσχέσεις τους, τότε, θεωρώντας τη δέσμευση βέβαιη, νιώθουν ασφάλεια εκείνοι που έχουν λάβει την υπόσχεση· γι' αυτό και ο Δεσπότης, χρησιμοποιώντας την ανθρώπινη συνήθεια, λέει: «Ορκίστηκα στον εαυτό μου, επειδή έπραξες αυτό το έργο, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Πρόσεξέ μου τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. «Δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Και όμως, τον παίρνει πίσω ζωντανό. Μην κοιτάς την κατάληξη, αγαπητέ, αλλά μάθε το φρόνημα, με το οποίο εκπλήρωνε χωρίς δισταγμό τα προστάγματα. Διότι, όσον αφορά την προαίρεση, ο πατριάρχης έβαψε με αίμα το δεξί του χέρι, κατέβασε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού, και τέλεσε ολοκληρωμένη τη θυσία· γι' αυτό και ο Δεσπότης, σαν να είχε πραγματωθεί το έργο της θυσίας, έτσι διατυπώνει τον έπαινο του δικαίου, και λέει ότι: «Δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Εσύ μεν δεν τον λυπήθηκες εξαιτίας του δικού μου προστάγματος· εγώ όμως τον λυπήθηκα εξαιτίας της δικής σου υπακοής. Ως ανταμοιβή, λοιπόν, για την υπακοή σου αυτή, «θα σε ευλογήσω, και θα σε πληθύνω υπερβολικά». Δες την επαύξηση της ευλογίας, αντί του: «Θα πληθύνω ακόμη περισσότερο το σπέρμα σου». Διότι αυτός, που ως προς την πρόθεσή σου σφαγιάστηκε, θα αποκτήσει σπέρμα που θα εκτείνεται σε τέτοιο πλήθος, ώστε να εξισωθεί με τα άστρα και την άμμο, «και θα ευλογηθούν όλα τα έθνη μέσω του σπέρματός σου, επειδή υπάκουσες στη φωνή μου».

Και θα εκπληρώσω, λέει, τον όρκο μου, τον οποίο ορκίστηκα στον Αβραάμ τον πατέρα σου. Έπειτα τον διδάσκει και ποια είναι εκείνα που του υποσχέθηκε, και για ποια πράγματα τον διαβεβαίωσε. Και θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα αστέρια του ουρανού. Διότι αυτό ακριβώς έλεγε και στον πατριάρχη, ότι δηλαδή θα είναι τόσο πολύ το σπέρμα σου, ώστε να εξισωθεί με τα άστρα και με την άμμο. Και θα δώσω, λέει, στο σπέρμα σου όλη αυτή τη γη, και μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης. Και για τον λόγο αυτόν, τις υποσχέσεις που δόθηκαν σε εκείνον θα τις εκπληρώσω σε εσένα, επειδή ο Αβραάμ ο πατέρας σου υπάκουσε στη φωνή μου και φύλαξε τα προστάγματά μου, και τα δικαιώματά μου, και τους νόμους μου. Δες τη σοφία του Θεού, πώς διεγείρει τη διάνοια του δικαίου, τον κάνει πιο πρόθυμο και τον προετοιμάζει να γίνει μιμητής του ίδιου του του πατέρα. Διότι, αν εκείνος, λέει, επειδή υπάκουσε στη φωνή μου αξιώθηκε αυτής της υπόσχεσης, και εξαιτίας της δικής του αρετής πρόκειται να εκπληρώσω αυτά σε εσένα που γεννήθηκες από αυτόν· εάν και εσύ ο ίδιος γίνεις ζηλωτής του και βαδίσεις στον δικό του δρόμο, αναλογίσου πόση εύνοια θα απολαύσεις από εμένα, και πόσης πρόνοιας θα αξιωθείς. Διότι εκείνος που πρόκειται να ευεργετηθεί εξαιτίας της αρετής ενός άλλου, εάν γίνει και ο ίδιος ενάρετος, θα αξιωθεί πολύ μεγαλύτερης φροντίδας.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Διότι ο Θεός, όταν έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε σε κανέναν ανώτερο να ορκιστεί, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αληθινά, πλούσια θα σε ευλογήσω και υπερβολικά θα σε πληθύνω». Και έτσι, αφού έδειξε μακροθυμία, επέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης.

Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς βεβαίωση. Αφού έλεγξε γενναία τους Εβραίους και τους φόβισε αρκετά, πρώτον μεν τους παρηγορεί με εγκώμια, δεύτερον δε, το οποίο είναι και ισχυρότερο, με τη διαβεβαίωση ότι οπωσδήποτε θα επιτύχουν τα ελπιζόμενα. Και την παρηγοριά δεν την αντλεί από τα παρόντα, αλλά πάλι από τα παρελθόντα· γεγονός που τους έπειθε περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς στην τιμωρία τούς φοβίζει περισσότερο μέσω των παρελθόντων, έτσι και στα έπαθλα τούς ενθαρρύνει μέσω αυτών, καταδεικνύοντας τη συνήθεια του Θεού· η οποία είναι να μην πραγματοποιεί γρήγορα τις υποσχέσεις Του, αλλά έπειτα από μακρύ χρόνο. Και το πράττει αυτό, αφενός παρουσιάζοντας το μέγιστο τεκμήριο της δυνάμεώς Του, και αφετέρου οδηγώντας εμάς στην πίστη, προκειμένου όσοι ζουν σε θλίψη και δεν λαμβάνουν τις υποσχέσεις ούτε τις αμοιβές, να μην απελπίζονται μπροστά στους κόπους. Και παραλείποντας όλους τους άλλους, αν και είχε πολλούς να αναφέρει, έφερε ως παράδειγμα τον Αβραάμ, τόσο λόγω του αξιώματος του προσώπου του, όσο και επειδή σε αυτόν συνέβη κατεξοχήν αυτό. Μολονότι στο τέλος της επιστολής λέει ότι όλοι αυτοί, αν και είδαν τις υποσχέσεις από μακριά και τις χαιρέτησαν, δεν έλαβαν την εκπλήρωσή τους, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς. Διότι, λέει, όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αληθώς θα σε ευλογήσω αφθόνως και θα σε πληθύνω τα μέγιστα».

Ας γίνει κοινή, λέει, η φιλοξενία, από κοινού ας τρυγήσουμε και τον καρπό της. Είναι θησαυρός, λέει· ας τον μοιραστούμε μαζί· εγώ τον μόσχο, εσύ το αλεύρι. Θυσίασε τον μόσχο, και έλαβε τον Ισαάκ· ζύμωσε το αλεύρι, και έγινε το σπέρμα της σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας.

Μέσα από αυτά διδάσκει τον διαρκή και μόνιμο χαρακτήρα των υποσχέσεων που δόθηκαν στον Αβραάμ. Διότι ο λόγος δεν είναι, όπως υπέθεσαν κάποιοι, υπερβολικός, αλλά αληθινός και θεϊκός. Υποσχέθηκε δε ο Θεός των όλων ότι στο σπέρμα του θα ευλογήσει όλα τα έθνη· και σπέρμα του είναι ο Δεσπότης Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος κατέχει αιώνια την εξουσία και άφθαρτη τη βασιλεία. Αυτό υποδηλώνει και η μνεία των χιλίων γενεών. Διότι ο λόγος δεν φανερώνει απλώς έναν αριθμό ετών, αλλά υπαινίσσεται το διαρκές και αιώνιο πλήθος των γενεών, ή και λόγω της αναγωγής προς τη μονάδα, όπως και στο χωρίο: «Χιλιάδες αυτών που ευημερούν»· και πάλι: «Αγαθός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου». Τον οποίο συνήψε με τον Αβραάμ· και τον όρκο του προς τον Ισαάκ. Και τον καθόρισε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα, και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη. Αυτόν τον όρκο μνημόνευσε και ο θεσπέσιος Μωυσής. Διότι αναφέρει ότι είπε ο Θεός στον Αβραάμ: «Ορκίστηκα στον εαυτό μου· πράγματι θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω σε μέγιστο βαθμό το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού»· και: «Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αυτόν τον όρκο υπενθυμίζει και στον Ισαάκ, και επιβεβαιώνει τις συμφωνίες και προς τον Ιακώβ.

Και πράγματι εκπληρώνει αυτές τις υποσχέσεις, αφενός ελευθερώνοντας τους απογόνους τους από τη δουλεία των Αιγυπτίων μέσω του Μωυσή, και αφετέρου παραδίδοντας την υποσχεθείσα γη μέσω του Ιησού του Ναυή, ενώ το πλήρωμα της επαγγελίας το ολοκλήρωσε μέσω του Δεσπότου Χριστού. Λέγοντας: «Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως σχοίνισμα της κληρονομιάς σας». Ονόμασε «σχοίνισμα» την κυριότητα της γης· διότι είναι ίδιον εκείνων που κατέχουν κάτι να υποβάλλουν τη γη σε μέτρηση. «Όταν αυτοί ήταν λιγοστοί στον αριθμό, ελάχιστοι, και πάροικοι σε αυτήν». Αυτά, λέει, τα υποσχέθηκε στους πατέρες όταν ήταν λίγοι και πολύ εύκολο να μετρηθούν. Μέσω αυτού φανερώνει τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να παραχωρήσει την κυριότητα τόσο μεγάλης γης σε αυτούς που ήταν τόσο λίγοι. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ και στους δικούς του ότι, αντί να είναι λίγοι, θα πληθύνονταν σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και ότι μέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· και αντί να παροικούν τότε στη γη Χαναάν, θα τους καθιστούσε κυρίους της γης. Πράγματα τα οποία συνέβησαν και τα δύο στους απογόνους τους, οι οποίοι αυξήθηκαν σε πλήθος σαν την άμμο. Μέσω δε του σπέρματός του, στο οποίο ευλογήθηκαν τα έθνη, έγιναν και αυτά στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού. Διότι σε αυτούς έχει ειπωθεί: «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής». Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό.

Προσκολλήθηκε πάνω του η Αιγυπτία· με βλαβερά λόγια προσπαθούσε να αποπλανήσει τον δίκαιο, λέγοντας: Κοιμήσου μαζί μου, και θα σου προσφέρω τιμές και δώρα· οι δικοί μου υπηρέτες ας τεθούν υπό την εξουσία σου· θα σε γεμίσω με ποικίλα πλούτη, θα παραδώσω στα χέρια σου ολόκληρο τον οίκο μου, και εγώ η ίδια θα γίνω δούλη σου· αρκεί μόνο να με υπακούσεις, Ιωσήφ, δείξε συγκατάβαση στο τραύμα μου, σβήσε τη φλόγα που καίει μέσα μου, δρόσισε την καρδιά μου που μαραζώνει από το πάθος, δείξε συγκατάβαση στη δυστυχισμένη μου ψυχή. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Ω γυναίκα, ποτέ μου δεν υπήρξα πραγματικά δούλος· εξαιτίας φθόνου και βασκανίας οδηγήθηκα εδώ στη δουλεία. Δεν θα μολύνεις τη σωφροσύνη μου, δεν θα λεηλατήσεις την ευγένειά μου· δεν πρόκειται να προδώσω το φρόνημά μου, δεν ρίχνω τον εαυτό μου στο στόμα του θανάτου, δεν καταστρέφω την αξιοπρέπεια των προγόνων μου. Είμαι απόγονος του Αβραάμ, ο οποίος συνομιλούσε με τον Θεό με παρρησία, και προς τον οποίο ο Θεός συνομιλώντας μαζί του είπε: Αληθινά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στο χείλος της θάλασσας.

Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που χαλιναγώγησε με την άμμο την τεράστια και κοσμοχωρητική και αξιοθαύμαστη στο θέαμα θάλασσα. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που με τα άχραντα και αχειροποίητα χέρια Του έπλασε τον πρώτο ανάμεσα στους ανθρώπους άνθρωπο, τον Αδάμ. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που είπε στον Αβραάμ: «Πράγματι, ευλογώντας θα σε ευλογήσω, και πληθαίνοντας θα σε πληθύνω». Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που παλαιότερα μέσω του Μωυσή γλίτωσε τον ισραηλιτικό λαό από την αιγυπτιακή δουλεία, και θανάτωσε στη θάλασσα τον Φαραώ άνακτα. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που από γενιά σε γενιά εμφανιζόταν στους Πατέρες και στους προφήτες, και σε όλους όσους έχουν κληθεί σύμφωνα με την πρόθεσή Του. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε Εκείνος που από σπλάχνα ελέους έγινε άνθρωπος για χάρη του ανθρώπου. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε ο μόνος άγιος ανάμεσα στους αγίους, και μόνος ένδοξος ανάμεσα στους δεδοξασμένους, και ο μόνος Ύψιστος σε όλη τη γη. Χαίρε, διά της οποίας μας φανερώθηκε ο μόνος απαθής, και μόνος συμπαθής, και μόνος αψευδής, και ο μόνος εκ του μόνου Θεού Μονογενής Υιός και Θεός. Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας γεννιέται για εμάς ο αυθύπαρκτος, και βλασταίνει ο αυτοφυής, και αυξάνεται ο τέλειος. Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας αποκτά σώμα για εμάς ο ασώματος, και λαμβάνει αρχή ο άναρχος, και χωράται ο αχώρητος. Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας ζωοποιείται ο αυτόζωος, και λαμβάνει ποσότητα ο άποσος, και σαρκώνεται ο άσαρκος.

«Ο Κύριος μας θυμήθηκε», δηλαδή την υπόσχεση προς τους πατέρες· «Μας ευλόγησε, τους μικρούς μαζί με τους μεγάλους», μικρούς όχι ως προς την ηλικία, αλλά και αυτούς που θεωρούνταν καταφρονεμένοι, και μας πλήθυνε, όπως υποσχέθηκε, «όπως τα άστρα του ουρανού και την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας». «Είθε ο Κύριος να προσθέσει ευλογίες σε εμάς και στους γιους μας», δηλαδή, άφθονη αύξηση του λαού μέσω της ευλογίας του Κυρίου και πάρα πολλών κληρονόμων. Διότι στο έθνος εκείνο υπήρχε ασύγκριτος πόθος για πολυτεκνία. Βρίσκουμε, πράγματι, πάρα πολλούς στις παλαιές ιστορίες, ότι ορισμένοι έφτασαν να γίνουν πατέρες μέχρι και εβδομήντα γιων, όπως ο Γεδεών και ο βασιλιάς Αχαάβ και πάρα πολλοί άλλοι· όμως το πλήθος τόσων πολλών τέκνων δεν γεννιόταν από μία, αλλά από πολλές γυναίκες, σαν κοπάδια πολλών χοίρων που βόσκουν. «Είστε ευλογημένοι από τον Κύριο που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη». Ίσως καυχιούνταν ότι, περισσότερο από όλα τα έθνη, εμείς είμαστε επαινετοί «στον Κύριο που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη». Δεν πέρασε όμως πολύς καιρός και οι ίδιοι θυσίαζαν στα είδωλα τους γιους και τις θυγατέρες τους. «Ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο», ως αναμάρτητος τόπος, αν και Αυτός γεμίζει τα πάντα παντού όντας απερίγραπτος, «ενώ τη γη την έδωσε στους γιους των ανθρώπων», από την οποία προήλθαν, την οποία και μολύνουν με αίματα και αμαρτίες και στην οποία επιστρέφουν όταν πεθαίνουν. «

Βεβαιότατα θα σε ευλογήσω, και θα πληθύνω τους απογόνους σου σαν τα άστρα του ουρανού, και σαν την άμμο που βρίσκεται στο χείλος της θάλασσας».

Διότι, τι το άξιο θα μπορούσε κανείς να επιδείξει μέσω έργων, μετά από τη στειρότητα και την παρακμή, δύο καταστάσεις που είχαν ξηράνει τις πηγές της αναπαραγωγής και είχαν τυφλώσει τους οφθαλμούς της τεκνογονίας; Τι το άξιο, λοιπόν, θα μπορούσε να πράξει κανείς, ώστε μετά από τέτοια νέκρωση της φύσης να αναδειχθεί πατέρας παιδιού και να βλαστήσει απόγονος από την κοιλιά; Και τι το απολύτως άξιο θα μπορούσε να προσφέρει κανείς για να πληθύνει το σπέρμα του σαν την άμμο της θάλασσας, για να ευλογηθούν τα έθνη στο σπέρμα του, για να προέλθει από εκεί ο ίδιος ο Χριστός, ο κοινός Σωτήρας; Βλέπεις ότι δεν έχει απολύτως τίποτα, ούτε καν ίχνος έργων, απέναντι σε τόσο μεγάλες δωρεές του Θεού. Από πού λοιπόν αξιώθηκε αυτά; Μόνο από την πίστη· διότι «επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό», λέει η Γραφή, «και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Επίστευσε και δικαιώθηκε από τον Θεό ώστε να επιτύχει τόσα και τέτοιου μεγέθους αγαθά. Ώ πίστη, που καθιστάς δευτερεύουσα κάθε πράξη του νόμου! Πράττοντάς την ο Αβραάμ είχε κάποιο μικρό καύχημα, αλλά μόνο απέναντι σε όσους υπάγονταν στον ίδιο νόμο με αυτόν. Προβάλλοντας όμως την πίστη, έγινε αμέσως πατέρας όλων, και δικαιώθηκε ώστε να απολαύσει εκείνα τα αναρίθμητα αγαθά. Ως επακόλουθο δε συμπέρασμα, προκύπτει και η λύση από τα προλεχθέντα: πώς δηλαδή αυτός μεν λέει ότι ο Αβραάμ δικαιώθηκε από την πίστη, ενώ ο θείος Ιάκωβος λέει από τα έργα λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας δεν δικαιώθηκε από τα έργα, όταν προσέφερε τον γιο του» και τα εξής;

Γιατί πρόσταξε ο Θεός να καταμετρηθεί ο λαός; Για να αποδείξει την αλήθεια της υπόσχεσής του. Διότι, δίνοντας υπόσχεση στον Αβραάμ, είπε: «Θα πληθύνω πάρα πολύ το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας». Έδειξε, λοιπόν, την αλήθεια της υπόσχεσης· διότι από τους εβδομήντα πέντε που είχαν κατέβει στην Αίγυπτο, καταμετρήθηκαν εξακόσιες τρεις χιλιάδες εξακόσιοι πενήντα άνδρες ικανοί να πολεμήσουν, έχοντας εξαιρέσει την προχωρημένη και την ανήλικη ηλικία, καθώς επίσης το γυναικείο φύλο και τη φυλή του Λευί. Διδάσκοντας αυτή του τη δύναμη ο Θεός, είπε και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Κοιτάξτε προς τον Αβραάμ τον πατέρα σας και προς τη Σάρρα που σας γέννησε, διότι ήταν ένας, και τον κάλεσα και τον πλήθυνα».

Ποια διαθήκη λοιπόν θυμήθηκε, και ποιον όρκο που δόθηκε προς τον Αβραάμ; Προφανώς εκείνον: «Ευλογώντας θα σε ευλογήσω, και πληθαίνοντας θα σε πληθύνω». Διότι πράγματι πληθύνθηκε τώρα ο Αβραάμ, καθώς όλα τα έθνη υιοθετήθηκαν από αυτόν μέσω της πίστεως· διότι όπως εκείνος πίστεψε, έτσι και αυτά μέσω της πίστεως του έγιναν οικεία· και μας ελευθέρωσε από τους εχθρούς άφοβα· διότι πολλές φορές κάποιοι ελευθερώνουν μεν, αλλά με φόβο και πολλούς αγώνες και πόλεμο· ο Χριστός όμως, χωρίς να κοπιάσουμε εμείς καθόλου, σταυρώθηκε για εμάς· και έτσι μας ελευθέρωσε άφοβα, δηλαδή ακινδύνως. Και γιατί μας ελευθέρωσε; Άραγε για να ζούμε με απολαύσεις;

Βίος του εν αγίοις πατρός ημών Παχωμίου. 1. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, η πηγή της σοφίας, το αληθινό φως της επιγνώσεως, ο Λόγος του Θεού που έκτισε τα πάντα, γνωρίζοντας ότι η δική μας φύση ρέπει πάντοτε προς τα ολισθηρά βάραθρα των αμαρτημάτων, και αποδεικνύοντας τους πολλούς οικτιρμούς της φιλανθρωπίας Του απέναντί μας, στο τέλος της ευαρέσκειας του Αβραάμ προς Αυτόν, η οποία έλαβε χώρα με την προσφορά του μονογενούς του υιού ως ολοκαυτώματος, ορκίστηκε στον εαυτό Του λέγοντας: «Αληθινά θα σε ευλογήσω πλούσια και θα πληθύνω το σπέρμα σου τόσο στο πλήθος, όσο τα άστρα του ουρανού»· και πάλι: «Στο σπέρμα σου», λέει, «θα ευλογηθούν όλα τα έθνη που βρίσκονται πάνω στη γη», επειδή γνώριζε ως Θεός ότι από εκεί επρόκειτο να βλαστήσει για εμάς το μυστήριο της κατά σάρκα οικονομίας του Χριστού.

Βίος του οσίου πατρός ημών Παχωμίου του Μεγάλου. 1. Ο λόγος του Υιού του Θεού, ο οποίος έκτισε τα πάντα, αποδείχθηκε αληθινός, αυτός που δόθηκε στον πατέρα μας Αβραάμ στο τέλος της ευαρέσκειάς του προς Αυτόν, δηλαδή της προσφοράς ως ολοκαυτώματος του μονογενούς του υιού, όταν ο Κύριος είπε: «Πραγματικά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα και θα πληθύνω τους απογόνους σου σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος» και πάλι: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Διότι αυτός ο Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού, αφού μετά τον Μωυσή τον θεράποντά του και τους άλλους προφήτες φανερώθηκε ως άνθρωπος και προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, εκπλήρωσε την υπόσχεση της ευλογίας προς όλα τα έθνη, λέγοντας στους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και καθώς το ευαγγέλιο αυξανόταν σε όλη τη γη, κατά παραχώρηση του Θεού για τη δοκιμασία της πίστεώς τους, ειδωλολάτρες βασιλείς κίνησαν παντού μεγάλο διωγμό εναντίον των χριστιανών. Και αφού πολλοί μάρτυρες αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου μέσα από πολλά και ποικίλα βασανιστήρια και στεφανώθηκαν μαζί με τον Πέτρο τον αρχιεπίσκοπο Αλεξανδρείας, η πίστη του Χριστού υπεραυξανόταν και κραταιωνόταν σε κάθε χώρα και νησί σε όλες τις εκκλησίες.