Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:18

Στους Ιουδαίους, δε, με αυτόν τον τρόπο κέρδιζε την εύνοια, επειδή παρουσίαζε τους πατέρες τους ως φίλους του Θεού, αναδείκνυε τον νόμο ως άγιο και ιερότατο, και υποστήριζε ότι αυτοί λαμβάνουν την πρώτη θέση ενώπιον του Θεού, εφόσον βέβαια τηρούν τα μυστήρια του ίδιου του νόμου, και με το να μην αρνείται ότι η υπόσχεση προς τον Αβραάμ έχει εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Χριστού. Διότι ο Θεός υποσχέθηκε να δώσει ως κληρονομιά όλα τα έθνη στο σπέρμα του Αβραάμ, και σύμφωνα με όσα είπε προς τον Δαβίδ: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου»· και πάλι μέσω του προφήτη Ησαΐα, ότι «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και το όνομα αυτού θα κληθεί Εμμανουήλ».

Ιδού, ένας κριός είναι δεμένος στον θάμνο του σαβέκ. Πάρε τον και πρόσφερέ τον ως θυσία αντί για τον Ισαάκ, λέγει, για να βεβαιωθείς ότι εγώ αποδέχθηκα τη δική σου θυσία, τη θερμή σου προαίρεση. Θαύμασαν οι Άγγελοι, οι αρχές και οι εξουσίες, οι θρόνοι, οι κυριότητες και όλες οι στρατιές· έμειναν εκστατικοί οι ουρανοί, ο ήλιος και η σελήνη, και οι χοροί των αστέρων μπροστά στο παράδοξο θέαμα. Ο δε Θεός αρκέστηκε μόνο στην προαίρεση του πιστότατου και όσιου Αβραάμ· και του είπε: Θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου πάνω στη γη, όπως τα άστρα του ουρανού, επειδή υπάκουσες πρόθυμα στη φωνή μου και έσπευσες να εκπληρώσεις το πρόσταγμά μου.

Είδες τη θαυματουργική δύναμη της ιερωσύνης; Είδες τον πρώτο ιερέα, τον Άβελ, κατά την πρώτη κτίση, πώς κατέβασε πυρ από τον ουρανό επί της γης μέσω της άμωμης ολοκαρπώσεώς του; Είδες τον Νώε, τον σεμνό ιερέα, κατά τη δεύτερη κτίση, πώς ο Θεός συνήψε διαθήκη μαζί του; Αυτής αξιώθηκε να μετάσχει και ο Αβραάμ, και να προσφέρει στον Θεό τον αγαπητό Ισαάκ, και να ιερουργήσει τα ίδια του τα σπλάχνα. Εκεί ο Θεός του δεικνύει ένα μέγα θαύμα, τη γέννηση του Χριστού, στο φυτό σαβέκ, την αστραπιαία αύξηση και την πράξη της ευλογίας, με την οποία αυτός ευλόγησε: διότι στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Αυτής καταξιώθηκε και ο θείος Μωυσής, όταν ανέβηκε στο όρος Σινά προς τον Θεό και έλαβε τον νόμο. Γι' αυτό και δοξάστηκε το πρόσωπό του, ώστε να φαίνεται πιο λαμπρό και από τον ήλιο. Ομοίως και ο Ααρών καταξιώθηκε αυτής, γινόμενος πρεσβευτής προς τον Θεό για τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του. Ομοίως και ο Φινεές, μέσω αυτής της πάνσεμνης ιερωσύνης, απέτρεψε τον θάνατο από τον λαό εκείνο. Και ο Ηλίας πάλι, αφού ενδύθηκε αυτήν, εισακούστηκε μέσω του πυρός, και κατέσφαξε τους ιερείς της αισχύνης με μάχαιρα.

Προηγούνταν, λοιπόν, του πλήθους που άνθιζε σαν το χορτάρι ο προαναφερθείς καρπός του, ο οποίος είναι πολύ ανώτερος και καλύτερος από το χορτάρι της γης· γι' αυτό και προτάσσεται το: «Θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του»· μετά δε τον εξαιρετικό καρπό, δηλαδή εκείνους που καρποφορούν μέσα στην Εκκλησία, απαριθμεί τα υπόλοιπα πλήθη με το: «Και θα ανθίσουν μέσα από την πόλη σαν το χορτάρι της γης». Έπειτα, επιπλέον αυτών λέγεται: «Το όνομά του θα υπάρχει στους αιώνες». Εφόσον δε το όνομα του Χριστού παραμένει και διαιωνίζεται, είναι φυσικό επακόλουθο να συμπαρεκτείνεται και το όνομα των Χριστιανών. Αυτό δε το όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, υπήρχε και πριν από τη σύσταση του κόσμου· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του». Και πιο πάνω αναφερόταν ότι παραμένει μαζί με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών. Το ότι δε αυτά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν σε θνητή φύση, το έχουμε ήδη αποδείξει προηγουμένως. Μετά από αυτά αναφέρεται: «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλα τα έθνη της γης». Δίπλα σε αυτά θα παραθέσεις τον χρησμό που ειπώθηκε προς τον Αβραάμ: «Και θα ευλογηθούν στο σπέρμα σου όλα τα έθνη της γης». Και δες πώς η υπόσχεση προς τον Αβραάμ διαφυλασσόταν μέσα στους χρόνους, ανανεούμενη μέσω του κάθε προφήτη.

Διότι πρώτα στον Αβραάμ είχε ειπωθεί το εξής: «Θα ευλογηθούν μέσω του σπέρματός σου όλα τα έθνη της γης»· μετά δε από αυτά, ο Ιακώβ, προφητεύοντας περί του Χριστού, έχει καταγραφεί να λέει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, έως ότου έλθει εκείνο που έχει αποταμιευθεί· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και στους μετέπειτα χρόνους πάλι έχει ειπωθεί μέσω του Βαλαάμ: «Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Αλλά και ο Μωυσής έκανε μνεία των εθνών σε μεγάλη ωδή, λέγοντας: «Ευφρανθείτε, έθνη, ο λαός του· και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού». Έτσι λοιπόν και εδώ, όσα προφητεύθηκαν στον Αβραάμ μέσω του θείου χρησμού, το λόγιο τα επαναλαμβάνει, διδάσκοντας ότι δεν πρόκειται να εκπληρωθούν με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω του Χριστού, λέγοντας: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης». Έπειτα, στη συνέχεια λέει: «Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και πώς θα τον μακαρίσουν όλα τα έθνη; Φανερώνοντας, μέσω της μακαριότητας που υπάρχει σε αυτά, τη χάρη που προέρχεται από αυτόν. «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια έργα». Τα έθνη, καθώς ευλογούνται στο πρόσωπο εκείνου που προφητεύεται, σύμφωνα με τον λόγο που ανέφερε: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη», αυξάνονται με την κατά Θεόν αύξηση, πληθύνονται και κατακυριεύουν τη γη.

Παλαιότερα, αφού υποσχέθηκε στον Αβραάμ ότι μέσω του σπέρματός του θα ευλογηθούν τα έθνη, επιβεβαίωσε την αλήθεια των λόγων Του με την έκβαση των γεγονότων· και το έλεος που υποσχέθηκε με όρκο ότι θα προσφέρει, αυτό απέδειξε ότι πραγματοποιήθηκε. Αυτά μοιάζουν απόλυτα με τις προφητείες του Ησαΐα, μέσω του οποίου ο Πατέρας είπε προς τον Μονογενή: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις εσύ σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Διότι, επειδή ο Θεός των όλων υποσχέθηκε στους θαυμαστούς πατριάρχες και στον Δαβίδ ότι από το σπέρμα τους θα αναδείξει κατά σάρκα τον Χριστό, και ότι δι' Αυτού θα προσφέρει σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους, ονόμασε διαθήκη την υπόσχεση που είχε δοθεί προς τους πατέρες. Ως γένος Του δε ονόμασε τον Ισραήλ· επειδή από τους Ιουδαίους προέρχεται κατά σάρκα ο Χριστός. Επομένως, «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους», δηλαδή, ώστε να εκπληρώσεις τις συμφωνίες που είχαν γίνει με τους Ιουδαίους· αλλά «ως φως» όχι πλέον των Ιουδαίων, αλλά των εθνών· διότι τα μεν έθνη μέσω της πίστεως μετείχαν στη σωτηρία, ενώ οι Ιουδαίοι αγάπησαν το σκοτάδι της απιστίας. Αυτό είπε και εδώ ο Δαβίδ: Ενθυμήθηκε το έλεός Του προς τον Ιακώβ, δηλαδή προς τον Ισραήλ, τουτέστιν εκπλήρωσε τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί σε εκείνους και τις έκανε πράξη· γι' αυτό «είδαν όλα τα πέρατα της γης το Σωτήριο του Θεού μας».

Επειδή και εκείνος, όντας κατά κάποιον τρόπο αλλοεθνής και ξένος προς την ευσέβεια την οποία αργότερα υιοθέτησε, λέγεται ότι μετέστη και μεταστράφηκε από την πατρική του δεισιδαιμονία, εγκαταλείποντας τον οίκο, τη συγγένεια, τα πατροπαράδοτα έθιμα και τον τρόπο ζωής με τον οποίο είχε γεννηθεί και ανατραφεί, και ότι ακολούθησε τον Θεό, ο οποίος του έδωσε και τους καταγεγραμμένους χρησμούς. Εάν, λοιπόν, ο Μωυσής, ο οποίος έζησε μετά τον Αβραάμ και καθίδρυσε ένα είδος πολιτεύματος για το έθνος των Ιουδαίων μέσω της νομοθεσίας που θέσπισε ο ίδιος, είχε νομοθετήσει τέτοια πράγματα, όπως εκείνα που είχαν κατορθωθεί από τους θεοφιλείς πριν από αυτόν, και τα οποία ήταν δυνατόν να εφαρμοστούν από όλα τα έθνη, ώστε να μπορούν, σύμφωνα με τη διαταγή του Μωυσή, «όλες οι φυλές της γης» και «όλα τα έθνη» να γίνουν θεοσεβή· τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα λόγια προανήγγειλαν πως, μέσω της μωσαϊκής νομοθεσίας, εκείνοι από όλα τα έθνη που θα γίνονταν θεοσεβείς και θα ζήλωναν τον ιουδαϊσμό, προσερχόμενοι σε αυτούς σύμφωνα με τον νόμο, θα ευλογούνταν με την ευλογία του Αβραάμ. Θα έπρεπε, συνεπώς, και εμείς να τηρούμε όσα είχε διατάξει ο Μωυσής. Επειδή όμως το πολίτευμα του Μωυσή δεν ήταν κατάλληλο για τα υπόλοιπα έθνη, παρά μόνο για τους Ιουδαίους, και μάλιστα όχι για όλους ανεξαιρέτως, αλλά για όσους διέμεναν στη γη της Ιουδαίας, έπρεπε εξάπαντος να υπάρξει ένας άλλος τρόπος, πέραν από τον νόμο του Μωυσή, σύμφωνα με τον οποίο τα έθνη όλης της οικουμένης, ζώντας όμοια με τον Αβραάμ, θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην ίδια με αυτόν ευλογία.

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Και πρόσεξέ μου τον ευαγγελιστή, πώς κηρύττει διπλό τον Χριστό· διότι με το να λέει: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», φανερώνει την υψηλή φύση της θεότητας, ενώ με το να λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», υποδηλώνει την ουσία της ανθρωπότητας, το ευλογημένο σπέρμα με το οποίο ευλογήθηκε ο ευλογημένος Αβραάμ, δηλαδή ότι στο σπέρμα του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι λέει: «Ευλογημένη η ερχόμενη βασιλεία του πατρός ημών Δαβίδ». Ας αναλάβουμε πάλι τον προηγούμενο λόγο και ας τον στύψουμε σαν προφητικό μαστό· διότι έχει ακόμη τα αγαθά του γάλακτος και της θεωρίας. Διότι λέει: «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ». Και για ποιον λόγο λέει «θύγατερ Σιών» και όχι Σιών, και «θύγατερ Ιερουσαλήμ» και όχι Ιερουσαλήμ;

Διότι, θέλοντας να αποτυπώσει στον τόπο μέσω της ονομασίας του τη θεία επίσκεψη που συνέβη, σαν πάνω σε χάλκινη στήλη, λέει: «Και ονόμασε τον τόπο εκείνο, Ο Κύριος είδε». Θα αρκούσε βέβαια ως αμοιβή στον δίκαιο και το να πάρει πίσω ζωντανό τον Ισαάκ, και το να αξιωθεί του μεγάλου εκείνου επαίνου: «Τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό»· αλλά Εκείνος που δίνει απλόχερα και που πάντοτε ξεπερνά με τις δωρεές και τις ευεργεσίες Του τη δική μας αντίληψη, ανταμείβει πλουσιοπάροχα και τώρα την προαίρεση του δικαίου, και ως ανταπόδοση του λέει πάλι: «Και κάλεσε ο άγγελος του Κυρίου τον Αβραάμ για δεύτερη φορά από τον ουρανό, λέγοντας: Ορκίστηκα στον εαυτό μου, λέγει ο Κύριος, επειδή έπραξες αυτό το έργο, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου, σίγουρα θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου, σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει τις πόλεις των εχθρών του, και μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης, επειδή υπάκουσες στη φωνή μου». Επειδή εκπλήρωσες, λέει, την προσταγή μου, και απέδειξες στα πάντα την απόλυτη υπακοή σου, γι' αυτό άκουσε ότι «Ορκίστηκα στον εαυτό μου, λέγει ο Κύριος». Δες τη συγκατάβαση του Θεού· «Ορκίστηκα στον εαυτό μου», λέει, ώστε να έχεις τη βεβαιότητα ότι όσα έχω πει θα πραγματοποιηθούν οπωσδήποτε.

Επειδή, λοιπόν, οι άνθρωποι, όταν επισφραγίσουν με όρκο τις υποσχέσεις τους, τότε, θεωρώντας τη δέσμευση βέβαιη, νιώθουν ασφάλεια εκείνοι που έχουν λάβει την υπόσχεση· γι' αυτό και ο Δεσπότης, χρησιμοποιώντας την ανθρώπινη συνήθεια, λέει: «Ορκίστηκα στον εαυτό μου, επειδή έπραξες αυτό το έργο, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Πρόσεξέ μου τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. «Δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Και όμως, τον παίρνει πίσω ζωντανό. Μην κοιτάς την κατάληξη, αγαπητέ, αλλά μάθε το φρόνημα, με το οποίο εκπλήρωνε χωρίς δισταγμό τα προστάγματα. Διότι, όσον αφορά την προαίρεση, ο πατριάρχης έβαψε με αίμα το δεξί του χέρι, κατέβασε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού, και τέλεσε ολοκληρωμένη τη θυσία· γι' αυτό και ο Δεσπότης, σαν να είχε πραγματωθεί το έργο της θυσίας, έτσι διατυπώνει τον έπαινο του δικαίου, και λέει ότι: «Δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Εσύ μεν δεν τον λυπήθηκες εξαιτίας του δικού μου προστάγματος· εγώ όμως τον λυπήθηκα εξαιτίας της δικής σου υπακοής. Ως ανταμοιβή, λοιπόν, για την υπακοή σου αυτή, «θα σε ευλογήσω, και θα σε πληθύνω υπερβολικά». Δες την επαύξηση της ευλογίας, αντί του: «Θα πληθύνω ακόμη περισσότερο το σπέρμα σου». Διότι αυτός, που ως προς την πρόθεσή σου σφαγιάστηκε, θα αποκτήσει σπέρμα που θα εκτείνεται σε τέτοιο πλήθος, ώστε να εξισωθεί με τα άστρα και την άμμο, «και θα ευλογηθούν όλα τα έθνη μέσω του σπέρματός σου, επειδή υπάκουσες στη φωνή μου».

δʹ. Όπως λοιπόν, πεθαίνοντας, ελευθέρωσε από τον θάνατο εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν, έτσι και, αφού δέχθηκε ο ίδιος την κατάρα, τους απάλλαξε από την κατάρα. Ώστε να έλθει στα έθνη η ευλογία του Αβραάμ. Με ποιον τρόπο στα έθνη; «Στο σπέρμα σου», λέγει, «θα ευλογηθούν όλα τα έθνη», δηλαδή εν Χριστώ. Εάν δε αυτό λεγόταν για τους Ιουδαίους, πώς θα ήταν λογικό εκείνοι που ήσαν υπόδικοι στην κατάρα εξαιτίας της παράβασης, να γίνουν οι ίδιοι αίτιοι ευλογίας για άλλους; Διότι κανένας από όσους βρίσκονται υπό κατάρα δεν μεταδίδει σε άλλον ευλογία την οποία ο ίδιος στερείται. Επομένως, είναι φανερό ότι τα πάντα έχουν λεχθεί για τον Χριστό· διότι αυτός ήταν το σπέρμα του Αβραάμ, και μέσω αυτού έχουν ευλογηθεί τα έθνη, και έτσι έρχεται η επαγγελία του Πνεύματος. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας έλεγε: «Για να λάβουν την επαγγελία του Πνεύματος διά της πίστεως». Επειδή δηλαδή δεν ήταν δυνατόν να έλθει η χάρη του Πνεύματος σε άνθρωπο αχάριστο και παραβάτη, πρώτα ευλογούνται με την αφαίρεση της κατάρας· έπειτα, αφού δικαιωθούν διά της πίστεως, ελκύουν τη χάρη του Πνεύματος. Ώστε, ο μεν σταυρός έλυσε την κατάρα· η δε πίστη εισήγαγε τη δικαιοσύνη· και η δικαιοσύνη είλκυσε τη χάρη του Πνεύματος.

Και μαζί με αυτό αποδεικνύει και το εξής, ότι δηλαδή οι προερχόμενοι από τα έθνη οφείλουν περισσότερα στον Θεό. Εφόσον λοιπόν οφείλουν περισσότερα, είναι δίκαιο να ανέχονται τους ασθενείς στην πίστη που προέρχονται από τους Ιουδαίους. Διότι, επειδή ήλεγξε εκείνους με σφοδρότητα, για να μην προκαλέσει έπαρση σε τούτους, καταστέλλει πάλι την αλαζονεία τους, αποδεικνύοντας ότι στους μεν πρώτους τα αγαθά δίνονται εξαιτίας των επαγγελιών προς τους πατέρες, ενώ στους προερχόμενους από τα έθνη δίνονται μόνο από έλεος και φιλανθρωπία· γι' αυτό και έλεγε: «Τα δε έθνη να δοξάσουν τον Θεό για το έλεός Του». Για να γίνει όμως σαφέστερο αυτό που λέγεται, άκουσε πάλι τα ίδια τα λόγια, ώστε να μάθεις τι σημαίνει το ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να επιβεβαιώσει τις επαγγελίες των πατέρων. Τι άραγε σημαίνει αυτό που ειπώθηκε; Είχε δοθεί επαγγελία στον Αβραάμ που έλεγε: «Σε εσένα θα δώσω τη γη και στο σπέρμα σου», και, «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη».

Δ΄. Αψευδείς έχεις τις υποσχέσεις, με αλήθεια κοσμείς τις επαγγελίες, με έργα επιβεβαιώνεις τους λόγους σου. Στην αρχική κοσμογονία, λοιπόν, είπε ο Θεός στον Αδάμ: Από κάθε δέντρο του παραδείσου μπορείς να τρως ελεύθερα· από το δέντρο, όμως, της γνώσης του καλού και του κακού, να μη φάτε από αυτό· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, οπωσδήποτε θα πεθάνετε. Ίσχυσε, λοιπόν, αυτή η απόφαση στον αιώνα· διότι η παρακοή στον Θεό επιφέρει τον θάνατο. Περιέχει όμως και κάτι άλλο ο λόγος. Διότι είναι γεγραμμένο: Είπε ο Θεός στον Αβραάμ: Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· το οποίο είναι ο Χριστός. Δι' αυτού, λοιπόν, εδραιώθηκε αιώνια η δικαιοσύνη στο ανθρώπινο γένος.

Δυνατό θα είναι πάνω στη γη το σπέρμα του. Συχνά η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει σπέρμα όχι εκείνο που γεννιέται σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, αλλά εκείνο που προκύπτει από την κοινωνία της αρετής. Γι' αυτό και ο Παύλος, ερμηνεύοντας το «Σε εσένα θα δώσω τη γη αυτή και στο σπέρμα σου», έλεγε: «Διότι δεν αποτελούν τον πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ· ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του· αλλά μέσω του Ισαάκ θα αναγνωριστεί το δικό σου σπέρμα». Και πάλι: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Διότι το ότι αυτό δεν έχει ειπωθεί για τους Ιουδαίους, το αποδεικνύουν τα ίδια τα πράγματα· εφόσον οι ίδιοι είναι γεμάτοι κατάρα, πώς θα μπορούσαν να γίνουν αίτιοι ευλογίας για άλλους; Αλλά ομιλεί περί της Εκκλησίας, η οποία, μέσω της κοινωνίας της πίστεως, ονομάζεται σπέρμα του. Τέτοιοι είναι, λοιπόν, οι ενάρετοι και τα παιδιά εκείνων που φοβούνται τον Θεό: «Δυνατό πάνω στη γη θα είναι το σπέρμα του».

Και πράγματι εκπληρώνει αυτές τις υποσχέσεις, αφενός ελευθερώνοντας τους απογόνους τους από τη δουλεία των Αιγυπτίων μέσω του Μωυσή, και αφετέρου παραδίδοντας την υποσχεθείσα γη μέσω του Ιησού του Ναυή, ενώ το πλήρωμα της επαγγελίας το ολοκλήρωσε μέσω του Δεσπότου Χριστού. Λέγοντας: «Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως σχοίνισμα της κληρονομιάς σας». Ονόμασε «σχοίνισμα» την κυριότητα της γης· διότι είναι ίδιον εκείνων που κατέχουν κάτι να υποβάλλουν τη γη σε μέτρηση. «Όταν αυτοί ήταν λιγοστοί στον αριθμό, ελάχιστοι, και πάροικοι σε αυτήν». Αυτά, λέει, τα υποσχέθηκε στους πατέρες όταν ήταν λίγοι και πολύ εύκολο να μετρηθούν. Μέσω αυτού φανερώνει τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να παραχωρήσει την κυριότητα τόσο μεγάλης γης σε αυτούς που ήταν τόσο λίγοι. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ και στους δικούς του ότι, αντί να είναι λίγοι, θα πληθύνονταν σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και ότι μέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· και αντί να παροικούν τότε στη γη Χαναάν, θα τους καθιστούσε κυρίους της γης. Πράγματα τα οποία συνέβησαν και τα δύο στους απογόνους τους, οι οποίοι αυξήθηκαν σε πλήθος σαν την άμμο. Μέσω δε του σπέρματός του, στο οποίο ευλογήθηκαν τα έθνη, έγιναν και αυτά στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού. Διότι σε αυτούς έχει ειπωθεί: «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής». Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό.

Και πάλι ο Νώε, που σώθηκε μέσα στην κιβωτό, όταν κόπασαν τα ύδατα και στάθηκε στα όρη Αραράτ, έγινε αμέσως πάλι μέτοχος αυτής της ιεροσύνης, και προσέφερε με ειλικρίνεια θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας. Γι' αυτό ο Θεός σύναψε μαζί του διαθήκη, ώστε να μην επιφέρει πλέον κατακλυσμό πάνω στη γη, και του δίνει την ευλογία να αυξάνεται και να πληθύνεται. Είδες τη θαυματουργία της ιεροσύνης; Είδες τον πρώτο ιερέα Άβελ στην πρώτη κτίση, πώς κατέβασε πυρ από τον ουρανό στη γη για την άμωμη ολοκάρπωσή του; Είδες πάλι τον Νώε τον σεμνό ιερέα στη δεύτερη κτίση, πώς ο Θεός σύναψε διαθήκη μαζί του; Αυτής αξιώθηκε να γίνει μέτοχος και ο Αβραάμ, ο οποίος προσέφερε στον Θεό τον Ισαάκ, και ιερούργησε τα ίδια του τα σπλάγχνα. Εκεί ο Θεός του δείχνει ένα μέγα θαύμα, τη γέννηση του Κυρίου στο φυτό Σαβέκ, την εν ριπή αύξηση, και την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Αυτής της ιεροσύνης καταξιώθηκε και ο Μωυσής ανεβαίνοντας στο όρος Σινά προς τον Θεό, και λαμβάνοντας τον νόμο από Αυτόν· γι' αυτό και δοξάστηκε το πρόσωπό του, ώστε να φαίνεται πιο λαμπρό από τον ήλιο. Ομοίως και ο Ααρών καταξιώθηκε αυτής, γενόμενος πρεσβευτής προς τον Θεό υπέρ των αμαρτιών του λαού. Διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων Του.

Επειδή, λοιπόν, και εκείνος που κρεμιέται είναι καταραμένος, και εκείνος που παραβαίνει τον νόμο είναι καταραμένος, ενώ εκείνος που επρόκειτο να λύσει εκείνη την κατάρα δεν έπρεπε να καταστεί υπόλογος σε αυτήν, αλλά έπρεπε να δεχθεί μια κατάρα στη θέση της – εννοώ στη θέση εκείνης που καταδικάζει όποιον δεν τηρεί όλα τα γεγραμμένα –, για τον λόγο αυτόν, από την πρώτη έμεινε ελεύθερος· διότι «δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του»· έλαβε όμως τούτη την (άλλη) κατάρα, η οποία καθιστά ένοχο αυτόν που κρεμιέται πάνω σε ξύλο, και μέσω αυτής έλυσε εκείνη την πρώτη κατάρα. Και όπως ακριβώς, όταν κάποιος έχει καταδικαστεί να πεθάνει, αν κάποιος άλλος, που είναι αθώος, επιλέξει να πεθάνει στη θέση του τον απαλλάσσει από την τιμωρία, έτσι έπραξε και ο Χριστός. Όπως, δηλαδή, αυτός που πέθανε ως ανεύθυνος (αθώος) γλίτωσε από τον θάνατο με τον δικό του θάνατο εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν, έτσι και ο Χριστός, αφού δέχθηκε ο Ίδιος κατάρα, απάλλαξε από την κατάρα. «Για να έλθει στα έθνη η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού». Πώς θα έλθει στα έθνη; «Στο σπέρμα σου», λέει, «θα ευλογηθούν τα έθνη», δηλαδή στο πρόσωπο του Κυρίου. Όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος κάπου: Δεν είπε «Και στα σπέρματά σου», σαν να πρόκειται για πολλούς, αλλά «Στο σπέρμα σου», σαν να πρόκειται για έναν, δηλαδή στον Χριστό. Διότι δεν ήταν καν δυνατόν να ευλογηθούν τα έθνη μέσω των Ιουδαίων. Πώς, άλλωστε, αυτοί που εξαιτίας του νόμου βρίσκονταν υπό κατάρα, θα μπορούσαν να γίνουν πρόξενοι ευλογίας για άλλους; «Για να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος μέσω της πίστεως».

Διότι, τι το άξιο θα μπορούσε κανείς να επιδείξει μέσω έργων, μετά από τη στειρότητα και την παρακμή, δύο καταστάσεις που είχαν ξηράνει τις πηγές της αναπαραγωγής και είχαν τυφλώσει τους οφθαλμούς της τεκνογονίας; Τι το άξιο, λοιπόν, θα μπορούσε να πράξει κανείς, ώστε μετά από τέτοια νέκρωση της φύσης να αναδειχθεί πατέρας παιδιού και να βλαστήσει απόγονος από την κοιλιά; Και τι το απολύτως άξιο θα μπορούσε να προσφέρει κανείς για να πληθύνει το σπέρμα του σαν την άμμο της θάλασσας, για να ευλογηθούν τα έθνη στο σπέρμα του, για να προέλθει από εκεί ο ίδιος ο Χριστός, ο κοινός Σωτήρας; Βλέπεις ότι δεν έχει απολύτως τίποτα, ούτε καν ίχνος έργων, απέναντι σε τόσο μεγάλες δωρεές του Θεού. Από πού λοιπόν αξιώθηκε αυτά; Μόνο από την πίστη· διότι «επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό», λέει η Γραφή, «και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Επίστευσε και δικαιώθηκε από τον Θεό ώστε να επιτύχει τόσα και τέτοιου μεγέθους αγαθά. Ώ πίστη, που καθιστάς δευτερεύουσα κάθε πράξη του νόμου! Πράττοντάς την ο Αβραάμ είχε κάποιο μικρό καύχημα, αλλά μόνο απέναντι σε όσους υπάγονταν στον ίδιο νόμο με αυτόν. Προβάλλοντας όμως την πίστη, έγινε αμέσως πατέρας όλων, και δικαιώθηκε ώστε να απολαύσει εκείνα τα αναρίθμητα αγαθά. Ως επακόλουθο δε συμπέρασμα, προκύπτει και η λύση από τα προλεχθέντα: πώς δηλαδή αυτός μεν λέει ότι ο Αβραάμ δικαιώθηκε από την πίστη, ενώ ο θείος Ιάκωβος λέει από τα έργα λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας δεν δικαιώθηκε από τα έργα, όταν προσέφερε τον γιο του» και τα εξής;

Έπρεπε βεβαίως να ξεχωριστεί το γένος του Αβραάμ, πρώτον μεν για να μην αναμειχθεί με τα άλλα έθνη και, παρασυρόμενο λίγο-λίγο από τους δικούς τους τρόπους, υποστεί εκτροπή από την οικεία ευσέβεια και λατρεύσει τα δικά τους βδελύγματα· έπειτα, για να δειχθεί η εκπλήρωση της θείας υπόσχεσης εναργής και γνωστή σε όλους, καθώς το σπέρμα του Αβραάμ θα πληθυνόταν και θα αυξανόταν σε αναρίθμητο πλήθος (διότι, αν αναμειγνύονταν με τα άλλα έθνη, δεν θα αναγνωριζόταν εξίσου το αψευδές της επαγγελίας ούτε θα θαυμαζόταν το παράδοξο του πλήθους τους, όπως συνέβη έχοντας τον δικό τους, ξεχωριστό βίο)· και τρίτον (το οποίο μπορεί κανείς να δει ως το κυριότερο αίτιο από όλα), επειδή είχε δοθεί η υπόσχεση στον θεοφιλή Αβραάμ ότι μέσω του σπέρματός του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη, και αυτό δεν ήταν δυνατό να προέλθει μέσω κανενός άλλου, παρά μόνο μέσω Εκείνου που έπλασε τα πάντα και ο οποίος συγκαταβαίνει και εκχέει την άφατη πρόνοιά Του μέχρι και στους ανθρώπους της γης· διότι μόνο ο κοινός Πλάστης είναι ικανός να χαρίσει και την κοινή ευλογία.

Εκτός όμως από όσα ειπώθηκαν, θα χρειαστεί να θυμηθούμε και εκείνο. Όταν ο Θεός έδωσε όρκο στον εαυτό Του προς τον δίκαιο ότι στο σπέρμα του Αβραάμ θα ευλογηθούν όλα τα έθνη, καθιστά τη δική του φυλή εκλεκτή μεταξύ όλων των εθνών, και, σαν να τη σφραγίζει μέσω του γενάρχη με την περιτομή, επικυρώνει την πίστη του πατριάρχη και ταυτόχρονα διατηρεί το γένος ξεχωριστό. Επομένως, ο όρκος θα έδινε αφορμή για κατηγορία αθέτησης, εάν, ενώ όλα τα έθνη ευλογούνταν μόνο μέσω του κοινού σωτήρα Χριστού, Εκείνος δεν έφερε το διακριτικό γνώρισμα του σπέρματος του Αβραάμ, το οποίο ήταν η περιτομή. Για να λάβει, λοιπόν, η υπόσχεση προς τον Αβραάμ την ευλογημένη εκπλήρωση και για να διαλύσει κάθε υπόνοια ψευδορκίας κατά της αλήθειας (η οποία είναι ο Θεός - διότι λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή»), περιτέμνεται στη σάρκα της ακροβυστίας, θέτοντας τέλος και εκπληρώνοντας ταυτόχρονα το νομικό πολίτευμα κατά την απαρχή και την εισαγωγή της χάριτος (η οποία είναι η κλήση, η ευλογία και η υιοθεσία των εθνών). Και πολλά άλλα τέτοια θα μπορούσε κανείς να εξετάσει με την ησυχία του, η παράθεση των οποίων κρίθηκε περιττή, εφόσον ούτε οι περιορισμοί της επιστολής ούτε η δική σου σύνεση τα θεωρούν απαραίτητα (άλλωστε, δεν ήταν δυνατόν να συμπεράνει κανείς και τα αποσιωπηθέντα από τα όσα ήδη ειπώθηκαν;).

Βίος, πολιτεία και διήγηση των θαυμάτων του οσίου και θαυματουργού πατρός ημών Παχωμίου. 1. Είναι όντως αληθινή η θρυλούμενη παροιμία, ότι η Αίγυπτος δεν γεννά πολλούς, όταν όμως γεννήσει, γεννά κάτι μέγα· ακόμη δε πιο αληθινή είναι η προφητεία του Θεού, την οποία έδωσε παλαιότερα προς τον Αβραάμ λέγοντας: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη», επειδή αυτή η υπόσχεση εκπληρώθηκε και έγινε πράξη μέσω της μεταγενέστερης σαρκώσεως του Θεού Λόγου.

Βίος και πολιτεία του οσίου πατρός ημών Παχωμίου. Προδιαγράφοντας όντως το μυστήριο της οικονομίας, ο Λόγος του Θεού Πατέρα λέει προς τον Αβραάμ: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Αυτό ακριβώς καθένας από τους προφήτες, γνωρίζοντας σαφώς ότι είναι αδύνατο να πει ψέματα ο Θεός, παντού προανήγγειλαν για την κατά τις έσχατες ημέρες παρουσία Του με ανθρώπινη σάρκα. Όταν δε αυτή η επαγγελία εκπληρώθηκε, η δύναμη του ευαγγελικού κηρύγματος, αφού διαδόθηκε σε όλη τη γη, άλλους μεν από τα έθνη ανέδειξε μάρτυρες λόγω του πόθου τους για τον Χριστό, άλλους δε τους προετοίμασε να επιλέξουν τον απέριττο και ακτήμονα βίο των προφητών και τους έπεισε να υπομένουν γενναία τους κόπους χάριν της αρετής. Για αυτούς λέει το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος: «Περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις τρύπες της γης», ώστε οι αγώνες αυτών να εξισώνονται με τους αγώνες εκείνων που άθλησαν υπέρ του Χριστού. Διότι, αν εκείνοι παρατάχθηκαν ενάντια σε τυράννους και ηγεμόνες, αυτοί αντιπαρατάχθηκαν ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας. Γι' αυτό και κληρονόμησαν ίσους στεφάνους και ίδια βραβεία.

Βίος του εν αγίοις πατρός ημών Παχωμίου. 1. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, η πηγή της σοφίας, το αληθινό φως της επιγνώσεως, ο Λόγος του Θεού που έκτισε τα πάντα, γνωρίζοντας ότι η δική μας φύση ρέπει πάντοτε προς τα ολισθηρά βάραθρα των αμαρτημάτων, και αποδεικνύοντας τους πολλούς οικτιρμούς της φιλανθρωπίας Του απέναντί μας, στο τέλος της ευαρέσκειας του Αβραάμ προς Αυτόν, η οποία έλαβε χώρα με την προσφορά του μονογενούς του υιού ως ολοκαυτώματος, ορκίστηκε στον εαυτό Του λέγοντας: «Αληθινά θα σε ευλογήσω πλούσια και θα πληθύνω το σπέρμα σου τόσο στο πλήθος, όσο τα άστρα του ουρανού»· και πάλι: «Στο σπέρμα σου», λέει, «θα ευλογηθούν όλα τα έθνη που βρίσκονται πάνω στη γη», επειδή γνώριζε ως Θεός ότι από εκεί επρόκειτο να βλαστήσει για εμάς το μυστήριο της κατά σάρκα οικονομίας του Χριστού.

Βίος του οσίου πατρός ημών Παχωμίου του Μεγάλου. 1. Ο λόγος του Υιού του Θεού, ο οποίος έκτισε τα πάντα, αποδείχθηκε αληθινός, αυτός που δόθηκε στον πατέρα μας Αβραάμ στο τέλος της ευαρέσκειάς του προς Αυτόν, δηλαδή της προσφοράς ως ολοκαυτώματος του μονογενούς του υιού, όταν ο Κύριος είπε: «Πραγματικά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα και θα πληθύνω τους απογόνους σου σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος» και πάλι: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Διότι αυτός ο Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού, αφού μετά τον Μωυσή τον θεράποντά του και τους άλλους προφήτες φανερώθηκε ως άνθρωπος και προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, εκπλήρωσε την υπόσχεση της ευλογίας προς όλα τα έθνη, λέγοντας στους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και καθώς το ευαγγέλιο αυξανόταν σε όλη τη γη, κατά παραχώρηση του Θεού για τη δοκιμασία της πίστεώς τους, ειδωλολάτρες βασιλείς κίνησαν παντού μεγάλο διωγμό εναντίον των χριστιανών. Και αφού πολλοί μάρτυρες αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου μέσα από πολλά και ποικίλα βασανιστήρια και στεφανώθηκαν μαζί με τον Πέτρο τον αρχιεπίσκοπο Αλεξανδρείας, η πίστη του Χριστού υπεραυξανόταν και κραταιωνόταν σε κάθε χώρα και νησί σε όλες τις εκκλησίες.