Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:3

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Όταν λοιπόν ο Θεός πρόσταξε τέτοια πράγματα, ο πατριάρχης υπάκουσε χωρίς καμία αναβολή, και θεωρώντας τη θεία εντολή ανώτερη από τη στοργή προς το παιδί του, «αφού σηκώθηκε το πρωί, όπως είναι γεγραμμένο, σαμάρωσε το υποζύγιό του, και πήρε μαζί του δύο υπηρέτες και τον γιο του, τον Ισαάκ».

Εμείς όμως οφείλουμε να εφαρμόσουμε την ομορφιά της αλήθειας σε όσα συνέβησαν τυπολογικά, και να αναπτύξουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι έτσι το βαθύ μυστήριο της ευσέβειας γίνεται ευσύνοπτο στους ακροατές. Παραλαμβάνει, λοιπόν, το παιδί ο τρισμακάριος Αβραάμ, και σπεύδει στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός. Φτάνει δε σε αυτόν μόλις την τρίτη ημέρα, έχοντας διατάξει να τον ακολουθούν και δύο υπηρέτες. Το ότι, λοιπόν, το παιδί προσφέρεται από τον πατέρα για θυσία, σημαίνει μέσω συμβόλου και τύπου, πως δεν ήταν κάποια ανθρώπινη δύναμη ούτε η πλεονεξία εκείνων που τον επιβουλεύονταν που ανέβασε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον σταυρό, αλλά η βούληση του Πατέρα, για να το πω έτσι, η οποία παραχώρησε κατ' οικονομίαν να υπομείνει Αυτός τον θάνατο υπέρ πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Σωτήρας, άλλοτε συνομιλώντας με τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν»· και άλλοτε πάλι απευθύνοντας τους λόγους προς τον εν ουρανοίς Πατέρα του έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Δεν αντιλέγει στον πατέρα το παιδί· «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του ο Υιός, αν και είναι Θεός, γενόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω».

Αμέσως λοιπόν ο δίκαιος, αφού σαμάρωσε το γαϊδούρι του, όπως είναι γραμμένο, και έχοντας διατάξει μόνο δύο υπηρέτες να ακολουθήσουν, πήρε τον αγαπημένο του υιό και αναχώρησε για τη θυσία. Όταν δε έφτασε σε εκείνον τον ιερό τόπο μόλις την τρίτη ημέρα, είπε στους υπηρέτες: «Καθίστε εδώ μαζί με το γαϊδούρι. εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς». Και αφού φόρτωσε στον υιό του τα ξύλα για το ολοκαύτωμα, και πείθοντάς τον να βαδίζει έτσι, τον ακολουθούσε. Και όταν το παιδί ρώτησε τον πατέρα, λέγοντας: «Ιδού η φωτιά και τα ξύλα, πού είναι το πρόβατο για το ολοκαύτωμα;» Εκείνος απάντησε: «Ο Θεός θα μεριμνήσει ο ίδιος για το πρόβατο του ολοκαυτώματος, παιδί μου». Και αφού οικοδόμησε εκείνο το θείο θυσιαστήριο, σώρευσε πάνω τα ξύλα. Και ενώ έδεσε τον νέο πάνω σε αυτά, και μάλιστα ενώ είχε πιάσει το μαχαίρι, η φωνή ενός αγγέλου τον εμπόδισε, λέγοντας ότι δεν πρέπει να σφάξει το παιδί, διότι ο Θεός γνώρισε ήδη την αγαθή προαίρεση που ενυπάρχει μέσα του. Έπειτα ο δίκαιος, βλέποντας ένα κριάρι πιασμένο από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ, εκπληρώνει τη θυσία, προσφέροντάς το αντί για το παιδί. Και έτσι κατεβαίνει στους υπηρέτες, φέρνοντάς τους τον υιό του σώο.

Αυτά θα τα έλεγε κάποιος που δεν θα ήταν ο Αβραάμ. Ο δίκαιος όμως τίποτα από αυτά δεν είπε, ούτε τα σκέφτηκε· αλλά προσέφερε στον Θεό, ενόψει της σφαγής του παιδιού του, τη θυσία της προαιρέσεώς του. Διότι, λέει η Γραφή, αφού σηκώθηκε ο Αβραάμ το πρωί, σαμάρωσε το γαϊδούρι του· πήρε μαζί του και δύο υπηρέτες και τον Ισαάκ τον γιο του, και αφού έσχισε ξύλα για το ολοκαύτωμα, σηκώθηκε και αναχώρησε. Και δεν ανέφερε στη μητέρα του παιδιού την επικείμενη σφαγή, λέγοντας: Μάθε αυτό που πρόκειται να συμβεί, για να μη σου αποκρυφθεί το εγχείρημα· να ενταφιάσεις και εσύ με δάκρυα αυτόν που γέννησες· να κατευοδώσεις το παιδί που οδεύει προς τον θάνατο· να συμπορευτείς με αυτόν που δεν πρόκειται πλέον να επιστρέψει· να απολαύσεις την τελευταία θέα του με τα ύστατα φιλιά.

Και έφθασε στον τόπο, τον οποίο του υπέδειξε ο Θεός, την τρίτη ημέρα. Ω, χρόνος κολάσεως! Ω, συμφορά αυτού του διαστήματος! Τι είδους, νομίζεις, πόλεμο λογισμών δέχθηκε ο Αβραάμ καθώς οδοιπορούσε; Πώς η ευσέβεια και η φύση συγκρούονταν μέσα του;

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Ω κρυπτέ θησαυρέ των δεσποτικών εντολών! Ω ταμείο των απορρήτων, ταμείο των ιερών λόγων του Θεού! Αυτά τα μυστήρια σε διακήρυξαν σε ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό οδοιπορεί σιωπηλά ο πατέρας μαζί με τον Ισαάκ, παίρνοντας μαζί του μόνο δύο υπηρέτες, οι οποίοι μάλιστα αγνοούσαν τον τρόπο της θυσίας· και οδοιπορεί δρόμο τριών ημερών. Εσύ όμως διδάξου τη δοκιμασία της προαιρέσεως του προπάτορα, και αυτό από την απόσταση της οδοιπορίας.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Και προς αυτούς απαντούμε: Εφόσον η Γραφή αναφέρει ότι το όρος ήταν δασώδες και υπήρχαν ξύλα, από τα οποία ο Αβραάμ, αφού τα έσχισε για την ολοκαύτωση, τα φόρτωσε στον Ισαάκ, και ότι άφησε τους όνους μαζί με τους υπηρέτες. Από πού λοιπόν προέρχεται η φλυαρία σας; Διότι εκεί ούτε δασώδη ξύλα υπάρχουν ούτε όνοι διέρχονται.