Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:4

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Εμείς όμως οφείλουμε να εφαρμόσουμε την ομορφιά της αλήθειας σε όσα συνέβησαν τυπολογικά, και να αναπτύξουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι έτσι το βαθύ μυστήριο της ευσέβειας γίνεται ευσύνοπτο στους ακροατές. Παραλαμβάνει, λοιπόν, το παιδί ο τρισμακάριος Αβραάμ, και σπεύδει στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός. Φτάνει δε σε αυτόν μόλις την τρίτη ημέρα, έχοντας διατάξει να τον ακολουθούν και δύο υπηρέτες. Το ότι, λοιπόν, το παιδί προσφέρεται από τον πατέρα για θυσία, σημαίνει μέσω συμβόλου και τύπου, πως δεν ήταν κάποια ανθρώπινη δύναμη ούτε η πλεονεξία εκείνων που τον επιβουλεύονταν που ανέβασε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον σταυρό, αλλά η βούληση του Πατέρα, για να το πω έτσι, η οποία παραχώρησε κατ' οικονομίαν να υπομείνει Αυτός τον θάνατο υπέρ πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Σωτήρας, άλλοτε συνομιλώντας με τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν»· και άλλοτε πάλι απευθύνοντας τους λόγους προς τον εν ουρανοίς Πατέρα του έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Δεν αντιλέγει στον πατέρα το παιδί· «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του ο Υιός, αν και είναι Θεός, γενόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω».

Το ότι, βέβαια, οι υπηρέτες ακολούθησαν μέχρι την τρίτη ημέρα, χωρίς ωστόσο να τους επιτραπεί να ανέβουν στην υψηλή και ιερή γη, αλλά μάλλον να τους προσταχθεί να καθίσουν μαζί με την όνο, υποδηλώνει την διά του νόμου ακολούθηση προς τον Θεό των δύο λαών, η οποία παρατάθηκε μέχρι τον τρίτο χρόνο, δηλαδή τον τελευταίο, κατά τον οποίο εμφανίστηκε σε εμάς ο Χριστός. Διότι ολόκληρος ο αιώνας καταμετράται σε τρεις καιρούς, εννοώ στον παρελθόντα, στον παρόντα και στον μέλλοντα. Επομένως, στον τρίτο βρίσκεται το τέλος.

Και έφθασε στον τόπο, τον οποίο του υπέδειξε ο Θεός, την τρίτη ημέρα. Ω, χρόνος κολάσεως! Ω, συμφορά αυτού του διαστήματος! Τι είδους, νομίζεις, πόλεμο λογισμών δέχθηκε ο Αβραάμ καθώς οδοιπορούσε; Πώς η ευσέβεια και η φύση συγκρούονταν μέσα του;

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Επειδή, βέβαια, γνώριζε το μέγεθος του προστάγματος, δεν το έκανε απολύτως σε κανέναν γνωστό, ούτε στους υπηρέτες ούτε στον ίδιο τον Ισαάκ, αλλά αγωνιζόταν τον αγώνα αυτόν ολομόναχος. Και σαν αδάμας παρέμενε έτσι ακατανίκητος, επιδεικνύοντας την ανδρεία των λογισμών του, χωρίς να περιεργάζεται το ζήτημα, αλλά υπακούοντας με πολύν πόθο στο νεύμα του Θεού. Και όταν έφτασε κοντά στον τόπο, λέει η Γραφή: «Αφού σήκωσε ο Αβραάμ τα μάτια του, είδε τον τόπο από μακριά και είπε στους υπηρέτες του: Καθίστε εδώ μαζί με την όνο». Δες και εδώ τη μεγάλη σύνεση του δικαίου· ήθελε να μείνει κρυφό το γεγονός από τους υπηρέτες, αποδεικνύοντας με κάθε τρόπο ότι επιθυμούσε να εκπληρώσει το θέλημα του Θεού με φλογερή προθυμία και έντονο πόθο. Επειδή γνώριζε ότι αυτό που επρόκειτο να πράξει ήταν κάτι καινοφανές και παράδοξο, και ότι δεν είχε γίνει ποτέ στο παρελθόν από κανέναν άλλον, αποκρύπτει την αλήθεια από τους υπηρέτες και, αφού τους άφησε μαζί με την όνο, λέει: «Αναμείνατε εδώ, και εγώ με το παιδί θα προχωρήσουμε ως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς». Δεν γνώριζε ότι πράγματι θα συμβεί αυτό που έλεγε, αλλά το προφήτευσε, ίσως χωρίς να το κατανοεί. Το έλεγε στους υπηρέτες, ξεγελώντας τους κατά κάποιον τρόπο, ώστε να τους πείσει να παραμείνουν εκεί· και έτσι έμεινε πλέον ο πατριάρχης μόνος με το παιδί.

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Ω κρυπτέ θησαυρέ των δεσποτικών εντολών! Ω ταμείο των απορρήτων, ταμείο των ιερών λόγων του Θεού! Αυτά τα μυστήρια σε διακήρυξαν σε ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό οδοιπορεί σιωπηλά ο πατέρας μαζί με τον Ισαάκ, παίρνοντας μαζί του μόνο δύο υπηρέτες, οι οποίοι μάλιστα αγνοούσαν τον τρόπο της θυσίας· και οδοιπορεί δρόμο τριών ημερών. Εσύ όμως διδάξου τη δοκιμασία της προαιρέσεως του προπάτορα, και αυτό από την απόσταση της οδοιπορίας.

Διότι ο Θεός δεν του δείχνει το θυσιαστήριο κάπου κοντά, για να μην κλαπεί η φυσική στοργή από τη θέρμη της πίστεως· αλλά για να βαδίσει μακρύ δρόμο και, βλέποντας τον υιό του για πολύ χρόνο να παίζει ανέμελα όπως συνήθιζε και να τρέχει στις αγκαλιές του, έχοντας στο νου του αυτό που έπρεπε να πράξει, σαν τον χρυσό μέσα στη φωτιά, αφού δοκιμαστεί επί μακρόν από την αγάπη του, να επιδείξει πιο λαμπρή την προαίρεση της υπακοής του. Ώ, πόσες φορές σε αυτό το διάστημα των τριών ημερών αναπαρέστησε μέσα του ο πατέρας τη σφαγή του υιού του! Πόσες φορές έθεσε το λείψανο του παιδιού του πάνω στην πυρά, πληγώνοντας την καρδιά του τόσες φορές, όσες αναλογιζόταν τη θυσία! Διότι το κακό που έχει ήδη συμβεί γρήγορα οδεύει προς τη λήθη, ενώ αυτό που αναμένεται, προκαλεί θλίψη τόσες φορές, όσες το προσδοκά κανείς. Βλέπει λοιπόν από μακριά ο μακάριος τον τόπο της ιερουργίας, καθώς του τον υπέδειξε μια άρρητη φωνή, και ο πατέρας παραλαμβάνει μόνο τον υιό του, αφήνοντας τους δούλους πίσω μαζί με το υποζύγιο· οδεύει λοιπόν μόνος μαζί με μόνο τον Ισαάκ, όχι ως πατέρας μαζί με το παιδί του, αλλά ως ιερέας μαζί με το θύμα. Τοποθετεί μάλιστα πάνω στον Ισαάκ τα ξύλα της θυσίας, ενώ ο ίδιος κρατά το μαχαίρι και τη φωτιά. Φορτώνει με το βάρος τον νέο, ώστε το παιδί, ιδρώνοντας από τον κόπο και καθαριζόμενο με τα λουτρά της φύσεως, να γίνει αγνότερη προσφορά στον Θεό. Φθάνοντας δε ο λόγος σε αυτό το σημείο, βλέποντας τον τύπο, θυμήθηκα την αλήθεια.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Και προς αυτούς απαντούμε: Εφόσον η Γραφή αναφέρει ότι το όρος ήταν δασώδες και υπήρχαν ξύλα, από τα οποία ο Αβραάμ, αφού τα έσχισε για την ολοκαύτωση, τα φόρτωσε στον Ισαάκ, και ότι άφησε τους όνους μαζί με τους υπηρέτες. Από πού λοιπόν προέρχεται η φλυαρία σας; Διότι εκεί ούτε δασώδη ξύλα υπάρχουν ούτε όνοι διέρχονται.