Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:5

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Και αφού έσχισε ξύλα για την ολοκαύτωση, σηκώθηκε και πορεύθηκε, και έφτασε στον τόπο που του είχε πει ο Θεός, την τρίτη ημέρα. Και υψώνοντας το βλέμμα του ο Αβραάμ, είδε με τα μάτια του τον τόπο από μακριά, και είπε στους υπηρέτες του: Καθίστε εδώ μαζί με το υποζύγιο, ενώ εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς.

Το ότι έφτασε μόλις την τρίτη ημέρα στον τόπο, σημαίνει τον έσχατο καιρό, κατά τον οποίο επιδήμησε ο Σωτήρας. Διότι, αφού προηγήθηκαν ο πρώτος και ο ενδιάμεσος, τρίτος θα είναι οπωσδήποτε αυτός που βρίσκεται στο τέλος. Το δε ζεύγος των υπηρετών, που είχε διαταχθεί να ακολουθεί, φανέρωνε πάλι τυπολογικά ότι τον Χριστό, καθώς θα ανέβαινε προς το σωτήριο πάθος, επρόκειτο να τον ακολουθήσουν οι δύο λαοί. Το ότι ο μακάριος Αβραάμ είδε τον τόπο από μακριά, σημαίνει την προαιώνια πρόγνωση του Πατέρα, την οποία φαίνεται να έχει για το δικό του γέννημα, δηλαδή τον Χριστό. διότι έτσι και ο Παύλος λέει για τον Σωτήρα, ότι «είχε προγνωριστεί πριν από τη δημιουργία του κόσμου, αλλά φανερώθηκε στους έσχατους καιρούς.» Έπειτα πάλι, επιπλέον αυτών, «Καθίστε εδώ», λέει ο μακάριος Αβραάμ στους υπηρέτες, και προσθέτει «μαζί με το υποζύγιο. Εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί.» Το τι υποδηλώνεται σε εμάς από αυτό, θα το εξετάσω πάλι στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Εκείνος που μόλις έχει κληθεί στην πίστη, και έχει μεν θελήσει να ακολουθήσει τον Σωτήρα Χριστό, όμως υποτάσσεται ακόμη δουλοπρεπώς στις αμαρτίες και δεν έχει ακόμη κληθεί στην ελευθερία της δικαιοσύνης μέσω του αγίου βαπτίσματος, αλλά παραμένει στην αλογία και την αμάθεια, η οποία συμβολίζεται με το υποζύγιο, δεν θα δει καθαρά το σωτήριο πάθος, ούτε θα συμμετάσχει παραχρήμα στη θυσία του αληθινού αμνού.

Θα παραμείνει κάπου κάτω, και θα προσκαρτερεί στον ταπεινό λόγο της κατήχησης, μέχρις ότου, με το έλεος του Θεού, αφού αποτινάξει το βάρος της αμαρτίας, μπορέσει να ανεβεί, σαν σε κάποια ολόφωτη βουνοκορφή, στην υψηλότατη κατανόηση του θείου μυστηρίου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από κάποιους: «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν.» Προκαλεί σε μένα μεγάλο θαυμασμό ο μακάριος Αβραάμ, όταν λέει στους υπηρέτες του, όπως ήδη προείπα: «Καθίστε εδώ· εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί· και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς.» Προφητεύει, λοιπόν, ως δίκαιος, διότι επρόκειτο να επιστρέψουν· αλλά σιωπά ως σοφός, και δεν φανερώνει το μυστήριο σε αυτούς που είναι ακόμη αμύητοι, θέτοντας και σε αυτό τον εαυτό του ως πρότυπο για εμάς, σύμφωνα με τα όσα λέει κάπου και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Μην δώσετε το άγιο στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους.» Ονομάζοντας μαργαριτάρια τα λαμπρά και διαυγή λόγια του Πνεύματος. Έπειτα πάλι λέει, ότι «Τα ξύλα του ολοκαυτώματος τα φόρτωσε ο Αβραάμ στο παιδί.» Διότι, με την κατά παραχώρηση οικονομία, σχεδόν με τη συνεργία του Πατέρα, και χωρίς να παραβιάσουν τη θεία δύναμη παρά τη θέλησή της, επέθεσαν οι Ιουδαίοι τον σταυρό στον Σωτήρα.

Αμέσως λοιπόν ο δίκαιος, αφού σαμάρωσε το γαϊδούρι του, όπως είναι γραμμένο, και έχοντας διατάξει μόνο δύο υπηρέτες να ακολουθήσουν, πήρε τον αγαπημένο του υιό και αναχώρησε για τη θυσία. Όταν δε έφτασε σε εκείνον τον ιερό τόπο μόλις την τρίτη ημέρα, είπε στους υπηρέτες: «Καθίστε εδώ μαζί με το γαϊδούρι. εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς». Και αφού φόρτωσε στον υιό του τα ξύλα για το ολοκαύτωμα, και πείθοντάς τον να βαδίζει έτσι, τον ακολουθούσε. Και όταν το παιδί ρώτησε τον πατέρα, λέγοντας: «Ιδού η φωτιά και τα ξύλα, πού είναι το πρόβατο για το ολοκαύτωμα;» Εκείνος απάντησε: «Ο Θεός θα μεριμνήσει ο ίδιος για το πρόβατο του ολοκαυτώματος, παιδί μου». Και αφού οικοδόμησε εκείνο το θείο θυσιαστήριο, σώρευσε πάνω τα ξύλα. Και ενώ έδεσε τον νέο πάνω σε αυτά, και μάλιστα ενώ είχε πιάσει το μαχαίρι, η φωνή ενός αγγέλου τον εμπόδισε, λέγοντας ότι δεν πρέπει να σφάξει το παιδί, διότι ο Θεός γνώρισε ήδη την αγαθή προαίρεση που ενυπάρχει μέσα του. Έπειτα ο δίκαιος, βλέποντας ένα κριάρι πιασμένο από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ, εκπληρώνει τη θυσία, προσφέροντάς το αντί για το παιδί. Και έτσι κατεβαίνει στους υπηρέτες, φέρνοντάς τους τον υιό του σώο.

Το ότι, βέβαια, οι υπηρέτες ακολούθησαν μέχρι την τρίτη ημέρα, χωρίς ωστόσο να τους επιτραπεί να ανέβουν στην υψηλή και ιερή γη, αλλά μάλλον να τους προσταχθεί να καθίσουν μαζί με την όνο, υποδηλώνει την διά του νόμου ακολούθηση προς τον Θεό των δύο λαών, η οποία παρατάθηκε μέχρι τον τρίτο χρόνο, δηλαδή τον τελευταίο, κατά τον οποίο εμφανίστηκε σε εμάς ο Χριστός. Διότι ολόκληρος ο αιώνας καταμετράται σε τρεις καιρούς, εννοώ στον παρελθόντα, στον παρόντα και στον μέλλοντα. Επομένως, στον τρίτο βρίσκεται το τέλος.

Η θεία Γραφή λέγει ότι ο Χριστός ήλθε στους έσχατους καιρούς του αιώνος. Ο Ισραήλ λοιπόν, αφού ακολούθησε τον Θεό μέσω του νόμου μέχρι τα χρόνια της ελεύσεως του Σωτήρος μας, δεν θέλησε διά της πίστεως να ακολουθήσει τον Χριστό, ο οποίος ανέβαινε προς τον θάνατο υπέρ πάντων, αλλά μάλλον εμποδίστηκε εξαιτίας των πολλών του αμαρτιών. Διότι πώρωση συνέβη εν μέρει στον Ισραήλ, η οποία υποδηλώνεται από την όνο που βρισκόταν τότε μαζί με τους υπηρέτες. Διότι η όνος είναι εικόνα της έσχατης αλογίας, και η πώρωση είναι τέκνο της αλογίας. Το ότι ο πατέρας αποχωρίζεται τους υπηρέτες και αναχωρεί μαζί με τον υιό, λέγοντας ότι θα επιστρέψει πάλι («Εγώ, λέγει, και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε θα επιστρέψουμε σε εσάς»), σημαίνει την προσωρινή απομάκρυνση του Θεού από τους υιούς του Ισραήλ, και την επιστροφή του σε αυτούς, η οποία θα λάβει χώρα στο τέλος των αιώνων και θα πραγματοποιηθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό. Διότι όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε όλος ο Ισραήλ θα σωθεί. Και το ότι ο μακάριος Αβραάμ δεν λέει ξεκάθαρα ότι ανεβαίνει για να θυσιάσει τον υιό, αλλά χρησιμοποιεί ως πρόφαση το «Έως εκεί θα προχωρήσουμε», αποτελεί σαφές σημείο του ότι το μυστήριο του Χριστού δεν είχε εμπιστευθεί στους Ιουδαϊκούς λαούς.

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Επειδή, βέβαια, γνώριζε το μέγεθος του προστάγματος, δεν το έκανε απολύτως σε κανέναν γνωστό, ούτε στους υπηρέτες ούτε στον ίδιο τον Ισαάκ, αλλά αγωνιζόταν τον αγώνα αυτόν ολομόναχος. Και σαν αδάμας παρέμενε έτσι ακατανίκητος, επιδεικνύοντας την ανδρεία των λογισμών του, χωρίς να περιεργάζεται το ζήτημα, αλλά υπακούοντας με πολύν πόθο στο νεύμα του Θεού. Και όταν έφτασε κοντά στον τόπο, λέει η Γραφή: «Αφού σήκωσε ο Αβραάμ τα μάτια του, είδε τον τόπο από μακριά και είπε στους υπηρέτες του: Καθίστε εδώ μαζί με την όνο». Δες και εδώ τη μεγάλη σύνεση του δικαίου· ήθελε να μείνει κρυφό το γεγονός από τους υπηρέτες, αποδεικνύοντας με κάθε τρόπο ότι επιθυμούσε να εκπληρώσει το θέλημα του Θεού με φλογερή προθυμία και έντονο πόθο. Επειδή γνώριζε ότι αυτό που επρόκειτο να πράξει ήταν κάτι καινοφανές και παράδοξο, και ότι δεν είχε γίνει ποτέ στο παρελθόν από κανέναν άλλον, αποκρύπτει την αλήθεια από τους υπηρέτες και, αφού τους άφησε μαζί με την όνο, λέει: «Αναμείνατε εδώ, και εγώ με το παιδί θα προχωρήσουμε ως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς». Δεν γνώριζε ότι πράγματι θα συμβεί αυτό που έλεγε, αλλά το προφήτευσε, ίσως χωρίς να το κατανοεί. Το έλεγε στους υπηρέτες, ξεγελώντας τους κατά κάποιον τρόπο, ώστε να τους πείσει να παραμείνουν εκεί· και έτσι έμεινε πλέον ο πατριάρχης μόνος με το παιδί.

Δεν εννοεί το εξής, ότι δηλαδή ο Ίδιος τώρα το έμαθε. Αλλά τι; «Τώρα», λέει, «έκανες γνωστό σε όλους πόσο ειλικρινή φόβο έχεις προς τον Θεό». Διότι εγώ γνώριζα τον θεράποντά μου· αυτά όμως που έγιναν τώρα από εσένα, θα αποτελέσουν αφορμή διδασκαλίας τόσο στους σημερινούς ανθρώπους όσο και στις επερχόμενες γενεές. Διότι έκανες γνωστό τώρα σε όλους πώς φοβάσαι τον Θεό και σπεύδεις να κάνεις πράξη τα προστάγματα: «Και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου»· αυτόν που τόσο πολύ ποθείς και ειλικρινά αγαπάς, δεν τον λυπήθηκες για εμένα, για το δικό μου πρόσταγμα, για τη δική μου εντολή· αλλά προτίμησες αυτό που προστάχθηκε από εμένα παρά το παιδί σου. Γι' αυτό και λάβε το παιδί σου. Διότι γι' αυτό σου υποσχέθηκα ότι το σπέρμα σου θα πληθυνθεί· και αφού στεφανωθείς με το στεφάνι της υπακοής, αναχώρησε. Διότι εγώ γνωρίζω να στεφανώνω την προαίρεση και να χορηγώ τα βραβεία σύμφωνα με την πρόθεση. Διότι πρέπει να γίνουν πράξη όσα ειπώθηκαν από εσένα και στους δούλους σου και στον Ισαάκ· διότι σε εκείνους υποσχέθηκες ότι: «Αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε», και αυτό τώρα θα γίνει· καθώς και στο παιδί που σε ρώτησε: «Πού είναι το πρόβατο για την ολοκάρπωση;».

Δ'. Αναλογίσου ότι και ο Αβραάμ, όταν προσέφερε θυσία, δεν άφησε να παρίσταται ούτε γυναίκα, ούτε δούλος, ούτε κανένας άλλος. Μην αφήσεις λοιπόν ούτε και εσύ κανένα από τα δουλικά και ανελεύθερα πάθη να βρίσκεται μαζί σου· αλλά ανέβα μόνος σου στο όρος, εκεί όπου ανέβηκε εκείνος, εκεί όπου δεν είναι θεμιτό να ανεβεί κανένας άλλος. Και αν επιχειρήσουν να ανέβουν μαζί σου κάποιοι τέτοιοι λογισμοί, πρόσταξέ τους με εξουσία και πες: Καθίστε εδώ, και εγώ και το παιδί, αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε· και αφού αφήσεις κάτω τον όνο και τους υπηρέτες, και καθετί άλογο και ανόητο, ό,τι λογικό υπάρχει, πάρε το και ανέβα, όπως ακριβώς εκείνος τον Ισαάκ.

β΄. Αλλά ο φιλόσοφος Αβραάμ, ο αθλητής, που αγωνιζόταν ενάντια στη φύση και μαχόταν με τα ίδια του τα σπλάγχνα, και οπλιζόταν κατά της φύσης, δεν παράκουσε, αλλά υπακούοντας στο πρόσταγμα του Θεού, άκουσε την αγγελία και αμέσως παίρνει τον υιό του. Με ευχαρίστηση ενδιατρίβω σε αυτά τα λόγια: «Λάβε τον υιό σου τον αγαπητό, τον οποίο αγάπησες, τον Ισαάκ, και πρόσφερέ τον σε μένα ως ολοκάρπωση σε ένα από τα όρη που θα σου υποδείξω»· και αφού πήρε ο Αβραάμ τον Ισαάκ, και την όνο, και τους δύο υπηρέτες, αναχώρησε. Έπειτα, όταν έφτασαν σε κάποιον τόπο, λέει στους υπηρέτες: «Καθίστε, λέει, εσείς εδώ· εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε πάλι σε εσάς». Άθελά του προφήτευσε ο Αβραάμ, καθώς η θεία χάρη συνεργούσε μαζί του.

Ανεβαίνεις για να σφάξεις τον υιό σου, και λες: «Θα επιστρέψουμε;». Καθώς ζητά να το αποκρύψει από τους υπηρέτες, καθίσταται προφήτης. Και έθεσε τα ξύλα επί των ώμων του Ισαάκ, και λαμβάνοντας φωτιά και μαχαίρι ανέβηκε στο όρος. Και τι λέει ο Ισαάκ προς τον πατέρα; «Πατέρα». Και εκείνος απαντά: «Τι συμβαίνει, τέκνον;». Και λέει: «Ιδού η φωτιά και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο για την ολοκάρπωση;». Ο δε πατέρας αποκρίνεται προς αυτόν: «Ο Θεός θα προνοήσει για τον εαυτό του πρόβατο για ολοκάρπωση, τέκνον». Ιδού και δεύτερη προφητεία· δεν αντέχω ούτε τα λόγια αυτά να προσπεράσω, ούτε να παραβλέψω τα γεγονότα. Αναλογίσου ονόματα που επρόκειτο να στερηθούν το πραγματικό τους αντίκρισμα. Έτσι εκείνος τον αποκαλεί πατέρα, και αυτός πάλι υιό, και προσωρινά μεν υπήρχαν τα ονόματα, επρόκειτο όμως να απογυμνωθούν από τη σημασία τους.

Και προφητεύει μεν ο Αβραάμ παραπλανώντας τους υπηρέτες, αλλά βλέπει να επαληθεύεται στα λόγια του η αλήθεια. Διότι, τι λέει; «Καθίστε εδώ με το γαϊδούρι· εγώ δε και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί, και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς». Το είπε αυτό χωρίς να έχει τέτοιο σκοπό· ωστόσο η έκβαση ήταν περισσότερο σύμφωνη με αυτά που έλεγε, παρά με αυτά που είχε κατά νου. Αφήνει δε πίσω τους υπηρέτες, για να μην υποστεί θεομάχο βία· μήπως δηλαδή, νομίζοντας ότι ο γέροντας έχει κυριευθεί από κάποια πάθηση του γήρατος, ανακόψουν την ορμή του για τη θυσία, λέγοντάς του: «Τι κάνεις, δέσποτα; Θυσιάζεις το παιδί της επαγγελίας, τον αγαπητό, τον θεοδώρητο, τον γηροκόμο σου, τον κληρονόμο, τον διάδοχό σου, τον υιό της Σάρρας; Σκέψου τι κάνεις, ανακοίνωσέ το στη σύζυγό σου, στη σύντροφο της τεκνοποίησης, σε αυτήν που υπέμεινε για χάρη του τις ωδίνες της γέννας· σφάξε πρώτα εμάς, και έπειτα τον υιό». Αλλά ο σοφός γέροντας δεν παίρνει μαζί του αυτούς που έμελλε να τον εμποδίσουν, αλλά βάζει το ίδιο το θύμα να κουβαλάει τα ξύλα, ώστε να αποτελέσει τον τύπο του Σωτήρος που σηκώνει τον σταυρό.

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Διότι ο Θεός δεν του δείχνει το θυσιαστήριο κάπου κοντά, για να μην κλαπεί η φυσική στοργή από τη θέρμη της πίστεως· αλλά για να βαδίσει μακρύ δρόμο και, βλέποντας τον υιό του για πολύ χρόνο να παίζει ανέμελα όπως συνήθιζε και να τρέχει στις αγκαλιές του, έχοντας στο νου του αυτό που έπρεπε να πράξει, σαν τον χρυσό μέσα στη φωτιά, αφού δοκιμαστεί επί μακρόν από την αγάπη του, να επιδείξει πιο λαμπρή την προαίρεση της υπακοής του. Ώ, πόσες φορές σε αυτό το διάστημα των τριών ημερών αναπαρέστησε μέσα του ο πατέρας τη σφαγή του υιού του! Πόσες φορές έθεσε το λείψανο του παιδιού του πάνω στην πυρά, πληγώνοντας την καρδιά του τόσες φορές, όσες αναλογιζόταν τη θυσία! Διότι το κακό που έχει ήδη συμβεί γρήγορα οδεύει προς τη λήθη, ενώ αυτό που αναμένεται, προκαλεί θλίψη τόσες φορές, όσες το προσδοκά κανείς. Βλέπει λοιπόν από μακριά ο μακάριος τον τόπο της ιερουργίας, καθώς του τον υπέδειξε μια άρρητη φωνή, και ο πατέρας παραλαμβάνει μόνο τον υιό του, αφήνοντας τους δούλους πίσω μαζί με το υποζύγιο· οδεύει λοιπόν μόνος μαζί με μόνο τον Ισαάκ, όχι ως πατέρας μαζί με το παιδί του, αλλά ως ιερέας μαζί με το θύμα. Τοποθετεί μάλιστα πάνω στον Ισαάκ τα ξύλα της θυσίας, ενώ ο ίδιος κρατά το μαχαίρι και τη φωτιά. Φορτώνει με το βάρος τον νέο, ώστε το παιδί, ιδρώνοντας από τον κόπο και καθαριζόμενο με τα λουτρά της φύσεως, να γίνει αγνότερη προσφορά στον Θεό. Φθάνοντας δε ο λόγος σε αυτό το σημείο, βλέποντας τον τύπο, θυμήθηκα την αλήθεια.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Και προς αυτούς απαντούμε: Εφόσον η Γραφή αναφέρει ότι το όρος ήταν δασώδες και υπήρχαν ξύλα, από τα οποία ο Αβραάμ, αφού τα έσχισε για την ολοκαύτωση, τα φόρτωσε στον Ισαάκ, και ότι άφησε τους όνους μαζί με τους υπηρέτες. Από πού λοιπόν προέρχεται η φλυαρία σας; Διότι εκεί ούτε δασώδη ξύλα υπάρχουν ούτε όνοι διέρχονται.

Διότι αυτός που τον γέννησε εναπέθεσε τα ξύλα στο παιδί του, και το παιδί τα φέρει στους ώμους του όπου τοποθετήθηκαν· εδώ ας κατανοήσει μαζί μου κάθε πιστός το μυστήριο. Ήλθαν δε εκεί όπου είχαν κληθεί, και σαν να προέβλεπε τα μέλλοντα ο πιστότατος, είπε: «Καθίστε εδώ», λέγοντας στους συνοδούς, «εγώ δε, αφού πορευθώ μαζί με το παιδί, θα επιστρέψω.» Και τα λόγια έγιναν πράξεις, <διότι μόνος αγαθός είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας>. Αφού ενδυνάμωσε με την πίστη τα μουδιασμένα πόδια και όπλισε το δεξί του χέρι με το ξίφος, είχε πρώτο τον Ισαάκ, αλλά βρήκε πειρασμό στα λόγια του παιδιού, το οποίο λέει: «Πες μου, πατέρα, ποιος είναι αυτός που πρόκειται να σφαγιαστεί;»