Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:6

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Έλαβε λοιπόν ο Αβραάμ τα ξύλα της ολοκαρπώσεως και τα τοποθέτησε πάνω στον Ισαάκ τον υιό του. Πήρε δε και το πυρ στο χέρι και το μαχαίρι, και πορεύθηκαν οι δυο τους μαζί. Αφού πορεύθηκαν και οι δύο, ήλθαν στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός· και οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ θυσιαστήριο, τοποθέτησε τα ξύλα, και αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ του υιού του, τον έβαλε πάνω στο θυσιαστήριο επάνω στα ξύλα. Και εξέτεινε ο Αβραάμ το χέρι του παίρνοντας το μαχαίρι για να σφάξει τον υιό του. Τότε τον κάλεσε άγγελος Κυρίου και είπε: Αβραάμ, Αβραάμ. Κι εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου στο παιδί, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου. Και αφού σήκωσε ο Αβραάμ τα μάτια του είδε· και ιδού ένας κριός που είχε πιαστεί από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ· και πήγε ο Αβραάμ, πήρε τον κριό, και τον προσέφερε ως ολοκάρπωση αντί για τον Ισαάκ τον υιό του.» Ζʹ. Έτσι λοιπόν έχει ο λόγος της θείας Γραφής, ο οποίος απεικονίζει εξ ολοκλήρου το μυστήριο περί του Σωτήρος.

Θα παραμείνει κάπου κάτω, και θα προσκαρτερεί στον ταπεινό λόγο της κατήχησης, μέχρις ότου, με το έλεος του Θεού, αφού αποτινάξει το βάρος της αμαρτίας, μπορέσει να ανεβεί, σαν σε κάποια ολόφωτη βουνοκορφή, στην υψηλότατη κατανόηση του θείου μυστηρίου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από κάποιους: «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν.» Προκαλεί σε μένα μεγάλο θαυμασμό ο μακάριος Αβραάμ, όταν λέει στους υπηρέτες του, όπως ήδη προείπα: «Καθίστε εδώ· εγώ και το παιδί θα προχωρήσουμε έως εκεί· και αφού προσκυνήσουμε, θα επιστρέψουμε σε εσάς.» Προφητεύει, λοιπόν, ως δίκαιος, διότι επρόκειτο να επιστρέψουν· αλλά σιωπά ως σοφός, και δεν φανερώνει το μυστήριο σε αυτούς που είναι ακόμη αμύητοι, θέτοντας και σε αυτό τον εαυτό του ως πρότυπο για εμάς, σύμφωνα με τα όσα λέει κάπου και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Μην δώσετε το άγιο στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους.» Ονομάζοντας μαργαριτάρια τα λαμπρά και διαυγή λόγια του Πνεύματος. Έπειτα πάλι λέει, ότι «Τα ξύλα του ολοκαυτώματος τα φόρτωσε ο Αβραάμ στο παιδί.» Διότι, με την κατά παραχώρηση οικονομία, σχεδόν με τη συνεργία του Πατέρα, και χωρίς να παραβιάσουν τη θεία δύναμη παρά τη θέλησή της, επέθεσαν οι Ιουδαίοι τον σταυρό στον Σωτήρα.

Όταν έφτασε στον τόπο που του είχε υποδειχθεί, πήρε τα ξύλα της ολοκαυτώσεως και τα φόρτωσε στον υιό του, τον Ισαάκ. Γιατί φορτώνεται και σφάζεται; Μήπως το παιδί είναι πιο ευλαβικό από τον πατέρα; Γιατί τον βαραίνεις με τα ξύλα, με τα οποία πρόκειται μετά από λίγο να τακτοποιήσεις το νεκρό σώμα του; Πήραν λοιπόν στα χέρια τους τη φωτιά και το μαχαίρι, και πορεύονταν οι δυο τους μαζί. Βλέποντας δε ο Ισαάκ τα ξύλα να βρίσκονται εκεί, τη φωτιά ετοιμασμένη, το σίδερο ακονισμένο, και το πρόβατο πουθενά, ρωτούσε τον πατέρα του: «Πατέρα [Αβραάμ], ιδού η φωτιά και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο για την ολοκαύτωση;» Ο δε Αβραάμ είπε: «Ο Θεός θα προνοήσει για τον εαυτό Του πρόβατο για ολοκαύτωση, τέκνο μου». Η απάντησή του αυτή ήταν προφητεία· διότι δεν είχε ακόμη διδαχθεί το θαύμα που αληθινά σκόπευε να κάνει ο Θεός. Οικοδόμησε έπειτα ο Αβραάμ θυσιαστήριο και, αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ, τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα. Και άπλωσε το χέρι του για να πάρει το μαχαίρι.

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Θαυμάζεις τον υψηλό Μωυσή, ο οποίος περιέλαβε ολόκληρη την κτίση του Θεού με τη δύναμη της γνώσεως. Ιδού ενώπιόν σου το ευλογημένο σάββατο της πρώτης κοσμογονίας· γνώρισε μέσω εκείνου του σαββάτου τούτο εδώ το Σάββατο, την ημέρα της καταπαύσεως, την οποία ευλόγησε ο Θεός υπέρ τις άλλες ημέρες. Διότι σε αυτήν αληθινά κατέπαυσε από όλα τα έργα Του ο Μονογενής Θεός, έχοντας σαββατίσει με τη σάρκα μέσω της οικονομίας του θανάτου, και, επανερχόμενος πάλι σε αυτό που ήταν μέσω της αναστάσεως, συνανέστησε με τον Εαυτό Του καθετί που ήταν πεσμένο, αφού έγινε ζωή και ανάσταση και ανατολή και όρθρος και ημέρα για όσους βρίσκονταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου. Πλήρης είναι για σένα και η ιστορία της συγγενούς ευλογίας: ο πατέρας που δεν λυπήθηκε τον αγαπητό εκείνο Ισαάκ, και ο μονογενής που έγινε προσφορά και θυσία, και ο αμνός που σφαγιάστηκε αντ' αυτού. Διότι είναι δυνατόν να δει κανείς στην ιστορία αυτή όλο το μυστήριο της ευσέβειας. Ο αμνός κρέμεται από το ξύλο, κρατούμενος από τα κέρατα, ενώ ο Μονογενής βαστάζει πάνω Του τα ξύλα της ολοκαρπώσεως.

Είδες τον βασιλιά πόσα στρατόπεδα κατανίκησε, πόσους επερχόμενους πολέμους; Διότι ούτε οι βάρβαροι δεν υπήρξαν τόσο φοβεροί για την πόλη των Ιεροσολύμων, όταν της επιτέθηκαν πολλές φορές, όσο οι λογισμοί αυτών των πραγμάτων που τον πολιορκούσαν από παντού· αλλά παρόλα αυτά επικράτησε εναντίον όλων. Θέλεις να δεις και τον ιερέα; Το παράδειγμα δεν είναι μακριά. Διότι, όταν τον βλέπεις να κρατά φωτιά και μαχαίρι και να στέκεται μπροστά στο θυσιαστήριο, γιατί πλέον αμφιβάλλεις για την ιεροσύνη του; Αν πάλι θέλεις να δεις και τη θυσία, να την δεις διπλή. Πρόσφερε δηλαδή το παιδί του, πρόσφερε και το πρόβατο, ή μάλλον, προπάντων πρόσφερε την ίδια του την προαίρεση· και με το αίμα μεν του προβάτου αγίασε το δεξί του χέρι, με τη σφαγή δε του παιδιού αγίασε την ψυχή του. Έτσι χειροτονήθηκε ιερέας, με το αίμα του μονογενούς, με τη θυσία του αμνού. Διότι και οι ιερείς αγιάζονταν με το αίμα των ιερών σφαγίων που προσφέρονταν στον Θεό.

Επειδή, λοιπόν, άκουσε αυτά ο Πιλάτος, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· εντελώς παράλογα. Διότι, ενώ όφειλε να εξετάσει αν πράγματι ο Χριστός επιδίωξε να επιβάλει τυραννία, αυτός εξέδωσε την απόφαση αποκλειστικά από τον φόβο του. Αν και, για να μην πάθει αυτό, ο Χριστός προκαταβολικά του είπε: Η δική μου βασιλεία δεν είναι από αυτόν τον κόσμο. Εκείνος όμως, παραδίδοντας τον εαυτό του ολοκληρωτικά στα παρόντα, δεν θέλησε να σκεφθεί τίποτα το υψηλό, παρόλο που το όνειρο της γυναίκας του ήταν αρκετό για να τον συγκλονίσει. Αλλά με κανένα από αυτά δεν βελτιώθηκε, ούτε έστρεψε το βλέμμα του προς τον ουρανό, αλλά τον παρέδωσε. Εκείνοι δε του φόρτωσαν τον σταυρό, ως σε καταδικασμένο πλέον. Διότι θεωρούσαν το ξύλο κακό οιωνό και δεν ανέχονταν καν να το αγγίξουν. Έτσι ακριβώς συνέβη και κατά τον τύπο· διότι και ο Ισαάκ βάσταξε τα ξύλα.

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Διότι ο Θεός δεν του δείχνει το θυσιαστήριο κάπου κοντά, για να μην κλαπεί η φυσική στοργή από τη θέρμη της πίστεως· αλλά για να βαδίσει μακρύ δρόμο και, βλέποντας τον υιό του για πολύ χρόνο να παίζει ανέμελα όπως συνήθιζε και να τρέχει στις αγκαλιές του, έχοντας στο νου του αυτό που έπρεπε να πράξει, σαν τον χρυσό μέσα στη φωτιά, αφού δοκιμαστεί επί μακρόν από την αγάπη του, να επιδείξει πιο λαμπρή την προαίρεση της υπακοής του. Ώ, πόσες φορές σε αυτό το διάστημα των τριών ημερών αναπαρέστησε μέσα του ο πατέρας τη σφαγή του υιού του! Πόσες φορές έθεσε το λείψανο του παιδιού του πάνω στην πυρά, πληγώνοντας την καρδιά του τόσες φορές, όσες αναλογιζόταν τη θυσία! Διότι το κακό που έχει ήδη συμβεί γρήγορα οδεύει προς τη λήθη, ενώ αυτό που αναμένεται, προκαλεί θλίψη τόσες φορές, όσες το προσδοκά κανείς. Βλέπει λοιπόν από μακριά ο μακάριος τον τόπο της ιερουργίας, καθώς του τον υπέδειξε μια άρρητη φωνή, και ο πατέρας παραλαμβάνει μόνο τον υιό του, αφήνοντας τους δούλους πίσω μαζί με το υποζύγιο· οδεύει λοιπόν μόνος μαζί με μόνο τον Ισαάκ, όχι ως πατέρας μαζί με το παιδί του, αλλά ως ιερέας μαζί με το θύμα. Τοποθετεί μάλιστα πάνω στον Ισαάκ τα ξύλα της θυσίας, ενώ ο ίδιος κρατά το μαχαίρι και τη φωτιά. Φορτώνει με το βάρος τον νέο, ώστε το παιδί, ιδρώνοντας από τον κόπο και καθαριζόμενο με τα λουτρά της φύσεως, να γίνει αγνότερη προσφορά στον Θεό. Φθάνοντας δε ο λόγος σε αυτό το σημείο, βλέποντας τον τύπο, θυμήθηκα την αλήθεια.

Η Κανά ερμηνεύεται ως κτίση του Θεού· και κτίση του Θεού είναι ολόκληρος ο κόσμος. Εδώ τελεί τους πνευματικούς γάμους, έρχεται στην Κανά της Γαλιλαίας και παρευρίσκεται εκεί όλος ο χορός των αγίων· προσφέρουν στον νυμφίο τα δώρα, ο καθένας ανάλογα με τη δική του δύναμη, όπως σε γάμο: ο Αβραάμ το μοσχάρι, η γυναίκα του η Σάρρα τους εγκρυφίες, ο Ισαάκ τα ξύλα, ο Ιακώβ τα ερίφια, ο Ιωσήφ σιτοδοτεί, ο Μωυσής λαμπαδουχεί, ο Ησαΐας ψάλλει και ο Δαβίδ χορεύει. Και επειδή έπρεπε να παρευρίσκονται και άγιες γυναίκες σε έναν τέτοιο γάμο και να ψάλλουν και εκείνες, έρχεται η Εσθήρ, η Ιουδίθ στολίζεται και καλλωπίζεται· και η Μαρία, η αδελφή του Μωυσή, παίρνει το τύμπανο και λέει: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί.

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Και προς αυτούς απαντούμε: Εφόσον η Γραφή αναφέρει ότι το όρος ήταν δασώδες και υπήρχαν ξύλα, από τα οποία ο Αβραάμ, αφού τα έσχισε για την ολοκαύτωση, τα φόρτωσε στον Ισαάκ, και ότι άφησε τους όνους μαζί με τους υπηρέτες. Από πού λοιπόν προέρχεται η φλυαρία σας; Διότι εκεί ούτε δασώδη ξύλα υπάρχουν ούτε όνοι διέρχονται.

Διότι αυτός που τον γέννησε εναπέθεσε τα ξύλα στο παιδί του, και το παιδί τα φέρει στους ώμους του όπου τοποθετήθηκαν· εδώ ας κατανοήσει μαζί μου κάθε πιστός το μυστήριο. Ήλθαν δε εκεί όπου είχαν κληθεί, και σαν να προέβλεπε τα μέλλοντα ο πιστότατος, είπε: «Καθίστε εδώ», λέγοντας στους συνοδούς, «εγώ δε, αφού πορευθώ μαζί με το παιδί, θα επιστρέψω.» Και τα λόγια έγιναν πράξεις, <διότι μόνος αγαθός είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας>. Αφού ενδυνάμωσε με την πίστη τα μουδιασμένα πόδια και όπλισε το δεξί του χέρι με το ξίφος, είχε πρώτο τον Ισαάκ, αλλά βρήκε πειρασμό στα λόγια του παιδιού, το οποίο λέει: «Πες μου, πατέρα, ποιος είναι αυτός που πρόκειται να σφαγιαστεί;»

Βλέπει λοιπόν ο μακάριος από μακριά τον τόπο της ιερουργίας, αφού του τον υπέδειξε μια άρρητη φωνή, και ο πατέρας παραλαμβάνει μόνο τον υιό, αφήνοντας πίσω τους δούλους με το υποζύγιο. Πορεύεται λοιπόν μόνος, μόνο με τον Ισαάκ, όχι ως πατέρας με το τέκνο, αλλά ως ιερέας με το σφάγιο. Τοποθετεί στον Ισαάκ τα ξύλα της θυσίας, ενώ ο ίδιος φέρει το μαχαίρι και τη φωτιά. Επιβαρύνει τον νέο με το φορτίο, προκειμένου, ιδρώνοντας το παιδί από τον κόπο και καθαιρόμενο με τα λουτρά της φύσης, να γίνει προσφορά πιο ευάρεστη στον Θεό.

Διότι αυτόν προτύπωνε ο Αβραάμ κατά την προσφορά του Ισαάκ και τη θυσία του κριαριού. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος βάσταξε τα ξύλα, έτσι και ο Κύριος βάσταξε τον σταυρό· και όπως αφέθηκε ελεύθερος ο Ισαάκ, ενώ θυσιάστηκε το κριάρι, έτσι και ο μεν Θεός παρέμεινε εκτός πάθους, έπαθε όμως ως προς την ανθρώπινη φύση και τη σάρκα. Αυτήν την ημέρα του σταυρού, όταν την προείδε ο Αβραάμ, χάρηκε, επειδή επρόκειτο να επέλθει η σωτηρία του κόσμου. Συγχρόνως δε, αποδεικνύει εδώ ότι αυτοί είναι ξένοι προς τον Αβραάμ, εφόσον γι' αυτά με τα οποία εκείνος χαιρόταν, αυτοί λυσσομανούν και μαίνονται.