Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 22:9

Θα προσπαθήσω μέσα από μια άλλη ιστορία να αποδείξω ότι ο ισχυρισμός μου για αυτό το ζήτημα δεν ξεφεύγει από το λογικό. Διότι, εάν κάποιος από εμάς επιθυμούσε να δει αποτυπωμένη σαν σε πίνακα την ιστορία του Αβραάμ, πώς θα τον είχε ζωγραφίσει ο ζωγράφος; Άραγε να κάνει τα πάντα σε μία σκηνή; Ή τμηματικά και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή τον ίδιο σε πολλά σημεία με διαφορετική μορφή; Για παράδειγμα, εννοώ, άλλοτε μεν να κάθεται στο γαϊδούρι, παίρνοντας μαζί του το παιδί και ακολουθούμενος από τους υπηρέτες· άλλοτε πάλι, αφού το γαϊδούρι έχει μείνει κάτω μαζί με τους υπηρέτες, να φορτώνει τα ξύλα στον Ισαάκ και να κρατά στα χέρια του το μαχαίρι και τη φωτιά· και βεβαίως κάπου αλλού, τον ίδιο με διαφορετική και πάλι μορφή, να έχει δέσει το αγόρι πάνω στα ξύλα και να έχει οπλίσει το δεξί του χέρι με το μαχαίρι, για να επιφέρει τη σφαγή. Αλλά δεν είναι διαφορετικός ο ένας και διαφορετικός ο άλλος Αβραάμ, παρόλο που σε πολλά σημεία της ζωγραφιάς φαίνεται με διαφορετικό τρόπο, αλλά είναι παντού ο ίδιος, αφού η τέχνη του ζωγράφου προσαρμόζεται πάντοτε στις ανάγκες των γεγονότων. Διότι δεν ήταν δυνατόν να τον δει κανείς να κάνει όλα τα προαναφερθέντα σε μία μόνο σκηνή.

Και τι ακριβώς είναι αυτό, ο ίδιος το αποσαφήνισε λέγοντας: «Τον πήρα στον βραχίονά μου». Η δε παρομοίωση του πράγματος προέρχεται από αυτό που γίνεται στα νήπια. Διότι όσοι παίρνουν στα χέρια τους τα μικρά βρέφη, κατά κάποιον τρόπο τα συμποδίζουν, ενώνοντας τα πόδια τους. Διότι νομίζω πρέπει να συστέλλονται οι μηροί και τα γόνατα καθενός που έχει καθίσει μαζεμένος. Αυτό σημαίνει το «συνεπόδισα». Όπως εξάλλου έχει γραφτεί και για τον Αβραάμ, ότι συμπόδισε τον γιο του Ισαάκ, όταν και ετοιμαζόταν να τον θυσιάσει στον Θεό. Είναι δε αναγκαίο να γνωρίζουμε ότι η έκδοση των Εβραίων, αλλά και των άλλων, δεν περιέχει το «συνεπόδισα», αλλά έχουν θέσει μάλλον το «Έγινα σαν τροφός για τον Εφραΐμ». Επομένως εγώ μεν στάθηκα τέτοιος απέναντί τους, αυτοί όμως δεν το γνώρισαν, δηλαδή δεν το εννόησαν, δεν αισθάνθηκαν ότι, καταστρέφοντας άλλους, πραγματοποιώ τη δική τους αποκατάσταση. Διότι αυτό σημαίνει το «Τους γιάτρεψα μέσα από την καταστροφή ανθρώπων»· διότι πρώτοι καταστράφηκαν οι Αιγύπτιοι με τις δέκα πληγές, επειδή ο Φαραώ δεν υποχωρούσε. Και μετά τις πληγές των Αιγυπτίων, εξολοθρεύτηκαν οι Χετταίοι, οι Ευαίοι και οι Αμορραίοι, οι Χαναναίοι και οι Ιεβουσαίοι, τους οποίους αφού νίκησε κατά κράτος ο Ισραήλ κληρονόμησε τη γη της επαγγελίας, καθώς ο Θεός εξομάλυνε γι' αυτούς κάθε δυσκολία και τους χάρισε τη δυνατότητα να υπερισχύουν των εχθρών. Επομένως, δεν καταλαβαίνουν, λέει, ότι καταστρέφοντας ανθρώπους ομογενείς τους, εγώ ρύθμιζα προς το καλό τα δικά τους ζητήματα.

Έλαβε λοιπόν ο Αβραάμ τα ξύλα της ολοκαρπώσεως και τα τοποθέτησε πάνω στον Ισαάκ τον υιό του. Πήρε δε και το πυρ στο χέρι και το μαχαίρι, και πορεύθηκαν οι δυο τους μαζί. Αφού πορεύθηκαν και οι δύο, ήλθαν στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός· και οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ θυσιαστήριο, τοποθέτησε τα ξύλα, και αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ του υιού του, τον έβαλε πάνω στο θυσιαστήριο επάνω στα ξύλα. Και εξέτεινε ο Αβραάμ το χέρι του παίρνοντας το μαχαίρι για να σφάξει τον υιό του. Τότε τον κάλεσε άγγελος Κυρίου και είπε: Αβραάμ, Αβραάμ. Κι εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου στο παιδί, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου. Και αφού σήκωσε ο Αβραάμ τα μάτια του είδε· και ιδού ένας κριός που είχε πιαστεί από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ· και πήγε ο Αβραάμ, πήρε τον κριό, και τον προσέφερε ως ολοκάρπωση αντί για τον Ισαάκ τον υιό του.» Ζʹ. Έτσι λοιπόν έχει ο λόγος της θείας Γραφής, ο οποίος απεικονίζει εξ ολοκλήρου το μυστήριο περί του Σωτήρος.

Και αψευδής μάρτυράς μας σε αυτό θα βρεθεί ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει για αυτόν: «Η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.» Όταν πλέον ο πατριάρχης έφτασε και βρέθηκε στους προαγγελθέντες τόπους, οικοδόμησε πολύ καλά και με τον πρέποντα τρόπο το θυσιαστήριο· για να κατανοήσουμε εμείς και πάλι μέσω αυτού ότι, στα ανθρώπινα μάτια, αυτό που φαινόταν πάνω στον Σωτήρα μας ήταν σταυρός και ξύλο, στα μάτια όμως του Πατέρα των πάντων, ήταν ένα πραγματικά μέγα και υψηλό θυσιαστήριο, ανεγερμένο για τη σωτηρία του κόσμου, το οποίο δεχόταν τον καπνό μιας όσιας και πανάγιας θυσίας. Το γεγονός δε ότι ο Ισαάκ τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, αλλά αντί γι' αυτόν υπέμεινε τη σφαγή το κριάρι, δηλώνει σαφέστατα ότι ο Θεός Λόγος ανέβηκε μεν στον σταυρό και βρισκόταν μέσα στον κρεμασμένο ναό, έπασχε δε ο Κύριος, όχι ο Ίδιος, όντας απαθής εκ φύσεως. Διότι το μαχαίρι δεν καταφέρθηκε στον Ισαάκ, δηλαδή στον Λόγο που προήλθε από την ουσία του Πατέρα, αλλά αντί γι' αυτόν, και ενώ ο ίδιος οδηγούνταν προς σφαγή, σφαγιάστηκε ο ναός που προήλθε από την αγία Παρθένο, ο οποίος συμβολίζεται μέσω του προβάτου. Ο Λόγος όμως οικειοποιείται, και πολύ ευλόγως, το πάθος· διότι δικό Του ήταν το σώμα, και όχι κανενός άλλου.

Και αφού τον απέκτησε, όταν έλαβε την εντολή να προσφέρει τον υιό του, [μολονότι είχε ακούσει το: Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου,] πρόσφερε τον μονογενή του υιό στον Θεό, πιστεύοντας ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον αναστήσει ακόμη και από τους νεκρούς. Και αφού έδεσε τον υιό του και τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, ως προς την προαίρεσή του βέβαια τον πρόσφερε, αλλά χάρη στην αγαθότητα του Θεού παρέλαβε τον υιό του ζωντανό, καθώς Εκείνος του παρέδωσε έναν αμνό αντί για το παιδί. Όντας πιστός σε αυτά, σφραγίστηκε στη δικαιοσύνη και έλαβε την περιτομή, ως σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία· λαμβάνοντας την υπόσχεση ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών.

Όταν έφτασε στον τόπο που του είχε υποδειχθεί, πήρε τα ξύλα της ολοκαυτώσεως και τα φόρτωσε στον υιό του, τον Ισαάκ. Γιατί φορτώνεται και σφάζεται; Μήπως το παιδί είναι πιο ευλαβικό από τον πατέρα; Γιατί τον βαραίνεις με τα ξύλα, με τα οποία πρόκειται μετά από λίγο να τακτοποιήσεις το νεκρό σώμα του; Πήραν λοιπόν στα χέρια τους τη φωτιά και το μαχαίρι, και πορεύονταν οι δυο τους μαζί. Βλέποντας δε ο Ισαάκ τα ξύλα να βρίσκονται εκεί, τη φωτιά ετοιμασμένη, το σίδερο ακονισμένο, και το πρόβατο πουθενά, ρωτούσε τον πατέρα του: «Πατέρα [Αβραάμ], ιδού η φωτιά και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο για την ολοκαύτωση;» Ο δε Αβραάμ είπε: «Ο Θεός θα προνοήσει για τον εαυτό Του πρόβατο για ολοκαύτωση, τέκνο μου». Η απάντησή του αυτή ήταν προφητεία· διότι δεν είχε ακόμη διδαχθεί το θαύμα που αληθινά σκόπευε να κάνει ο Θεός. Οικοδόμησε έπειτα ο Αβραάμ θυσιαστήριο και, αφού έδεσε τα πόδια του Ισαάκ, τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα. Και άπλωσε το χέρι του για να πάρει το μαχαίρι.

Δʹ. Εκεί υπήρχε μια μητέρα νεανική και γενναία, φιλόστοργη προς τα παιδιά της και συνάμα φιλόθεη, της οποίας τα μητρικά σπλάχνα σπαράσσονταν ενάντια στον νόμο της φύσης. Διότι δεν σπλαγχνιζόταν τα παιδιά της που έπασχαν, αλλά αγωνιούσε μήπως δεν υποστούν το μαρτύριο· ούτε αναπολούσε όσους είχαν ήδη αναχωρήσει περισσότερο από όσο προσευχόταν να προστεθούν σε αυτούς όσοι είχαν απομείνει· και για τους τελευταίους η μέριμνά της ήταν μεγαλύτερη από ό,τι για εκείνους που είχαν μεταστεί. Διότι για τους μεν η πάλη ήταν αμφίβολη, ενώ για τους δε η κατάληξη ήταν ασφαλής· και τους μεν τους είχε ήδη παραδώσει στον Θεό, ενώ για τους δε φρόντιζε πώς θα τους παραλάβει ο Θεός. Ω, ανδρεία ψυχή μέσα σε γυναικείο σώμα! Ω, θαυμαστή και μεγαλόψυχη προσφορά! Ω, θυσία εφάμιλλη με εκείνη του Αβραάμ και, αν δεν είναι τολμηρό να λεχθεί, ακόμη μεγαλύτερη!

Ποιος φανέρωσε στους ανθρώπους τον μέγα και παντοδύναμο Θεό, παρότι βρίσκονταν μακριά, και γέμισε τον νου τους με θειότερο έρωτα, και από εκεί τους οδήγησε σε μία άλλη ζωή; Ποιος καθάρισε τις ψυχές όλων των φωτεινών ανθρώπων; Η πίστη μετέθεσε τον Ενώχ. Ο δε μέγας Νώε διέσωσε από τα ύδατα ολόκληρο τον κόσμο με λίγες ψυχές και με σπέρματα που έπλεαν (στην κιβωτό). Και ο Αβραάμ αναδείχθηκε πατέρας πόλεων και εθνών, αφού έδεσε τον υιό του δίπλα στον βωμό ως θυσία για τον Χριστό.

Πρόσεξε και εδώ πώς, χωρίς να το γνωρίζει, φανερώνει πάλι αυτό που πρόκειται να συμβεί. Διότι φάνηκε μεν ότι με την απάντησή του παραπλανούσε τον Ισαάκ, αλλά εκείνον τον έπεισε προς το παρόν με τα λόγια του, ενώ ο ίδιος υπέμενε μεγαλύτερη και πιο έντονη οδύνη, στρέφοντας τα λόγια αυτά στη διάνοιά του και αναλογιζόμενος την εξωτερική ομορφιά του παιδιού, το κάλλος της ψυχής του, την υπακοή του, το πόσο αξιαγάπητο ήταν, και αυτό το ίδιο το άνθος της ηλικίας του. Αφού λοιπόν πορεύθηκαν και οι δύο, ήλθαν στον τόπο που του είπε ο Θεός. Έφτασαν, λέγει, στο υψηλό όρος, το οποίο του φανέρωσε ο Θεός· και οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ θυσιαστήριο.

Και γιατί τα λέω αυτά; Αν προσταζόσουν εσύ ο ίδιος να σφάξεις τον υιό σου, να τον θυσιάσεις και να τον δεις να καίγεται, όπως ακριβώς εκείνος ο μακάριος πατριάρχης, τι θα έκανες; Και εκείνος, άραγε, τι λογής άνθρωπος ήταν, οικοδομώντας το θυσιαστήριο, τοποθετώντας τα ξύλα και δένοντας τα πόδια του παιδιού;

Αν πάλι έπρεπε να μάθει ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει από τους νεκρούς, το έμαθε αυτό με πολύ πιο θαυμαστό τρόπο από τη μήτρα· ή μάλλον, ακόμη και πριν από εκείνη την απόδειξη, διότι ήταν πιστός. Εσύ, όμως, μην θαυμάζεις μόνο τον δίκαιο, αλλά και να τον μιμείσαι. Και βλέποντάς τον, μέσα σε τόσο μεγάλο θόρυβο και τρικυμία κυμάτων, να πλέει σαν σε γαλήνη, παρομοίως κι εσύ να κρατάς το πηδάλιο της υπακοής και της ανδρείας. Διότι μη μου πεις μόνο αυτό, ότι οικοδόμησε το θυσιαστήριο και ετοίμασε τα ξύλα· αλλά θυμήσου και τη φωνή του παιδιού, και αναλογίσου πόσες χιονοστιβάδες στρατοπέδων επέπεσαν εναντίον του για να τον κατατρομάξουν, όταν ο πατέρας άκουσε το παιδί να λέει: «Πού είναι το πρόβατο;». Σκέψου πόσοι λογισμοί ξεσηκώθηκαν τότε, οπλισμένοι όχι με σίδερο, αλλά με πύρινα δόρατα, που τον κατακεντούσαν από παντού και τον κατακομμάτιαζαν. Διότι, αν και σήμερα πολλοί συντρίβονται ψυχικά, έστω κι αν δεν είναι οι ίδιοι πατέρες, και θα δάκρυζαν αν δεν γνώριζαν την κατάληξη —και μάλιστα βλέπω πολλούς να δακρύζουν αν και γνωρίζουν το τέλος— τι ήταν φυσικό να υποφέρει εκείνος, ο οποίος τον γέννησε, τον ανέθρεψε, βρισκόταν στα γηρατειά του, είχε μόνο αυτόν, τον έβλεπε, τον άκουγε, και επρόκειτο αμέσως μετά να τον θυσιάσει; Πόση σύνεση είχαν αυτά τα λόγια! Πόση πραότητα η ερώτηση! Ποιος άραγε ήταν αυτός που ενεργούσε; Ο διάβολος, ώστε να καταφλέξει τη φύση; Μη γένοιτο, αλλά ο Θεός, για να δοκιμάσει ακόμη περισσότερο τη χρυσή ψυχή του δικαίου.

Βλέπεις μέχρι πότε ο Θεός εγκαταλείπει; Εγκαταλείπει δε, δοκιμάζοντας τους δικαίους μέσα στους πειρασμούς σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ. Οδηγούνταν ο Ισαάκ για ολοκαύτωμα, το θυσιαστήριο είχε οικοδομηθεί, τα ξύλα είχαν τοποθετηθεί, και πουθενά το πρόβατο. Παίρνει ο πατέρας το μαχαίρι, και πουθενά το πρόβατο· όρμησε να τον σφάξει, και τότε ο Θεός με τη φωνή Του χαλιναγώγησε το χέρι του. Αυτά τα είπα, ώστε καθένας από εσάς, όταν δοκιμάζεται, ακόμη κι αν βρεθεί κοντά στον θάνατο, να μην απελπίζεται για την προστασία του Θεού, αλλά να την περιμένει μέχρι τέλους. Οδηγούνταν, λοιπόν, η Σουσάννα στον θάνατο· δεν υπήρχε κανείς να τη βοηθήσει. Όταν, επομένως, είδε ότι δεν υπήρχε καμία ανθρώπινη συναντίληψη, καταφεύγει με τη διάνοιά της στον πιστό μάρτυρα που βρίσκεται στον ουρανό, στο ακοίμητο μάτι, και λέει μεγαλοφώνως: «Θεέ αιώνιε, Εσύ που γνωρίζεις τα κρυπτά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, Εσύ γνωρίζεις ότι ψευδώς καταμαρτυρούν εναντίον μου· και ιδού, εγώ πεθαίνω χωρίς να έχω πράξει τίποτε από όσα αυτοί με δολιότητα μηχανεύτηκαν εναντίον μου». Και την εισάκουσε Εκείνος που έχει πει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εγώ θα είμαι παρών». Και καθώς την οδηγούσαν για να θανατωθεί, εξήγειρε ο Θεός το πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ. Και φώναξε με μεγάλη φωνή: «Εγώ είμαι αθώος από το αίμα αυτής». Τότε στράφηκε όλος ο λαός και του είπε: «Ποιος είναι αυτός ο λόγος που είπες;»

βʹ. Ποιος ρήτορας, άραγε, θα μπορούσε να στεφανώσει επάξια τις αρετές σου; Έλαβες από τη φύση γλώσσα, εσύ όμως την ανέθρεψες ως μάρτυρα· έλαβες στόμα ως φυλακτήριο της γλώσσας, εσύ όμως κατέστησας το στόμα βωμό για τη γλώσσα· έλαβες ένα πλήκτρο για να αρθρώνεις φωνή, εσύ όμως, καθώς αυτό αποκοπτόταν, το ανέδειξας σε στάχυ· έλαβες γλώσσα υπηρέτη των λέξεων, εσύ όμως την κατέθυσες στον Χριστό ως άμωμο πρόβατο. Με ποια πρέπουσα προσωνυμία να τιμήσω τη γλώσσα σου; Με ποιο όνομα να τη στολίσω; Της πλησίαζαν το σίδερο οι δήμιοι, και αυτή, σαν τον δεμένο Ισαάκ, δεν αναπηδούσε, αλλά, αναπαυόμενη μέσα στο στόμα σαν πάνω σε βωμό, δεχόταν το πλήγμα με αγαλλίαση, διδάσκοντας τις γλώσσες των ανθρώπων ότι δεν πρέπει μόνο να μιλούν για τον Χριστό, αλλά και να σφάζονται. Απέσπασας, γενναίε, την τιμή της θυσίας του πατριάρχη, προσφέροντας το μονογενές βλάστημα της γλώσσας αντί για μονογενές τέκνο. Δικαίως, λοιπόν, ο Χριστός σου φύτεψε δεύτερη γλώσσα ως ανταπόδοση· διότι σε βρήκε καλό γεωργό της πρώτης· δικαίως σου χάρισε την άσαρκη γλώσσα· διότι στο αγγελικό φρόνημα δεν ταίριαζε σάρκινη· δικαίως σου απέδωσε την ανταμοιβή της γλώσσας. Πρόσφερες ως δάνειο στον Δεσπότη τη γλώσσα σου για θυσία, και Εκείνος της αντιδάνεισε φωνή για ρητορεία· και δημιουργήθηκε μια αμοιβαία συναλλαγή μεταξύ της γλώσσας και του Χριστού, καθώς η μεν γλώσσα τεμνόταν υπέρ του Χριστού, ο δε Χριστός ομιλούσε υπέρ της γλώσσας.

Αναλογίσου, λοιπόν, τι υπέφερε ο Αβραάμ όταν ο Ισαάκ, τον οποίο επρόκειτο να σφάξει, τον αποκαλούσε «πατέρα». Πώς δεν παρέλυσαν τα γόνατά του; Πώς δεν συντρίφτηκαν τα μέλη του; Πώς δεν κλονίστηκε η διάνοιά του, ακούγοντας αυτά από τον υιό του, τον Ισαάκ; Όμως τον προσέφερε για θυσία, και έδεσε τα πόδια του Ισαάκ, και πήρε το μαχαίρι στο δεξί του χέρι, για να σφάξει τον υιό του.

Πώς δεν αποσπάστηκε η ψυχή από το σώμα; Πώς, από την πρώτη κιόλας ματιά, δεν πήδηξε στη φωτιά για να απαλλάξει τον εαυτό της από το υπόλοιπο θέαμα; Διότι, αν και ήταν φιλοσοφημένη, ήταν όμως και μητέρα· αν και ήταν θεοφιλής, ήταν όμως περιβεβλημένη με σάρκα· αν και ήταν πρόθυμη, μετείχε όμως και στη γυναικεία φύση· αν και έβραζε από τον ζήλο της ευσέβειας, κατεχόταν όμως και από τον δεσμό των μητρικών ωδίνων. Διότι, αν εμείς, μολονότι είμαστε άνδρες, βλέποντας πολλές φορές έναν κατάδικο να άγεται μέσα από την αγορά με το σχοινί στο στόμα και να σύρεται προς το βάραθρο, χωρίς να μας συνδέει καμία φιλία μαζί του, συντριβόμαστε μόνο από το θέαμα, παρόλο που έχουμε ικανή παρηγοριά για να μην πάθουμε κάτι τέτοιο συναισθηματικά, η οποία δεν είναι άλλη από την εγκληματικότητα του καταδικασμένου· τι ήταν φυσικό να πάθει αυτή, που έβλεπε να οδηγείται στον θάνατο όχι ένας κατάδικος, αλλά επτά παιδιά μαζεμένα σε μία ημέρα, και να κατακόβονται όχι με σύντομο θάνατο, αλλά με ποικίλες σφαγές; Διότι, ακόμη και αν ήταν από πέτρα, ακόμη και αν τα σπλάχνα της ήταν στερεωμένα από αδάμαντα, δεν θα είχε ταραχθεί, δεν θα είχε πάθει αυτό που ήταν επόμενο να πάθει και ως γυναίκα και ως μητέρα; Αναλογίσου πώς θαυμάζουμε τον πατριάρχη Αβραάμ, επειδή, προσφέροντας τον γιο του, τον έδεσε χειροπόδαρα και τον ανέβασε στο θυσιαστήριο, και τότε θα διαπιστώσεις καθαρά πόση ήταν η ανδρεία αυτής της γυναίκας. Ω, τι πικρότατο αλλά και γλυκύτατο θέαμα· πικρότατο μεν εξαιτίας της φύσεως των όσων συνέβαιναν, γλυκύτατο δε εξαιτίας του φρονήματος εκείνης που τα έβλεπε.

Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο βαρύ ήταν να συνομιλεί μόνος με μόνο το παιδί, χωρίς να είναι κανείς παρών, τότε που τα σπλάχνα του θερμαίνονταν περισσότερο και η πατρική στοργή γινόταν σφοδρότερη· ποιος λόγος θα μπορέσει να το περιγράψει; Ανέβασε το παιδί, του έδεσε τα πόδια, το τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, άρπαξε το μαχαίρι, και ετοιμαζόταν να καταφέρει το χτύπημα.

Ίσως σας φαίνομαι ότι έχω χάσει τα λογικά μου, μιλώντας με τέτοιες αντιφάσεις. Και πράγματι βρίσκομαι σε έκσταση αναλογιζόμενος το θαύμα του δικαίου, αλλά δεν αντιφάσκω. Διότι, από τη μία, το χέρι του δικαίου έμπηξε τη μάχαιρα στον λαιμό του παιδιού, από την άλλη όμως το χέρι του Θεού, παρότι η μάχαιρα είχε μπηχτεί, δεν την άφησε να μιανθεί από το αίμα του παιδιού. Επειδή δεν την κρατούσε μόνο ο Αβραάμ, αλλά και ο Θεός· και ο μεν την ωθούσε με τη θέλησή του, ενώ ο Θεός την αναχαίτιζε με τη φωνή Του. Παρατήρησε όμως: του είπε «Σφάξε», και αμέσως εκείνος οπλιζόταν· του είπε «Μη σφάξεις», και αμέσως αφοπλιζόταν. Διότι προτίμησε να μην ονομάζεται πατέρας, προκειμένου να φανεί ευγνώμων δούλος· και επειδή απαρνήθηκε τα δικά του για χάρη του Θεού, γι' αυτό και ο Θεός μαζί με τα υπόλοιπα του χάρισε πάλι και τα δικά του· και περιόρισε την εκτέλεση της εντολής μέχρι το στάδιο της προθυμίας. Και μη μου πεις μόνο τούτο, ότι δηλαδή οικοδόμησε θυσιαστήριο και τοποθέτησε τα ξύλα, αλλά θυμήσου και τη φωνή του παιδιού, και αναλογίσου πόσοι λογισμοί έπεσαν πάνω του σαν νιφάδες, οπλισμένοι με φλογερά δόρατα, που τον κεντούσαν από παντού και τον καταξέσχιζαν, όταν άκουσε το παιδί να λέει: «Πατέρα, πού είναι το πρόβατο;». Διότι, εάν ακόμη και σήμερα πολλοί συγκλονίζονται, παρόλο που δεν είναι καν πατέρες, τι είναι φυσικό να ένιωθε εκείνος, που τον γέννησε, που τον ανέθρεψε, που βρισκόταν στα γηρατειά του, που είχε μόνο αυτόν, που τον έβλεπε, τον άκουγε και επρόκειτο αμέσως μετά να τον θανατώσει;

Και ο πατριάρχης, βέβαια, που έγινε ιερέας του ίδιου του του παιδιού, κατόρθωσε μεν να καταβάλει το πιο τυραννικό πάθος της φύσης και μπόρεσε να θυσιάσει το παιδί του, και μάλιστα παιδί σαν τον Ισαάκ, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, στην ίδια την ακμή της νεότητάς του, μονογενή, γνήσιο, που του είχε δοθεί παρά κάθε ελπίδα, και ενώ στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτόν, στα βαθιά του γηρατειά, ένα παιδί στολισμένο με πολλή αρετή· και βρήκε τη δύναμη να τον ανεβάσει στο όρος, προετοιμασμένος να προβεί σε μια τέτοια πράξη, και έχτισε θυσιαστήριο και συγκέντρωσε τα ξύλα και τοποθέτησε πάνω τους το σφάγιο και άρπαξε το μαχαίρι και ώθησε το ξίφος στον λαιμό του παιδιού. Διότι πράγματι και το ώθησε και έχυσε αίμα εκείνος ο αδάμας, ή μάλλον ο πιο στερεός και από τον αδάμαντα· διότι ο μεν αδάμας κατέχει αυτή την ιδιότητα από τη φύση του, αυτός όμως μέσω της κατά προαίρεση φιλοσοφίας μιμήθηκε τη φυσική στερεότητα και απέδειξε με τα έργα του την απάθεια των αγγέλων. Αλλ' όμως αυτός, που είχε τη δύναμη να φέρει εις πέρας έναν τόσο μεγάλο και σπουδαίο άθλο και να υπερβεί την ίδια τη φύση, δεν τόλμησε να αποδυθεί στους αγώνες της παρθενίας, αλλά φοβήθηκε και ο ίδιος τα σκάμματα αυτά και αναζήτησε την παρηγοριά του γάμου.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Έβλεπε τον πατέρα του να τον δένει, και δεν αντιστάθηκε· τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, και δεν αποσκίρτησε· είδε το μαχαίρι να κατευθύνεται εναντίον του, και δεν ταράχθηκε. Τι θα μπορούσε να υπάρξει ευλαβέστερο από αυτή την ψυχή; Θα τολμήσει, λοιπόν, κανείς ακόμη να πει ότι ο Αβραάμ δεν υπέφερε τίποτα από όλα αυτά;

Όταν δε κατακάηκε η περιοχή των Σοδόμων και ο Λωτ αναχώρησε για το όρος, συνέλαβαν από αυτόν οι θυγατέρες του, και η μεν μεγαλύτερη γέννησε τον Μωάβ, η δε μικρότερη τον Αμμών· τη συνεύρεση δε με τον πατέρα τους την πέτυχαν κρυφά μέσω της μέθης· διότι νόμιζαν ότι το ανθρώπινο γένος είχε εκλείψει. Ο Αβραάμ παροίκησε στα Γέραρα, και ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ πήρε τη Σάρρα· επειδή όμως τον απείλησε ο Θεός, εκείνος απολογούνταν λέγοντας ότι νόμιζε πως η γυναίκα ήταν αδελφή του· διότι έτσι είχε πει η ίδια. Την απέδωσε λοιπόν στον Αβραάμ μαζί με δώρα. Τότε εκείνη, αφού αποδόθηκε, γέννησε τον Ισαάκ. Εκδιώκει δε τη δούλη από την οικία μαζί με το παιδί, τον Ισμαήλ. Ο δε Αβιμέλεχ συνάπτει διαθήκη με τον Αβραάμ, ώστε να μην αδικήσουν ο ένας τον άλλον, και λαμβάνει επτά αμνάδες από τον Αβραάμ, ως μαρτυρία για το φρέαρ του ορκισμού, προκειμένου να είναι φανερό ότι αυτό ανήκει στον Αβραάμ. Λαμβάνει την εντολή να προσφέρει τον υιό του ως ολοκαύτωμα, και τον προσφέρει, όμως σφάζεται ένας κριός αντί αυτού. Αυτά δε ήταν τύποι της μελλοντικής οικονομίας που επρόκειτο να επιτελεστεί από τον Χριστό υπέρ ημών. Πεθαίνει η Σάρρα, και ο Αβραάμ, αφού αγόρασε έναν τόπο από τον Εφρών τον Χετταίο, θάβει εκεί τη γυναίκα του, και στέλνει τον δούλο του, προκειμένου να μνηστεύσει γυναίκα στον Ισαάκ από τη Μεσοποταμία, παραγγέλλοντάς του να μην οδηγήσει πίσω τον υιό του εκεί, εάν η γυναίκα δεν θελήσει να έρθει.

Δες λοιπόν, φιλομαθή αναγνώστη! Μήπως ο Νώε, με ένα μικρό ξύλο, μαζί με τους γιους και τις γυναίκες του, και επιπλέον με κάθε γένος ζώων, δεν απέφυγε τον όλεθρο του κατακλυσμού, σύμφωνα με τη θεία κρίση; Μήπως ο Ιακώβ, τοποθετώντας ξεφλουδισμένα ξύλα στις ποτίστρες, κατά τον καιρό που γεννούσαν τα κοπάδια, δεν τα προσέλκυσε με θαυμαστό τρόπο προς όφελός του; Και τι ήταν άραγε η ράβδος του Ιωσήφ, την άκρη της οποίας προσκύνησε ο πατριάρχης Ιακώβ, παρά αποκλειστικά σύμβολο του ζωοποιού ξύλου που τώρα προσκυνείται από εμάς; Και τι ήταν πάλι η ράβδος του Μωυσή; Δεν ήταν τύπος του σταυρού, η οποία από τη μια πλευρά μετέβαλλε το νερό σε αίμα, και από την άλλη κατέτρωγε τους ψεύτικους όφεις των μάγων, και πότε με ένα χτύπημα έσχιζε τη θάλασσα, πότε με αντίστροφη κίνηση ένωνε ξανά το υγρό στοιχείο, καταποντίζοντας τους εχθρούς και διασώζοντας τους πιστούς; Τέτοια ήταν και η ράβδος του Ααρών, αντίτυπο του σταυρού, η οποία άνθισε αυθημερόν και υπέδειξε τον γνήσιο κάτοχο της ιερωσύνης. Και ίσως φανεί ότι μακρηγορώ, αν συγκεντρώσω όλες τις φανερώσεις του τύπου του σταυρού. Τέτοια είναι η περίπτωση όταν ο Αβραάμ, δένοντας τα πόδια του γιου του Ισαάκ, τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, αλλά και όταν ο Ιακώβ, ευλογώντας τους γιους του Ιωσήφ, σταύρωσε εναλλάξ τα χέρια του. Πρόσθεσε σε αυτά και τον ίδιο τον Μωυσή, ο οποίος με την έκταση των χεριών του κατετρόπωσε τον Αμαλήκ.