Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 25:21

Περί του Ησαύ και του Ιακώβ, ότι έχουν τεθεί ως τύπος των δύο λαών, του Ισραήλ αφενός, και εκείνου διά της πίστεως στον Χριστό αφετέρου. α'. «Αυτή είναι η γενεαλογία του Ισαάκ, του υιού του Αβραάμ· ο Αβραάμ γέννησε τον Ισαάκ. Ο Ισαάκ ήταν σαράντα ετών, όταν πήρε για γυναίκα του τη Ρεβέκκα, τη θυγατέρα του Βαθουήλ του Σύρου από τη Μεσοποταμία, την αδελφή του Λάβαν του Σύρου. Και παρακαλούσε ο Ισαάκ τον Κύριο για τη γυναίκα του τη Ρεβέκκα, επειδή ήταν στείρα. Ο Θεός τον εισάκουσε, και η Ρεβέκκα η γυναίκα του συνέλαβε. Σκιρτούσαν δε τα παιδιά μέσα της. Και εκείνη είπε: Αν πρόκειται να μου συμβαίνει έτσι, προς τι μου συμβαίνει αυτό; Και πήγε να ρωτήσει τον Κύριο.»

Σε αυτόν έγινε γυναίκα η Ρεβέκκα. Το όνομά της θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πάρα πολύ μεγάλη υπομονή. Αλλά και το πρόσωπό της θα το εκλάβουμε σωστά ως τύπο της Εκκλησίας, της οποίας η ευδοκίμηση βρίσκεται στην υπομονή. Και βέβαια, για τα δικά της τέκνα, εννοώ για τη σωτηρία μέσω της πίστεως και του πνεύματος, η υπομονή έχει φανεί ως οδός. Διότι ιερά λόγια έχουν απευθυνθεί σε αυτούς, άλλοτε λέγοντας: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», και άλλοτε πάλι: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία». Δες, λοιπόν, τη Ρεβέκκα να νιώθει τους πόνους του τοκετού αργά και με δυσκολία (διότι ήταν στείρα), αλλά να γεννά τελικά από τη δωρεά του Θεού και από την αγάπη του Ισαάκ, τόσο τον Ησαύ, τον πρωτότοκο, όσο και τον Ιακώβ που ακολουθούσε αμέσως κατόπιν. Μέσω αυτών θα μπορούσαν και πάλι να απεικονιστούν πολύ καλά για εμάς οι δύο λαοί, τόσο ο Ισραήλ, όσο βεβαίως και αυτός που προέρχεται από τα έθνη. Και πρωτότοκος μεν είναι ο Ισραήλ (διότι κλήθηκε πρώτος μέσω του νόμου)· δεύτερος δε και μετά από εκείνον είναι ο λαός της πίστεως μέσω του Χριστού. Θα μπορούσε κανείς να δει τη διαφορά των δύο λαών ως προς το φρόνημα και τους τρόπους, νομίζω, και από τα ίδια τα ονόματα που είχαν και οι δύο, αλλά και από την εμφάνιση, δηλαδή την κατασκευή, των σωμάτων τους. Διότι ο Ησαύ ερμηνεύεται ως δρυς, δηλαδή σκληρός και άκαμπτος.

Διότι ίσως, ίσως ο Δεσπότης, με σοφία επιδιώκοντας τη συνεχή προσκαρτέρησή μας, να αναβάλλει την εκπλήρωση, επειδή θέλει να λάβουμε εμείς τον μισθό της υπομονής και επειδή γνωρίζει τον καιρό κατά τον οποίο είναι ωφέλιμο για εμάς να επιτύχουμε αυτά που επιδιώκουμε. Διότι ούτε εμείς οι ίδιοι δεν γνωρίζουμε τόσο καλά το συμφέρον μας, όσο το γνωρίζει με ακρίβεια Εκείνος, ο οποίος γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας του καθενός. Γι' αυτό αρμόζει να μην περιεργαζόμαστε ούτε να ερευνούμε αδιάκριτα τα όσα γίνονται από τον Θεό, αλλά να επιδεικνύουμε πολλή ευγνωμοσύνη και να θαυμάζουμε τις αρετές των δικαίων. Επειδή, αφού η θεία Γραφή μας ανέφερε πόσων ετών ήταν ο Ισαάκ, αναφέρει και για τη γυναίκα του τη Ρεβέκκα, ότι ήταν στείρα. Παρατήρησε λοιπόν τη φιλοθεΐα του δικαίου. Διότι, μόλις είδε τη φύση να χωλαίνει, έτρεξε προς τον Δημιουργό της φύσεως και έσπευσε να λύσει τα δεσμά της φύσεως μέσω της προσευχής.

Διότι προσευχόταν, αναφέρει, ο Ισαάκ για τη γυναίκα του τη Ρεβέκκα, επειδή ήταν στείρα. Αυτό είναι το πρώτο που αξίζει να ερευνήσουμε: για ποιο λόγο, ενώ και αυτή έκανε θαυμαστό βίο και ο σύζυγός της, και οι δύο καλλιεργούσαν βαθιά σωφροσύνη, εκείνη ήταν στείρα; Δεν μπορούμε να προσάψουμε κάτι μεμπτό στη ζωή τους και να πούμε ότι η στειρότητα ήταν αποτέλεσμα αμαρτιών. Και για να αντιληφθείς το θαυμαστό, δεν ήταν μόνο αυτή στείρα, αλλά και η μητέρα του δικαίου, η Σάρρα· και όχι μόνο η μητέρα του, αλλά και η νύφη, η γυναίκα του Ιακώβ, εννοώ τη Ραχήλ. Τι θέλει άραγε να μας πει αυτός ο χορός των στείρων γυναικών;

Δ΄. Αλλά είναι αναγκαίο να επαναφέρουμε τον λόγο στο προκείμενο θέμα και να γνωρίσουμε την αρετή αυτού του δικαίου, πώς δηλαδή δια της προσευχής έλυσε τη στειρότητα της Ρεβέκκας και υπερίσχυσε των δεσμών της φύσεως. «Διότι δεόταν», λέει, «ο Ισαάκ για τη Ρεβέκκα τη γυναίκα του, επειδή ήταν στείρα, και τον εισάκουσε ο Θεός». Μην υποθέσεις, επειδή έχει γραφεί έτσι άμεσα, ότι και την ίδια στιγμή επέτυχε αυτό που επιδίωκε. Διότι επί είκοσι χρόνια συνέχιζε να δέεται και να παρακαλεί τον Θεό, και τότε μόνον επέτυχε το ποθούμενο.

Διότι, λέει, ο Ισαάκ ήταν σαράντα ετών, όταν πήρε για σύζυγό του τη Ρεβέκκα, την κόρη του Βαθουήλ του Σύρου. Έμαθες ακριβώς τον χρόνο. Έπειτα, αναφέροντας ότι ο Ισαάκ παρακαλούσε τον Θεό για τη γυναίκα του, επειδή ήταν στείρα, για να μάθουμε τον αριθμό των ετών, μας φανερώνει πόσων ετών ήταν ο Ισαάκ, όταν του γεννήθηκαν τα παιδιά από τη Ρεβέκκα. Ήταν δε ο Ισαάκ, λέει, εξήντα ετών, όταν γέννησε η Ρεβέκκα. Εάν λοιπόν ήταν σαράντα ετών, όταν την παντρεύτηκε, και εξήντα ετών, όταν γέννησε η γυναίκα του, είναι φανερό ότι επί είκοσι έτη παρέμενε παρακαλώντας τον Θεό, και με αυτόν τον τρόπο διέγειρε τη στείρα μήτρα της Ρεβέκκας προς τεκνοποιία. Είδατε τη δύναμη της προσευχής, πώς μπόρεσε να υπερνικήσει και αυτήν ακόμη τη φύση; Αυτόν ας μιμούμαστε και εμείς όλοι, και έτσι ας επιμένουμε στις προσευχές με νήφουσα ψυχή, με γαληνεμένη διάνοια· και ας ακούσουμε τον Παύλο που προτρέπει και λέει: «Να υψώνετε όσια χέρια χωρίς οργή και δισταγμό»· και ας φροντίζουμε πάντοτε μεν να είμαστε απαλλαγμένοι από την ταραχή και να διατηρούμε τον λογισμό μας σε γαλήνη, προπάντων δε κατά τον χρόνο της προσευχής, όταν έχουμε μεγάλη ανάγκη από τη φιλανθρωπία του Θεού.

Ομιλία Ν'. Συνέλαβε δε η Ρεβέκκα, και τα βρέφη σκιρτούσαν μέσα της. α'. Θέλετε σήμερα να προσφέρουμε στην αγάπη σας τα υπόλοιπα από όσα αναφέραμε χθες; Διότι δεν μπορέσαμε να φέρουμε εις πέρας ολόκληρο το θέμα. Αλλά το ότι ο Ισαάκ, μέσω της δικής του προσευχής και της μεγάλης του επιμονής, κατόρθωσε να διεγείρει τη μήτρα της Ρεβέκκας προς τεκνοποιία και να διανοίξει, τρόπον τινά, την ίδια τη φύση που ήταν ανάπηρη, όλα αυτά σας τα διδάξαμε επαρκώς χθες, δείχνοντάς σας τον αριθμό των ετών κατά τα οποία εκείνος ο μακάριος συνέχιζε να παρακαλεί και να ικετεύει τον Θεό για το ζήτημα αυτό. Και αφού επεκταθήκαμε στον λόγο περί των στείρων γυναικών και σας εξηγήσαμε την αιτία για την οποία οι σύζυγοι εκείνων των δικαίων υπήρξαν στείρες, στο σημείο εκείνο ολοκληρώσαμε την ομιλία. Πρέπει όμως σήμερα να μάθουμε και το φιλόθεο φρόνημα της Ρεβέκκας, ώστε να μην ωφεληθούμε μόνο από την αρετή του δικαίου, αλλά να μπορέσουμε να παρακινήσουμε σε ζήλο τους ακροατές και μέσα από τη διήγηση που αφορά τη Ρεβέκκα. Διότι, αφού εισάκουσε ο Θεός την προσευχή του δικαίου, «Συνέλαβε η Ρεβέκκα», λέγει η Γραφή, «και τα βρέφη σκιρτούσαν μέσα της», και οι ωδίνες τής προξενούσαν μεγάλο πόνο.

Εκείνοι κατέλυσαν τη δύναμη του πυρός, αυτός σήμερα έλυσε τα δεσμά της ανάπηρης φύσης. Και μάθε πώς το έπραξε αυτό. Προσευχόταν, λέει, ο Ισαάκ για τη σύζυγό του, επειδή ήταν στείρα. Αυτά αναγνώστηκαν σήμερα σε εσάς· χθες ο λόγος αφορούσε την προσευχή, και σήμερα έχουμε πάλι απόδειξη της δύναμης της προσευχής. Βλέπετε πώς η χάρη του Πνεύματος οικονόμησε να αναγνωστούν τα σημερινά σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν χθες;

Προσευχόταν, λέει, ο Ισαάκ για τη Ρεβέκκα, τη γυναίκα του, επειδή ήταν στείρα. Αυτό κατ' αρχάς αξίζει να ερευνήσουμε, για ποιον λόγο δηλαδή ήταν στείρα. Ο βίος τους ήταν θαυμαστός και γεμάτος από πολλή σωφροσύνη, τόσο της ίδιας όσο και του συζύγου της. Δεν μπορούμε να κατακρίνουμε τη ζωή των δικαίων και να πούμε ότι η στειρότητα είναι αποτέλεσμα αμαρτιών. Και δεν ήταν μόνο αυτή στείρα, αλλά και η μητέρα του, η Σάρρα, η οποία τον γέννησε. Και δεν ήταν στείρα μόνο η μητέρα του, ούτε μόνο η γυναίκα του, αλλά και η νύφη του, η γυναίκα του Ιακώβ, η Ραχήλ. Τι σημαίνει άραγε αυτή η χορεία των στείρων γυναικών; Όλοι τους ήταν δίκαιοι, όλοι ζούσαν με αρετή, όλοι έλαβαν την επιδοκιμασία του Θεού. Διότι γι' αυτούς έλεγε: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Για τους ίδιους και ο Παύλος λέει περίπου τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο δεν επαισχύνεται ο Θεός να ονομάζεται Θεός τους». Πολλά είναι τα εγκώμιά τους στην Καινή Διαθήκη, πολλοί οι έπαινοί τους στην Παλαιά. Από παντού ήταν λαμπροί και ευδόκιμοι, και όλοι τους είχαν στείρες γυναίκες, και παρέμειναν στην ατεκνία για πάρα πολύ καιρό. Όταν λοιπόν δεις άνδρα και γυναίκα να συζούν με αρετή, όταν τους δεις να είναι θεοφιλείς, να φροντίζουν για την ευσέβεια και να πάσχουν από ατεκνία, μη θεωρήσεις ότι η ατεκνία αποτελεί οπωσδήποτε ανταπόδοση για αμαρτίες.

Θ΄. Ήθελα να πω περισσότερα, και να σας διδάξω και άλλους λόγους για τους οποίους ήταν στείρες η Ρεβέκκα και η Ραχήλ· αλλά ο χρόνος δεν το επιτρέπει, καθώς επισπεύδει τον λόγο προς τη δύναμη της προσευχής. Διότι γι' αυτόν τον λόγο ανακινήσαμε όλα αυτά τα ζητήματα, για να μάθετε πώς την στειρότητα της γυναίκας την έλυσε η προσευχή του Ισαάκ, και μάλιστα προσευχή τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος. «Προσευχόταν», λέει, «ο Ισαάκ για τη Ρεβέκκα, τη γυναίκα του, και ο Θεός τον εισάκουσε». Μην νομίσεις, δηλαδή, ότι επικαλέστηκε τον Θεό και αμέσως εισακούστηκε· διότι δαπάνησε πολύ χρόνο παρακαλώντας τον Θεό. Και αν θέλετε να μάθετε πόσον χρόνο, εγώ θα σας το πω και αυτό με ακρίβεια. Δαπάνησε είκοσι ολόκληρα χρόνια προσευχόμενος στον Θεό. Από πού είναι αυτό φανερό; Από την ίδια τη συνέχεια της αφήγησης. Διότι, επειδή η Γραφή ήθελε να δείξει την πίστη, την υπομονή και το πνευματικό φρόνημα του δικαίου, δεν αποσιώπησε ούτε τον χρόνο, αλλά και αυτόν μας τον έκανε φανερό, συγκεκαλυμμένα βέβαια, ώστε να αφυπνίσει τη δική μας νωθρότητα, χωρίς ωστόσο να τον αφήσει αφανή. Άκουσε, λοιπόν, πώς μας φανέρωσε τον χρόνο συγκεκαλυμμένα. «Ο Ισαάκ ήταν σαράντα ετών», λέει, «όταν πήρε τη Ρεβέκκα, θυγατέρα του Βαθουήλ του Σύρου». Έμαθες πόσων ετών ήταν, όταν νυμφεύθηκε τη γυναίκα του; Σαράντα ετών ήταν, λέει, όταν πήρε τη Ρεβέκκα.

Επειδή η Ρεβέκκα ήταν στείρα, ο Ισαάκ παρακαλούσε τον Θεό να μπορέσει αυτή να κυοφορήσει· και όταν συνέλαβε, της είπε ο Θεός: «Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου», προλέγοντας τα όσα αφορούν τους Ιουδαίους και εμάς τους Χριστιανούς. Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά και μεγάλωσαν, ο Ησαύ εκχωρεί και πωλεί τα πρωτοτόκιά του στον Ιακώβ έναντι βρασμένης φακής. Ενώ δε ο Ισαάκ επιθυμούσε να κατέβει στην Αίγυπτο, επειδή επικρατούσε μεγάλος λιμός, ο Θεός τον εμποδίζει, προτρέποντάς τον να παραμείνει εκεί όπου κατοικούσε, και υποσχόμενος ότι θα είναι μαζί του, και ότι θα ευλογήσει και θα πληθύνει το σπέρμα του. Όταν δε ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ έμαθε ότι η Ρεβέκκα είναι γυναίκα του Ισαάκ (διότι είχε υποπτευθεί ότι αυτή ήταν αδελφή του), όρισε την ποινή του θανάτου εάν κάποιος την προσέβαλλε.