Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 25:22

Περί του Ησαύ και του Ιακώβ, ότι έχουν τεθεί ως τύπος των δύο λαών, του Ισραήλ αφενός, και εκείνου διά της πίστεως στον Χριστό αφετέρου. α'. «Αυτή είναι η γενεαλογία του Ισαάκ, του υιού του Αβραάμ· ο Αβραάμ γέννησε τον Ισαάκ. Ο Ισαάκ ήταν σαράντα ετών, όταν πήρε για γυναίκα του τη Ρεβέκκα, τη θυγατέρα του Βαθουήλ του Σύρου από τη Μεσοποταμία, την αδελφή του Λάβαν του Σύρου. Και παρακαλούσε ο Ισαάκ τον Κύριο για τη γυναίκα του τη Ρεβέκκα, επειδή ήταν στείρα. Ο Θεός τον εισάκουσε, και η Ρεβέκκα η γυναίκα του συνέλαβε. Σκιρτούσαν δε τα παιδιά μέσα της. Και εκείνη είπε: Αν πρόκειται να μου συμβαίνει έτσι, προς τι μου συμβαίνει αυτό; Και πήγε να ρωτήσει τον Κύριο.»

Σε αυτόν έγινε γυναίκα η Ρεβέκκα. Το όνομά της θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πάρα πολύ μεγάλη υπομονή. Αλλά και το πρόσωπό της θα το εκλάβουμε σωστά ως τύπο της Εκκλησίας, της οποίας η ευδοκίμηση βρίσκεται στην υπομονή. Και βέβαια, για τα δικά της τέκνα, εννοώ για τη σωτηρία μέσω της πίστεως και του πνεύματος, η υπομονή έχει φανεί ως οδός. Διότι ιερά λόγια έχουν απευθυνθεί σε αυτούς, άλλοτε λέγοντας: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», και άλλοτε πάλι: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία». Δες, λοιπόν, τη Ρεβέκκα να νιώθει τους πόνους του τοκετού αργά και με δυσκολία (διότι ήταν στείρα), αλλά να γεννά τελικά από τη δωρεά του Θεού και από την αγάπη του Ισαάκ, τόσο τον Ησαύ, τον πρωτότοκο, όσο και τον Ιακώβ που ακολουθούσε αμέσως κατόπιν. Μέσω αυτών θα μπορούσαν και πάλι να απεικονιστούν πολύ καλά για εμάς οι δύο λαοί, τόσο ο Ισραήλ, όσο βεβαίως και αυτός που προέρχεται από τα έθνη. Και πρωτότοκος μεν είναι ο Ισραήλ (διότι κλήθηκε πρώτος μέσω του νόμου)· δεύτερος δε και μετά από εκείνον είναι ο λαός της πίστεως μέσω του Χριστού. Θα μπορούσε κανείς να δει τη διαφορά των δύο λαών ως προς το φρόνημα και τους τρόπους, νομίζω, και από τα ίδια τα ονόματα που είχαν και οι δύο, αλλά και από την εμφάνιση, δηλαδή την κατασκευή, των σωμάτων τους. Διότι ο Ησαύ ερμηνεύεται ως δρυς, δηλαδή σκληρός και άκαμπτος.

Όσον αφορά, λοιπόν, το ίδιο το γράμμα του κειμένου και τα όσα υποδηλώνονται από την ιστορία, θα πρέπει να θαυμάζουμε σε μεγάλο βαθμό τόσο την ίδια τη Ρεβέκκα, όσο και τον μακάριο Ιακώβ. Διότι εκείνη μεν, απευθυνόμενη στον άνδρα της ως προϊστάμενο, του υπέβαλε παράκληση, εννοώ βέβαια σχετικά με τον γιο της. Εκείνος δε, έθεσε αμέσως τον νόμο της φύσης ως κριτή του πρέποντος, και διέταξε τον γιο του να αποφύγει τον γάμο που ήταν ανεπιθύμητος στη μητέρα του, προτρέποντας κατά κάποιον τρόπο το παιδί που γεννήθηκε από αυτόν και ανατράφηκε με ευσέβεια, να βαδίσει στα ίχνη της πατρικής αρετής. Διότι παντού θα βρούμε τον θεσπέσιο Ιακώβ να υπακούει στα θελήματα των γονέων του, και να κάνει αυτή την πράξη σαν μια ξεκάθαρη και αδιαμφισβήτητη απόδειξη της ευσέβειάς του προς τον Θεό. Όσον αφορά όμως τον λόγο της πνευματικής θεωρίας, νομίζω ότι πρέπει να προχωρήσουμε πάλι στην πιο εσωτερική πορεία, και θεωρώ ότι πρέπει να υπενθυμίσω το εξής. Διότι έτσι το θεώρημα θα γίνει καταφανές και μάλιστα πολύ εύκολα. Η Ρεβέκκα δηλαδή, πριν ακόμη από τις ωδίνες του τοκετού εννοώ, καθώς κυοφορούσε το ζεύγος των παιδιών που γεννήθηκαν από αυτήν, βίωνε μια εντελώς ανυπόφορη δυσχέρεια, και βρισκόταν ήδη μέσα στον ίδιο τον φόβο του θανάτου, επειδή τα σκιρτήματα των εμβρύων δεν ήταν καθόλου ήπια. Έπειτα, τι ήθελε να κατανοήσει ρωτώντας τον Θεό και λέγοντας: «Αν είναι να μου συμβεί έτσι, τότε γιατί μου συμβαίνει αυτό;»; Και τι απάντησε σε αυτά ο Θεός;

Ομιλία Ν'. Συνέλαβε δε η Ρεβέκκα, και τα βρέφη σκιρτούσαν μέσα της. α'. Θέλετε σήμερα να προσφέρουμε στην αγάπη σας τα υπόλοιπα από όσα αναφέραμε χθες; Διότι δεν μπορέσαμε να φέρουμε εις πέρας ολόκληρο το θέμα. Αλλά το ότι ο Ισαάκ, μέσω της δικής του προσευχής και της μεγάλης του επιμονής, κατόρθωσε να διεγείρει τη μήτρα της Ρεβέκκας προς τεκνοποιία και να διανοίξει, τρόπον τινά, την ίδια τη φύση που ήταν ανάπηρη, όλα αυτά σας τα διδάξαμε επαρκώς χθες, δείχνοντάς σας τον αριθμό των ετών κατά τα οποία εκείνος ο μακάριος συνέχιζε να παρακαλεί και να ικετεύει τον Θεό για το ζήτημα αυτό. Και αφού επεκταθήκαμε στον λόγο περί των στείρων γυναικών και σας εξηγήσαμε την αιτία για την οποία οι σύζυγοι εκείνων των δικαίων υπήρξαν στείρες, στο σημείο εκείνο ολοκληρώσαμε την ομιλία. Πρέπει όμως σήμερα να μάθουμε και το φιλόθεο φρόνημα της Ρεβέκκας, ώστε να μην ωφεληθούμε μόνο από την αρετή του δικαίου, αλλά να μπορέσουμε να παρακινήσουμε σε ζήλο τους ακροατές και μέσα από τη διήγηση που αφορά τη Ρεβέκκα. Διότι, αφού εισάκουσε ο Θεός την προσευχή του δικαίου, «Συνέλαβε η Ρεβέκκα», λέγει η Γραφή, «και τα βρέφη σκιρτούσαν μέσα της», και οι ωδίνες τής προξενούσαν μεγάλο πόνο.

Διότι αναφέρει η Γραφή ότι εκείνη είπε: «Εάν πρόκειται να μου συμβαίνει έτσι, προς τι μου συμβαίνει αυτό;» Διότι δεν επρόκειτο να γεννηθεί μόνο ένα παιδί, αλλά κυοφορούσε ταυτόχρονα δύο παιδιά στην κοιλιά της, και η στενότητα του χώρου τής προκαλούσε μεγάλη οδύνη. Αλλά πρόσεξε μέσα από αυτά τη φιλοθεΐα της γυναίκας. Δεν έπραξε όπως κάνουν πολλές από τις σημερινές γυναίκες που επιθυμούν να ζουν με ραθυμία, δεν έτρεξε προς αναζήτηση κάποιας ανθρώπινης βοήθειας, ούτε κατέφυγε σε εκείνους που θέλουν να εξηγούν τέτοια πράγματα με διάφορους στοχασμούς και παρατηρήσεις βασιζόμενοι στους δικούς τους συλλογισμούς, ούτε παρέδωσε τον εαυτό της στην απάτη των αγυρτών και εκείνων που θέλουν να υπόσχονται πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, αλλά το κείμενο αναφέρει ότι «Πορεύθηκε για να ρωτήσει τον Κύριο». Πρόσεξε τη σύνεση της γυναίκας. Επειδή είδε ότι ο Δεσπότης της φύσεως ήταν εκείνος που άνοιξε τη μήτρα της και που κατέστησε αιφνιδίως τόσο γόνιμη την άγονη κοιλιά της, και καθώς έβλεπε τον όγκο της κοιλιάς της να της εγγυάται μεγάλα γεγονότα, «Πορεύθηκε», λέγει, «για να ρωτήσει τον Κύριο».

Διότι, καθώς τα βρέφη αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, ήδη προανήγγελλαν τα πάντα με ακρίβεια· και έτσι η γυναίκα πληροφορούνταν όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα πληθυνθούν και θα γίνουν έθνη, καθώς και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν, λέει, πλησίασε ο καιρός του τοκετού: «Εξήλθε ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα· και του έδωσε το όνομα Ησαύ». Και μετά από αυτόν εξήλθε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ· και του έδωσε το όνομα Ιακώβ. Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός σχεδόν εξ αρχής και εκ προοιμίου έδειχνε ότι, σύμφωνα με όσα είχαν ειπωθεί, ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που αποτελούσε σημάδι ότι θα κατατροπώσει εκείνον που φαινόταν ισχυρός. Και παρατήρησε τη θεία Γραφή πώς, ενόψει όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα, ήδη προαναφωνεί και μας δείχνει άνωθεν και εξαρχής τις ασχολίες του καθενός· και ότι ο μεν ένας ασχολούνταν με το κυνήγι, ενώ ο άλλος ήταν άνθρωπος αγροτικός, απλός, που έμενε στο σπίτι. Γι' αυτό η μεν Ρεβέκκα αγαπούσε τον Ιακώβ, ο δε Ισαάκ τον Ησαύ, «Επειδή», λέει, «το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν». Δες πώς μοιράστηκαν τα παιδιά ανάμεσά τους· και η μεν μητέρα, βλέποντας την απλότητα του παιδιού επειδή διέτριβε στο σπίτι, του έδειχνε μεγαλύτερη εύνοια· ο δε πατέρας αγαπούσε τον Ησαύ, τόσο επειδή εκείνος είχε γεννηθεί πρωτότοκος όσο και για το κυνήγι του.

Επομένως, έστω κι αν αυτός ο τωρινός αγώνας είναι μικρότερος, σε τίποτα δεν θα μπορέσει αυτό να σε βλάψει ως προς τους στεφάνους. Διότι εκείνος που προσέφερε τα δύο τάλαντα δεν προσέφερε λιγότερα από εκείνον που παρουσίασε τα πέντε. Γιατί; Διότι, αν και το κέρδος δεν ήταν το ίδιο, εντούτοις η προθυμία ήταν η ίδια, γι' αυτό και ο καθένας έτυχε της ίδιας τιμής ακούγοντας: «Είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Τι συνέβη λοιπόν με τον Ισαάκ; Δεν επιχείρησε βέβαια μακρινή αποδημία, όπως ο πατέρας του, ούτε αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρική του γη, όπως εκείνος, όμως το αποκορύφωμα των συμφορών το υπέμεινε και αυτός: τον φόβο της ατεκνίας. Όταν δε απομάκρυνε αυτό το δεινό με την προσευχή, τον διαδέχθηκε άλλος φόβος, μεγαλύτερος από τον προηγούμενο· διότι δεν ήταν το ίδιο πράγμα το να τρέμει κανείς για την ατεκνία με το να τρέμει για την ίδια τη ρίζα. Τόσο πολύ δηλαδή σπαρασσόταν εκείνη από τις ωδίνες, ώστε να υπομένει ζωή πιο πικρή από κάθε θάνατο· και άκουσέ την να το λέει αυτό: «Αν πρόκειται να μου συμβαίνει αυτό, τότε γιατί να ζω;» Αλλά και ο ίδιος δοκίμασε την πείρα του λιμού· και αν δεν κατέβηκε στην Αίγυπτο, ωστόσο αυτό που λίγο έλειψε να πάθει εκεί ο πατέρας του, το ίδιο υπέμεινε και αυτός και κινδύνευσε εξαιτίας της γυναίκας του. Και ενώ τον πατέρα του τον τιμούσαν όλοι οι γείτονες, αυτόν τον έδιωχναν ως εχθρό και πολέμιο και δεν τον άφηναν να απολαύσει τους δικούς του κόπους, αλλά, περιάγοντάς τον σε μεγάλη στενοχώρια, αυτοί απολάμβαναν αυθαίρετα τους δικούς του μόχθους.