Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 25:23

«Και δεν γράφτηκε μόνο γι’ αυτόν ότι του λογαριάστηκε για δικαιοσύνη, αλλά και για μας, στους οποίους μέλλει να λογαριαστεί, δηλαδή σ’ εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν που ανέστησε από τους νεκρούς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». — «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητεί τη συγγένεια της αρετής· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του Θεού· αλλά “στον Ισαάκ θα ονομαστεί για σένα σπέρμα”, δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογαριάζονται ως σπέρμα». Τέκνα της Σάρρας ονομάζει όσα γεννήθηκαν σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία· τέκνα δε της επαγγελίας, όσα δόθηκαν κατά χάριν εξαιτίας της πίστεως· διότι λόγος επαγγελίας είναι αυτός: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έρθω, και η Σάρρα θα έχει υιό». Όταν η φύση είχε πια αρνηθεί, τότε, με θεία φιλοτιμία, αναδείχθηκε πατέρας. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε, σαν να ονομάζεσαι μόνο εσύ σπέρμα του Αβραάμ; Και ο Ισμαήλ ήταν υιός του Αβραάμ και πρωτότοκος. Αν όμως νομίζεις ότι εκείνος αποκλείστηκε από τη συγγένεια επειδή ήταν γιος δούλης, να ξέρεις ότι η Γραφή έχει ως συνήθεια να γενεαλογεί από τους πατέρες και όχι από τις μητέρες· και οι γεννημένοι από τη Χετούρα — διότι αυτή ήταν ελεύθερη — δεν ονομάζονται σπέρμα του Αβραάμ. Και οι δώδεκα υιοί του Ιακώβ γεννήθηκαν από διαφορετικές μητέρες, και οι τέσσερις από αυτές ήταν δούλες· όμως όλοι ονομάζονται Ισραήλ και δεν ζημιώθηκαν καθόλου από τη δουλεία των μητέρων τους. Και όχι μόνο αυτοί, αλλά και η Ρεβέκκα, ενώ είχε συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ, τον πατέρα μας — διότι προτού ακόμη γεννηθούν και προτού πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να μείνει σταθερή η κατ’ εκλογήν πρόθεση του Θεού, όχι από έργα αλλά από Αυτόν που καλεί —, ειπώθηκε σ’ αυτήν: «Ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο».

Ας δούμε. Ορθ.: Λέγει ο Υιός στα Ευαγγέλια: «Ο Πατέρας, ο οποίος μου έδωσε, είναι μεγαλύτερος από όλους, και κανείς δεν μπορεί να αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Και για τον Ησαύ έχει ειπωθεί: «Ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο»· και, «Ο Σαούλ ήταν μεγαλύτερος από όλους τους ανθρώπους»· και, «Η αγάπη είναι μεγαλύτερη από όλα»· και, «Ο κόκκος του σιναπιού, όταν αυξηθεί, γίνεται μεγαλύτερος από όλα τα λάχανα.» Είναι γραμμένα αυτά, ή όχι; Μακεδ.:

Και είπε ο Κύριος σε αυτήν: Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και δύο λαοί από τα σπλάχνα σου θα διαχωριστούν. Και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου. Και ο μεγαλύτερος θα γίνει δούλος στον μικρότερο. Και συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και ιδού, υπήρχαν δίδυμα στην κοιλιά της. Βγήκε δε ο πρωτότοκος γιος όλος κοκκινωπός σαν τριχωτή δορά. Και ονόμασε το όνομά του Ησαύ. Και μετά από αυτό βγήκε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ. Και ονόμασε το όνομά του Ιακώβ. Ο Ισαάκ δε ήταν εξήντα ετών, όταν τους γέννησε η Ρεβέκκα. Και μεγάλωσαν οι νεανίσκοι.

Σε αυτόν έγινε γυναίκα η Ρεβέκκα. Το όνομά της θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πάρα πολύ μεγάλη υπομονή. Αλλά και το πρόσωπό της θα το εκλάβουμε σωστά ως τύπο της Εκκλησίας, της οποίας η ευδοκίμηση βρίσκεται στην υπομονή. Και βέβαια, για τα δικά της τέκνα, εννοώ για τη σωτηρία μέσω της πίστεως και του πνεύματος, η υπομονή έχει φανεί ως οδός. Διότι ιερά λόγια έχουν απευθυνθεί σε αυτούς, άλλοτε λέγοντας: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», και άλλοτε πάλι: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία». Δες, λοιπόν, τη Ρεβέκκα να νιώθει τους πόνους του τοκετού αργά και με δυσκολία (διότι ήταν στείρα), αλλά να γεννά τελικά από τη δωρεά του Θεού και από την αγάπη του Ισαάκ, τόσο τον Ησαύ, τον πρωτότοκο, όσο και τον Ιακώβ που ακολουθούσε αμέσως κατόπιν. Μέσω αυτών θα μπορούσαν και πάλι να απεικονιστούν πολύ καλά για εμάς οι δύο λαοί, τόσο ο Ισραήλ, όσο βεβαίως και αυτός που προέρχεται από τα έθνη. Και πρωτότοκος μεν είναι ο Ισραήλ (διότι κλήθηκε πρώτος μέσω του νόμου)· δεύτερος δε και μετά από εκείνον είναι ο λαός της πίστεως μέσω του Χριστού. Θα μπορούσε κανείς να δει τη διαφορά των δύο λαών ως προς το φρόνημα και τους τρόπους, νομίζω, και από τα ίδια τα ονόματα που είχαν και οι δύο, αλλά και από την εμφάνιση, δηλαδή την κατασκευή, των σωμάτων τους. Διότι ο Ησαύ ερμηνεύεται ως δρυς, δηλαδή σκληρός και άκαμπτος.

Όμως και για τους δύο υπήρχε μία μητέρα, δηλαδή η Ρεβέκκα. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός παρουσίασε στον εαυτό Του την Εκκλησία ως αγνή παρθένο, η οποία υπηρετεί τρόπον τινά στην πνευματική αναγέννηση των δύο λαών. Διότι, όσον αφορά τον σκοπό της έλευσής Του, τους έχτισε σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα πνεύμα, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Αλλά ο Ισραήλ ήταν ανυπότακτος και ασύμφωνος με τον νέο λαό, αν και χρονικά ήταν ο πρωτότοκος. Διότι νομίζω πως και το ότι τα βρέφη σκιρτούσαν μέσα στην ίδια την κοιλιά φανερώνει κάτι, υποδηλώνοντας τη μελλοντική τους έχθρα. Ότι όμως ο νέος λαός θα είναι ανώτερος και σε μεγαλύτερη δόξα από τον πρωτότοκο Ισραήλ, το επισήμανε ευθύς εξαρχής Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα, λέγοντας τα εξής: «Και ο ένας λαός θα υπερέχει του άλλου λαού, και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο.» Διότι το μυστήριο και για τους δύο είχε προκηρυχθεί και μέσω της φωνής των αγίων· και το ότι ο Ισραήλ θα έρθει μετά τα έθνη, μας είχε προαναγγελθεί με πολλούς τρόπους. Και καθώς ο Θεός φανέρωνε το γεγονός αυτό και κατά τον ίδιο τον τοκετό, πρώτος έβγαινε από την κοιλιά ο Ησαύ, και ακολουθούσε ο Ιακώβ, δείχνοντας ότι θα υποσκελίσει και θα νικήσει τον αδελφό του, με το να κρατάει την πτέρνα του.

«Δύο έθνη και δύο λαοί από την κοιλιά σου θα διαχωριστούν, και ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου λαού», λέει, «και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Επομένως, ας δεχτούμε τον Ησαύ και τον Ιακώβ ως τύπο των δύο λαών, δηλαδή του λαού που προέρχεται από τον Ισραήλ και του λαού της πίστεως. Αλλά, όπως λέει, «μνησικακούσε ο Ησαύ εναντίον του Ιακώβ», αφενός επειδή είχε στερηθεί τα πρεσβεία, έχοντας πουλήσει τα πρωτοτόκια και έχοντας παραχωρήσει σε άλλον τη δική του τιμή, και αφετέρου επειδή, προσφέροντας δεύτερος τα θηράματα, έχασε την ευλογία. Γι' αυτόν τον λόγο, βρισκόταν ήδη σε άγριες σκέψεις και μελετούσε αδελφοκτονία, υποκινούμενος από τον φθόνο. Παρομοίως μνησικακούσε και οργίστηκε φοβερά ο πρωτότοκος Ισραήλ εναντίον εκείνων που ήρθαν στην πίστη μετά από αυτόν, δηλαδή εναντίον του νέου λαού.

Όταν τον καταδίωκε ο Λάβαν, τον πρόφτασε μεν, αλλά συμφώνησαν τα της ειρήνης, και ο Χριστός επιβεβαίωνε τον σύνδεσμο της αγάπης. Διότι ο λίθος στηνόταν ως τύπος Αυτού. Έπειτα, μετά από αυτό, καθώς ο Λάβαν αναχωρούσε για το σπίτι του και απομακρυνόταν, συνέβη να έλθει σε ειρήνη και με εκείνον που παλαιότερα φονικά απειλούσε και αγρίευε, δηλαδή τον Ησαύ. Διότι ασπάζονταν ο ένας τον άλλον, θάβοντας κατά κάποιον τρόπο με τις εκδηλώσεις της φιλαλληλίας τη δυσθυμία για τα προηγούμενα. Με αυτά μεν ολοκληρωνόταν όλη η διήγηση της ιστορίας, αλλά θυμόμαστε κι εμείς ότι αποδώσαμε στον Ιακώβ το πρόσωπο αυτού τούτου του Χριστού, καθώς και, σε κάποιο σημείο, το πρόσωπο εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης. Για τον Ησαύ, όμως, είπαμε ότι προτυπώνει στο πρόσωπό του τον λαό της περιτομής που ζούσε υπό τον νόμο· μάλιστα διότι και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων Θεός είπε στη Ρεβέκκα, όταν εκείνη βρισκόταν ακόμη στις ωδίνες κυοφορώντας τη δυάδα των αγοριών: «Δύο έθνη και δύο λαοί θα διαχωριστούν από την κοιλιά σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου, και ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο.» Το οποίο βεβαίως και εκπληρώθηκε μέσω του Χριστού. Διότι, αν και ήταν πρώτοι χρονικά οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, και για αυτό τον λόγο ονομάζονταν πρωτότοκοι, βρέθηκαν πίσω και τέθηκαν στα νώτα εκείνων που έχουν την πίστη στον Χριστό, οι οποίοι και κληρονόμησαν τη δόξα του πρωτοτόκου, εξαιτίας του Πρωτοτόκου που βρίσκεται ανάμεσά τους, αν και είναι Μονογενής, με τον οποίο και έγιναν σύμμορφοι, έχοντας λάβει την αναγέννηση μέσω του Πνεύματος προς αφθαρσία και αγιασμό.

Είπε, λοιπόν, ο Κύριος σε αυτήν μέσω του ιερέα: Δύο έθνη βρίσκονται στη γαστέρα σου, και δύο λαοί θα διαχωριστούν από την κοιλιά σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου, και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο. Δες μια πρόρρηση που της φανερώνει με σαφήνεια όλα όσα πρόκειται να συμβούν.

Διότι, καθώς τα βρέφη αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, ήδη προανήγγελλαν τα πάντα με ακρίβεια· και έτσι η γυναίκα πληροφορούνταν όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα πληθυνθούν και θα γίνουν έθνη, καθώς και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν, λέει, πλησίασε ο καιρός του τοκετού: «Εξήλθε ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα· και του έδωσε το όνομα Ησαύ». Και μετά από αυτόν εξήλθε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ· και του έδωσε το όνομα Ιακώβ. Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός σχεδόν εξ αρχής και εκ προοιμίου έδειχνε ότι, σύμφωνα με όσα είχαν ειπωθεί, ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που αποτελούσε σημάδι ότι θα κατατροπώσει εκείνον που φαινόταν ισχυρός. Και παρατήρησε τη θεία Γραφή πώς, ενόψει όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα, ήδη προαναφωνεί και μας δείχνει άνωθεν και εξαρχής τις ασχολίες του καθενός· και ότι ο μεν ένας ασχολούνταν με το κυνήγι, ενώ ο άλλος ήταν άνθρωπος αγροτικός, απλός, που έμενε στο σπίτι. Γι' αυτό η μεν Ρεβέκκα αγαπούσε τον Ιακώβ, ο δε Ισαάκ τον Ησαύ, «Επειδή», λέει, «το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν». Δες πώς μοιράστηκαν τα παιδιά ανάμεσά τους· και η μεν μητέρα, βλέποντας την απλότητα του παιδιού επειδή διέτριβε στο σπίτι, του έδειχνε μεγαλύτερη εύνοια· ο δε πατέρας αγαπούσε τον Ησαύ, τόσο επειδή εκείνος είχε γεννηθεί πρωτότοκος όσο και για το κυνήγι του.

Αλλά αυτοί μεν έπρατταν αυτά ακολουθώντας τη φυσική φιλοστοργία· η προφητεία όμως σταδιακά εκπληρωνόταν, εκείνη που έλεγε ότι: «Ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο». Διότι, δες αμέσως.

Διότι, εάν η εκλογή εξαρτιόταν μόνο από τον τρόπο της γεννήσεως, θα έπρεπε και ο Ησαύ να απολαύσει τα ίδια με τον Ιακώβ· διότι και αυτός προερχόταν από νεκρωμένη μήτρα, και η μητέρα του ήταν στείρα. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό το ζητούμενο, αλλά και ο χαρακτήρας, πράγμα το οποίο κάθε άλλο παρά τυχαία συμβάλλει στη διδασκαλία για τη δική μας ζωή. Και δεν λέει ότι «επειδή ο ένας ήταν αγαθός και ο άλλος πονηρός, γι’ αυτό προτιμήθηκε», ώστε να μην του φέρουν αμέσως ως αντίρρηση το εξής: «Τι λοιπόν; Είναι οι προερχόμενοι από τα έθνη περισσότερο αγαθοί από εκείνους που προέρχονται από την περιτομή;». Διότι, έστω κι αν έτσι είχε η αλήθεια του πράγματος, εντούτοις δεν το θέτει ακόμη κατ' αυτόν τον τρόπο· επειδή φαινόταν ότι ήταν κάπως βαρύ· αντίθετα, απέδωσε τα πάντα στη γνώση του Θεού, την οποία κανείς δεν θα τολμούσε να πολεμήσει, ακόμη κι αν βρισκόταν σε απόλυτη παραφροσύνη. Διότι, λέει, ενώ δεν είχαν ακόμη γεννηθεί ούτε είχαν πράξει κάτι αγαθό, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο»· και έτσι αποδεικνύει ότι η κατά σάρκα ευγενής καταγωγή δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά πρέπει να αναζητά κανείς την αρετή της ψυχής, την οποία ο Θεός γνωρίζει ακόμη και πριν από τα έργα. Διότι, ενώ δεν είχαν ακόμη γεννηθεί, λέει, ούτε είχαν πράξει κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού η οποία ενεργεί κατ’ εκλογήν, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο». Διότι αυτό είναι γνώρισμα της προγνώσεως, το να γίνεται η εκλογή ήδη μέσα από τις ίδιες τις ωδίνες του τοκετού· για να φανεί, λέει, ότι η εκλογή του Θεού έχει γίνει σύμφωνα με την πρόθεση και την πρόγνωσή Του· διότι από την πρώτη κιόλας ημέρα γνωρίζει και διακηρύσσει και τον αγαθό και εκείνον που δεν είναι τέτοιος.

Δεν ήταν πρωτότοκος; Δεν ήταν αγαπητός στον πατέρα του; Αλλά, επειδή πρόδωσε τον εαυτό του μέσω της αμαρτίας, εκπίπτει από τα πρωτοτόκια και καταδικάζεται να υπηρετεί τον μικρότερο. Διότι, λέει, ο Κύριος είπε στη Ρεβέκκα μέσω του ιερέα: «Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και δύο λαοί θα διαχωριστούν από τα σπλάχνα σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου λαού, και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Δες προφητεία που της φανερώνει με σαφήνεια τα πάντα για όσα πρόκειται να συμβούν. Διότι τα παιδιά, καθώς αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, προανήγγειλαν ήδη τα πάντα με ακρίβεια. Και, επομένως, η γυναίκα μάθαινε όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα απλωθούν σε έθνη, και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν πλέον πλησίασε ο καιρός του τοκετού, βγήκε, λέει, ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα ζώου· και μετά από αυτά βγήκε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του, και τον ονόμασε Ιακώβ· σαν να έδειχνε ο Θεός σχεδόν ήδη από την αρχή, ότι ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου σύμφωνα με όσα είχαν λεχθεί. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που ήταν σημάδι ότι κατατροπώνει αυτόν που φαίνεται να είναι ισχυρός. Αλλά, επειδή το καλεί η περίσταση, θα στρέψω πλέον τον λόγο μου στον μακαριότατο Παύλο. Διότι φλέγομαι από τον πόθο για τον άνδρα αυτόν, και γι' αυτό δεν παύω να αναφέρομαι διαρκώς σε αυτόν. Κανείς λοιπόν ας μη διστάσει μπροστά σε αυτό το εγχείρημα.

Επειδή η Ρεβέκκα ήταν στείρα, ο Ισαάκ παρακαλούσε τον Θεό να μπορέσει αυτή να κυοφορήσει· και όταν συνέλαβε, της είπε ο Θεός: «Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου», προλέγοντας τα όσα αφορούν τους Ιουδαίους και εμάς τους Χριστιανούς. Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά και μεγάλωσαν, ο Ησαύ εκχωρεί και πωλεί τα πρωτοτόκιά του στον Ιακώβ έναντι βρασμένης φακής. Ενώ δε ο Ισαάκ επιθυμούσε να κατέβει στην Αίγυπτο, επειδή επικρατούσε μεγάλος λιμός, ο Θεός τον εμποδίζει, προτρέποντάς τον να παραμείνει εκεί όπου κατοικούσε, και υποσχόμενος ότι θα είναι μαζί του, και ότι θα ευλογήσει και θα πληθύνει το σπέρμα του. Όταν δε ο βασιλιάς των Γεράρων Αβιμέλεχ έμαθε ότι η Ρεβέκκα είναι γυναίκα του Ισαάκ (διότι είχε υποπτευθεί ότι αυτή ήταν αδελφή του), όρισε την ποινή του θανάτου εάν κάποιος την προσέβαλλε.

«Τους φύτεψες και ρίζωσαν· απέκτησαν απογόνους και έδωσαν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Διότι με τα ίδια μέσα που τιμωρήθηκαν οι εχθροί τους, με αυτά ακριβώς ευεργετήθηκαν οι ίδιοι όταν βρέθηκαν σε ανάγκη.» «Και η Ρεβέκκα, έχοντας συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού πράξουν κάτι καλό ή κακό, της λέχθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, καθώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Τι θα πούμε, λοιπόν;»