Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 25:26

Με τις προσηγορίες του Ιακώβ και του Ισραήλ, ο λόγος φαίνεται να μας υποβάλλει την έννοια δύο πραγμάτων: αφενός την εισαγωγή των πιο ατελών, και αφετέρου την τελείωση στο αποκορύφωμα της αρετής. Αυτό το νόημα μας το υποβάλλει ο τρόπος της μετονομασίας του πατριάρχη· διότι κατά τη γέννησή του, επειδή έπιασε τη φτέρνα του αδελφού του, ονομάστηκε Ιακώβ· μετά την πάλη όμως, του δίνεται ως έπαθλο η νέα προσηγορία επειδή αναδείχθηκε νικητής: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου». —Απεστάλη, λοιπόν, ο Λόγος προς τον Ιακώβ, και ήλθε στον Ισραήλ. Διότι, από έλεος, ο Λόγος συγκαταβαίνει πρώτα στους πιο αδύναμους· οι πιο διορατικοί όμως, αντιλαμβανόμενοι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτόν, τρόπον τινά τον αρπάζουν, προλαμβάνοντας τη νωθρότητα εκείνων προς τους οποίους απεστάλη.

Και είπε ο Κύριος σε αυτήν: Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και δύο λαοί από τα σπλάχνα σου θα διαχωριστούν. Και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου. Και ο μεγαλύτερος θα γίνει δούλος στον μικρότερο. Και συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και ιδού, υπήρχαν δίδυμα στην κοιλιά της. Βγήκε δε ο πρωτότοκος γιος όλος κοκκινωπός σαν τριχωτή δορά. Και ονόμασε το όνομά του Ησαύ. Και μετά από αυτό βγήκε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ. Και ονόμασε το όνομά του Ιακώβ. Ο Ισαάκ δε ήταν εξήντα ετών, όταν τους γέννησε η Ρεβέκκα. Και μεγάλωσαν οι νεανίσκοι.

Σε αυτόν έγινε γυναίκα η Ρεβέκκα. Το όνομά της θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πάρα πολύ μεγάλη υπομονή. Αλλά και το πρόσωπό της θα το εκλάβουμε σωστά ως τύπο της Εκκλησίας, της οποίας η ευδοκίμηση βρίσκεται στην υπομονή. Και βέβαια, για τα δικά της τέκνα, εννοώ για τη σωτηρία μέσω της πίστεως και του πνεύματος, η υπομονή έχει φανεί ως οδός. Διότι ιερά λόγια έχουν απευθυνθεί σε αυτούς, άλλοτε λέγοντας: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», και άλλοτε πάλι: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία». Δες, λοιπόν, τη Ρεβέκκα να νιώθει τους πόνους του τοκετού αργά και με δυσκολία (διότι ήταν στείρα), αλλά να γεννά τελικά από τη δωρεά του Θεού και από την αγάπη του Ισαάκ, τόσο τον Ησαύ, τον πρωτότοκο, όσο και τον Ιακώβ που ακολουθούσε αμέσως κατόπιν. Μέσω αυτών θα μπορούσαν και πάλι να απεικονιστούν πολύ καλά για εμάς οι δύο λαοί, τόσο ο Ισραήλ, όσο βεβαίως και αυτός που προέρχεται από τα έθνη. Και πρωτότοκος μεν είναι ο Ισραήλ (διότι κλήθηκε πρώτος μέσω του νόμου)· δεύτερος δε και μετά από εκείνον είναι ο λαός της πίστεως μέσω του Χριστού. Θα μπορούσε κανείς να δει τη διαφορά των δύο λαών ως προς το φρόνημα και τους τρόπους, νομίζω, και από τα ίδια τα ονόματα που είχαν και οι δύο, αλλά και από την εμφάνιση, δηλαδή την κατασκευή, των σωμάτων τους. Διότι ο Ησαύ ερμηνεύεται ως δρυς, δηλαδή σκληρός και άκαμπτος.

Ο Θεός, ο οποίος πρόσταξε να προσφερθεί ως θυσία ο αδαής Ισαάκ και εν τύπω να ολοκληρωθεί το ολοκαύτωμά του, ο ίδιος αποδέχθηκε και στα παιδιά το μαρτύριο για τον Χριστό· διότι δεν ακούν οι άνθρωποι όπως ακούει ο Θεός. Ο Ιωάννης, προτού ακόμη γεννηθεί, προφήτευσε, σκιρτώντας στην κοιλιά με ανεκλάλητη χαρά, σύμφωνα με τον Απόστολο, και τα παιδιά σιωπώντας μαρτύρησαν για τον Χριστό. Ο Ιακώβ και ο Ησαύ πάλευαν κατά τρόπο υπερφυή, φανερώνοντας τη δική τους προαίρεση· πώς λοιπόν οι μάρτυρες του Χριστού, έστω κι αν ήταν νήπια, δεν θα αγωνίζονταν υπέρ αυτού; Εκείνοι προφήτευσαν για τους εαυτούς τους, και τούτα μαρτύρησαν για τον Χριστό. Ο Ιακώβ κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ, και αυτό που η φύση προείπε, αυτό η προαίρεση το άρπαξε.

Το ότι λέει η Γραφή: «Εξεπλάγη δε ο Ισαάκ με έκπληξη πάρα πολύ μεγάλη», αυτό σημαίνει: θαύμασε ο Ισαάκ για το γεγονός, προορώνοντας ότι τα έθνη επρόκειτο μέσω του νεότερου υιού να ευλογηθούν από τον Θεό και να εισέλθουν στη διαθήκη της επαγγελίας των πατέρων. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και ο Ιακώβ, όταν γεννιόταν και εξήλθε τελευταίος από την κοιλιά της μητέρας του, κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ. Επειδή έμελλε ο έσχατος λαός, που ακολουθεί τα ίχνη των προφητών, να λάβει τα πρωτοτόκια στην Καινή Διαθήκη, ευρισκόμενος πλέον πρώτος. «Συνέβη δε, όταν άκουσε ο Ησαύ τα λόγια του Ισαάκ του πατέρα του, αναφώνησε με φωνή μεγάλη και πάρα πολύ πικρή και είπε: Ευλόγησε λοιπόν και εμένα, πατέρα. Εκείνος δε του είπε: Ήλθε ο αδελφός σου με δόλο και έλαβε την ευλογία σου».

192. Προς τον Λαμπέτιο. Γιατί ο Ιακώβ κατά τη γέννησή του έπιασε τη φτέρνα του Ησαύ. Ο Ιακώβ έπιασε τη φτέρνα του Ησαύ κατά τη γέννηση, υποδηλώνοντας με αυτό το σχήμα ότι ο νους που βλέπει τον Θεό με καθαρότητα (διότι αυτό σημαίνει το όνομα Ισραήλ) υποσκελίζει τα γαστρίμαργα πάθη. Αυτό ακριβώς εκπληρώθηκε και στους ίδιους, όταν ο Εδώμ επέδειξε την ανυπόμονη λαιμαργία του και κατέστησε την τιμή των πρωτοτοκίων δούλη της τροφής.

Διότι, λέει, ο Ισαάκ ήταν σαράντα ετών, όταν πήρε για σύζυγό του τη Ρεβέκκα, την κόρη του Βαθουήλ του Σύρου. Έμαθες ακριβώς τον χρόνο. Έπειτα, αναφέροντας ότι ο Ισαάκ παρακαλούσε τον Θεό για τη γυναίκα του, επειδή ήταν στείρα, για να μάθουμε τον αριθμό των ετών, μας φανερώνει πόσων ετών ήταν ο Ισαάκ, όταν του γεννήθηκαν τα παιδιά από τη Ρεβέκκα. Ήταν δε ο Ισαάκ, λέει, εξήντα ετών, όταν γέννησε η Ρεβέκκα. Εάν λοιπόν ήταν σαράντα ετών, όταν την παντρεύτηκε, και εξήντα ετών, όταν γέννησε η γυναίκα του, είναι φανερό ότι επί είκοσι έτη παρέμενε παρακαλώντας τον Θεό, και με αυτόν τον τρόπο διέγειρε τη στείρα μήτρα της Ρεβέκκας προς τεκνοποιία. Είδατε τη δύναμη της προσευχής, πώς μπόρεσε να υπερνικήσει και αυτήν ακόμη τη φύση; Αυτόν ας μιμούμαστε και εμείς όλοι, και έτσι ας επιμένουμε στις προσευχές με νήφουσα ψυχή, με γαληνεμένη διάνοια· και ας ακούσουμε τον Παύλο που προτρέπει και λέει: «Να υψώνετε όσια χέρια χωρίς οργή και δισταγμό»· και ας φροντίζουμε πάντοτε μεν να είμαστε απαλλαγμένοι από την ταραχή και να διατηρούμε τον λογισμό μας σε γαλήνη, προπάντων δε κατά τον χρόνο της προσευχής, όταν έχουμε μεγάλη ανάγκη από τη φιλανθρωπία του Θεού.

Διότι, καθώς τα βρέφη αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, ήδη προανήγγελλαν τα πάντα με ακρίβεια· και έτσι η γυναίκα πληροφορούνταν όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα πληθυνθούν και θα γίνουν έθνη, καθώς και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν, λέει, πλησίασε ο καιρός του τοκετού: «Εξήλθε ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα· και του έδωσε το όνομα Ησαύ». Και μετά από αυτόν εξήλθε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ· και του έδωσε το όνομα Ιακώβ. Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός σχεδόν εξ αρχής και εκ προοιμίου έδειχνε ότι, σύμφωνα με όσα είχαν ειπωθεί, ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που αποτελούσε σημάδι ότι θα κατατροπώσει εκείνον που φαινόταν ισχυρός. Και παρατήρησε τη θεία Γραφή πώς, ενόψει όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα, ήδη προαναφωνεί και μας δείχνει άνωθεν και εξαρχής τις ασχολίες του καθενός· και ότι ο μεν ένας ασχολούνταν με το κυνήγι, ενώ ο άλλος ήταν άνθρωπος αγροτικός, απλός, που έμενε στο σπίτι. Γι' αυτό η μεν Ρεβέκκα αγαπούσε τον Ιακώβ, ο δε Ισαάκ τον Ησαύ, «Επειδή», λέει, «το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν». Δες πώς μοιράστηκαν τα παιδιά ανάμεσά τους· και η μεν μητέρα, βλέποντας την απλότητα του παιδιού επειδή διέτριβε στο σπίτι, του έδειχνε μεγαλύτερη εύνοια· ο δε πατέρας αγαπούσε τον Ησαύ, τόσο επειδή εκείνος είχε γεννηθεί πρωτότοκος όσο και για το κυνήγι του.

Δεν ήταν πρωτότοκος; Δεν ήταν αγαπητός στον πατέρα του; Αλλά, επειδή πρόδωσε τον εαυτό του μέσω της αμαρτίας, εκπίπτει από τα πρωτοτόκια και καταδικάζεται να υπηρετεί τον μικρότερο. Διότι, λέει, ο Κύριος είπε στη Ρεβέκκα μέσω του ιερέα: «Δύο έθνη βρίσκονται στην κοιλιά σου, και δύο λαοί θα διαχωριστούν από τα σπλάχνα σου, και ο ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου λαού, και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Δες προφητεία που της φανερώνει με σαφήνεια τα πάντα για όσα πρόκειται να συμβούν. Διότι τα παιδιά, καθώς αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, προανήγγειλαν ήδη τα πάντα με ακρίβεια. Και, επομένως, η γυναίκα μάθαινε όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα απλωθούν σε έθνη, και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν πλέον πλησίασε ο καιρός του τοκετού, βγήκε, λέει, ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα ζώου· και μετά από αυτά βγήκε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του, και τον ονόμασε Ιακώβ· σαν να έδειχνε ο Θεός σχεδόν ήδη από την αρχή, ότι ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου σύμφωνα με όσα είχαν λεχθεί. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που ήταν σημάδι ότι κατατροπώνει αυτόν που φαίνεται να είναι ισχυρός. Αλλά, επειδή το καλεί η περίσταση, θα στρέψω πλέον τον λόγο μου στον μακαριότατο Παύλο. Διότι φλέγομαι από τον πόθο για τον άνδρα αυτόν, και γι' αυτό δεν παύω να αναφέρομαι διαρκώς σε αυτόν. Κανείς λοιπόν ας μη διστάσει μπροστά σε αυτό το εγχείρημα.

Βγήκε, λέει, ο Ιακώβ έχοντας πιάσει με το δεξί του χέρι τη φτέρνα του αδελφού του· γι' αυτό τον ονόμασε Ιακώβ, και εκείνον Ησαύ. Ο Ισαάκ ήταν εξήντα ετών όταν τους γέννησε. Εάν, λοιπόν, όταν νυμφεύθηκε τη Ρεβέκκα, ήταν σαράντα ετών, ενώ όταν γέννησε τους γιους ήταν εξήντα, είναι ολοφάνερο ότι επί είκοσι χρόνια στο ενδιάμεσο η γυναίκα παρέμεινε στείρα, και καθ' όλον αυτόν τον χρόνο ο Ισαάκ δεόταν στον Θεό.