Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 25:27

Ο Αντώνιος ήταν Αιγύπτιος στην καταγωγή, από γονείς ευγενείς που διέθεταν επαρκή περιουσία, και, επειδή ήταν και οι ίδιοι Χριστιανοί, ανατράφηκε και αυτός χριστιανικά. Και όσο μεν ήταν μικρό παιδί, μεγάλωνε κοντά στους γονείς του, μη γνωρίζοντας τίποτε άλλο εκτός από αυτούς και το σπίτι του· όταν όμως μεγάλωσε, έγινε έφηβος και προχώρησε στην ηλικία, δεν θέλησε να μάθει γράμματα, επιθυμώντας να παραμείνει μακριά από τη συναναστροφή με τα άλλα παιδιά. Αντιθέτως, όλη του η επιθυμία ήταν, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί για τον Ιακώβ, να ζει ως άπλαστος μέσα στο σπίτι του. Συμμετείχε, ωστόσο, μαζί με τους γονείς του στις συνάξεις στον ναό του Κυρίου· και ούτε ως παιδί έδειχνε ραθυμία, ούτε καθώς μεγάλωνε σε ηλικία έδειχνε περιφρόνηση· απεναντίας, και στους γονείς του υποτασσόταν, και, προσέχοντας τα αναγνώσματα, διατηρούσε μέσα του την ωφέλεια που προέκυπτε από αυτά.

Εσείς όμως μην παύσετε να ρωτάτε αυτούς που ταξιδεύουν από εδώ. Διότι ίσως, καθώς ο καθένας λέει ό,τι γνωρίζει, μόλις και μετά βίας να γίνει η διήγηση επάξια για εκείνον. Ήθελα λοιπόν, όταν έλαβα την επιστολή σας, να καλέσω μερικούς από τους μοναχούς, και μάλιστα αυτούς που συνήθιζαν να τον επισκέπτονται συχνότερα. Ώστε, μαθαίνοντας ίσως κάτι περισσότερο, να σας στείλω πληρέστερη επιστολή. 5. Επειδή όμως και η εποχή της ναυσιπλοΐας πλησίαζε στο τέλος της και ο γραμματοκομιστής βιαζόταν, γι' αυτό όσα και ο ίδιος γνωρίζω (διότι πολλές φορές τον έχω δει) και όσα μπόρεσα να μάθω από εκείνον που τον ακολούθησε για αρκετό χρόνο και του έχυνε νερό στα χέρια, έσπευσα να τα γράψω στην ευλάβειά σας. Φρόντισα παντού για την αλήθεια, ώστε ούτε κάποιος που θα ακούσει περισσότερα να δυσπιστήσει, ούτε πάλι, μαθαίνοντας λιγότερα από όσα πρέπει, να περιφρονήσει τον άνδρα. 1. Ο Αντώνιος καταγόταν από την Αίγυπτο, από ευγενείς γονείς που κατείχαν επαρκή περιουσία. Και επειδή αυτοί ήταν χριστιανοί, ανατράφηκε και ο ίδιος χριστιανικά. 2. Όσο ήταν μικρό παιδί, ανατρεφόταν κοντά στους γονείς του, χωρίς να γνωρίζει τίποτε άλλο πέρα από αυτούς και το σπίτι του. Όταν δε μεγάλωσε, έγινε έφηβος και προόδευε στην ηλικία, δεν ανέχθηκε να μάθει γράμματα, επιθυμώντας να απέχει και από τις συναναστροφές με τα άλλα παιδιά. 3. Αντιθέτως, είχε όλη την επιθυμία, σύμφωνα με τη Γραφή, να ζει ως άπλαστος και απλός μέσα στο σπίτι του. Εκκλησιαζόταν, ωστόσο, μαζί με τους γονείς του στον ναό του Κυρίου.

Εκείνος που έχει τέτοια πεποίθηση θα πει: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακεραιότητά μου»· και πάλι: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακεραιότητα που υπάρχει μέσα μου». Τον άκακο άνθρωπο χαρακτηρίζει η απλότητα του ήθους, η γνησιότητα, το ανεπιτήδευτο. Τέτοιος ήταν ο Ιακώβ: «Άπλαστος», λέει η Γραφή, «που κατοικούσε στο σπίτι του»· δηλαδή, χρησιμοποιούσε την εκ φύσεως απλότητά του, χωρίς να περιβάλλει τον εαυτό του με κανένα τεχνητά επιτηδευμένο σχήμα, σαν προσωπείο, με σκοπό την εξαπάτηση εκείνων που τον συναναστρέφονταν.

Διότι δικές μας είναι οι εντολές, δικοί μας οι προφήτες, δικοί μας οι πατριάρχες· δικοί μας οι απ' αιώνος δίκαιοι. Σε εμάς άφησαν τον πλούτο τους εκείνοι που χάνονται μέσα στην αφροσύνη τους. Οι οικίες δε αυτών, του άφρονα και του ανόητου, είναι τάφοι εις τον αιώνα. Διότι εκείνων των οποίων ο βίος είναι γεμάτος από τα νεκρά έργα που προέρχονται από κάθε αμαρτία, αυτών οι οικίες είναι τάφοι εις τον αιώνα. Επειδή εκείνος που έχει γίνει νεκρός εξαιτίας των παραπτωμάτων του δεν κατοικεί σε οικία, αλλά σε τάφο, εφόσον η ψυχή του είναι νεκρωμένη. Διότι σε οικία μεν κατοικεί ο άδολος στο ήθος και απλός Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφεί ότι ήταν άνθρωπος άπλαστος και αγαθός, ο οποίος κατοικούσε σε οικία· σε τάφο δε κατοικεί ο παμπόνηρος, ο οποίος δεν θέτει ούτε καν θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα, αλλά μοιάζει με τάφο ασβεστωμένο· ο οποίος από έξω μεν φαίνεται ωραίος, από μέσα δε είναι γεμάτος από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΙΔΟΥΜΑΙΑΣ. Και για την προκείμενη όραση νομίζω ότι πρέπει να διηγηθώ εκ των προτέρων την υπόθεση. Διότι έτσι και όχι διαφορετικά θα την κατανοήσουν οι αναγνώστες. Δύο λοιπόν γιοι γεννήθηκαν στον Ισαάκ, ο Ησαύ και ο Ιακώβ. Και ο μεν Ησαύ ονομάστηκε Εδώμ, που σημαίνει γήινος· διότι τέτοιος ήταν ο βίος του, και για ένα γεύμα πούλησε τα πρωτοτόκιά του, όπως είναι γραμμένο. Ο δε Ιακώβ ήταν άνθρωπος άκακος, που κατοικούσε σε σπίτι· διότι έτσι αναφέρει γι' αυτόν η Ιερή Γραφή. Και από μεν τον Ιακώβ, ο οποίος μετονομάστηκε Ισραήλ, προήλθαν οι Ιουδαίοι· από δε τον Ησαύ, δηλαδή τον Εδώμ, προήλθαν οι Ιδουμαίοι, δηλαδή οι Αγαρηνοί, και αυτοί είναι οι Σαρακηνοί. Επομένως, οι Ιδουμαίοι είναι αδελφοί και στενοί συγγενείς των απογόνων του Ισραήλ. Ήταν επίσης όμορες και συνόρευαν η χώρα των Ιουδαίων με τη χώρα των Ιδουμαίων. Αλλά ούτε η συγγένεια ούτε βέβαια η γειτνίαση μεταξύ τους εξασφάλιζε στα δύο γένη την ομοψυχία. Διότι βρίσκονταν σε διαμάχη, και επειδή οι Ιδουμαίοι ζούσαν σύμφωνα με τα έθιμα και τους νόμους των Ελλήνων (ειδωλολατρών), λεηλατούσαν συχνά τη χώρα των Ιουδαίων και τολμούσαν να διαπράττουν εις βάρος τους τα πιο αισχρά έργα.

Λοιπόν, λέει, ω Ισραήλ, σας αγάπησα. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα σας έλεγα ψέματα, εάν σας έλεγα αυτό, αλλά μάλλον θα γνωρίσετε ότι ο λόγος μου είναι ορθός και αληθινός, εάν ανατρέξετε στην αρχή του γένους σας για τον τρόπο της αγάπης. Επειδή και οι δύο κατάγονταν από τον Ισαάκ, όμως ο Ιακώβ ήταν αγαθός στους τρόπους και φιλόθεος, ενώ ο άλλος ήταν σκληρός, δύστροπος και έτοιμος για βεβήλωση. Γι' αυτό τον λόγο έκλινα προς τον Ιακώβ, και τον κλήρο που δόθηκε στον Ησαύ τον αφάνισα, και τον παρέδωσα στην ερήμωση. Διαφύλαξα όμως με τη δική μου ευσπλαχνία τον κλήρο του Ιακώβ, δηλαδή εσάς, ήτοι τη χώρα που κατοικήσατε. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι το όνομα Ησαύ ερμηνεύεται «Δρυς»· όντας σκληρός και άκαμπτος, και ελάχιστα υστερώντας σε σκληρότητα από τα ξύλα της δρυός, ο Ησαύ, επειδή πούλησε και τα πρωτοτόκια του για ένα μόνο γεύμα, ονομάστηκε και Εδώμ, που σημαίνει γήινος. Γι' αυτό και το ιερό γράμμα λέει ότι ονομάστηκε Ιδουμαία η χώρα όσων κατάγονταν από τον Ησαύ, την οποία κατά καιρούς υπέταξαν οι Ιουδαίοι και την κατέστησαν εντελώς άβατη και ακατοίκητη. Και τι άραγε θα ήθελε να δηλώσει στους απογόνους του Ισραήλ το νόημα της προφητείας; Εκείνο, νομίζω. Ότι, δηλαδή, λέει πως αγάπησε τον Ιακώβ, και για κανέναν άλλο λόγο, παρά επειδή υπήρξε άνθρωπος «άπλαστος, που κατοικούσε σε σπίτι»· ενώ μίσησε τον Ησαύ, επειδή έγινε γήινος και «βέβηλος», σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου.

Βλέπεις πώς λέει ότι όσα συμβαίνουν στους ασεβείς σχεδόν βρίσκονται μπροστά στα μάτια όλων, και κανένας δεν τα αγνοεί εντελώς; Διότι αυτό που είναι δικό του το κάνει τρόπον τινά κοινό με τους άλλους· επειδή δεν λέει πουθενά ότι το είδε μόνο αυτός, αλλά το ρήμα «είδα» εδώ σημαίνει εκείνο που είναι εκτεθειμένο σε κοινή θέα. «Έχω δει», λέει, «τον ασεβή να ανταγωνίζεται να υψωθεί μαζί με το ανάστημα των κέδρων, και να υψώνεται εξίσου με τα πιο ψηλά φυτά, προφανώς από υπεροψία και κενή αλαζονεία και κοσμικές δόξες και τη λοιπή ματαιότητα». [Αλλά αυτός σε σύντομο] χρονικό διάστημα εξαφανίστηκε, και κατέπεσε σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας, ώστε να μη βρίσκεται ο τόπος του· και με τη λέξη «τόπος», εννόησε τη μνήμη. «Φύλασσε την ακακία και βλέπε την ευθύτητα, διότι υπάρχει κληρονομιά στον ειρηνικό άνθρωπο.» (A f. 202 b. B f. 132 b) Και η τιμωρία των ασεβών, λέει, και το εγκατάλειμμα, δηλαδή η κληρονομιά των αγαθών, ας σε προετοιμάζει να επιδιώκεις την απλότητα· διότι ως ακακία εδώ πρέπει να νοηθεί η απλότητα, σύμφωνα με την οποία ζούμε μια ζωή άδολη και καθαρή, χωρίς υποκρισία και εντελώς απαλλαγμένη από διπροσωπία· τέτοιος που ήταν ο θεσπέσιος Ναθαναήλ, για τον οποίο λέει ο Χριστός: «Να ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Είπε δε κάπου και η ιερή Γραφή ότι «και ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άδολος, που κατοικούσε σε σπίτι». Επομένως, το να είναι κανείς απλός στους τρόπους και χωρίς κακία, αυτό λέμε ότι είναι η ακακία.

Διότι σε αυτόν «είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης»· και αυτός κάνει σοφούς τους τυφλούς, και είναι χορηγός κάθε συνέσεως.] [Και τι σημαίνει αυτό; Όσο βρισκόμαστε μέσα στους ρύπους και στις αμαρτίες, δεν έχουμε τον Χριστό να κατοικεί μέσα μας· όταν όμως απονίψουμε τους ρύπους της αμαρτίας, και καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και επιτελέσουμε αγιωσύνη με φόβο Θεού, τότε έρχεται σε εμάς, και εγκαθίσταται μέσα μας, και γινόμαστε οίκος του]. [<Πορευόμουν με ακακία καρδιάς.> Τι σημαίνει το «Με ακακία της καρδιάς μου;» Σημαίνει χωρίς πονηριά και χωρίς πολυπραγμοσύνη, χωρίς να αγαπώ τους θορύβους των κοσμικών πραγμάτων και των μάταιων περισπασμών, έχοντας μάλλον μέσα μου τον νου σταθερό και ήρεμο, κατά το πρότυπο εκείνου του αρχαίου Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Και ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άπλαστος, που κατοικούσε σε σπίτι.»] [<Δεν έθεσα μπροστά στα μάτια μου πράγμα παράνομο.> Σε κανένα, λέει, φαύλο και ανόσιο πράγμα δεν έδωσα προσοχή, το οποίο να παρακινεί σε παρανομία. Πολλά δε από αυτά υπάρχουν και γύρω μας. Διότι παρανομεί κάποιος, όταν πέσει στην επιθυμία πραγμάτων που δεν του ανήκουν, και γίνει άδικος εραστής των ξένων. Παρανομεί παρομοίως και όποιος νικιέται από τις σωματικές ηδονές, και γίνεται ένοχος για εγκλήματα μοιχείας. Παραλύει τον νόμο εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του, και εκείνος που πλεονεκτεί εις βάρος όσων από τους αδύναμους μπορεί.

Και ο Ησαύ ήταν άνθρωπος που γνώριζε να κυνηγά, άνθρωπος της υπαίθρου. Ο δε Ιακώβ ήταν άνθρωπος απλός, που κατοικούσε στο σπίτι. Και ο Ισαάκ αγαπούσε τον Ησαύ, διότι το κυνήγι του ήταν η τροφή του. Η δε Ρεβέκκα αγαπούσε τον Ιακώβ. Κάποτε ο Ιακώβ ετοίμασε ένα μαγειρευτό φαγητό. Και ήλθε ο Ησαύ από την ύπαιθρο εξαντλημένος. Και είπε ο Ησαύ στον Ιακώβ: Δώσε μου να γευθώ από αυτό το κοκκινωπό φαγητό, διότι είμαι εξαντλημένος.

Γ΄. Και αυτά μεν ας έχουν λεχθεί, καθώς προς το παρόν ο λόγος λαμβάνει τις αφορμές τόσο από τη μορφή των σωμάτων όσο και από την ίδια τη γέννησή τους. Αλλά προχωρώντας εξίσου και μέσα από άλλες έννοιες, ας εξετάσουμε, όσο είναι δυνατόν, τα όσα αφορούν και τους δύο. Διότι ο ίδιος ο τρόπος ζωής τους θα αποτελέσει φανέρωση του φρονήματος του καθενός. Διότι οι νεαροί ήταν συνομήλικοι μεταξύ τους, αλλά δεν είχαν το ίδιο φρόνημα, ούτε απαράλλακτες προθέσεις. Ο μεν Ησαύ αγαπούσε τις διατριβές στους αγρούς και στο κυνήγι, ο δε ήταν άνθρωπος της πόλης, δηλαδή ευπρόσιτος και κοινωνικός, και άνδρας άπλαστος που κατοικούσε σε σπίτι. Και ο μεν ήταν ασυγκράτητος στις σαρκικές επιθυμίες, και παραμερίζοντας τα κάλλιστα από τα προνόμιά του χάριν των πιο ευτελών πραγμάτων, τα αντάλλαξε με τα ψυχρά και φθηνά από τα αναγκαία.

Ο δε νέος και πιστός λαός, σύμφωνα με τον θεσπέσιο Ιακώβ, είναι ειρηνικός και φιλόξενος, πράος και γαλήνιος, απλός και άκακος, «κατοικώντας σε οικία», όπως έχει γραφτεί. Διότι είναι αλήθεια να πούμε, ότι το πραότατο πλήθος όσων δικαιώθηκαν μέσω της πίστης θεώρησε την Εκκλησία ως μια λαμπρή και ευνομούμενη πόλη, και κατέστησε την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή ως οίκο σταθερό και ακλόνητο απέναντι σε όσους τον επιβουλεύονται. Και ο νους τους είναι απλός, και απαλλαγμένος από κάθε δυστροπία. Θεωρούν δε εξαιρετικά απεχθές το να φαίνεται ότι προσποιούνται στις απόψεις και στους τρόπους. Και νομίζω ότι γι' αυτούς είπε κάπου ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ο Κύριος εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο». Διότι μονότροπος είναι ο απλός εν Χριστώ, ο οποίος και κατοικεί σε οίκο. Αν και προς τον Ισραήλ αναφωνεί κάποιος από τους αγίους προφήτες ότι: «Κουράστηκες από τους πολλούς δρόμους σου». Επομένως, οι εν Χριστώ εγκαθίστανται, σαν σε οίκο, μέσα στην οσιότητα και τον αγιασμό της πολιτείας και της ζωής τους.

Διότι η απλότητα είναι περισσότερο αξιότιμη ενώπιον του Θεού. Η Ιερή Γραφή, άλλωστε, θαυμάζει τον θεσπέσιο Ιακώβ, λέγοντας τα εξής: «Και ήταν ο Ιακώβ άνθρωπος απλός, που κατοικούσε σε οικία». Επειδή από όλους τους άκακους ανθρώπους απουσιάζει η πανουργία. Προς τους αγίους αποστόλους, βέβαια, ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Γίνετε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Αλλά το να είναι κανείς ακέραιος είναι τίμιο ενώπιον του Θεού, και κατά κάποιον τρόπο συγκαταλέγεται μεταξύ των άριστων πραγμάτων. Η πανουργία όμως και η οξύνοια αρμόζουν στην οικονομία της αποστολής, την οποία χρησιμοποιούσε κατά καιρούς και ο μακάριος Παύλος, αποφεύγοντας παντοιοτρόπως το να υποστεί πρόωρο θάνατο από τους εχθρούς. Επομένως, η πανουργία στα θεάρεστα έργα θα μπορούσε μεν να γίνει αποδεκτή, δεν θα μπορούσε όμως σε καμία περίπτωση να λογαριαστεί ως ευωδία αρετής, εάν εξεταζόταν ως προς την ίδια της τη φύση. Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και το μέλι, το οποίο παραλαμβάνεται ως τύπος της σαρκικής ηδονής, θα μπορούσε να υποδηλώσει, νομίζω, αυτή την εγκόσμια ζωή, η οποία δεν είναι απαλλαγμένη από τις σαρκικές ηδονές. Διότι τίμιος είναι ο γάμος, καθώς εξυπηρετεί την τεκνογονία, και είναι ανεπίληπτος σύμφωνα με τον νόμο για εκείνον που τον βιώνει εν Χριστώ. Πλην όμως, αυτό δεν θα αποτελέσει για κάποιους δύναμη αρετής, ούτε βεβαίως θα ταχθεί στο ίδιο επίπεδο με τα καυχήματα της εγκράτειας. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος συμβουλεύει αυτούς που βρίσκονται σε γάμο: «Μην αποστερείτε ο ένας τον άλλον, παρά μόνο με κοινή συμφωνία για λίγο καιρό, προκειμένου να αφοσιωθείτε στην προσευχή και τη δέηση».

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός σωτηρίας, ας φροντίσουμε να αποβάλουμε κάθε ρυπαρότητα και κάθε κακία, και ας αγωνιστούμε τον καλόν αγώνα, ώστε να επιτύχουμε την αιώνια ζωή, στην οποία και κληθήκαμε, και ομολογήσαμε την καλή ομολογία, έχοντας λάβει το σχήμα της αγιωσύνης. Ας πολιτευθούμε, λοιπόν, επάξια αυτής της κλήσεως, και με κάθε ταπεινοφροσύνη και μακροθυμία ας ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον μέσα στην αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και ας σπεύσουμε να διατηρούμε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ας μην κάνουμε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία. Ας μη φυτρώσει μέσα μας ρίζα πικρίας, ούτε να υποδουλώσουμε τους εαυτούς μας στα πονηρά πάθη, δηλαδή στη γαστριμαργία, η οποία είναι μητέρα της ακολασίας. Κανείς μας ας μη μιμείται τον Ησαύ, ο οποίος, αγαπώντας την κοπριά των εντέρων, πούλησε τα πρωτοτόκιά του, θεωρώντας ως θεό την κοιλιά του. Διότι αυτά που ήταν αφιερωμένα στον Θεό, τα πρόδωσε για τη γαστριμαργία, έχοντας βεβηλωθεί με αυτά και έχοντας γίνει ξένος προς τον Θεό. Ας μην του μοιάσουμε, λοιπόν, αυτόν που ονομάστηκε από τον Απόστολο πόρνος και βέβηλος. Διότι λέει, να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, αλλά ας ζηλώσουμε τον απλό και άκακο βίο του Ιακώβ, ώστε μαζί του να κληρονομήσουμε την ευλογία· διότι, λέει, ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άκακος και ειλικρινής, που κατοικούσε σε σπίτι.

Διότι, καθώς τα βρέφη αναπηδούσαν και σκιρτούσαν μέσα στην κοιλιά, ήδη προανήγγελλαν τα πάντα με ακρίβεια· και έτσι η γυναίκα πληροφορούνταν όχι μόνο ότι θα γεννήσει δύο παιδιά, αλλά και ότι αυτά θα πληθυνθούν και θα γίνουν έθνη, καθώς και ότι ο μικρότερος θα κυριαρχήσει στον μεγαλύτερο. Και όταν, λέει, πλησίασε ο καιρός του τοκετού: «Εξήλθε ο πρωτότοκος κοκκινωπός, τριχωτός σαν δέρμα· και του έδωσε το όνομα Ησαύ». Και μετά από αυτόν εξήλθε ο αδελφός του, και το χέρι του ήταν πιασμένο από τη φτέρνα του Ησαύ· και του έδωσε το όνομα Ιακώβ. Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός σχεδόν εξ αρχής και εκ προοιμίου έδειχνε ότι, σύμφωνα με όσα είχαν ειπωθεί, ο μικρότερος θα επικρατήσει του μεγαλύτερου. Διότι, λέει, κρατούσε με το χέρι του τη φτέρνα του Ησαύ, πράγμα που αποτελούσε σημάδι ότι θα κατατροπώσει εκείνον που φαινόταν ισχυρός. Και παρατήρησε τη θεία Γραφή πώς, ενόψει όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα, ήδη προαναφωνεί και μας δείχνει άνωθεν και εξαρχής τις ασχολίες του καθενός· και ότι ο μεν ένας ασχολούνταν με το κυνήγι, ενώ ο άλλος ήταν άνθρωπος αγροτικός, απλός, που έμενε στο σπίτι. Γι' αυτό η μεν Ρεβέκκα αγαπούσε τον Ιακώβ, ο δε Ισαάκ τον Ησαύ, «Επειδή», λέει, «το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν». Δες πώς μοιράστηκαν τα παιδιά ανάμεσά τους· και η μεν μητέρα, βλέποντας την απλότητα του παιδιού επειδή διέτριβε στο σπίτι, του έδειχνε μεγαλύτερη εύνοια· ο δε πατέρας αγαπούσε τον Ησαύ, τόσο επειδή εκείνος είχε γεννηθεί πρωτότοκος όσο και για το κυνήγι του.

«Εξήλθε», λέει, «ο Ιακώβ από το Φρέαρ του Όρκου, και πορεύτηκε προς τη Χαρράν, και έφτασε σε κάποιον τόπο, και κοιμήθηκε εκεί· διότι είχε δύσει ο ήλιος· και πήρε από τους λίθους του τόπου, και έβαλε στο προσκέφαλό του, και κοιμήθηκε σε εκείνον τον τόπο». Είδες άφατη φιλοσοφία; Είδες πώς έκαναν τις οδοιπορίες τους οι παλαιοί; Άνδρας που ανατράφηκε μέσα σε σπίτι (διότι πάλι τα ίδια θα πω), ο οποίος είχε απολαύσει τόση περιποίηση (διότι, λέει η Γραφή, «ήταν άκακος και κατοικούσε σε οικία»), ενώ επρόκειτο να αναχωρήσει για τα ξένα, δεν είχε ανάγκη από υποζύγια, ούτε από ακολούθους, ούτε από εφόδια· αλλά, μιμούμενος από τότε τον αποστολικό τρόπο, έτσι ξεκινούσε την οδοιπορία του. Και επειδή ο ήλιος, λέει, έδυε, όπου τον βρήκε το σκοτάδι, εκεί κοιμήθηκε. Παίρνοντας, λέει, έναν λίθο, τον έβαλε στο προσκέφαλό του. Δες την ανδρεία του νέου· χρησιμοποίησε τον λίθο αντί για μαξιλάρι και κοιμήθηκε πάνω στο έδαφος. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή είχε φιλόσοφη ψυχή και ανδρείο φρόνημα, και ήταν απαλλαγμένος από κάθε βιωτική ματαιοδοξία, αξιώθηκε και εκείνης της θαυμαστής οπτασίας. Διότι τέτοιος είναι ο δικός μας Δεσπότης· όταν δει μια ψυχή με αγαθή προαίρεση, η οποία δεν δίνει πολλή σημασία στα παρόντα πράγματα, επιδεικνύει για αυτήν πλούσια τη δική Του πρόνοια.

Ας μην προσπεράσουμε ούτε αυτό επιπόλαια· διότι και από αυτό μπορούμε να κατανοήσουμε πολλά: πρώτον μεν την απλότητα του Ιακώβ, και πώς, όντας απαλλαγμένος από κάθε πονηρία, εξαπατήθηκε· δεύτερον δε, ότι όλα τελούνταν με τόση ευπρέπεια, και πουθενά δεν υπήρχαν λαμπάδες και χοροί και φώτα που να υπερβαίνουν το αναγκαίο, ώστε να κατορθώσει να πραγματοποιηθεί η απάτη του Λάβαν. Είναι δυνατόν όμως από αυτό να κατανοήσουμε και τη φιλοστοργία του Λάβαν προς τον Ιακώβ. Διότι το μηχανεύτηκε αυτό, επιθυμώντας να κρατήσει τον δίκαιο κοντά του για περισσότερο χρόνο.

Παρατήρησε δε τούτο: Ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος απλός, που κατοικούσε στο σπίτι, ασυνήθιστος σε κόπους και κινδύνους, ζώντας έναν βίο άνετο και ελεύθερο. Και όπως ακριβώς μια παρθένος στο δωμάτιό της, έτσι και αυτός, καθισμένος μέσα, αναγκαζόταν τον περισσότερο χρόνο να οικουρεί, απαλλαγμένος από την αγορά και τους θορύβους της αγοράς και από όλα τα παρόμοια, παραμένοντας διαρκώς σε αμεριμνησία και ησυχία. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή τον άναψε ο πυρσός της αγάπης, δες πώς αυτόν τον απλό άνθρωπο, που ζούσε κλεισμένος στο σπίτι, τον έκανε καρτερικό και φιλόπονο.

Και αυτά μην τα ακούς από εμένα, αλλά από τον ίδιο τον πατριάρχη. Διότι, παραπονούμενος στον πεθερό του, λέει: «Αυτά τα είκοσι χρόνια εγώ είμαι μαζί σου». Και πώς πέρασες αυτά τα είκοσι χρόνια; Διότι προσθέτει και τούτο: «Κατακαιγόμουν από τον καύσωνα της ημέρας και από την παγωνιά της νύχτας, και ο ύπνος έφευγε από τα μάτια μου». Αυτά τα υπέμεινε ο απλός άνθρωπος, που κατοικούσε σε σπίτι και ζούσε άνετο βίο. Το ότι μάλιστα ήταν και δειλός, είναι φανερό από το γεγονός ότι, όταν περίμενε να δει τον Ησαύ, κόντευε να πεθάνει από τον φόβο του. Αλλά δες πώς πάλι αυτός ο δειλός έγινε πιο θαρραλέος και από λιοντάρι εξαιτίας της αγάπης. Διότι, τοποθετώντας τον εαυτό του σαν κάποιο προπύργιο μπροστά από όλους τους άλλους, ήταν έτοιμος να αντιμετωπίσει πρώτος εκείνον τον άγριο που έπνεε φόνο, όπως νόμιζε, και με το ίδιο του το σώμα να εξασφαλίσει την ασφάλεια στις γυναίκες· και αυτόν που φοβόταν και έτρεμε, επιθυμούσε να τον δει πρώτος στην παράταξη. Διότι η αγάπη για τις γυναίκες του ήταν ισχυρότερη από αυτόν τον φόβο. Είδες πώς, ενώ ήταν δειλός, έγινε ξαφνικά τολμηρός, όχι επειδή άλλαξε τον χαρακτήρα του, αλλά επειδή ενισχύθηκε από την αγάπη; Διότι το ότι και μετά από αυτά παρέμεινε δειλός, είναι φανερό από το ότι άλλαζε συνεχώς τόπους. Αλλά ας μη νομίσει κανείς ότι τα όσα ειπώθηκαν αποτελούν κατηγορία εναντίον του δικαίου. Διότι το να είναι κάποιος δειλός δεν είναι έγκλημα, αφού αυτό είναι γνώρισμα της φύσεως, αλλά το να πράττει κανείς κάτι το ανάρμοστο εξαιτίας της δειλίας. Επειδή είναι δυνατόν, κάποιος που είναι δειλός εκ φύσεως, να γίνει ανδρείος εξαιτίας της ευσέβειας. Και τι να πούμε για τον Μωυσή;

Γι' αυτό και οι γυναίκες θα έπρεπε να επιδίδονται περισσότερο στη φιλοσοφία από τους άνδρες, παραμένοντας τις περισσότερες φορές προσηλωμένες στην οικουρία. Έτσι άλλωστε και ο Ιακώβ έγινε άπλαστος και απλός, επειδή κατοικούσε σε σπίτι και ήταν απαλλαγμένος από τους θορύβους της δημόσιας ζωής. Διότι η Γραφή δεν το ανέφερε αυτό τυχαία, όταν είπε: «Κατοικώντας σε σπίτι». «Αλλά και μέσα στο σπίτι», θα πει κάποιος, «υπάρχει πολύς θόρυβος». Αυτό συμβαίνει επειδή εσύ το θέλεις, και περιστοιχίζεις τον εαυτό σου με πλήθος από μέριμνες. Διότι ο μεν άνδρας, καθώς αναστρέφεται στο μέσον των αγορών και των δικαστηρίων, κατακλύζεται σαν από κύματα από τους εξωτερικούς θορύβους· η δε γυναίκα, καθήμενη μέσα στο σπίτι σαν σε κάποιο διδασκαλείο φιλοσοφίας, και συγκεντρώνοντας τον νου στον εαυτό της, θα μπορέσει να αφοσιωθεί και στις προσευχές και στις αναγνώσεις και στην υπόλοιπη φιλοσοφία. Και όπως ακριβώς εκείνοι που κατοικούν στις ερήμους δεν έχουν κανέναν να τους ενοχλεί, έτσι και αυτή, ευρισκόμενη πάντοτε μέσα στο σπίτι, μπορεί στο διηνεκές να απολαμβάνει τη γαλήνη. Κι αν κάποτε παραστεί ανάγκη να βγει έξω, ούτε και τότε υπάρχει εκεί αφορμή για θορύβους.

Τα γεγονότα από εκεί και πέρα παρουσίαζαν τραγωδία επί σκηνής και αναπαριστούσαν το δράμα των νεαρών Θηβαίων. Διότι και εδώ, ο μεγαλύτερος αδελφός, περιφρονώντας το γήρας και την τύφλωση του πατέρα του, έδιωξε από το σπίτι τον νεότερο αδελφό. Και αν δεν τον σκότωσε όπως εκείνος, αυτό το εμπόδισε η σοφία της μητέρας· διότι και αυτός απείλησε με φόνο και περίμενε τον θάνατο του πατέρα. Αφού το έμαθε η μητέρα, μίλησε στον πατέρα, τον άρπαξε από τα χέρια εκείνου, και έτσι αναγκάζονταν να στείλουν στην εξορία αυτόν που τους περιποιούνταν και τους είχε ευνοϊκή διάθεση, ενώ τον μοχθηρό, που τους έκανε τον βίο αβίωτο (διότι αυτό λέει η ίδια η Ρεβέκκα), τον κρατούσαν συνεχώς κοντά τους. Όταν λοιπόν δραπέτευσε εκείνος που είχε ανατραφεί αποκλειστικά μέσα στο σπίτι (διότι ήταν άνθρωπος άκακος που κατοικούσε στο σπίτι) και που περνούσε τον περισσότερο χρόνο του μέσα μαζί με τη μητέρα του, πόσο φυσικό ήταν η Ρεβέκκα να οδύρεται και να θρηνεί, έχοντας διαρκώς στον νου της το παιδί της, και βλέποντας τον άνδρα της να βρίσκεται σε κατάσταση που δεν διέφερε σε τίποτα από τους νεκρούς, τόσο εξαιτίας της ηλικίας όσο και της ασθένειάς του; Και από πόσο μεγάλο πένθος κυριευόταν ο γέροντας, ο οποίος, μαζί με τα δικά του βάσανα, αναγκαζόταν να θρηνεί και για τις συμφορές της γυναίκας του;

Προς τον Ισίδωρο, λαϊκό. Και πάλι σου προκάλεσα κόπους, άνθρωπε του Θεού και γνήσιε φίλε, με τις αποστολές σου· αλλά ο Κύριος θα σου ανταποδώσει επουράνιο μισθό, τον οποίο επιζητείς από τον Κύριο, για χάρη του οποίου διάγεις βίο παρθενίας και ευλάβειας, αφιερώνοντας τον χρόνο σου στις εκκλησίες, διατρίβοντας σε έργα ευσέβειας, ως φιλομόναχος και άδολος, κατοικώντας στο σπίτι όπως ο πατριάρχης Ιακώβ. Ακόμη σε παρακαλώ να παραμένεις σταθερός στην Ορθοδοξία και στην αποχή από την κοινωνία με τους αιρετικούς, χάρη στην οποία θα έχουμε παρρησία μπροστά στο βήμα του Χριστού.

Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Είθε, αδελφοί μου, να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας· είθε να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία· είθε να περιφέρουμε μέσα μας την αγαλλίαση της απαθείας· όπως ο Ιακώβ, λέει, ζούσε άκακος στον οίκο του, έτσι και εμείς ας ζήσουμε στο μοναστήρι με ακεραιότητα και ακακία. Μακάριος ο άνθρωπος που κάθε ημέρα, σαν άγιος λίθος, κυλιέται ανάμεσα στους αδελφούς, για να μιλήσω προφητικά· ο οποίος φαίνεται μαζί με τους άλλους να τρώει και να πίνει και να κοιμάται, στα κρυφά όμως βλέπει πάντοτε τον Θεό και οραματίζεται τα εκεί (τα επουράνια)· προβλέποντας τον θάνατο και για αυτόν τον λόγο αποτρέποντας τον εαυτό του από τα πάθη. Εισάγοντας δε στην ψυχή του καθετί καλό και καθετί τερπνό και αγαπητό στον Θεό, μνήμη κάποιου αγίου κατορθώματος βίου, θεωρία ουράνιας διαγωγής, ύμνο και δοξολογία, ίσως κάποια ευχή, «Κύριε ελέησον» και «Δόξα σοι ο Θεός» ή «Ευχαριστώ σοι Κύριε» ή «Τι να σου ανταποδώσω, για όσα έχεις κάνει για εμένα, που με λύτρωσες από το πέλαγος των αμαρτιών μου και με οδήγησες στην αγία σου επίγνωση».