Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 27:36

Σε αυτούς πάλι που ρωτούν και επιθυμούν να μάθουν το είδος του σφάλματός τους, λέει: «Μήπως μπορεί να υποσκελίσει άνθρωπος τον Θεό, επειδή εσείς με υποσκελίζετε;» Το να «υποσκελίζει» κανείς σημαίνει να εξαπατά ή να παραπλανά, και το να νομίζει ότι θα περάσει απαρατήρητος λέγοντας ίσως ψέματα ή πράττοντας ορισμένα από τα πιο άτοπα πράγματα. Γι' αυτό, εξάλλου, ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ, και εξηγώντας την αφορμή των φονικών του διαθέσεων έλεγε: «Διότι με υποσκέλισε ήδη για δεύτερη φορά: και τα πρωτοτόκιά μου πήρε, και τώρα έλαβε την ευλογία μου». Άραγε, λοιπόν, λέει, θα υπερισχύσει ο άνθρωπος του Θεού, δηλαδή θα εξαπατήσει Αυτόν που γνωρίζει τα πάντα; Γιατί λοιπόν εσείς εμένα με υποσκελίζετε;

Προς τον Βοσπόριο Δύο φορές ήδη έχω υποσκελισθεί από εσάς ως προς αυτό και έχω εξαπατηθεί (γνωρίζεις τι λέγω)· και εάν μεν αυτό συνέβη δικαίως, είθε ο Κύριος να οσφρανθεί από εσάς οσμή ευωδίας· εάν όμως αδίκως, είθε ο Κύριος να συγχωρήσει. Διότι έτσι είναι εύλογο να ομιλώ εγώ για εσάς, επειδή έχουμε προσταχθεί να υπομένουμε ακόμη και όταν αδικούμαστε. Πλην όμως, όπως εσείς είστε κύριοι της δικής σας γνώμης, έτσι είμαι και εγώ της δικής μου. Δεν θα σας είναι πλέον φορτικός ο βαρύς Γρηγόριος. Θα αναχωρήσω προς τον Θεό, τον μόνο καθαρό και άδολο. Θα συσταλώ στον εαυτό μου.

Γιατί, θυμέ μου, βράζεις; Συγκράτησε με τη βία το πουλάρι. Ας επιστρέψει ο λόγος πάλι στην αφετηρία. Εκείνος υπήρξε ψεύτης απέναντί μου, μολονότι κατά τα άλλα ήταν ο πλέον φιλαλήθης, διότι, ενώ με είχε ακούσει πολλές φορές να λέω αυτά, ότι δηλαδή προς το παρόν όλα είναι ανεκτά, ακόμη κι αν τα πράγματα εξελιχθούν προς το χειρότερο, αλλά εάν οι γονείς μου αναχωρήσουν από τη ζωή, υπάρχει κάθε λόγος να εγκαταλείψω κι εγώ τις βιοτικές μέριμνες, ώστε να αποκομίσω κάποιο πνευματικό όφελος από την άστεγη ζωή, γινόμενος με τη μεγαλύτερη ευκολία πολίτης κάθε τόπου — μολονότι, λοιπόν, τα άκουγε αυτά και συμφωνούσε με τα λόγια μου, εντούτοις με εξανάγκασε να ανέλθω στον επισκοπικό θρόνο, τόσο ο ίδιος όσο και ο πατέρας μου, εξαπατώντας με σε αυτό το ζήτημα δύο φορές.

Αυτός δε ο μέγας Ιακώβ, αφού υποσκέλισε τον βέβηλο Ησαύ και απέσπασε τα πονηρά πρωτοτόκια των νοημάτων του, διέφυγε με σοφία· διότι, εφαρμόζοντας το ένα φύλλο στο άλλο και αλείφοντας το σύνολο με ψαρόκολλα, διαμόρφωσε ολόκληρο το βιβλίο ως έναν ενιαίο κώδικα, μην επιτρέποντας να διασπαστεί το ένα μέρος από το άλλο εξαιτίας της ισχυρής συνδέσεώς τους.

Τον Ιακώβ, με το να υποσκελίσει τον βέβηλο Ησαύ, δηλαδή τον γεννήτορα των αιρέσεων, και να λάβει τα πρωτοτόκια, τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας, και με το να δει όχι κλίμακα στηριγμένη από τη γη έως τον ουρανό, αλλά πύρινο στύλο ουρανομήκη, ο οποίος φανέρωνε κατά κάποιον τρόπο γλαφυρότερα το βάθος του μυστηρίου. Ακόμη δε περισσότερο, και με το να διανείμει στους μαθητές του τις ευλογίες, όπως εκείνος στους γιους του, όταν επρόκειτο να αναχωρήσει από το σώμα· στις οποίες αν εγκύψει κανείς με φιλοπονία, θα θεωρήσει ότι αυτές ανήκουν σε αυτόν τον ίδιο τον μεγάλο Ιακώβ. Τον Ιωσήφ, προπάντων μεν ως προς την αγνεία και την καθαρότητα του σώματος· πολύ δε περισσότερο ως προς τη μετάδοση του λόγου, όπως ακριβώς εκείνος ως προς τη μετάδοση του σίτου.

Οπωσδήποτε θα πεις: Αν θυμόταν τα μυστήρια της Εκκλησίας, για ποιον λόγο έφερε στο μέσον τον Δαβίδ, ο οποίος είναι πολύ παλαιότερός τους; Επειδή ήταν πατέρας και εικόνα του Χριστού. Γι' αυτό αναλήφθηκε από τα ποίμνια των προβάτων, όχι από ένα ποίμνιο. Διότι ο Χριστός έχει πολλά ποίμνια, άλλα ανθρώπων, άλλα αγγέλων, και άλλα άλλων λογικών και αόρατων δυνάμεων, τα οποία και κυοφορούν, δηλαδή εγκυμονούν. διότι δεν έχει κανένα άκαρπο ποίμνιο, αλλά όλα κυοφορούν εξαιτίας του φόβου Του και γεννούν σωτηρία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη μήτρα, και πονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας σου, το οποίο φέραμε πάνω στη γη. «Για να ποιμαίνει τον Ιακώβ τον δούλο του». Δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι αυτός είναι ο Ιακώβ, επειδή, αφού υποσκέλισε τους Ιουδαίους, πήρε τα πρωτοτόκιά τους. Και είναι επίσης ο Ισραήλ, διότι βλέπει τον Θεό κατά τον καιρό των μυστηρίων πρόσωπο με πρόσωπο. Και για το ότι ποιμαίνει ο Θεός, άκου τον Δαβίδ να λέει το εξής: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει. Άκου και τον Χριστό:

Εκείνος δε, ακούγοντας, είπε: «Δικαίως ονομάστηκε Ιακώβ· διότι με υποσκέλισε ήδη για δεύτερη φορά. Τα πρωτοτόκιά μου πήρε και τώρα πήρε την ευλογία μου». Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ, και είπε μέσα στον νου του λέγοντας: «Πότε θα πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ;» Πόσο σαφώς εδώ προανήγγειλε η Γραφή μέσω του Ησαύ τα συναφή γεγονότα που επρόκειτο να συμβούν· διότι και ο Λόγος αποδεικνυόταν πατέρας του λαού, ο οποίος Λόγος στους έσχατους καιρούς, μέσω της σάρκας, πλησίασε στο πάθος. Όπως ο Μωυσής, ονειδίζοντας τον λαό, λέει: «Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Δεν είναι αυτός ο πατέρας σου;» Η Γραφή λοιπόν έκανε τη διάκριση, ώστε να κατανοήσουμε το λεγόμενο. Διότι το ότι είπε ο Ησαύ: «Πότε θα πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου;» αναφέρεται στις ημέρες του Πάσχα, κατά τις οποίες παρευρισκόταν ο Λόγος, κηρύττοντάς τους τη Βασιλεία. Το δε «για να σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ», ειπώθηκε για να υποδειχθεί ο ίδιος ο άνθρωπος, που γεννήθηκε κατά σάρκα από τον Ιακώβ και από αυτόν καρφώθηκε πάνω στο ξύλο.

Λέει λοιπόν σε αυτόν: «Δεν άφησες για μένα ευλογία, πατέρα;». Διότι, για να βρεθεί όλο το πλήρωμα της θεότητας να κατοικεί σωματικώς στον Χριστό, εκείνος του είπε: «Αν τον έκανα κύριό σου και όλους τους αδελφούς του τους έκανα δούλους του, με σιτάρι και οίνο τον στήριξα, για σένα όμως τι να κάνω, παιδί μου;».

Και είπε: «Ευλόγησε λοιπόν και εμένα, πατέρα». Εκείνος όμως του είπε: «Ήρθε ο αδελφός σου με δόλο και πήρε την ευλογία σου». Προλαβαίνοντας, λέει, ο αδελφός σου, απέσπασε ολόκληρη την ευλογία με πολλή αφθονία. Και για να κατανοήσεις ότι η άνωθεν χάρη ήταν αυτή που συνέργησε ώστε να απατηθεί ο δίκαιος, δες πώς ο ίδιος το ομολογεί αυτό λέγοντας: «Ήρθε ο αδελφός σου με δόλο», σχεδόν απολογούμενος στο παιδί του, και εξηγώντας του ότι: «Εν αγνοία μου έδωσα σε εκείνον τις ευλογίες, και ήμουν έτοιμος να τις δώσω σε εσένα· αλλά εκείνος, αφού ήρθε με δόλο, πήρε την ευλογία σου· αυτά που είχαν ετοιμαστεί για εσένα, εκείνος τα έλαβε· αυτό όμως δεν έγινε με δική μου υπαιτιότητα». Και είπε, αναφέρει το κείμενο, ο Ησαύ: «Δικαίως ονομάστηκε Ιακώβ· διότι με υποσκέλισε ήδη για δεύτερη φορά· και τα πρωτοτόκιά μου είχε πάρει, και τώρα πήρε την ευλογία μου». Όχι μάταια, λέει, έλαβε αυτήν την ονομασία· διότι το όνομά του ερμηνεύεται ως υποσκελισμός, πράγμα το οποίο αυτός έπραξε εις βάρος μου, αποστερώντας με και από τα πρωτοτόκια και από την ευλογία.

Τι λέγει, λοιπόν, ο Ησαύ προς τον Ισαάκ; Δεν άφησες καμία ευλογία για εμένα, πατέρα; Και ο Ισαάκ, αποκρινόμενος, του είπε: Μάθε, λέγει, ότι όλες τις ευλογίες τις εξέχεα σε αυτόν, εφόσον τον κατέστησα κύριό σου. Παρατήρησε πώς αμέσως από αυτό αρχίζει, και δεν λέγει τίποτε άλλο, παρά του υποδεικνύει τη δουλεία και την υποταγή· και λέγει: Εφόσον τον κατέστησα κύριό σου, και όλους τους αδελφούς του υπηρέτες, και τον εστήριξα με σιτάρι και κρασί· για εσένα, λοιπόν, τι να πράξω, τέκνον μου;

Τι λοιπόν φοβάμαι, λέει, κατά την πονηρή ημέρα; Ένα μόνο, μήπως με περικυκλώσει η ανομία της πορείας μου και του βίου μου. Η δε Γραφή γνωρίζει να ονομάζει την απάτη και «πτέρνα». Διότι λέει: «Αυτός που τρώει τον άρτο μαζί μου, σήκωσε εναντίον μου πτερνισμό». Και πάλι ο Ησαύ έλεγε για τον Ιακώβ: «Αυτή είναι η δεύτερη φορά που με επτέρνισε». Διότι τέτοια είναι η αμαρτία, απατηλή και ικανή να συναρπάσει. Αυτήν, λέει, φοβάμαι, την αμαρτία που με εξαπατά, αυτήν που με περικυκλώνει.

«Τι λοιπόν να κάνω; Πώς να σε υπακούσω σε αυτό;» Ο Ησαύ τότε είπε προς τον πατέρα του: «Πράγματι και δικαίως ονομάστηκε αυτός Ιακώβ, και στα λόγια και στις πράξεις· διότι ήδη για δεύτερη φορά με υποσκέλισε· τα πρωτοτόκια αυτός μου τα αφαίρεσε, και τώρα, όπως έμαθα, έλαβε αυτός και την ευλογία του πατέρα μου· με αποστέρησε για δεύτερη φορά εκ κοιλίας μητρός· αλλά, παρακαλώ, παράσχε μας ευλογία από τον ουρανό.» Νικημένος ο Ισαάκ από τα σπλάχνα του και ηττημένος, φώναζε προς τον Ησαύ λέγοντας: «Άκουσε, τέκνο μου· αν παρείχα την εξουσία στον αδελφό σου, αν γέμισα τον οίκο του με σιτάρι και οίνο, σε σένα τώρα τι να κάνω, τέκνο μου, πες μου.» Πάλι αποκρίθηκε ο Ησαύ στον πατέρα του, και κλαίγοντας έλεγε τα εξής: «Μία και μόνη ευλογία έχεις;»