Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 27:41

Και ο μεν Ιούδας δεν πουλούσε τον Χριστό υβρίζοντας, αλλά καταφιλώντας τον· εσύ όμως και υβρίζεις και συκοφαντείς και εξυφαίνεις παντοειδείς επιβουλές, και, γινόμενος δούλος της οργής και τυφλωμένος από τον θυμό, λες στον πλησίον εκείνα που είναι ξένα προς τον Χριστό και προσφιλή στον διάβολο. Ο Χριστός είπε: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας»· εσύ όμως μισείς και τον αδελφό σου. «Κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν»· εσύ όμως κακοποιείς και αυτόν που σε αγαπά. Άραγε, όταν δεις ότι ο αδελφός αποκαλεί τον αδελφό και ο φίλος τον φίλο φονιά και μάγο και δαιμονισμένο, και με όρκους και επιορκίες επιβεβαιώνει τις συκοφαντίες και απειλεί σφοδρά να εξολοθρεύσει τον πλησίον ως εχθρό και βιάζεται να γίνει άλλος Κάιν για τον Άβελ, πόσων θρήνων και οδυρμών θεωρείς ότι είναι άξιος ένας τέτοιος άνθρωπος; Διότι, ενώ είναι σώμα Χριστού, κατακομματιάζουν τους εαυτούς τους· διότι τα μέλη δεν μεριμνούν το ένα για το άλλο, αλλά οπλίζονται το ένα εναντίον του άλλου. Και τα λιοντάρια μεν δεν κατασπαράζουν λιοντάρια και οι λεοπαρδάλεις δεν οπλίζονται εναντίον λεοπαρδάλεων. Ο αδελφός όμως επιτίθεται στον αδελφό όπως το θηρίο στο αρνί. Η αρκούδα δεν επιβουλεύεται την αρκούδα, και ο Ησαύ απειλούσε να σκοτώσει τον Ιακώβ: «Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πατέρα μου, για να σκοτώσω τον Ιακώβ τον αδελφό μου». Η κερασφόρος οχιά δεν βλάπτει άλλη κερασφόρο οχιά, και οι αδελφοί οπλίζονται κατά του Ιωσήφ: «Ιδού έρχεται εκείνος ο ονειροπόλος· ελάτε να τον σκοτώσουμε», και τα εξής.

Ο μακάριος Ιακώβ, δες πόσα υπέμεινε: αρχικά παραγνωρισμένος από τον πατέρα του Ισαάκ, δεχόμενος με φόβο τις ευλογίες του πατέρα, αποτελώντας εξαιτίας αυτών στόχο επιβουλής από τον Ησαύ, αποξενωμένος από τους γονείς του, αναχωρώντας μόνος και χωρίς υπηρέτη για συνοδοιπόρο, γινόμενος μισθωτός του Λάβαν και καθιστάμενος βοσκός, δουλεύοντας δεκατέσσερα χρόνια για μία γυναίκα. Διότι, αν και είχε συμφωνήσει επτά χρόνια για τη Ραχήλ, τελικά δούλεψε δεκατέσσερα γι' αυτήν, επειδή έλαβε άλλη αντί για άλλη την πρώτη φορά.

Και ότι, βέβαια, έχουμε σωθεί, αφού αποφύγαμε τα δεσμά του θανάτου και επιστρέψαμε στην αφθαρσία, πώς ή από πού θα μπορούσε να είναι πλέον αμφίβολο; Διότι ο Υιός εμφανίστηκε σε εμάς σαν λαμπάδα μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, ενσταλάζοντας το θείο φως στις ψυχές όσων πιστεύουν. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Επομένως, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, μακάριοι είναι αυτοί που διώκονται για χάρη της δικαιοσύνης. Διότι θα λάβουν ως κληρονομιά όσα βρίσκονται στους ουρανούς, και θα έχουν υπερασπιστή τον ίδιο τον Θεό και Σωτήρα των όλων. Θα κατανοήσουν δε και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού· και τίποτα λιγότερο δεν θα μπορούσε κανείς να διδαχθεί και από τα γεγονότα που αφορούν τον μακάριο Ιακώβ. Θεωρώ δε πρέπον να παραθέσω τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν, για την ακριβέστερη ενημέρωση των αναγνωστών. Έχουν δε ως εξής: «Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ για την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε ο πατέρας του. Και είπε ο Ησαύ από μέσα του: Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους για τον πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου, τον Ιακώβ. Αναγγέλθηκαν όμως στη Ρεβέκκα τα λόγια του Ησαύ, του μεγαλύτερου γιου της. Και αφού έστειλε, κάλεσε τον Ιακώβ, τον νεότερο γιο της, και του είπε: Ιδού, ο Ησαύ ο αδελφός σου σε απειλεί ότι θα σε σκοτώσει. Τώρα λοιπόν, παιδί μου, άκουσε τη φωνή μου, και σήκω να φύγεις γρήγορα στη Μεσοποταμία, στον αδελφό μου τον Λάβαν, στη Χαρράν».

«Δύο έθνη και δύο λαοί από την κοιλιά σου θα διαχωριστούν, και ένας λαός θα υπερισχύσει του άλλου λαού», λέει, «και ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Επομένως, ας δεχτούμε τον Ησαύ και τον Ιακώβ ως τύπο των δύο λαών, δηλαδή του λαού που προέρχεται από τον Ισραήλ και του λαού της πίστεως. Αλλά, όπως λέει, «μνησικακούσε ο Ησαύ εναντίον του Ιακώβ», αφενός επειδή είχε στερηθεί τα πρεσβεία, έχοντας πουλήσει τα πρωτοτόκια και έχοντας παραχωρήσει σε άλλον τη δική του τιμή, και αφετέρου επειδή, προσφέροντας δεύτερος τα θηράματα, έχασε την ευλογία. Γι' αυτόν τον λόγο, βρισκόταν ήδη σε άγριες σκέψεις και μελετούσε αδελφοκτονία, υποκινούμενος από τον φθόνο. Παρομοίως μνησικακούσε και οργίστηκε φοβερά ο πρωτότοκος Ισραήλ εναντίον εκείνων που ήρθαν στην πίστη μετά από αυτόν, δηλαδή εναντίον του νέου λαού.

Μην πεις άλλα αντ' άλλων· επειδή αδικείς τον εαυτό σου. Κλαις όπως ο Ησαύ, και οργίζεσαι εσωτερικά όπως το Φίδι; Δεν αποδέχεται ο Θεός τέτοια μετάνοια από εσένα, εάν τον παρακαλείς για άφεση και ταυτόχρονα οργίζεσαι εναντίον κάποιου, όπως ο Ησαύ εναντίον του Ιακώβ. Ευχόταν να λάβει ευλογίες, και ήλπιζε ότι ο Θεός θα συνεργήσει μαζί του για τη δολοφονία του αδελφού του. Έγινε και το κλάμα του μιαρό, διότι έσπευδε να προκαλέσει πένθος στους γονείς του. Εκείνον που παρακαλούσε να του μεταδώσει ευλογία, ευχόταν να πεθάνει, λέγοντας: πότε θα πεθάνει ο πατέρας μου, για να σκοτώσω τον Ιακώβ. Όχι μόνο αδελφοκτόνο τον απέδειξε ο θυμός, αλλά και πατροκτόνο· διότι πάντοτε η κακία που κρύβεται αυξάνει την ανομία. Γι' αυτό, με την πάροδο του χρόνου, ο θυμός τον κατέστησε και θεοστυγή. Γνωρίζεις εάν αμάρτησες και αν το αμάρτημα είναι ψυχικό ή σαρκικό. Έτσι όπως το γνωρίζεις, έτσι και μετανόησε· διότι για τη μετάνοια τίποτα δεν είναι αδύνατο, ακόμη και μια νεκρή ψυχή μπορεί να την παρουσιάσει ζωντανή στον Θεό. Το ψυχικό αμάρτημα οδηγεί προς τον θάνατο, είπε ο Ιωάννης. Έτσι λοιπόν μετανόησε, σαν να έχεις απελπιστεί από τη ζωή, ώστε μέσω της νέκρωσης του σώματος η ψυχή να εξορίσει τον θάνατο. Είπε και ο Σωτήρας στους μαθητές: εκείνος που θα χάσει την ψυχή του θα την βρει. Πώς; Διότι, επιλέγοντας να πεθάνει μέσω της μετάνοιας, θα ζήσει μέσω της χάριτος που υπάρχει σε αυτόν. Τα ανίατα νοσήματα οι ιατροί δεν τα θεραπεύουν, λέει· έτσι δεν μπορούν και οι ιερείς να εξιλεώσουν όλα τα αμαρτήματα.

Εκείνος δε, ακούγοντας, είπε: «Δικαίως ονομάστηκε Ιακώβ· διότι με υποσκέλισε ήδη για δεύτερη φορά. Τα πρωτοτόκιά μου πήρε και τώρα πήρε την ευλογία μου». Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ, και είπε μέσα στον νου του λέγοντας: «Πότε θα πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ;» Πόσο σαφώς εδώ προανήγγειλε η Γραφή μέσω του Ησαύ τα συναφή γεγονότα που επρόκειτο να συμβούν· διότι και ο Λόγος αποδεικνυόταν πατέρας του λαού, ο οποίος Λόγος στους έσχατους καιρούς, μέσω της σάρκας, πλησίασε στο πάθος. Όπως ο Μωυσής, ονειδίζοντας τον λαό, λέει: «Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Δεν είναι αυτός ο πατέρας σου;» Η Γραφή λοιπόν έκανε τη διάκριση, ώστε να κατανοήσουμε το λεγόμενο. Διότι το ότι είπε ο Ησαύ: «Πότε θα πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου;» αναφέρεται στις ημέρες του Πάσχα, κατά τις οποίες παρευρισκόταν ο Λόγος, κηρύττοντάς τους τη Βασιλεία. Το δε «για να σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ», ειπώθηκε για να υποδειχθεί ο ίδιος ο άνθρωπος, που γεννήθηκε κατά σάρκα από τον Ιακώβ και από αυτόν καρφώθηκε πάνω στο ξύλο.

Τώρα όμως η θεία Γραφή, διδάσκοντάς μας για τον θυμό του αδελφού, και ότι απέβλεπε σε φόνο, λέγει: «Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ για την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε ο πατέρας του». Και για να μάθουμε ότι αυτό δεν ήταν απλώς μια πρόσκαιρη οργή, μέσω αυτής της λέξης μάς φανέρωσε την υπερβολή της κακίας του. Διότι χρησιμοποίησε το ρήμα «ενεκότει» (μνησικακούσε), αναφέρει, με την έννοια ότι επέμενε πεισματικά, ότι εμμονικά προσκολλήθηκε, ώστε και μέσω των ρημάτων να καταστήσει φανερή την πρόθεση που κρυβόταν στο βάθος. Διότι είπε, αναφέρει, μέσα στον νου του: «Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου, τον Ιακώβ». Όντως, λοιπόν, αυτός που κυριεύεται από θυμό παραλογίζεται όχι λιγότερο από αυτούς τους ίδιους τους παράφρονες.

βʹ. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Μήπως απορρίπτει τη μετάνοια; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πώς, λέγει, δεν βρήκε τόπο μετανοίας; Διότι, αν καταδίκασε τον εαυτό του, αν θρήνησε γοερά, γιατί δεν βρήκε τόπο μετανοίας; Επειδή το γεγονός δεν αποτελούσε μετάνοια. Διότι, όπως ακριβώς η λύπη του Κάιν δεν ήταν μετάνοια, πράγμα που το απέδειξε ο φόνος· έτσι και εδώ τα λόγια δεν προέρχονταν από μετάνοια, και αυτό το απέδειξε ο φόνος που σχεδίασε έπειτα· επειδή και αυτός, κατά την προαίρεσή του, δολοφόνησε τον Ιακώβ. Διότι λέγει: «Πλησιάζουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, και θα σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ». Για τον λόγο αυτό δεν στάθηκαν ικανά τα δάκρυα να του δώσουν μετάνοια. Και δεν είπε απλώς, «μετανοίας», αλλά: «Και μολονότι την αναζήτησε με δάκρυα, δεν βρήκε τόπο μετανοίας». Για ποιον λόγο άραγε;

Επειδή θέλησε να κληρονομήσει και αυτός την επαγγελία, λέει, και παρόλο που με δάκρυα αναζήτησε επίμονα αυτήν ακριβώς την επαγγελία, αποδοκιμάστηκε, επειδή δεν βρήκε τόπο μετανοίας. Διότι δεν μετανόησε, λέει. Πώς άλλωστε, αφού έλεγε: «Πλησιάζουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, και θα σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ»; «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος που μπορεί να ψηλαφηθεί, και που φλέγεται με φωτιά, και σε γνόφο, και σε σκοτάδι, και σε θύελλα.» Έχοντας ήδη σε πολλά συγκρίνει τη Νέα με την Παλαιά, και έχοντας δείξει ότι αυτή είναι πολύ ανώτερη από εκείνη, πάλι και εδώ συγκρίνει συνοπτικά, τοποθετώντας τον Ιησού αντί του Μωυσή, και αντί για λαό μυριάδες αγγέλων, και αντί για όρος τον ουρανό. «Ούτε σε ήχο σάλπιγγας και σε φωνή λόγων, την οποία όσοι άκουσαν παρακάλεσαν να μην τους απευθυνθεί άλλος λόγος. Διότι δεν μπορούσαν να υποφέρουν την προσταγή: Κι αν ακόμη θηρίο αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί. Και τόσο φοβερό ήταν το θέαμα, ώστε ο Μωυσής είπε: Είμαι γεμάτος φόβο και τρόμο. Αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον Θεό, τον κριτή των πάντων, και στα πνεύματα των δικαίων που έχουν φτάσει στην τελειότητα, και στον Ιησού, τον μεσίτη της νέας διαθήκης, και στο αίμα του ραντισμού, που μιλάει καλύτερα από ό,τι εκείνο του Άβελ. Προσέξτε να μην απορρίψετε αυτόν που μιλάει.» Σαν να είναι δηλαδή παρών κάποιος βασιλιάς.

Αν όμως ο Κάιν φόνευσε τον Άβελ και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ, και τον πάγκαλο τον πούλησαν οι αδελφοί του, και ο αοιδός φθονεί τον αοιδό και ο τέκτονας ζηλοτυπεί τον τέκτονα, δεν είναι διόλου παράξενο εάν και εμένα αυτό το άγριο θηρίο, ο φθόνος, με έδιωξε από την Κρήτη. Μάλλον το εντελώς αντίθετο, αν είχε συμβεί, θα ήταν παράδοξο, εννοώ δηλαδή το να μην είχα διωχθεί από τον φθόνο, και μάλιστα ενώ κατοικούσα στην Κρήτη. Εκείνος βέβαια που θέλει να είναι καλός ή να αποκτά κάτι από τα καλά και τα τίμια, αλλά θέλει να το έχει αυτό χωρίς ζήλια και φθόνο, μοιάζει με άνθρωπο που εύχεται να έχει πλούτο και κάλλος, δύναμη και σύνεση, χωρίς όμως να θέλει να είναι διόλου περίβλεπτος ούτε αξιοζήλευτος εξαιτίας αυτών· αλλά αυτό είναι από τα αδύνατα. Διότι, όπως ακριβώς η σκιά ακολουθεί το σώμα που βαδίζει στο φως, έτσι και αυτόν που πορεύεται με δόξα, ο φθόνος τον ακολουθεί αχώριστα.

Επειδή λοιπόν όπου υπάρχουν τα πράγματα, εκεί ταιριάζουν και τα όσα λέγονται κατάλληλα για αυτά, είναι φανερό ότι δεν απευθύνεται μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και σε όλους όσους αμαρτάνουν εκουσίως, πρώτοι από τους οποίους είναι αυτοί που λέγουν ότι μετά το βάπτισμα δεν υπάρχει μετάνοια και γι' αυτό το λόγο αυθαίρετα πλέον παρασύρονται και εργάζονται την ανομία, φέρνοντας ως μαρτυρία και τα όσα έχουν ειπωθεί για τον Ησαύ, εναντιωνόμενοι στον εαυτό τους από κάθε πλευρά. Διότι και η Θεία Γραφή μέμφεται τον Ησαύ επειδή δεν μετανόησε για την αμαρτία της βεβήλωσης των πρωτοτοκίων και της συνουσιαστικής επιμιξίας με τα έθνη, λέγοντας: «Μήπως υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για μια τροφή πούλησε τα πρωτοτοκιά του. Διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε, αν και την αναζήτησε με δάκρυα· διότι δεν βρήκε τόπο μετανοίας.» Για την ευλογία λοιπόν λέει ότι την αναζήτησε με δάκρυα, όχι για τη μετάνοια. Και αυτό είναι αληθές, επειδή και στη Γένεση βρήκαμε ότι για την ευλογία έκλαψε και την ζήτησε με δάκρυα, ενώ για την αμαρτία δεν μετανόησε πουθενά, αλλά μάλλον πρόσθεσε κιόλας λέγοντας: «Θα έρθουν οι ημέρες του πατέρα μου, και θα σκοτώσω τον αδελφό μου Ιακώβ.»

Διότι, εάν δεν καθαιρέσεις τον ζυγό της δουλείας του από τον τράχηλό σου, θα πορεύεσαι με κάθε ειρήνη στον κόσμο, επειδή θα έχει εκλείψει η οργή σου. Ο Κύριος θα εκπληρώσει τα αιτήματά σου και, όπως επιθυμεί, μας παρέχει ευλογία από τον ουρανό.» Από τον φθόνο του ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ, και σχεδίαζε να τον σκοτώσει μετά τον θάνατο του πατέρα τους, και έλεγε μέσα στην καρδιά του: «Ας πλησιάσει τώρα η ασθένεια του πατέρα μου, και, αφού πεθάνει αυτός, βρίσκοντας αμέσως ευκαιρία, θα σκοτώσω εγώ τον αδελφό μου που με υποσκέλισε.» Αλλά αμέσως ο Θεός, που γνωρίζει εκ των προτέρων τις σκέψεις, φανερώνοντας τα λόγια του Ησαύ στη μητέρα και των δύο, τη σοφίζει ώστε να τα ματαιώσει συνετά. Ας ικετεύσουμε, λοιπόν, αυτόν τον ευσπλαχνικό: «Εσύ, Φιλάνθρωπε, παράσχε μας ευλογία από τον ουρανό.» Εσείς, λοιπόν, φίλοι μου, κατανοήστε τα αυτά με ακρίβεια, διότι τα πάντα προειπώθηκαν και γράφτηκαν τυπικώς.