Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 28:12

Θα έλεγα εγώ ότι η άσκηση της ευσέβειας μοιάζει με κλίμακα, με εκείνη την κλίμακα που είδε κάποτε ο μακάριος Ιακώβ, της οποίας τα μεν κατώτερα μέρη βρίσκονταν χαμηλά στο έδαφος, τα δε ανώτερα εκτείνονταν προς τον ίδιο τον ουρανό. Επομένως, πρέπει εκείνοι που εισάγονται στον ενάρετο βίο να θέτουν το πόδι τους στις πρώτες βαθμίδες, και από εκεί να ανεβαίνουν διαρκώς στην επόμενη, έως ότου αναβούν στο ύψος που είναι εφικτό για την ανθρώπινη φύση, μέσω της ορθής προκοπής. Όπως λοιπόν το πρώτο βήμα ανόδου στην κλίμακα είναι η απομάκρυνση από τη γη, έτσι και στην κατά Θεόν πολιτεία, αρχή της προκοπής είναι ο αποχωρισμός από το κακό.

Και αφού όλοι έγνεψαν καταφατικά με τα κεφάλια τους, εγώ είπα: Θεωρώντας αναγκαίο να σας τα πω, σας αναφέρω και τα λόγια που αναγγέλλουν πώς εμφανίστηκε σε αυτόν, όταν έφευγε από τον αδελφό του τον Ησαύ, αυτός που είναι και άγγελος και Θεός και Κύριος, ο οποίος εμφανίστηκε με μορφή άνδρα στον Αβραάμ και πάλεψε με μορφή ανθρώπου με τον ίδιο τον Ιακώβ. Είναι δε αυτά: Και αναχώρησε ο Ιακώβ από το φρέαρ του όρκου και πορεύτηκε προς τη Χαρράν. Και έφτασε σε έναν τόπο και κοιμήθηκε εκεί, διότι είχε δύσει ο ήλιος. Και πήρε από τις πέτρες του τόπου και την έβαλε στο προσκέφαλό του, και κοιμήθηκε σε εκείνον τον τόπο και είδε όνειρο. Και ιδού, μια κλίμακα στηριγμένη στη γη, της οποίας η κορυφή έφτανε στον ουρανό, και οι άγγελοι του Θεού ανέβαιναν και κατέβαιναν σε αυτήν, και ο Κύριος στηριζόταν πάνω της. Και εκείνος είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, ο Θεός του Αβραάμ του πατέρα σου, και του Ισαάκ. Μη φοβάσαι· τη γη πάνω στην οποία εσύ κοιμάσαι, σε σένα θα τη δώσω και στο σπέρμα σου. Και θα γίνει το σπέρμα σου σαν την άμμο της γης, και θα εξαπλωθεί προς τη θάλασσα και το νότο και το βορρά και την ανατολή, και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και στο σπέρμα σου όλες οι φυλές της γης. Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, διαφυλάσσοντάς σε σε κάθε οδό όπου κι αν πορευτείς, και θα σε επιστρέψω σε αυτή τη γη, διότι δεν πρόκειται να σε εγκαταλείψω μέχρι να κάνω όλα όσα σου υποσχέθηκα.

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ακούστε δε ότι, μετά τη σταύρωση αυτού τον οποίο οι Γραφές αποδεικνύουν ότι θα παραγίνει πάλι ένδοξος, υπήρξε σύμβολο του ξύλου της ζωής, το οποίο είχε λεχθεί ότι φυτεύτηκε στον παράδεισο, και των όσων πρόκειται να γίνουν για όλους τους δικαίους. Ο Μωυσής στάλθηκε με ράβδο για τη λύτρωση του λαού, και έχοντας αυτή στα χέρια του, επικεφαλής του λαού, χώρισε τη θάλασσα, και μέσω αυτής είδε να αναβλύζει νερό από την πέτρα· και ρίχνοντας ένα ξύλο στο νερό της Μερρά, που ήταν πικρό, το έκανε γλυκό. Ο Ιακώβ, ρίχνοντας ράβδους στις ποτίστρες των υδάτων, πέτυχε να συλλάβουν τα πρόβατα του αδελφού της μητέρας του, ώστε να αποκτήσει τα γεννήματά τους· ο ίδιος ο Ιακώβ καυχάται ότι διέβη τον ποταμό με τη ράβδο του. Είπε ότι είδε κλίμακα, και η Γραφή φανέρωσε ότι ο Θεός στηριζόταν πάνω της· και ότι δεν ήταν ο Πατέρας, το αποδείξαμε από τις Γραφές. Και όταν ο Ιακώβ έχυσε λάδι πάνω σε λίθο στον ίδιο τόπο, μαρτυρείται από τον ίδιο τον Θεό που του εμφανίστηκε, ότι άλειψε μια στήλη για τον Θεό που του εμφανίστηκε. Και ότι ο Χριστός κηρυσσόταν συμβολικά ως λίθος από πολλές Γραφές, ομοίως το αποδείξαμε· και ότι κάθε χρίσμα, είτε ελαίου είτε στακτής είτε των άλλων χρισμάτων για τη σύνθεση του μύρου, αφορούσε αυτόν, ομοίως το αποδείξαμε, αφού ο Λόγος λέει: Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου».

Η γη που βλάστησε τον ζωοποιό στάχυ, μεταβαίνοντας μέσω του θανάτου από τη γη προς την επουράνια ζωή, άφησε σε όσους παραμένουν στη γη την ευλογία της για εμάς μέσα από τα άμφιά της. Παλαιότερα φανερώθηκε στον θείο Ισραήλ μια ουράνια κλίμακα εδραιωμένη στη γη, πάνω στην οποία βρίσκονταν οι άγγελοι του Θεού και ο Δεσπότης στηριζόταν σε αυτήν, προτυπώνοντας τη μετάσταση της Θεοτόκου.

Ωδή ενάτη. Ανάρχου γεννήτορος. Μακάριος ο άνθρωπος που βρίσκει προστασία σε εσένα· πάντοτε ετοίμασε στην καρδιά του θείες αναβάσεις, τις οποίες είδε ο Ιακώβ σε παράδοξη κλίμακα, μυούμενος εκ των προτέρων στο μέγα μυστήριό σου, Παρθένε. Αντλήστε, άνθρωποι, με αφθονία τα ιάματα των ψυχών και των σωμάτων, που πάντοτε αναβλύζουν από τη θεία εικόνα, από το ζωοπάροχο ύδωρ ολοκλήρου του ιερού ναού, στον οποίο επέλεξε να κατοικεί η θεοδόχος σκηνή.

Με τις ιερότατες φωνές των προφητών, ο πανίερος λαός σε ονόμασε όρος αλατόμητο, όρος εύφορο, όρος κατάσκιο, θεία κλίμακα, μυστική λαβίδα, τράπεζα, θεοδόχο κλίνη, υψηλό παλάτι και έμψυχη πόλη. Αφού αποβάλουμε από τη διάνοιά μας τους λογισμούς που γεννούν τη ραθυμία και όλες τις επίγειες φροντίδες, ας προσπέσουμε με θέρμη στον Κύριο και ας κλάψουμε πικρά ενώπιον του Θεού, διότι η Θεοτόκος στέκεται αδιάκοπα ως μεσίτρια για εμάς.

Τι σημαίνει η κλίμακα που εμφανίστηκε στον Ιακώβ και ποιοι είναι οι άγγελοι που κατέρχονται και ανέρχονται; Θεωρούμε ότι η κλίμακα είναι η προς τον Θεό ευσέβεια. Όσο για τους αγγέλους που κατέρχονται και ανέρχονται: εκείνοι μεν που ανέρχονται είναι οι λόγοι των αρετών που υψώνονται μέσα από εμάς, ενώ εκείνοι που κατέρχονται είναι οι λόγοι της γνώσεως που κατεβαίνουν εξαιτίας της υψώσεως των αρετών μας.

Δες δε πόσο σπουδαίες και πόσες πολλές είναι οι μαρτυρίες που παρέχει τόσο η Παλαιά όσο και η Καινή Διαθήκη για τους αγίους αγγέλους, ότι δεν είναι απλώς μόνο φύλακες, αλλά μεταφέρουν και αγαθές αγγελίες από τον Θεό στο ανθρώπινο γένος. Και αυτό το φανέρωσε ολοκάθαρα ο δίκαιος Ιακώβ, όταν είδε σκάλα στηριγμένη από τη γη έως τον ουρανό και αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν δι' αυτής· κατεβαίνοντας μεν, προμήνυαν βεβαίως τη θεία κατάβαση, ανεβαίνοντας δε, φανέρωναν την άνοδο της φύσης μας από τη γη προς τα επουράνια. Επίσης, άγγελος του Θεού, καθοδηγώντας τον ισραηλιτικό λαό από την Αίγυπτο, προπορευόταν αυτού ως «στύλος πυρός». Ακόμη, όταν ο μέγας ταξίαρχος αρχάγγελος Μιχαήλ, του οποίου τη σύναξη εορτάζουμε σήμερα, θέλησε να ενταφιάσει το λείψανο του Μωυσή στο όρος Σινά, του αντιστάθηκε ο διάβολος λέγοντας: Σε εμένα ανήκει αυτό το σώμα, καθώς εξουσιάζω την ύλη· προς τον οποίο αποκρίθηκε ο μέγας ταξίαρχος λέγοντας: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε».

Όσα λοιπόν συνέβησαν με τον πατριάρχη Αβραάμ ήταν ανώτερα από εκείνα που αφορούν τους αγγέλους. Και ο τρόπος εκείνης της πρωτοφανούς και θαυμαστής υποδοχής, κατά την οποία υμνείται και θαυμάζεται ταυτόχρονα η φιλοθεΐα και η φιλοξενία αυτού που τους φιλοξένησε, αποδεικνύει παρουσία Θεού μάλλον παρά αγγέλων. Για τον απόγονό του, όμως, τον Ιακώβ, όταν επρόκειτο να μυηθεί στη συγκατάβαση του Θεού Λόγου προς τους ανθρώπους, αναγράφεται σαφώς ότι είδε αγγέλους, και μάλιστα κάποια κλίμακα που έφτανε και υψωνόταν από τη γη προς τον ίδιο τον ουρανό, και τον Κύριο των όλων να στηρίζεται πάνω σε αυτήν, καθώς και τη διέλευση από εκεί αυτών που ανέβαιναν και κατέβαιναν, μέσα από τα οποία προτυπωνόταν μυστικά η κάθοδος προς εμάς του Σωτήρα Θεού όλων μας. Αυτό ακριβώς και οι ηγέτες της Εκκλησίας κηρύττουν σαφέστατα ότι είχε προδιαγραφεί ως εικόνα του Χριστού.

Από αυτό το σημείο ο λόγος ανατρέχει στους παλαιότερους χρόνους· για να εξετάσουμε τι έπραξε ο πατριάρχης Ιακώβ αναχωρώντας για τη Χαρράν, ο οποίος, όταν κατά τη δύση του ηλίου ετοιμάστηκε να κοιμηθεί, πήρε έναν λίθο από τον τόπο όπου βρέθηκε, τον τοποθέτησε στο κεφάλι του, και εκεί είδε τα οράματα του ύπνου του. Και έπειτα, αφού ξύπνησε, έλεγε ότι ο Κύριος είναι σε αυτόν τον τόπο και εκείνος δεν το γνώριζε· τον αποκαλούσε φοβερό και οίκο του Θεού, και θεωρούσε πως είναι πύλη του ουρανού· και αφού έστησε τον λίθο ως στήλη, έχυσε έλαιο στην κορυφή του. Άραγε, τα απορρίπτει ο Θεός αυτά, όπως νομίζουν οι ασεβείς; Ουδαμώς, αλλά τα αποδέχεται πλήρως· και τούτο είναι φανερό από τα όσα του αποκάλυψε ύστερα από αυτά·

Ίσως και να μην είχα επιχειρήσει καν προ ολίγου να συντάξω αυτή την επιστολή, αν δεν γνώριζα με ακρίβεια ότι και για τα δικά μας ζητήματα φροντίζεις και ότι επιθυμείς διακαώς να δώσεις και να λάβεις λόγο. Διότι, αν και αγαπάς τις άνω και πρώτες ελλάμψεις, δεν εγκαταλείπεις την πρόνοια για τα επίγεια, αλλά, όμοια με τους αγγέλους που ανεβαίνουν και κατεβαίνουν στην κλίμακα του Ιακώβ, υπερέχεις κατά τη θειότερη ανάβαση και, συγκαταβαίνοντας ανθρώπινα, συναναστρέφεσαι με εμάς, συλλέγοντας και από τις δύο καταστάσεις τα ωφέλιμα: από εκεί την κατανόηση του όντος, στο μέτρο του ανθρωπίνως δυνατού, και από εδώ τη σωτήρια πρόνοια για τους περισσοτέρους. Διότι γνωρίζεις, ευφραινόμενος μάλιστα με τα δικά μας δόγματα, ότι η μεν ψυχή παραμένει στην ίδια κατάσταση και είναι ανεπίδεκτη μεταβολής, ενώ το σώμα είναι αλλοιωτό και υπόκειται στα πάθη, γεμίζοντας και αδειάζοντας σύμφωνα με την ανάγκη της πείνας και της δίψας· εξάλλου και το ον που είναι σύνθετο από αντίθετες φύσεις, από τη μία μεριά κατασπάται από τις ορμές προς το χειρότερο ώστε να μην έχει καν την έννοια του Θεού, και από την άλλη ταλαντεύεται σαν σε ζυγαριά, και ενώ μετέχει στη ροπή προς τα κάτω, φέρεται προς τα άνω δια του πνεύματος, και ενώ ρέπει προς τη γη ως κέντρο του, αναπτερώνεται προς το θείο κάλλος.

Επομένως, αφού αναδείχθηκες πλήρης με τόσες και τέτοιες λογικές μεθέξεις, ξεπερνάς μεν όλα τα ενδιάμεσα και το να κοιτάζεις εδώ κι εκεί περιστροφικά, και γίνεσαι εξ ολοκλήρου άνθρωπος των ανακτόρων. Και λέγοντας και πράττοντας τα καίρια, έχοντας ελκύσει προς τον εαυτό σου την εξουσία που υπερέχει και βρίσκεται δίπλα στους βασιλείς, και κάνοντάς την να εξαρτάται από την αγάπη προς το πρόσωπό σου, αφενός ως ευχάριστος στην ομιλία, αφετέρου ως οξύνοος στο να αντιλαμβάνεσαι τα δέοντα, όντας σταθερός στο ήθος και ευέλικτος σε καθετί που πρέπει να γίνει, έπειτα ηχείς στα αυτιά των ίδιων των βασιλέων με τη φημισμένη σου δόξα, κάνοντας την παρουσία σου περιζήτητη σε αυτούς. Βεβαίως, αφού αποδείχθηκες διόλου ανάξιος της φήμης σου, ως κριτής που αποκόπτει την αδικία και βραβεύει το δίκαιο, γίνεσαι ανάρπαστος με μεγάλη προθυμία από αυτούς και εντάσσεσαι στη σύγκλητο βουλή. Και από εκεί και πέρα υμνείς τις αναβάσεις, στήνεις τις κλίμακες σε σκαλοπάτια πολλών βαθμίδων και παραλίγο να τις στηρίξεις στην ουράνια κορυφή, κατά το πρότυπο της υψηλής εκείνης σκάλας που είδε τη νύχτα εκείνος που πάλεψε με τον άγγελο. Έτσι, τις ανέβαινες και τις κατέβαινες, το μεν εξαιτίας του μεγέθους των υψηλών και ποικίλων αξιωμάτων, τα οποία κατέκτησες και με τα οποία περιβλήθηκες όλα μαζί και το καθένα χωριστά, το δε λόγω του ταπεινού σου φρονήματος και της αποφυγής της υπεροψίας του φιλόδοξου άρχοντα, ο οποίος υψώνει τη δόξα του πάνω από εκείνους που του την προσέφεραν, από τους οποίους αντλεί και ο ίδιος τη δόξα του κατά μέθεξη.

Ερώτηση. Υπάρχει άραγε στον ύπνο αγαθή φαντασία, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει και η φαντασία του πονηρού; Απόκριση. Σε εκείνους που έχουν βαθιά μέσα τους τη χάρη, η προσευχή υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν ο σατανάς δεν μένει αδρανής πολεμώντας ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα, πολύ περισσότερο η χάρη σε βοηθά και την ημέρα και τη νύχτα, ακόμη και όταν κοιμάσαι. Διότι υπάρχουν φορές που το σώμα βρίσκεται σε ύπνο, ενώ ο νους αγρυπνεί και ζει στραμμένος προς τον Θεό και κλαίει και βλέπει γλυκύτατα πρόσωπα. Ο Ιακώβ μέσα στη νύχτα είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και μέσα στη νύχτα πάλεψε με τον Θεό. Γράφτηκε άλλωστε ότι «οι γιοι σας θα δουν οράματα και θα ονειρευτούν ενύπνια». Και στον Ιωσήφ σε όραμα της νύχτας εμφανίστηκε άγγελος, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ, αλλά σήκω, παράλαβε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο. Διότι ο Ηρώδης ζητά να το εξοντώσει». Εάν ο σατανάς μεταβάλλεται «σε άγγελο φωτός», σε νερά, σε σύννεφα, παρόλο που είναι δούλος και κτίσμα, πολύ περισσότερο ο Θεός, όντας πλούσιος, επειδή ως προς τη δική Του φύση είναι ακατάληπτος -«διότι είναι φως απρόσιτο, το οποίο δεν είδε κανείς από τους ανθρώπους ούτε μπορεί να το δει»-, μεταβάλλει τον Εαυτό Του μεταμορφούμενος «από δόξα σε δόξα», σε φωτεινά σύννεφα, σε «ήλιο δικαιοσύνης», σε καθαρό αέρα. Αλλά εδώ χρειάζεται πολλή διάκριση, ώστε να κατανοεί κανείς το καθένα από αυτά που συμβαίνουν. Διότι κάθε υπόσταση, ενεργώντας, ελκύει προς τη δική της αγάπη και φύση.

Εμφανίστηκε κάποτε ο Θεός στον Αβραάμ, αλλά βέβαια δεν είδε τον Θεό. Εμείς όμως βλέπουμε επειδή Εκείνος το θέλει, και κρατούμε αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα. Στην κορυφή της κλίμακας είδε τον Θεό ο Ιακώβ, αλλά τον έβλεπε σε όνειρο. Πάλεψε μαζί του τη νύχτα όχι η φύση του Θεού, αλλά ένα ομοίωμα ανθρώπου. Τώρα όμως δεν παρουσιάστηκαν ομοιώματα, αλλά αληθινές πράξεις προς το γένος μας επαλήθευσαν το παλαιό όραμα, και εκείνος που τότε είχε παλέψει, ήλθε και φανερώθηκε πρόσωπο με πρόσωπο στον κόσμο που αγρυπνεί και νήφει, όχι ως φαντασία ούτε ως όνειρο. Διότι δεν ανήκουμε στη νύχτα. Μέσα στην ημέρα βλέπουμε τον Λόγο ενσαρκωμένο, αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα.

Ο πατριάρχης Ιακώβ αναδείχθηκε υψηλός μεταξύ εκείνων που έζησαν στα παλαιά χρόνια· διότι αυτός, όπως έχει γραφτεί, έδωσε την ψυχή του φροντίζοντας το ποίμνιο· και τώρα ο αρχιποιμένας του ποιμνίου του Χριστού βόσκει πιστά τα λογικά πρόβατα· εκτρέφοντας τις ψυχές με υγιείς λόγους και τις καρδιές εκείνων που φρονούν ορθά, πληθαίνει για όλους τη θεία μάνδρα· εκείνος είδε τον Κύριο πάνω σε κλίμακα, ενώ αυτός είδε τον Κύριο δια της πίστεως· εκείνος μεν ονομάστηκε Ισραήλ ως πατέρας του λαού του Θεού, αυτός δε ως πιστός δάσκαλος των Χριστιανών· διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της γης, ως σοφός στα θεία.

Ανεγείρουν στύλο σαν στήλη, τοποθετώντας τον ψηλά σε αυτόν, τα πλήθη που κινούνται από πίστη. Βλέπει, λοιπόν, τη δόξα στα ύψη, ολόκληρο το στερέωμα μαζί με τη δύναμή του. Έτσι κάποτε και ο Ιακώβ έβλεπε τους αγγέλους ευρισκόμενος τη νύχτα στο πηγάδι, βλέποντας τον Κύριο επάνω σε κλίμακα. Εκείνον τον ευλόγησε ο Πλάστης, όπως ακριβώς και τούτον τον όσιο επάνω στον στύλο, ο οποίος πρεσβεύει ακατάπαυστα υπέρ όλων ημών.

δ'. Ο κοσμήτης είναι, σύμφωνα με τον νομικό και άγιο διάκοσμο, αυτό που φανερώνει το αποτύπωμα του σταυρωθέντος Χριστού, κοσμούμενο με σταυρό, ή ο κοσμήτης αποτελεί τύπο του καταπετάσματος. Τα κάγκελα είναι αντίτυπα των καγκέλων του τάφου· είναι δε χάλκινα για να μην εισέρχεται κανείς ανεξελέγκτως. Φανερώνουν επίσης τόπο προσευχής, όπου δηλώνεται αφενός η εξωτερική είσοδος του λαού, και αφετέρου η εσωτερική, που αποτελεί τα Άγια των Αγίων και είναι βατή μόνο στους ιερείς. Η σολέα είναι τύπος του πύρινου ποταμού που χωρίζει τους αμαρτωλούς από τους δικαίους, σύμφωνα με τον Παύλο που λέει: «Το έργο του καθενός θα το δοκιμάσει το πυρ». Ο άμβωνας φανερώνει το σχήμα του λίθου, τον οποίο, αφού κύλησε ο άγγελος, κάθισε πάνω του, κοντά στη θύρα του μνήματος, αναγγέλλοντας μεγαλοφώνως στις μυροφόρους την ανάσταση. Οι βαθμίδες του άμβωνα δηλώνουν την κλίμακα του Ιακώβ. Ο γυναικωνίτης δημιουργήθηκε για να χωρίζονται οι γυναίκες από τους άνδρες· όπως ακριβώς οι μυροφόροι δεν εισήλθαν στον τάφο μαζί με τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο, αλλά στέκονταν έξω και θρηνούσαν. Ο νάρθηκας υπάρχει για να στέκεται ο λαός έξω κατά την ώρα του θυμιάματος. Τα κατηχούμενα αποτελούν τύπο των αγγέλων που δεν κατέρχονται στη γη, αλλά από τους ουρανούς επιβλέπουν τις ιεροτελεστίες που γίνονται στη γη· ή λόγω του ότι η Γραφή λέει: «Άρατε πύλας». ε'.

70. Εκείνος που με αδίστακτη πίστη προς τον Θεό έχει απαρνηθεί τον κόσμο και τα του κόσμου, πιστεύει ότι ο Κύριος είναι ελεήμων και οικτίρμων και αποδέχεται εκείνους που προσέρχονται σε αυτόν με μετάνοια. Γνωρίζοντας δε ότι μέσα από την ατιμία τιμά τους δούλους του και μέσα από την άκρα φτώχεια τους πλουτίζει και μέσα από τις ύβρεις και τις εξουθενώσεις τους δοξάζει και μέσα από τον θάνατο τους καθιστά μετόχους και κληρονόμους της αιώνιας ζωής, σπεύδει σαν διψασμένο ελάφι προς την αθάνατη πηγή μέσα από αυτά, και ανεβαίνει προς τα άνω πατώντας σε αυτά σαν σε κλίμακα, στην οποία άγγελοι ανεβαίνουν και κατεβαίνουν για να βοηθήσουν όσους ανεβαίνουν. Ο δε Θεός κάθεται ψηλά περιμένοντας την ανάλογη με τις δυνάμεις μας πρόθεση και προθυμία, όχι επειδή ευχαριστιέται να μας βλέπει να κοπιάζουμε, αλλά επειδή ως φιλάνθρωπος θέλει να μας αποδώσει τους μισθούς σαν οφειλή.

Δ'. Αλλά ποια λόγια απηύθυναν προς αυτήν οι μακάριοι απόστολοι, είτε από δική τους έμπνευση είτε επιλέγοντάς τα από τα στόματα των προφητών; Α'. Χαίρε, λέγει, κλίμακα στηριγμένη από τη γη στον ουρανό, διά της οποίας έγινε η προς εμάς κάθοδος και η εις τους ουρανούς άνοδος του Κυρίου, σύμφωνα με τον μέγα πατριάρχη Ιακώβ.

Προς τον ίδιο. Πάντοτε μου ανάβεις τον πόθο, μεγαλοπρεπέστατε κύριέ μου, καθώς πάντοτε αναδεικνύεσαι ανώτερος του εαυτού σου ως προς την αγαθότητα. Διότι, ετοιμάζοντας αναβάσεις μέσα στην καρδιά σου, μας υποδεικνύεις την κλίμακα του Ιακώβ, καθιστώντας το παρόν σκαλοπάτι για το μέλλον. Γι' αυτό και σου εύχομαι να ολοκληρωθεί αυτή η άνοδος, στην οποία, όπως πιστεύουμε, επιστηρίζεται ο Θεός. Διότι Αυτός είναι το τέλος κάθε αναβάσεως, και όταν αυτό επιτευχθεί, επέρχεται πλήρης στάση της κινήσεως.

Προς τον Μαχητάρη. Εάν ο Θεός είναι αγάπη, όπως εθέσπισε ο αγαπημένος εν Χριστώ μαθητής, θεωρώ τα γράμματα της αγάπης όχι ως κατάβαση από τον Θεό, αλλά ως ανάβαση προς τον Θεό, και αυτά αποτελούν εκείνη ακριβώς την κλίμακα που είδε ο Ιακώβ, η οποία έχει ως αγγέλους τους λόγους της ενώσεως και πάνω από όλα ή πριν από όλα, τον ίδιο τον Κύριο να επιστηρίζεται σε αυτήν. Επομένως, να μην κατηγορείς τη μη συγγραφή επιστολών από μέρους μου στο ότι επιθυμώ να διατηρήσω αδιάσπαστη την ένωση με το κρείττον, αλλά, αφού έμαθες ότι δενόμαστε με τον Θεό μάλλον περισσότερο όταν η μεταξύ μας αγάπη πλέκεται αρρηκτότερη μέσω των δυνατών επικοινωνιών, να χρησιμοποιείς τις επιστολές και, για να αναφέρω κάτι από τα παλαιά δικά μας, να μου προσφέρεις τα γράμματά σου σαν μια χρυσή αλυσίδα κρεμασμένη από τον ουρανό, η οποία ανυψώνει εκεί όσους αναρριχώνται μέσω αυτής. Διότι σε τόσο βάρβαρους τόπους, όπου δεν θέλουν να με διδάξουν τίποτα το αγαθό, κάποια μικρή απορροή σοφίας που κατέρχεται προς εμάς φαίνεται η ίδια ως η πηγή του νέκταρος. Φρόντισε λοιπόν στο εξής να μην μας παραμελείς, αφήνοντάς μας στεγνούς σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη.