Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 28:18

«Και τον έστησε ως στήλη, και έχυσε λάδι στην κορυφή της, και ονόμασε τον τόπο εκείνο Οίκο Θεού». Λέμε, λοιπόν, ότι το «Φρέαρ του όρκου» είναι όνομα πόλης. «Διότι έτσι έχει γραφτεί γι' αυτό: Και συνέβη εκείνη την ημέρα, ήρθαν οι δούλοι του Ισαάκ και του ανήγγειλαν για το πηγάδι που έσκαψαν, και του είπαν, δεν βρήκαμε νερό. Και το ονόμασε Όρκο. Γι' αυτόν τον λόγο ονόμασε την πόλη Φρέαρ όρκου, μέχρι και σήμερα». Αν πάλι κάποιος επιθυμεί να μάθει, για ποιον λόγο το ονομάζουμε «Φρέαρ όρκου»: διότι εκεί οι άρχοντες των Γεράρων, ο Αβιμέλεχ και οι συνοδοί του, έδωσαν όρκο ειρήνης στον Ισαάκ. Αναχωρεί, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ιακώβ από την πατρική εστία και από την ίδια την πόλη, και αποχωριζόταν το γένος του. Γι' αυτόν τον λόγο άρχισε να περιέρχεται σε δεινή θλίψη. Επειδή, όπως ήταν φυσικό, αναλογιζόταν ότι θα γίνει περιπλανώμενος και ξένος, και ότι θα κατοικήσει σε ξένη γη.

Αλλά και τον Λόγο του Θεού, τον οποίο εμείς συνηθίζουμε να ονομάζουμε Χριστό, ομοίως και εκείνοι αφού τον γνώρισαν έλαβαν καλή μαρτυρία· αυτοί μάλιστα που και όλως εξαιρετικώς αξιώθηκαν της φανερής παρουσίας και της θεοφανείας του. Άκουσε λοιπόν πώς πάλι ο ίδιος ο Μωυσής, αυτόν που εμφανίστηκε στους θεοφιλείς άνδρες και πολλές φορές τους αποκάλυψε τα όσα έχουν καταγραφεί, άλλοτε μεν τον ονομάζει Θεό και Κύριο, άλλοτε δε και άγγελο του Θεού, παριστώντας ξεκάθαρα ότι αυτός δεν ήταν ο επί πάντων Θεός, αλλά κάποιος δεύτερος, ο οποίος μεν αναγορευόταν Θεός και Κύριος των θεοφιλών ανδρών, άγγελος δε του ύψιστου Πατέρα. Λέει λοιπόν με τα εξής λόγια: «Και πορεύθηκε ο Ιακώβ στη Χαρράν, και έφτασε σε έναν τόπο και κοιμήθηκε εκεί· διότι είχε δύσει ο ήλιος· και πήρε από τους λίθους του τόπου, και έβαλε στο προσκέφαλό του, και κοιμήθηκε στον τόπο εκείνο, και είδε όνειρο, και ιδού μια κλίμακα στηριγμένη στη γη, της οποίας η κορυφή έφτανε στον ουρανό, και οι άγγελοι του Θεού ανέβαιναν και κατέβαιναν σε αυτήν. Ο δε Κύριος στεκόταν πάνω σε αυτήν, και είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, ο Θεός του Αβραάμ του πατέρα σου και ο Θεός του Ισαάκ· μη φοβάσαι, τη γη, πάνω στην οποία εσύ κοιμάσαι, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου, και το σπέρμα σου θα είναι σαν την άμμο της γης». Στα οποία προσθέτει στη συνέχεια: «Και σηκώθηκε ο Ιακώβ το πρωί, και πήρε τον λίθο που είχε βάλει στο προσκέφαλό του, και τον έστησε ως στήλη».

και οι απόγονοί σου θα είναι σαν την άμμο της θάλασσας, και θα επεκταθούν προς τη θάλασσα και την ανατολή και προς τον βορρά και τον νότο· και στο πρόσωπό σου και στους απογόνους σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, για να σε διαφυλάσσω σε κάθε δρόμο όπου κι αν πορευθείς· και θα σε επαναφέρω σε αυτή τη γη, διότι δεν πρόκειται να σε εγκαταλείψω, μέχρι να κάνω όλα όσα σου έχω πει». Και ξύπνησε ο Ιακώβ από τον ύπνο του και είπε: «Πράγματι, ο Κύριος είναι σε αυτόν τον τόπο, και εγώ δεν το γνώριζα». Και φοβήθηκε, και είπε: «Πόσο φοβερός είναι αυτός ο τόπος! Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο οίκος του Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Και σηκώθηκε ο Ιακώβ το πρωί, και πήρε την πέτρα που είχε βάλει κάτω από το κεφάλι του, και την έστησε ως στήλη, και έχυσε λάδι στην κορυφή της και ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο "Οίκο Θεού"». Αυτόν που εδώ αποκαλύπτεται με τόσα λόγια ως Κύριος και Θεός, προχωρώντας παρακάτω θα τον βρεις ως άγγελο του Θεού, σε όσα λέει ο ίδιος ο Ιακώβ προς τις γυναίκες του: «Και μου είπε ο άγγελος του Θεού στον ύπνο μου: "Ιακώβ". Και εγώ είπα: "Τι συμβαίνει;"»· και στη συνέχεια: «Έχω δει», λέει, «όλα όσα σου κάνει ο Λάβαν. Εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε στον τόπο όπου μου άλειψες τη στήλη με λάδι και μου έκανες τάμα».

Αλλά εκείνη την πνευματική γνώση κανείς δεν μπορεί να τη δεχθεί, εάν δεν επιστρέψει και δεν γίνει σαν τα παιδιά, και από εκεί και πέρα αισθάνεται εκείνη την απόλαυση της βασιλείας των ουρανών. Τη βασιλεία των ουρανών λένε ότι είναι πνευματική θεωρία, και αυτή δεν βρίσκεται στα έργα των λογισμών, αλλά μπορεί κανείς να τη γευθεί μέσω της χάριτος. Και έως ότου καθαρθεί ο άνθρωπος, δεν είναι ικανός ούτε να την ακούσει, διότι κανείς δεν μπορεί να την αποκτήσει μέσω της μάθησης. Εάν φθάσεις στην καθαρότητα, ω τέκνο, εκείνη που προέρχεται από την πίστη της καρδιάς, στην ησυχία από τους ανθρώπους, και λησμονήσεις τη γνώση τούτου του κόσμου, ώστε να μην την αισθάνεσαι, ξαφνικά θα βρεθεί αυτή μέσα σου χωρίς να την αναζητήσεις. Στήσε, λέει, στήλη και έχυσε πάνω της λάδι, και θα βρεις θησαυρό στον κόρφο σου.

Και σηκώθηκε ο Ιακώβ, και έλαβε τον λίθο, τον οποίο είχε στο προσκέφαλό του, και τον έστησε ως στήλη, και έχυσε έλαιο στην κορυφή της. Και ονόμασε ο Ιακώβ τον τόπο εκείνο Οίκο Θεού. Διότι άλλο ήταν το όνομα του τόπου προηγουμένως. Επειδή αξιώθηκε μεγάλων πραγμάτων μέσω της οπτασίας, επιθυμεί με αυτή την ονομασία να εναποθέσει τη μνήμη στον τόπο, και να τον καταστήσει περίβλεπτο στο εξής.

Και εγέρθηκε ο Ιακώβ από τον ύπνο του και είπε: «Πράγματι, ο Κύριος βρίσκεται στον τόπο τούτο, και εγώ δεν το γνώριζα». Και κυριεύθηκε από φόβο και είπε: «Πόσο φοβερός είναι ο τόπος τούτος! Δεν είναι άλλο αυτό παρά ο οίκος του Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Και σηκώθηκε ο Ιακώβ το πρωί, και πήρε τον λίθο που είχε τοποθετήσει στο προσκέφαλό του, και τον έστησε ως στήλη, και έχυσε έλαιο στο πάνω μέρος του. Και ονόμασε ο Ιακώβ τον τόπο εκείνο Οίκος Θεού· ενώ το πρότερο όνομα της πόλεως ήταν Ουλαμμαούς.

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ακούστε δε ότι, μετά τη σταύρωση αυτού τον οποίο οι Γραφές αποδεικνύουν ότι θα παραγίνει πάλι ένδοξος, υπήρξε σύμβολο του ξύλου της ζωής, το οποίο είχε λεχθεί ότι φυτεύτηκε στον παράδεισο, και των όσων πρόκειται να γίνουν για όλους τους δικαίους. Ο Μωυσής στάλθηκε με ράβδο για τη λύτρωση του λαού, και έχοντας αυτή στα χέρια του, επικεφαλής του λαού, χώρισε τη θάλασσα, και μέσω αυτής είδε να αναβλύζει νερό από την πέτρα· και ρίχνοντας ένα ξύλο στο νερό της Μερρά, που ήταν πικρό, το έκανε γλυκό. Ο Ιακώβ, ρίχνοντας ράβδους στις ποτίστρες των υδάτων, πέτυχε να συλλάβουν τα πρόβατα του αδελφού της μητέρας του, ώστε να αποκτήσει τα γεννήματά τους· ο ίδιος ο Ιακώβ καυχάται ότι διέβη τον ποταμό με τη ράβδο του. Είπε ότι είδε κλίμακα, και η Γραφή φανέρωσε ότι ο Θεός στηριζόταν πάνω της· και ότι δεν ήταν ο Πατέρας, το αποδείξαμε από τις Γραφές. Και όταν ο Ιακώβ έχυσε λάδι πάνω σε λίθο στον ίδιο τόπο, μαρτυρείται από τον ίδιο τον Θεό που του εμφανίστηκε, ότι άλειψε μια στήλη για τον Θεό που του εμφανίστηκε. Και ότι ο Χριστός κηρυσσόταν συμβολικά ως λίθος από πολλές Γραφές, ομοίως το αποδείξαμε· και ότι κάθε χρίσμα, είτε ελαίου είτε στακτής είτε των άλλων χρισμάτων για τη σύνθεση του μύρου, αφορούσε αυτόν, ομοίως το αποδείξαμε, αφού ο Λόγος λέει: Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου».

Από αυτό το σημείο ο λόγος ανατρέχει στους παλαιότερους χρόνους· για να εξετάσουμε τι έπραξε ο πατριάρχης Ιακώβ αναχωρώντας για τη Χαρράν, ο οποίος, όταν κατά τη δύση του ηλίου ετοιμάστηκε να κοιμηθεί, πήρε έναν λίθο από τον τόπο όπου βρέθηκε, τον τοποθέτησε στο κεφάλι του, και εκεί είδε τα οράματα του ύπνου του. Και έπειτα, αφού ξύπνησε, έλεγε ότι ο Κύριος είναι σε αυτόν τον τόπο και εκείνος δεν το γνώριζε· τον αποκαλούσε φοβερό και οίκο του Θεού, και θεωρούσε πως είναι πύλη του ουρανού· και αφού έστησε τον λίθο ως στήλη, έχυσε έλαιο στην κορυφή του. Άραγε, τα απορρίπτει ο Θεός αυτά, όπως νομίζουν οι ασεβείς; Ουδαμώς, αλλά τα αποδέχεται πλήρως· και τούτο είναι φανερό από τα όσα του αποκάλυψε ύστερα από αυτά·

Πόσο φοβερός είναι αυτός ο τόπος! Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού. Και σηκώθηκε ο Ιακώβ το πρωί· και πήρε τον λίθο που είχε βάλει εκεί κάτω από το κεφάλι του, και τον έστησε ως στήλη, και έχυσε λάδι στο επάνω μέρος της, και ονόμασε εκείνον τον τόπο οίκο Θεού. Στα οποία προσθέτει μετά από λίγο: και αυτός ο λίθος, τον οποίο έστησα ως στήλη, θα είναι για μένα οίκος Θεού. Τι λοιπόν; Απαγορεύει αυτά ο Θεός, όπως νομίζει ο Ευσέβιος; Σε καμία περίπτωση, αλλά και τα δέχεται και τα επιδοκιμάζει· και είναι φανερό από όσα του αποκαλύπτει μετά από αυτά: Διότι έχω δει, λέει, όσα σου κάνει ο Λάβαν. Εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε στον τόπο του Θεού, όπου μου έχρισες εκεί στήλη και μου έκανες ευχή. Σε σχέση με αυτά, τι λέει ο μέγας Γρηγόριος από τους δικούς μας ιερομύστες; Ο Ιακώβ βέβαια είδε σε όραμα κάποια ψηλή κλίμακα και την άνοδο αγγέλων, και αλείφει μυστικά μια στήλη (ίσως για να προτυπώσει τον λίθο που χρίστηκε για χάρη μας), και δίνει σε κάποιον τόπο την ονομασία 'Είδος Θεού' προς τιμήν Εκείνου που εμφανίστηκε. Και αναφέρει λεπτομερώς πόσα άλλα εγκώμια εδώ· αλλά στα αλήθεια 'αυτός είναι ο Θεός μας, και δεν θα λογιστεί κανένας άλλος ίσος με Αυτόν', αναφωνεί σε εμάς εν Πνεύματι κάποιος από τους θεοφόρους.

Διότι παραλείπουμε να αναφέρουμε τώρα ότι τα περισσότερα από τα χειροποίητα αντικείμενα του νόμου ήταν τίμια και σεβάσμια σε όσους είχαν επιλέξει να ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Όπως παλαιότερα ο πατριάρχης Ιακώβ, χωρίς καν να του έχει δοθεί εντολή, αλλά επειδή αποδείχθηκε ευγνώμων και πιστός στον προστάτη Θεό, αλείφει με λάδι μια στήλη και δίνει σε έναν τόπο την ονομασία «είδος Θεού» προς τιμήν του Θεού που του εμφανίστηκε, καθώς και όσα προστάχθηκαν αργότερα στους απογόνους του: μετά τη διάβαση του Ιορδάνη να στήσουν δύο μεγάλους λίθους και, αφού τους καλύψουν με κονίαμα, να γράψουν πάνω τους τα λόγια του νόμου, και επιπλέον να οικοδομήσουν θυσιαστήριο από λίθους, πάνω στο οποίο θα προσφέρουν στον Κύριο τα ολοκαυτώματα, και ό,τι άλλο παρόμοιο έχει γραφτεί. Αυτά νομοθετήθηκε να στηθούν όχι για ατιμία, αλλά για τη δόξα του Θεού. Αλλά ας δούμε και τα αντικείμενα της σκηνής, την κιβωτό εκείνη και όσα φυλάσσονταν μέσα της και τα χρυσήλατα Χερουβίμ που ήταν τοποθετημένα από πάνω της. Αυτά βέβαια δεν δοξάζονταν μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και ο κήρυκας της χάριτος τα ονομάζει Χερουβίμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα. Και δεν είχε απαγορευθεί να τιμώνται τα αντικείμενα της σκηνής, αλλά ο καθένας από τον λαό, κοιτάζοντας από τη θύρα της δικής του σκηνής προς αυτήν, την προσκυνούσε, όπως ακριβώς και αργότερα στον ναό του Σολομώντα, στέκονταν ολόγυρα και τον προσκυνούσαν και δεν εμποδίζονταν.

Υποδηλώνοντας τον τύπο αυτών, ο Ιακώβ, αφού άλειψε έναν λίθο με λάδι, τον αφιέρωσε στον Θεό, προσφέροντάς τον με αυτό ακριβώς το χρίσμα· είτε αινισσόμενος τη σάρκα του Σωτήρα, τον «ακρογωνιαίο λίθο», πάνω στην οποία έχυσε το μύρο της θεότητας ο αληθινός Ισραήλ, ο μόνος νους που «γνωρίζει τον Πατέρα»· είτε εμάς, που ο ίδιος «εγείρει από τους λίθους ως τέκνα στον Αβραάμ» με το να μας μεταδώσει το χρίσμα. Διότι το Άγιο Πνεύμα, που εκχέεται σε όσους χρίονται, εκτός από τα άλλα, είναι για εμάς και «πνεύμα υιοθεσίας» και «συμμαρτυρεί», λέει, «στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα Θεού», «κράζοντας μέσα στις καρδιές μας: Αββά, ο Πατήρ».

Γιατί χρίει τον λίθο ο Ιακώβ; Προτυπώνοντας τη σκληρή και σαν πέτρα καρδιά των εθνών, δείχνοντας ότι αυτή θα χρισθεί με Άγιο Πνεύμα και θα αφιερωθεί στον Θεό, όπως ακριβώς και εκείνος ο λίθος. Θα μπορούσε όμως να κατανοηθεί και με άλλον τρόπο: ότι δηλαδή χρίει τον λίθο επειδή επρόκειτο, από ανέκφραστο έλεος, η σάρκα που προσλήφθηκε να χρισθεί από τη θεότητα. Λίθος δε είναι ο Κύριος, ο ακρογωνιαίος και πολύτιμος, ο οποίος ενώνει μέσω του εαυτού Του τους δύο λαούς.