Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:11

Δεν ρωτούσε, λοιπόν, από άγνοια, αλλά δοκιμάζοντας ελέγχει και δείχνει τη φιλανθρωπία του. Και λέει: «ποιος με άγγιξε;», όχι επειδή δεν γνώριζε ποιος τον άγγιξε, αλλά για να μην αφηγηθεί ο ίδιος το θαύμα που έγινε, αλλά ώστε εκείνη, όταν το ακούσει, να πλησιάσει και να φανερώσει τη χάρη που της έγινε και, αφού την ομολογήσει, να ακούσει: «η πίστη σου σε έσωσε», προκειμένου να προτρέψει και άλλους να πιστέψουν για να θεραπευθούν. «Ποιον», λέει, «λένε ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;» Όπως και στην Παλαιά Διαθήκη, μιλώντας από το πρόσωπο του Πατέρα, λέει: «Αδάμ, πού είσαι;» Γνώριζε βέβαια πού βρισκόταν· γι' αυτό και τον ελέγχει στη συνέχεια λέγοντας: «από το δέντρο έφαγες». Και στον Κάιν λέει: «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και πάλι δεν ρωτούσε από άγνοια. Διότι λέει: «επικατάρατος είσαι πάνω στη γη, η οποία άνοιξε για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου. Διότι ιδού, το αίμα του βοά προς εμένα». Δεν αγνοούσε, λοιπόν, Εκείνος που έλεγε ότι το αίμα βοά, αλλά ρωτούσε για αυτόν τον λόγο: για να του δώσει τόπο μετάνοιας προς απολογία.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Από την ίδια. Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, ισχυρίζονται, δεν έχει την περιεκτική των πάντων και θεία πρόγνωση. Διότι ρωτά τον Αδάμ: «Πού είσαι;», και τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», και τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;», και πολλά παρόμοια. Σε αυτούς απαντούμε τα εξής: Οι ερωτήσεις που αναφέρθηκαν δεν αποτελούν δείγμα άγνοιας, αλλά μάλλον γνώσης. Διότι, εάν δεν γνώριζε ότι και ο Αδάμ και ο Κάιν είχαν αμαρτήσει, δεν θα ρωτούσε αμέσως· και αυτό είναι φανερό από όσα ακολουθούν. Διότι είπε προς τον Αδάμ, αν και εκείνος δεν είχε ακόμη ομολογήσει τίποτα περί της βρώσεως: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα εντολή να μη φας;»

Γι' αυτό, επειδή δεν είχαν καμία δικαιολογία ούτε παρρησία ενώπιον του Κρυφιογνώστη, ο Ίδιος που ερευνά καρδιές και νεφρούς λέει προς τον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;», προσφέροντάς τους με τον τρόπο αυτό μια αφορμή για απολογία. «Πού είσαι; Ιδού, και από το δέντρο έφαγες, και την επιθυμία σου δεν πέτυχες· ιδού, και την παράβαση διέπραξες, και από τη θέωση εξέπεσες. Αδάμ, πού είσαι;». Εκείνος δε απάντησε: «Άκουσα τη φωνή Σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, διότι είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Βλέπεις την ντροπή της αμαρτίας; Βλέπεις την ασχημοσύνη της παράβασης; Βλέπεις το δικαστήριο που δημιουργήθηκε στο εσωτερικό του Αδάμ, το οποίο κατηγορεί την αποξένωσή του από τον Θεό; Και είπε ο Θεός: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας, μόνο από αυτό; Εγκατέλειψες Εμένα που σε έπλασα, και προσήλθες στον εχθρό; Άφησες Εμένα που σε δημιούργησα, και συγκατατέθηκες στον πλάνο; Εγώ σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, και εσύ έκανες σύμβουλό σου τον διάβολο;»

Ποιος είναι ο αίτιος της αφαίρεσης εκείνου του θαυμαστού ενδύματος, με το οποίο ήσουν περιβεβλημένος; Ποια είναι αυτή η ξαφνική μεταβολή; Ποια τόσο σφοδρή καταιγίδα καταπόντισε τόσο γρήγορα όλο σου το φορτίο; Τι συνέβη, και επιχειρείς να κρυφτείς από Εκείνον που σε ευεργέτησε τόσο πολύ και σε ύψωσε σε τόση τιμή; Ποιον φοβήθηκες και φροντίζεις τώρα να μείνεις κρυμμένος; Μήπως παρουσιάστηκε κάποιος κατήγορος; Μήπως εμφανίστηκαν μάρτυρες; Από πού σε κυρίευσε τόση δειλία και φόβος; «Τη φωνή σου άκουσα», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, διότι είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Από πού προήλθε σε σένα η γνώση της γυμνότητάς σου; Πες μου· τι είναι αυτό το νέο και παράδοξο; Ποιος θα μπορούσε ποτέ να σου το φανερώσει αυτό, εάν εσύ ο ίδιος δεν γινόσουν στον εαυτό σου ο αίτιος αυτής της ντροπής; Εάν δεν είχες φάει από το δέντρο εκείνο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα εντολή να μη φας; Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη και την υπερβολή της ανεξικακίας Του.

Διότι, ενώ μπορούσε αμέσως να μην αξιώσει ούτε καν απάντησης αυτόν που είχε αμαρτήσει τόσο πολύ, αλλά να τον υποβάλει στην ποινή την οποία είχε εκ των προτέρων ορίσει σε περίπτωση παραβάσεως, Εκείνος μακροθυμεί, και ανέχεται, και ρωτά, και δέχεται απάντηση, και πάλι ρωτά σαν να τον καλεί σχεδόν σε απολογία, προκειμένου, παίρνοντας αφορμή, να του επιδείξει τη δική Του φιλανθρωπία ακόμη και μετά από τόσο μεγάλη παράβαση. Και μάς διδάσκει και μέσω αυτού, όταν δικάζουμε τους ενόχους, να μην τους συμπεριφερόμαστε με αγριότητα, ούτε να επιδεικνύουμε απέναντί τους τη σκληρότητα των θηρίων, αλλά να δείχνουμε πολλή μακροθυμία και επιείκεια, σαν να δικάζουμε ακριβώς τα δικά μας μέλη, και, αναλογιζόμενοι την κοινή μας φύση, να συγκεράσουμε την τιμωρία με τη φιλανθρωπία. Διότι η θεία Γραφή δεν χρησιμοποιεί άσκοπα τόση συγκατάβαση, αλλά, διδάσκοντάς μας μέσα από την παχύτητα των λέξεων τη φιλανθρωπία του Θεού, μας παρακινεί σε ζήλο, ώστε, κατά το μέτρο των ανθρωπίνων δυνατοτήτων, να μιμούμαστε την αγαθότητα του Δεσπότη: «Και του είπε: Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο εκείνο, για το οποίο σου έδωσα την εντολή να μην φας μόνο από αυτό;» Από πού, λέγει, θα μπορούσες να το γνωρίζεις αυτό και να περιβληθείς με τόση ντροπή, αν δεν είχες επιδείξει πολλή ακράτεια και δεν είχες καταφρονήσει την εντολή μου;

Δ΄. Πρόσεξε, αγαπητέ, την υπερβολή της αγαθότητας του Θεού, πώς, σαν να συνομιλεί φίλος με φίλο, και ελέγχοντάς τον επειδή παρέβη τις εντολές του, έτσι διεξάγει μαζί του τη συζήτηση. «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο σε πρόσταξα να μη φας από αυτό και μόνο;» Δεν έχει μικρή έμφαση και η φράση: «Από αυτό και μόνο». Διότι λέγει, μήπως περιόρισα την απόλαυσή σου; Δεν σου παρείχα κάθε ελευθερία, και αφού σου έδωσα την εξουσία σε όλα όσα υπάρχουν στον παράδεισο, σε πρόσταξα να απέχεις από αυτό το ένα και μόνο, για να γνωρίζεις ότι βρίσκεσαι υπό την εξουσία Δεσπότη και ότι οφείλεις να επιδεικνύεις κάποια υπακοή; Ποια είναι λοιπόν αυτή η τόση αμέλεια, ώστε, ενώ είχες τόση απόλαυση, δεν άντεξες να απέχεις ούτε από αυτό το ένα, αλλά τόσο γρήγορα καταφρόνησες την εντολή που σου έδωσα, και περιέβαλες τον εαυτό σου με τόσα δεινά; Τι όφελος αποκόμισες; Δεν τα είπα αυτά εκ των προτέρων; Δεν θέλησα με τον φόβο της τιμωρίας να σας συγκρατήσω εγκαίρως και να σας καταστήσω πιο ασφαλείς; Δεν σας είπα τι επρόκειτο να σας συμβεί; Δεν εμπόδισα γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τη βρώση, για να μην περιπέσετε σε αυτά; Ποιος θα μπορούσε να σε θεωρήσει άξιο συγγνώμης, εσένα που μετά από τόσες παραγγελίες αποδείχθηκες τόσο αχάριστος;

Δεν σου τα διευκρίνισα όλα, όπως ένας πατέρας στο γνήσιο παιδί του, και σε δίδαξα να γευθείς από τα άλλα, αλλά να απέχεις από τούτο, για να μην καταστρέψει όλα σου τα αγαθά; Αλλ' ίσως, επειδή θεώρησες τη συμβουλή του άλλου ως καλή και πιο αξιόπιστη από τη δική μου εντολή, και επειδή προσδοκούσες να επιτύχεις μεγαλύτερα πράγματα, έπραξες τούτο, και, παραμερίζοντας τις δικές μου εντολές, αποτόλμησες τη βρώση από το δέντρο. Ιδού, μέσα από την εμπειρία όσων έπαθες, έμαθες πόσο ολέθρια ήταν εκείνη η συμβουλή. Είδατε τη φιλανθρωπία του Κριτού; Είδατε την ημερότητα και την άφατη ανεξικακία; Είδατε τη συγκατάβαση που υπερβαίνει κάθε λόγο και διάνοια; Είδατε πώς, μέσω της ερωτήσεως και του να λέει: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου έδωσα εντολή να μην φας μόνο από αυτό;», θέλει να του ανοίξει θύρες απολογίας, ώστε να επιδείξει τη χαρακτηριστική του φιλανθρωπία ακόμη και προς αυτόν που αμάρτησε κατ' αυτόν τον τρόπο; Ας ακούσουμε, λοιπόν, και τον κατάδικο, τι αποκρίνεται σε αυτά.

Και επειδή, ως Θεός που γνωρίζει τα απόκρυφα, γνώριζε ότι αυτό ήταν που υπηρέτησε την επιβουλή του διαβόλου και τον φθόνο που εκείνος επέδειξε προς τον άνθρωπο, για να γνωρίσεις την αγαθότητά Του, δες πώς, ενώ γνώριζε τα πάντα, στην περίπτωση εκείνων στον μεν έλεγε: «Πού είσαι; Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός;», στη δε έλεγε: «Τι είναι αυτό που έκανες;», ενώ απέναντι σε τούτο το πονηρό θηρίο δεν κάνει τίποτα τέτοιο, αλλά τι; «Και είπε Κύριος ο Θεός στο φίδι: Επειδή έκανες αυτό». Είδες τη διαφορά; Στη μεν γυναίκα έλεγε: «Τι είναι αυτό που έκανες;», στο δε φίδι: «Επειδή έκανες αυτό».

Το ίδιο θα διαπιστώσει κανείς ότι συνέβη και στην περίπτωση του πρωτοπλάστου. Διότι και εκεί, όταν επρόκειτο να τον εκδιώξει από τη διαβίωση στον παράδεισο, λέει: Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Και πάλι: Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς, στο να γνωρίζει το καλό και το πονηρό. Και τώρα, μήπως απλώσει το χέρι του, και λάβει από το ξύλο της ζωής, και φάει, και ζήσει στον αιώνα.

Διότι ούτε Γραφές υπήρχαν, ούτε νόμος, ούτε ο Μωυσής· από πού λοιπόν κατάλαβε την αμαρτία και κρύβεται; Και δεν κρύβεται μόνο, αλλά και όταν εγκαλείται, προσπαθεί να μεταθέσει την αιτία σε άλλον, λέγοντας: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα»· και εκείνη πάλι μεταθέτει το φταίξιμο σε άλλον, στο φίδι. Και δες τη σοφία του Θεού· διότι, όταν ο Αδάμ είπε: «Άκουσα τη φωνή σου και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα», δεν έλεγξε αμέσως ο Θεός το γεγονός, ούτε είπε: «Γιατί έφαγες από το δέντρο;», αλλά πώς; «Ποιος σου ανήγγειλε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εκτός εάν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας μόνο από αυτό;» Ούτε σιώπησε, ούτε τον έλεγξε φανερά· αφενός δεν σιώπησε, για να τον καλέσει σε ομολογία της αμαρτίας· αφετέρου δεν τον έλεγξε φανερά, για να μην προέλθουν τα πάντα από τον Ίδιο (τον Θεό), και εκείνος παραμείνει στερημένος της συγχώρεσης που λαμβάνουμε εμείς μέσω της εξομολόγησης. Γι' αυτό δεν ανέφερε φανερά την αιτία από την οποία προήλθε η επίγνωση, αλλά προβάλλει τον λόγο με τη μορφή ερώτησης, αφήνοντας σε εκείνον το περιθώριο να προχωρήσει σε εξομολόγηση.

Και πώς να μην είναι τα λόγια αυτά δείγμα έσχατης παραφροσύνης; Διότι, εάν ο διάβολος τον πλησίαζε και τον συμβούλευε να αποστατήσει από τον Θεό χωρίς εκείνος να έχει λάβει προηγουμένως την εντολή, θα τον είχε πείσει πολύ εύκολα. Επειδή εκείνος που, μετά την παροχή του προστάγματος, περιφρόνησε αυτόν που του το έδωσε, αν δεν είχε ακούσει απολύτως τίποτα από εκείνον, γρήγορα θα αγνοούσε ότι βρίσκεται υπό την εξουσία κάποιου κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός, προλαμβάνοντας μέσα από αυτά που προσέταξε, του δίδαξε ότι έχει και Κύριο, και ότι πρέπει να τον υπακούει σε όλα. «Και τι περισσότερο προέκυψε από αυτό;» θα πει κάποιος. Καταρχάς, ακόμη και αν δεν είχε προκύψει τίποτα, αυτό δεν θα οφειλόταν στον Θεό που τον δίδαξε, αλλά σε εκείνον που δεν αποδέχθηκε αυτή την άριστη διαπαιδαγώγηση. Τώρα όμως, ακόμη και μετά την παράβαση, η δοθείσα εντολή δεν αποδείχθηκε καθόλου ανώφελη. Διότι, και το να κρυφτούν, και το να ομολογήσουν την αμαρτία τους, και το να σπεύσει ο μεν άνδρας να μεταθέσει την αιτία των όσων συνέβησαν στη γυναίκα, και εκείνη στο φίδι, είναι πράξεις ανθρώπων που φοβούνται, που τρέμουν και που έχουν αναγνωρίσει το κύρος του Θεού. Το πόσο μεγάλο κέρδος ήταν, λοιπόν, να μεταστραφούν από εκείνη τη σατανική προσδοκία σε έναν τόσο μεγάλο φόβο, κανείς δεν το αγνοεί. Διότι εκείνος που φαντάστηκε ότι θα φτάσει στην ισοθεΐα, τώρα ταπεινωνόταν και συστελλόταν τόσο πολύ, ώστε να τρέμει μπροστά στην τιμωρία και την κόλαση, και να ομολογεί τη δική του αμαρτία.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί των εντολών του Θεού, και εκείνων που δεν τις τηρούν. «Κάλεσε ο Θεός τον Αδάμ, και του είπε: Αδάμ, πού είσαι; Είπε σε αυτόν ο Αδάμ: Άκουσα τη φωνή σου καθώς περιπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα. Και του είπε: Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα να μην φας;» «Εάν δεν με ακούσετε, ούτε εκτελέσετε τα προστάγματά μου, θα επιφέρω επάνω σας τη στενοχώρια, την ψώρα και τον ίκτερο, που θα φθείρουν τα μάτια σας και θα μαραζώνουν την ψυχή σας. Και θα σπέρνετε μάταια τα σπέρματά σας, και θα τα τρώνε οι αντίπαλοί σας, και θα πέσετε νικημένοι μπροστά στους εχθρούς σας· και θα τρέπεστε σε φυγή χωρίς κανείς να σας καταδιώκει, και θα συντρίψω την αλαζονεία της υπερηφάνειάς σας· και θα κάνω τον ουρανό σας σιδερένιο, και τη γη σας σαν χάλκινη, και η γη δεν θα δώσει τον σπόρο της, και το δέντρο του αγρού σας δεν θα δώσει τον καρπό του· και θα φάτε τις σάρκες των γιων σας και των θυγατέρων σας.» «Επικατάρατος ο άνθρωπος που δεν εμμένει σε όλους τους λόγους του νόμου ώστε να τους εφαρμόσει· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο.» «Επικατάρατος να είσαι στην πόλη, και επικατάρατος στον αγρό. Επικατάρατος στις αποθήκες σου, και στα υπολείμματά σου.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι, όντας απαθείς και έχοντας εξαπατηθεί λόγω μεγάλης αφελότητας από πονηρή συμβουλή, γυμνώθηκαν, και συγκλονισμένοι από μεγάλο φόβο κρύβονται στο δέντρο από το οποίο έφαγαν, ίσως προσδοκώντας από αυτό κάποια προστασία. Έπειτα αντιλαμβάνονται ότι ο Θεός έρχεται στον παράδεισο αναζητώντας τους και ακούνε τον ήχο των βημάτων του Θεού, από όπου βγαίνει και φωνή που κράζει φιλάνθρωπα: «Αδάμ, πού είσαι;» Δηλαδή, εσύ βλέπεις πού βρίσκεσαι, και από ποιο ύψος σε ποιο χάσμα έχεις πέσει; «Διότι εγώ είδα και βλέπω πού είσαι και πού κρύβεσαι, και έρχομαι απερίγραπτα προς εσένα φωνάζοντας: Αδάμ, πού είσαι;» Εκείνος δε απαντά: «Άκουσα τη φωνή σου», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Και (ο Θεός) απαντά: «Ποιος σου ανήγγειλε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, παρά το ότι έφαγες από το δέντρο από το οποίο και μόνο σε διέταξα να μην φας;» Διότι, λέει, σου χάρισα την τρυφηλή απόλαυση ολόκληρου του παραδείσου, και σε απέκλεισα μόνο από ένα δέντρο, για να γνωρίζεις ότι κυβερνάσαι από εμένα τον πλάστη σου, έστω κι αν εξουσιάζεις όλη τη γη, και δες πώς δεν άφησες άθικτο ούτε αυτό το δέντρο. Αυτός λοιπόν ομολογεί μεν ότι έφαγε, κατηγορεί όμως τη γυναίκα που του έφερε τον καρπό.

Διότι, ενώ αυτός κρυβόταν στο μέσο του παραδείσου και άκουγε το «Αδάμ, πού είσαι;» και «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο, από το οποίο σε πρόσταξα, μόνο από αυτό, να μην φας;», εκείνος αποκρίθηκε: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα». Δεν έγινα εγώ, λέει, αίτιος αυτής της παραβάσεως, αλλά η γυναίκα αυτή, η οποία μου πρόσφερε τον καρπό, ίσως μάλιστα και εσύ ο ίδιος, ο οποίος την έδωσες να είναι μαζί μου. Εάν εσύ δεν μου την είχες δώσει, αυτή δεν θα μου πρόσφερε τον καρπό. Και εάν αυτή δεν μου τον πρόσφερε, δεν θα έτρωγα. Και εάν δεν έτρωγα, δεν θα γυμνωνόμουν. Και εάν δεν γυμνωνόμουν, δεν θα ντρεπόμουν. Και εάν δεν ντρεπόμουν, δεν θα κρυβόμουν ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου.

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Ποια σχέση θα μπορούσαν να έχουν με τα προηγούμενα, έστω κι αν ο ήχος της φωνής είναι απαράλλακτος, τα χωρία «ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός;» και «ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας;» και «ποιος είσαι εσύ που κρίνεις ξένο υπηρέτη;» και «ποιος πάταξε τον Αβιμέλεχ, τον γιο του Ιεροβοάμ;» και «ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τη βουλή;»; Διότι αυτά εκφράζουν αγανάκτηση και επιτίμηση, και δεν παρουσιάζουν τίποτα παρόμοιο με τα προαναφερθέντα. Εάν δε κάποιος τα υπαγάγει και αυτά στον κανόνα της ερώτησης, για να μην πω τίποτε άλλο, θα κατηγορήσει το θείο για άγνοια, υποστηρίζοντας ότι δεν επικρίνει τις πράξεις δια της φωνής, αλλά ότι, ένεκα άγνοιας, ζητεί να μάθει ποιος έδωσε την άδεια για την τέλεσή τους. Ακόμη και το χωρίο «ποιος είμαι εγώ, κύριέ μου Κύριε; και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου;» εμφανίζει τη διαφορά τόσο ξεκάθαρα, όσο απαράλλακτη προβάλλει και τη φωνή· διότι φανερώνει ομολογία της προσωπικής ευτέλειας και το φρόνημα της ευχαριστίας προς τον Θεό. Σε καμία περίπτωση δεν οδηγεί τον λογισμό σε ερώτηση ούτε (κάθε άλλο) σε επιτίμηση ή αγανάκτηση ή σε οτιδήποτε άλλο από τα προειρημένα.

Τι το σκληρό έχει η απόφαση; «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις.» Από χώμα, λέει, σε μετέτρεψα σε πολύ ανώτερη φύση, επειδή όμως δεν θέλησες να φυλάξεις την εντολή μου, θα επιστρέψετε στην προηγούμενη φύση. Και για ποιο λόγο φαίνεται μικρό το αμάρτημα; Εκείνος του έδωσε την εξουσία όλων, και μόνο από ένα τον απέκλεισε· και αυτός, εγκαταλείποντας όλα τα άλλα, τρύγησε αυτόν και μόνο και πρώτο τον καρπό. Διότι αυτό ακριβώς του καταλόγισε και ο Δεσπότης· «Ποιος», λέει, «σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα την εντολή να μη φας;» Έδειξε δε και ο διάβολος ότι δεν είχαν φάει από κανένα άλλο δέντρο, με τα λόγια που είπε στην Εύα: «Γιατί είπε ο Θεός να μη φάτε από κανένα δέντρο του παραδείσου;» Διότι, αν τους είχε δει να έχουν φάει, δεν θα νόμιζε ότι είχαν λάβει την εντολή για όλα τα δέντρα. Δεν είναι μικρή, λοιπόν, η παράβαση· διότι πρώτα γεύτηκαν από εκείνο από το οποίο και μόνο είχαν διαταχθεί να μη γευτούν.

2. Περί της παραβάσεως και της εξορίας του Αδάμ. Επομένως, ο Αδάμ πλάστηκε έχοντας μεν σώμα άφθαρτο, υλικό ωστόσο και όχι ακόμη εντελώς πνευματικό, και εγκαταστάθηκε από τον Δημιουργό Θεό ως αθάνατος βασιλιάς σε έναν άφθαρτο κόσμο, δεν εννοώ μόνο στον παράδεισο, αλλά σε όλη την οικουμένη. Επειδή όμως τους έδωσε και νόμο, δίνοντας εντολή να μη φάνε μόνο από εκείνο το δέντρο, εκείνος δείχνοντας περιφρόνηση δεν πίστεψε στον Πλάστη και Δεσπότη που του είχε πει: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», θεωρώντας πιο αξιόπιστο το δόλιο φίδι που είπε τα εξής: «Δεν θα πεθάνετε, αλλά την ημέρα που θα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό»· και έφαγε από αυτό. Αμέσως απογυμνώθηκε από την άφθαρτη στολή και δόξα και ντύθηκε τη γυμνότητα της φθοράς. Βλέποντας, λοιπόν, τον εαυτό του γυμνό, ο Αδάμ κρύφτηκε και ράβοντας φύλλα συκιάς τα περιζώθηκε, προσπαθώντας να καλύψει την ασχημονία του. Γι' αυτό, όταν ο Θεός του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;», εκείνος απάντησε: «Άκουσα τη φωνή σου και κατανοώντας τη γύμνια μου, φοβήθηκα και κρύφτηκα». Ο δε Θεός, καλώντας τον σε μετάνοια, του λέει: «Και ποιος σου φανέρωσε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο και μόνο σε διέταξα να μη φας;»

Ενώ ακόμη βρισκόταν στον παράδεισο, ο Αδάμ κλήθηκε σε μετάνοια· διότι λέει ο Θεός προς αυτόν: «Αδάμ, πού είσαι;» και: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σε πρόσταξα να μη φας;» Και όμως, ενώ τα άκουσε αυτά, δεν θέλησε να μετανοήσει ή να κλάψει και να ζητήσει συγχώρηση. Αλλά τι έκανε; Κατέστησε τη γυναίκα αίτια της αφροσύνης του και της αμαρτίας· γι’ αυτό και δικαίως εκβάλλεται από τον παράδεισο.

Πες: «Αμάρτησα!» Αλλά δεν λέει αυτό, ή μάλλον δεν το λέω εγώ αυτό ο άθλιος —διότι δικό μου είναι το πάθος!—, αλλά τι λέει; «Άκουσα τη φωνή σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο και κατάλαβα ότι είμαι γυμνός και κρύφτηκα.» Τι λέει λοιπόν ο Θεός; «Και ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο μόνο σε πρόσταξα να μην φας;» Βλέπεις, αγαπητέ, τη μακροθυμία του Θεού; Διότι, όταν του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;» και εκείνος δεν ομολόγησε αμέσως την αμαρτία, αλλά είπε: «Άκουσα τη φωνή σου, Κύριε, και κατάλαβα ότι είμαι γυμνός και κρύφτηκα», ο Θεός δεν οργίστηκε, δεν τον αποστράφηκε αμέσως, αλλά τον κρίνει άξιο και για δεύτερη απόκριση και λέει: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο μόνο σε πρόσταξα να μην φας;» Νόησέ μου το βάθος των λόγων της σοφίας του Θεού. «Τι λες, λέει, ότι ‘είμαι γυμνός’, ενώ την αμαρτία σου την κρύβεις; Μήπως νομίζεις ότι βλέπω μόνο το σώμα σου, και δεν βλέπω την καρδιά και τους διαλογισμούς σου;» Διότι ήλπιζε ο Αδάμ, έχοντας εξαπατηθεί, ότι ο Θεός δεν γνώριζε την αμαρτία του και έλεγε μέσα του κάπως έτσι: «Εάν πω ότι είμαι γυμνός, λέει, ο Θεός μη γνωρίζοντας θα πει: ‘Και γιατί είσαι γυμνός;’ Έπειτα εγώ θα μπορέσω να το αρνηθώ και να πω: ‘Δεν ξέρω’, και έτσι θα μπορέσω να διαλάθω της προσοχής του και να λάβω πάλι την πρώτη μου στολή. Ειδάλλως, τουλάχιστον να μην με εκδιώξει, τουλάχιστον να μην με εξορίσει!»

Ενώ τα σκεφτόταν αυτά —όπως κάνουν και τώρα πολλοί, και πρώτος εγώ, κρύβοντας τα δικά μας κακά— ο Θεός, μη θέλοντας να του πολλαπλασιάσει την καταδίκη, λέει: «Και από πού κατάλαβες ότι είσαι γυμνός, αν όχι επειδή έφαγες από το δέντρο από το οποίο σου έδωσα εντολή να μη φας;», σαν να του έλεγε: «Και νομίζεις ότι μπορείς να κρυφτείς από εμένα; Δεν γνωρίζω εγώ τι έχεις πράξει; Δεν λες το “Αμάρτησα”; Πες, ταπεινέ: “Ναι, αλήθεια, Δέσποτα, παρέβην την εντολή σου, έφταιξα ακούγοντας τη συμβουλή της γυναίκας, έσφαλα μεγάλα ακολουθώντας τον δικό της λόγο και παρακούοντας τον δικό σου, ελέησέ με!”». Αλλά δεν το λέει αυτό, δεν ταπεινώνεται, δεν κάμπτεται, σιδερένιο νεύρο είναι ο τράχηλος της καρδιάς του —όπως ακριβώς είναι και ο δικός μου, του άθλιου. Διότι, αν το είχε πει αυτό, θα είχε παραμείνει στον παράδεισο, και όλον εκείνο τον κύκλο των μυρίων κακών, τον οποίο υπέστη εξόριστος και παραμένοντας κείμενος τόσους αιώνες στον άδη, θα τον είχε αποφύγει χάρη σε μία και μόνη φωνή τότε.