Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:12

ΕΡΩΤΗΣΗ 46. Εάν εκείνος που ανέχεται κάποιον άλλον στο να διαπράξει αμαρτία, είναι ένοχος για την αμαρτία. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτή η κρίση είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου προς τον Πιλάτο, όταν είπε: «Εκείνος που με παρέδωσε σε εσένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία». Διότι είναι σαφές από αυτό ότι και ο Πιλάτος, επειδή ανέχθηκε εκείνους που τον παρέδωσαν, είχε αμαρτία, έστω και μικρότερη. Αυτό το αποδεικνύει φανερά και ο Αδάμ που ανέχθηκε την Εύα, καθώς και η Εύα που ανέχθηκε το φίδι· διότι κανείς από αυτούς δεν θεωρήθηκε αθώος ώστε να αφεθεί ατιμώρητος. Και αυτή η ίδια η αγανάκτηση του Θεού εναντίον τους το καταδεικνύει αυτό συγκεκριμένα· διότι, όταν ο Αδάμ αντί για απολογία προέβαλε τη δικαιολογία: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε, και έφαγα», ο Θεός του αποκρίνεται: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου έδωσα την εντολή από αυτό μόνο να μην φας, επικατάρατη να είναι η γη στα έργα σου», και τα εξής.

Και πάλι, μετά την ασχημονία του, του έδωσε αφορμή να μετανοήσει και να ελεηθεί, αλλά ο τράχηλός του παρέμεινε υψηλός. Διότι ήλθε λέγοντάς του: «Αδάμ, πού είσαι;» αντί να του πει: «Από ποια δόξα σε ποια αισχύνη έφτασες;» Και στη συνέχεια τον ερωτά: «Γιατί αμάρτησες; Γιατί παρέβης την εντολή;» προτρέποντάς τον ιδιαιτέρως να πει: «Συγχώρεσέ με». Και πού είναι το «Συγχώρεσέ με»; Πουθενά δεν υπάρχει ταπείνωση, πουθενά μετάνοια, αλλά το αντίθετο. Και αντιλέγει: «Η γυναίκα που μου έδωσες»· ούτε καν λέει: «Η γυναίκα μου με εξαπάτησε», αλλά «η γυναίκα που μου έδωσες», σαν να έλεγε κανείς: «Η συμφορά που έφερες στο κεφάλι μου». Διότι έτσι συμβαίνει, αδελφοί, όταν ο άνθρωπος δεν φροντίζει να μέμφεται τον εαυτό του, δεν διστάζει να κατηγορήσει ακόμη και τον ίδιο τον Θεό. Έπειτα έρχεται προς εκείνην και της λέγει: «Γιατί και εσύ δεν φύλαξες την εντολή;» σαν να της έλεγε ιδιαιτέρως: «Πες τουλάχιστον εσύ 'Συγχώρεσέ με', για να ταπεινωθεί η ψυχή σου και να ελεηθείς»· και πάλι πουθενά το «Συγχώρεσέ με». Αποκρίνεται και αυτή λέγοντας: «Ο όφις με εξαπάτησε», σαν να έλεγε: «Εάν αυτός αμάρτησε, εγώ τι φταίω;» Τι κάνετε, άθλιοι; Κάντε μια μετάνοια, επιγνώστε το πταίσμα σας, σπλαχνιστείτε τη γύμνια σας· και ούτε ένας από αυτούς δεν καταδέχθηκε να μεμφθεί τον εαυτό του, ούτε ένας δεν βρέθηκε να έχει έστω και μικρή ταπείνωση.

Αθέτησε την πίστη και δεν τήρησε την εντολή, και επιπροσθέτως προέβαλλε δικαιολογίες λέγοντας: «Η γυναίκα μου έδωσε». Και αμέσως η παράβασή του προχώρησε φτάνοντας μέχρι τη ραθυμία, αλλά και διαπράττοντας κλοπή δεν αισθάνθηκε ντροπή· διότι ούτε τη γυναίκα προφύλαξε ώστε να μην αγγίξει, ούτε και τον εαυτό του απομάκρυνε από τη βρώση.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Τη λύπη που αισθάνθηκαν οι μαθητές του Κυρίου για τη στέρηση του Κυρίου και διδασκάλου· που αισθάνθηκε ο Πέτρος για την άρνησή του· που αισθάνεται κάθε ευσεβής ο οποίος μετανοεί για τις δικές του αμαρτίες και για τις ελλείψεις ως προς την αρετή εξαιτίας της αμέλειας, στις οποίες όταν περιπίπτουμε και εμείς ας κατηγορούμε τον εαυτό μας και κανέναν απολύτως άλλον· διότι ούτε τον Αδάμ ωφέλησε, όταν αθέτησε την εντολή, η μετάθεση της ευθύνης στην Εύα, ούτε πάλι εκείνην η μετάθεση της ευθύνης προς το αρχέκακο φίδι· διότι, αφού πλαστήκαμε αυτεξούσιοι από τον Θεό και λάβαμε μέσα μας το ηγεμονικό της ψυχής ως αυτοκρατορική εξουσία κατά των παθών, δεν έχουμε απολύτως κανέναν που να μας εξουσιάζει και να μας καταναγκάζει.

Είπε ο Αδάμ: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο και έφαγα». Ω, πρόφαση που στερείται κάθε λογικής! Ω, απολογία που δεν ωφελεί αυτόν που ομιλεί! Ω, λέξη πικρή, που δεν διασώζει εκείνον που την προφέρει! Τη γυναίκα σού την έδωσα ως βοηθό και όχι για να σε εξουσιάζει· ως συμπαραστάτρια και όχι ως κυρίαρχο· ως ομόγνωμη και όχι ως δασκάλα· ως σύζυγο και όχι ως άρχουσα· υπό την εξουσία σου και όχι ανώτερή σου· για να συμπορεύεται μαζί σου και όχι για να σε καταδυναστεύει. Γι' αυτό, επειδή έδωσες ακρόαση στον εχθρό και εμένα παράκουσες, δέξου την τέλεια τιμωρία, την οποία δεν θα κλονίσουν οι μακροί αιώνες, της οποίας τα όρια κανείς δεν θα υπερβεί, και το πέλαγος της οποίας κανείς που φέρει σώμα και έρχεται στον κόσμο δεν πρόκειται να διαπλεύσει. Πρόσεξε, Αδάμ: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο για το οποίο σου έδωσα εντολή, από αυτό και μόνο να μην φας, επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις.

Και είπε, λέγει, ο Αδάμ: Η γυναίκα που μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα. Αξιοθρήνητα είναι τα λόγια αυτά, και γεμάτα από πολλή ανάγκη για οίκτο, και ικανά να προσελκύσουν τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, ο οποίος είναι τόσο πράος και υπερνικά με την αγαθότητά Του τα δικά μας σφάλματα. Διότι, επειδή με τη μεγάλη μακροθυμία Του συγκλόνισε τη διάνοιά του και του έδειξε το μέγεθος του αμαρτήματός του, ο Αδάμ, σαν να συντάσσει σχεδόν μια απολογία, του λέει: Η γυναίκα που μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα. Γνωρίζω, λέει, ότι έχω αμαρτήσει, αλλά η γυναίκα που μου έδωσες για να είναι μαζί μου, για την οποία εσύ ο ίδιος είπες: «Ας του κάνουμε βοηθό όμοιον με αυτόν», αυτή έγινε για μένα η αιτία του ολισθήματος.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, το έκανες αυτό, γυναίκα; Και γιατί έγινες αιτία τόσης ντροπής και για τον εαυτό σου και για τον άνδρα σου; Ποιο όφελος προέκυψε για σένα από τόση ακράτεια; Ποιο ήταν το κέρδος σου από την απάτη, από την οποία με τη θέλησή σου εξαπατήθηκες, καθιστώντας και τον άνδρα συμμέτοχο στην απάτη; Τι απαντά λοιπόν η γυναίκα; «Το φίδι με εξαπάτησε, και έφαγα». Δες και αυτήν να βρίσκεται σε μεγάλη δειλία και να απολογείται για όσα αμάρτησε. Διότι, όπως ακριβώς ο άνδρας φάνηκε να μεταθέτει την ευθύνη στη γυναίκα λέγοντας: «Η γυναίκα έφερε, και μου έδωσε, και έφαγα», έτσι και αυτή, μη βρίσκοντας καμία διέξοδο, ομολογεί το γεγονός και λέει: «Το φίδι με εξαπάτησε, και έφαγα». Εκείνο το πονηρό θηρίο, λέει, μας προξένησε αυτό το ολίσθημα, εκείνου η ολέθρια συμβουλή μάς οδήγησε σε αυτήν την ντροπή, εκείνο με εξαπάτησε, και έφαγα. Ας μην προσπερνάμε επιπόλαια, αγαπητοί, τα λεγόμενα, αλλά, ερευνώντας τα με ακρίβεια, ας αποκομίσουμε από αυτά μεγάλη ωφέλεια. Διότι πρόκειται για δικαστήριο φοβερό και γεμάτο φρίκη, και πρέπει, αφού τα ακούσουμε όλα με προσοχή, να εναποθέσουμε στη διάνοιά μας τον μεγάλο θησαυρό που προκύπτει από τα λεγόμενα. Πρόσεξε, δηλαδή, και τον άνδρα που λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε, και έφαγα». Πουθενά δεν υπάρχει καταναγκασμός, πουθενά βία, παρά μόνο ελεύθερη προαίρεση και θέληση· έδωσε απλώς, δεν εξανάγκασε, δεν άσκησε βία.

Αλλά ας μην ενεργούμε έτσι, ούτε να αναζητούμε όσα έχουν προσταχθεί στους άλλους, όταν εγκαλούμαστε για τα δικά μας σφάλματα· διότι, ακόμη και αν βρεις συμμέτοχο στα παραπτώματα, δεν πρόκειται να απαλλαγείς από την ευθύνη· αλλά ένα μόνο να προσέχεις, πώς να αποβάλεις τα δικά σου παραπτώματα. Επειδή και ο Αδάμ μετέθεσε την ευθύνη στη γυναίκα, και αυτή πάλι στο φίδι, αλλά αυτό σε τίποτα δεν τους απάλλαξε. Μην μου τα λες λοιπόν ούτε και εσύ αυτά τώρα, αλλά να φροντίζεις με κάθε καλή προαίρεση να προσφέρεις στον άνδρα σου όσα του οφείλεις. Επειδή, και όταν συνομιλώ με τον άνδρα σου, συμβουλεύοντάς τον να σε αγαπά και να σε φροντίζει, δεν του επιτρέπω να προβάλει τον νόμο που έχει τεθεί για τη γυναίκα, αλλά απαιτώ από αυτόν εκείνον που έχει γραφτεί για τον ίδιο.

Διότι ούτε Γραφές υπήρχαν, ούτε νόμος, ούτε ο Μωυσής· από πού λοιπόν κατάλαβε την αμαρτία και κρύβεται; Και δεν κρύβεται μόνο, αλλά και όταν εγκαλείται, προσπαθεί να μεταθέσει την αιτία σε άλλον, λέγοντας: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα»· και εκείνη πάλι μεταθέτει το φταίξιμο σε άλλον, στο φίδι. Και δες τη σοφία του Θεού· διότι, όταν ο Αδάμ είπε: «Άκουσα τη φωνή σου και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα», δεν έλεγξε αμέσως ο Θεός το γεγονός, ούτε είπε: «Γιατί έφαγες από το δέντρο;», αλλά πώς; «Ποιος σου ανήγγειλε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εκτός εάν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας μόνο από αυτό;» Ούτε σιώπησε, ούτε τον έλεγξε φανερά· αφενός δεν σιώπησε, για να τον καλέσει σε ομολογία της αμαρτίας· αφετέρου δεν τον έλεγξε φανερά, για να μην προέλθουν τα πάντα από τον Ίδιο (τον Θεό), και εκείνος παραμείνει στερημένος της συγχώρεσης που λαμβάνουμε εμείς μέσω της εξομολόγησης. Γι' αυτό δεν ανέφερε φανερά την αιτία από την οποία προήλθε η επίγνωση, αλλά προβάλλει τον λόγο με τη μορφή ερώτησης, αφήνοντας σε εκείνον το περιθώριο να προχωρήσει σε εξομολόγηση.

Ζ'. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν αέρες μολυσματικοί και νοσογόνοι, έτσι υπάρχουν και λόγοι. Επειδή ό,τι προκαλούν εκείνοι στο σώμα, το ίδιο προκαλούν και αυτοί στην ψυχή που τους αποδέχεται. Προσεύχεται λοιπόν και αυτός με τα όσα πρόσθεσε, και λέει: Μην αφήσεις την καρδιά μου να δεχθεί τέτοιους λόγους, μην της επιτρέψεις να γείρει προς τα εκεί. Είδες πώς καταδεικνύει το αυτεξούσιο, και ότι η φύση δεν έχει από μόνη της μέσα της την πονηρία, αλλά ρέπει προς αυτήν και τη δέχεται εξαιτίας της ραθυμίας; «Για να προφασίζεται δικαιολογίες στις αμαρτίες». Αυτός ακριβώς είναι ο δρόμος της απώλειας, όταν δηλαδή είτε η ίδια η ψυχή που αμάρτησε χαλαρώσει τον φόβο (του Θεού) και επινοήσει κάποιες προφάσεις για να δικαιολογήσει τη ραθυμία της, είτε και όταν, αφού κάποιος διέπραξε μοιχεία, κάποιος άλλος, θέλοντας να του διαλύσει τη συντριβή, του πει: «Μήπως φταις εσύ; Η επιθυμία φταίει». Κακό πράγμα, βέβαια, είναι η αμαρτία, αλλά την κάνει χειρότερη η άρνηση της ευθύνης μετά την αμαρτία. Αυτό είναι το κατεξοχήν όπλο του διαβόλου. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση των πρωτοπλάστων. Ενώ δηλαδή έπρεπε ο Αδάμ να ομολογήσει τα σφάλματά του, εκείνος μεταθέτει την αιτία σε άλλη, και εκείνη πάλι στον διάβολο.

γʹ. Σε κάτι τέτοιο λοιπόν αμάρτησε και ο πρωτόπλαστος· γι' αυτό και έλεγε: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε και έφαγα». Και οι Ιουδαίοι εξάλλου διέπρατταν πολλές τέτοιες αμαρτίες. «Διότι δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Γιατί άραγε αναφέρω τον εαυτό μου και τον τάδε και τον δείνα; λέει. Δεν υπάρχει άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος, όταν κρίνεται σε σύγκριση με όσα έχεις εξαγγείλει, να μπορεί να δικαιωθεί· τόσο πολύ εκ περισσού ανήκουν σε σένα τα νικητήρια. «Διότι κατεδίωξε ο εχθρός την ψυχή μου». Μπορεί βέβαια να εννοήσει κανείς ότι αυτό ειπώθηκε για τον Σαούλ, ο οποίος ήταν εχθρός και τον καταδίωκε τότε· μπορεί όμως και κατά αναγωγή να ονομάσει εχθρό τον διάβολο· διότι εκείνος δεν παύει να καταδιώκει τους ανθρώπους του Θεού.

Και πώς να μην είναι τα λόγια αυτά δείγμα έσχατης παραφροσύνης; Διότι, εάν ο διάβολος τον πλησίαζε και τον συμβούλευε να αποστατήσει από τον Θεό χωρίς εκείνος να έχει λάβει προηγουμένως την εντολή, θα τον είχε πείσει πολύ εύκολα. Επειδή εκείνος που, μετά την παροχή του προστάγματος, περιφρόνησε αυτόν που του το έδωσε, αν δεν είχε ακούσει απολύτως τίποτα από εκείνον, γρήγορα θα αγνοούσε ότι βρίσκεται υπό την εξουσία κάποιου κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός, προλαμβάνοντας μέσα από αυτά που προσέταξε, του δίδαξε ότι έχει και Κύριο, και ότι πρέπει να τον υπακούει σε όλα. «Και τι περισσότερο προέκυψε από αυτό;» θα πει κάποιος. Καταρχάς, ακόμη και αν δεν είχε προκύψει τίποτα, αυτό δεν θα οφειλόταν στον Θεό που τον δίδαξε, αλλά σε εκείνον που δεν αποδέχθηκε αυτή την άριστη διαπαιδαγώγηση. Τώρα όμως, ακόμη και μετά την παράβαση, η δοθείσα εντολή δεν αποδείχθηκε καθόλου ανώφελη. Διότι, και το να κρυφτούν, και το να ομολογήσουν την αμαρτία τους, και το να σπεύσει ο μεν άνδρας να μεταθέσει την αιτία των όσων συνέβησαν στη γυναίκα, και εκείνη στο φίδι, είναι πράξεις ανθρώπων που φοβούνται, που τρέμουν και που έχουν αναγνωρίσει το κύρος του Θεού. Το πόσο μεγάλο κέρδος ήταν, λοιπόν, να μεταστραφούν από εκείνη τη σατανική προσδοκία σε έναν τόσο μεγάλο φόβο, κανείς δεν το αγνοεί. Διότι εκείνος που φαντάστηκε ότι θα φτάσει στην ισοθεΐα, τώρα ταπεινωνόταν και συστελλόταν τόσο πολύ, ώστε να τρέμει μπροστά στην τιμωρία και την κόλαση, και να ομολογεί τη δική του αμαρτία.

Διότι, ενώ αυτός κρυβόταν στο μέσο του παραδείσου και άκουγε το «Αδάμ, πού είσαι;» και «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο, από το οποίο σε πρόσταξα, μόνο από αυτό, να μην φας;», εκείνος αποκρίθηκε: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα». Δεν έγινα εγώ, λέει, αίτιος αυτής της παραβάσεως, αλλά η γυναίκα αυτή, η οποία μου πρόσφερε τον καρπό, ίσως μάλιστα και εσύ ο ίδιος, ο οποίος την έδωσες να είναι μαζί μου. Εάν εσύ δεν μου την είχες δώσει, αυτή δεν θα μου πρόσφερε τον καρπό. Και εάν αυτή δεν μου τον πρόσφερε, δεν θα έτρωγα. Και εάν δεν έτρωγα, δεν θα γυμνωνόμουν. Και εάν δεν γυμνωνόμουν, δεν θα ντρεπόμουν. Και εάν δεν ντρεπόμουν, δεν θα κρυβόμουν ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου.

Ότι η εξομολόγηση πρέπει να είναι κατηγορητική. Γ'. Πρέπει να μην κατηγορείς τον έναν και τον άλλον όταν εξομολογείσαι, προφασιζόμενος ότι αυτοί έγιναν η αιτία για να αμαρτήσεις, όπως ακριβώς ο Αδάμ προφασίστηκε την Εύα και η Εύα τον όφι· όχι· αλλά αποκλειστικά και μόνο να κατηγορείς τον εαυτό σου και την κακή σου προαίρεση. «Εάν θέλεις να κατηγορήσεις», (σου λέει ο θείος Χρυσόστομος στην Ομιλία ΝΑ' εις τον Ματθαίον), «κατηγόρησε τον εαυτό σου»· και ο Παροιμιαστής λέει: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του»· του εαυτού του, λέει, και όχι των άλλων, ώστε, προσπαθώντας να λιγοστέψεις τις αμαρτίες σου με την εξομολόγηση, να μην τις αυξήσεις προσθέτοντας και την κατάκριση. Το τι πρέπει να λες στον Πνευματικό σε συμβουλεύει ο Ιωάννης της Κλίμακος: «Πες και μην ντραπείς: Δικό μου είναι το τραύμα, Πάτερ, δική μου η πληγή, η οποία προκλήθηκε από τη δική μου ραθυμία και όχι από κάποιον άλλον· κανείς δεν ευθύνεται για αυτήν, ούτε άνθρωπος, ούτε πνεύμα, ούτε σώμα, ούτε τίποτα άλλο, παρά μόνο η δική μου αμέλεια».

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Δραπετεύοντας έδειξα ότι η καταδίκη είναι νικηφόρα· με τη φυγή μου αποκάλυψα τα εγκλήματα, παρουσιάζοντας τα σφάλματα χωρίς υπεράσπιση. «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή μου έδωσε, και έφαγα». Βρήκε φιλάνθρωπο δικαστή, και βρήκε μια δικαιολογία που γεννά συμπάθεια. Καταφεύγει στην αδυναμία της Εύας, μετριάζοντας την αυστηρότητα του δικαστή. Ω, τι μακρόθυμος δικαστής! Επέτρεψε να συγκεντρωθεί όλη η αιτία στο φίδι, ώστε να καταστήσει ελαφρύτερο το έγκλημα για εκείνους που έπεσαν θύματα της επιβουλής. «Επικατάρατος να είσαι ανάμεσα σε όλα τα κτήνη και σε όλα τα θηρία της γης», επειδή εξέβρασες την αδικία ενάντια σε όλη την κτίση. Τους ουρανούς εξύβρισες, μολύνοντάς τους με το δηλητήριο του φθόνου. Τους αγγέλους λύπησες με την αποστασία, νομίζοντας ότι μειώνεις τον αριθμό εκείνων που υμνολογούν, μη γνωρίζοντας ότι με τον χωρισμό του χειρότερου πλεονάζει το καλύτερο. «Θα πληθύνω σε μεγάλο βαθμό τις λύπες σου» και τα εξής. Ω, της δεσποτικής συμπάθειας! Η αγανάκτηση, η οποία υπερβαίνει τον νόμο με τη φιλανθρωπία της, ορίζει λύπες και στεναγμούς, ώστε, υπομένοντας σε αυτές, να αποτινάξει τον θάνατο που προήλθε από την απόλαυση.

Επειδή όμως εκείνος δεν θέλησε να πει το «αμάρτησα», αντίθετα μάλιστα απέδωσε την ευθύνη στον Θεό που είχε δημιουργήσει τα πάντα πάρα πολύ καλά, λέγοντας: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή μου έδωσε και έφαγα», και εκείνη πάλι απέδωσε την ευθύνη στο φίδι, και με κανέναν τρόπο δεν θέλησαν να μετανοήσουν και να προσπέσουν στον Δεσπότη ή να ζητήσουν συγχώρεση, τότε, σαν από βασιλικά παλάτια και ολόλαμπρους οίκους, εννοώ δηλαδή τον ίδιο τον παράδεισο, τους εξωθεί και τους εκδιώκει, ώστε να διαβιούν σε αυτή τη γη ως εξόριστοι και εκτοπισμένοι. «Και αμέσως τοποθέτησε την πύρινη ρομφαία για να φυλάει την είσοδο του ξύλου της ζωής», όχι επειδή επρόκειτο να επιστρέψουν πάλι σε αυτόν τον αισθητό και υλικό παράδεισο μετά την ανάκλησή τους. Διότι ούτε γι' αυτό διατηρήθηκε μέχρι τώρα, ούτε γι' αυτό δεν τον καταράστηκε ο Θεός, αλλά επειδή αυτός επέχει θέση τύπου της μέλλουσας ακατάλυτης ζωής και αποτελεί εικόνα της αιώνιας βασιλείας των ουρανών. Επειδή, αν δεν ίσχυε αυτό, εκείνος έπρεπε μάλλον να καταραστεί, αφού μέσα σε αυτόν συντελέστηκε και η παράβαση.