Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:2

Εάν δε και πάλι κρύψει το δικό του ψεύδος και υποκριθεί ότι λαλεί με τα χείλη την αλήθεια —αφού όμως «δεν αγνοούμε τα νοήματά του»— μπορούμε να πούμε εκείνα που έχουν ειπωθεί γι' αυτόν από το Πνεύμα: «στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός· γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» και «δεν είναι ωραίος ο αίνος σε στόμα αμαρτωλού». Διότι ο πανούργος δεν είναι αξιόπιστος ούτε και όταν λέει την αλήθεια. Και αυτό αφενός το έδειξε η Γραφή, διηγούμενη το τέχνασμά του προς την Εύα στον παράδεισο· αφετέρου τον ήλεγξε και ο Κύριος, πρώτον μεν στο όρος, διασχίζοντας την «πτυχή του θώρακά» του και δείχνοντας ποιος είναι ο δόλιος, και ελέγχοντάς τον ότι δεν είναι κάποιος από τους αγίους, αλλά ο Σατανάς που πειράζει, με τα λόγια: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· αλλά και όταν φίμωσε τους δαίμονες που κραύγαζαν από τα μνημεία. Διότι ήταν μεν αληθινό αυτό που λεγόταν από αυτούς, και δεν έλεγαν ψέματα τότε όταν έλεγαν: «εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» και «ο άγιος του Θεού»· αλλά δεν ήθελε να προφέρεται η αλήθεια από ακάθαρτο στόμα, και μάλιστα από εκείνους, ώστε να μη βρουν την πρόφαση μέσω αυτής να αναμείξουν το δικό τους θέλημα της κακίας και να το «επισπείρουν» στους ανθρώπους «ενώ κοιμούνται».

Ερώτηση ΞΔ'. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει, «Τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να ριφθεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς»· τι σημαίνει το να σκανδαλίζει κανείς; Ή πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε από αυτό, ώστε να μην έλθει επάνω μας αυτό το τόσο φοβερό κρίμα; Απόκριση. Σκανδαλίζει κανείς παρανομώντας με λόγο ή με έργο και παρακινώντας κάποιον άλλον στην παρανομία, όπως ο όφις την Εύα και η Εύα τον Αδάμ· ή εμποδίζοντας την εκπλήρωση του θελήματος του Θεού, όπως ο Πέτρος τον Κύριο, όταν του είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· ή ενισχύοντας το φρόνημα του ασθενούς σε κάτι από τα απαγορευμένα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα από τον Απόστολο, ο οποίος λέγει: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις γνώση, να παρακάθεσαι σε ειδωλείο, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, εφόσον είναι ασθενής, στο να τρώγει τα ειδωλόθυτα;». Και σε αυτά προσθέτει: «Γι' αυτό, εάν ένα φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάγω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Προκύπτει δε το σκάνδαλο εξαιτίας πολλών αιτιών. Διότι το σκάνδαλο προέρχεται είτε από εκείνον που σκανδαλίζει, είτε το να σκανδαλιστεί κανείς συμβαίνει με υπαιτιότητα εκείνου που σκανδαλίζεται.

Ζήσαμε πολύ χρόνο για τον κόσμο, ας ζήσουμε λοιπόν και για τον εαυτό μας. Τι είναι αντάξιο της ψυχής; Τι είναι ισάξιο της βασιλείας των ουρανών; Ποιος είναι πιο αξιόπιστος σύμβουλός σου από τον Θεό; Ποιος πιο φρόνιμος από τον Σοφό; Ή ποιος πιο ωφέλιμος από τον Αγαθό; Ποιος είναι πιο οικείος από τον Κτίστη; Ούτε την Εύα ωφέλησε να πειστεί στη συμβουλή του όφεως, μάλλον παρά στου Δεσπότου. Ω, της ατοπίας των λόγων! Δεν έχω καιρό να θεραπευθώ· μη μου δείξεις ακόμα το φως· μη με ενώσεις ακόμα με τον Βασιλέα.

Με αυτά και με άλλα περισσότερα ανατρεπόταν ο δράκοντας· με τέτοιες συγκρούσεις καταπάλαιψε τον Μάνη ο Αρχέλαος. Φεύγει πάλι και από εκεί, αυτός που είχε διαφύγει από τη φυλακή· και αφού ξέφυγε από τον αντίπαλό του, έρχεται σε ένα πολύ ασήμαντο χωριό, όπως ακριβώς το φίδι στον παράδεισο που άφησε τον Αδάμ και πλησίασε την Εύα. Αλλά ο καλός ποιμένας Αρχέλαος, προνοώντας για τα πρόβατά του, μόλις πληροφορήθηκε τη φυγή, αμέσως έσπευσε τρέχοντας προς αναζήτηση του λύκου. Ο δε Μάνης, βλέποντας ξαφνικά τον αντίδικό του, πετάχτηκε έξω και έφυγε· και αυτή η φυγή του ήταν η τελευταία.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός έπλασε τον Αδάμ, έτσι οικοδόμησε και την Εύα, από το ίδιο κράμα, από το ίδιο φύραμα, από την ίδια τάξη. Αλλά η βουλή του αντιδίκου κατέστησε σαθρό και το σώμα και τον νου της Εύας. Διότι αυτός που, αν και πλάστηκε χοϊκός από τη γη, έγινε αθάνατος, και έλαβε την αξία της διαπλάσεως από το χέρι του Παντοκράτορος, και, λαμβάνοντας το όνομα της ανθρώπινης ιδιότητας μέσω της δεσποτικής αξίας, και αφού άκουσε μια προσωνυμία της οποίας δεν ήταν άξιος, λαμβάνοντας και την αντίστοιχη εξουσία, εξύψωσε τον νου του διεκδικώντας αξία θεότητας, και εναντίον του Πλάστη του σήκωσε ο άθλιος την πτέρνα του· και άκουσε πώς έγινε αυτό. Διότι ο κακόβουλος όφις, όταν πλησίασε, τι λέει στη γυναίκα; «Γιατί σας έδωσε εντολή ο Θεός να μη φάτε από τον καρπό της γνώσης του καλού και του κακού; Όποια ημέρα όμως φάτε από αυτόν, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Βλέπεις, ακροατή, την επινόηση του εχθρού; Βλέπεις τα σκάνδαλα του πλάνου; Βλέπεις πόσο πολύπλοκος είναι και με ποια λόγια δελέασε την Εύα; «Εκείνη την ημέρα που θα φάτε από το απαγορευμένο δέντρο, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Ω, της κακοβουλίας του πλάνου! Ω, της ατιμίας που επέφερε στη γυναίκα με τα δόλια λόγια του! Ω, της ενέδρας, μέσω της οποίας κατακρημνίζει στον πυθμένα του άδη εκείνον που είχε ανυψωθεί στα ύψη χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού!

Δ΄. Αλλά τα φίδια, θα πει κάποιος, και οι σκορπιοί, και οι δράκοντες, και τα λιοντάρια, τι το χρήσιμο προσφέρουν στον βίο; Και ποιο είναι το κέρδος από αυτά; Πολύ και ανείπωτο, και όχι μικρότερο από αυτό των ήμερων ζώων. Διότι τα μεν ήμερα είναι κατάλληλα για την κάλυψη των σωματικών αναγκών, τα δε άγρια σου ορθώνουν ως τείχος τον φόβο, σε προετοιμάζουν να σωφρονείς, σε καθιστούν άγρυπνο, σου υπενθυμίζουν την αμαρτία του προπάτορα μέσα στον Παράδεισο και αποδεικνύουν πόσων κακών αιτία είναι η παρακοή. Διότι πριν από αυτήν τα θηρία δεν ήταν τέτοια, φοβερά δηλαδή και ικανά να προκαλούν την αποφυγή από μέρους του ανθρώπου, αλλά ήσαν ήμερα και υποταγμένα. Ο Θεός άλλωστε τα οδήγησε στον Αδάμ, και αυτός τους έδωσε τα ονόματα. Το φίδι συνομιλεί με τη γυναίκα, και η Εύα δεν απομακρύνεται έντρομη. Επειδή όμως παραβιάστηκε η εντολή και υπήρξε παρακοή προς τον Θεό, ακρωτηριάστηκαν τα προνόμια αυτής της τιμής. Όταν λοιπόν δεις λιοντάρι, όταν δεις φίδι, να αναμιμνήσκεσαι τις διηγήσεις, και αυτά θα σου παράσχουν ουκ ολίγη αφορμή για πνευματικό στοχασμό. Να θυμάσαι επίσης τον Δανιήλ, πώς, επειδή είχε επανέλθει στην αρχέγονη εικόνα, τα φοβερά θηρία ήσαν για εκείνον αξιοκαταφρόνητα· όπως ακριβώς συνέβη και με τον Παύλο και την έχιδνα. Και από αυτά θα αποκομίσεις μεγάλο ζήλο και φροντίδα για την ψυχή σου. Εκτός όμως από αυτά, μπορεί κανείς και από άλλη σκοπιά να θαυμάσει τη θεία οικονομία και τη διάταξη ως προς αυτά. Και ποια είναι αυτή;

Ερώτηση: Άραγε με ανθρώπινη γλώσσα είπε ο όφις αυτά τα λόγια στη γυναίκα; Απόκριση: Σε καμία περίπτωση. Διότι ούτε κάποιο θηρίο ούτε κανένα άλλο ζώο είχε αξιωθεί την ανθρώπινη ομιλία. Οι δε πρωτόπλαστοι, έχοντας αξιωθεί πολλή σοφία και γνώση από τον Θεό, κατανοούσαν, ως κυρίαρχοι, κάθε φωνή των κτηνών και των θηρίων και των πτηνών και γενικώς όλων. Γι' αυτό, παρόλο που ο όφις μιλούσε στη δική του γλώσσα, η γυναίκα αντιλαμβανόταν τα λεγόμενα. Επειδή όμως τόσο ο όφις όσο και ο διάβολος που μιλούσε μέσω αυτού έλεγαν αλλόκοτα πράγματα, σαν να αγνοούσαν το απόρρητο της εντολής, η γυναίκα διορθώνει την άγνοια του εχθρού και αντί να τον αποκρούσει, του λέει: «Από κάθε δέντρο που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου θα φάμε, όμως για τον καρπό του δέντρου που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου, ο Θεός είπε, να μη φάτε από αυτόν, ούτε να τον αγγίξετε, για να μην πεθάνετε».

Ερώτηση. Κάποιοι λένε ότι το κακό εισέρχεται από έξω και, αν ο άνθρωπος το θελήσει, δεν το δέχεται, αλλά το αποπέμπει. <Απόκριση>. Και όπως ακριβώς το φίδι, που μίλησε από έξω στην Εύα, μέσω της υπακοής της εισήλθε μέσα της, έτσι και τώρα μέσω της υπακοής εισέρχεται η αμαρτία, παρόλο που βρίσκεται απέξω. Απόκριση. Η αμαρτία έχει εξουσία, θάρρος και δύναμη να εισέρχεται στην καρδιά· διότι αυτό έχει παραχωρηθεί κατ' οικονομίαν. Διότι οι λογισμοί πού βρίσκονται, έξω από εσένα ή μέσα σου; Λέει άλλωστε ο απόστολος: «θέλω οι άνδρες να προσεύχονται χωρίς οργή και διαλογισμούς». Υπάρχουν λοιπόν διαλογισμοί που εξέρχονται από την καρδιά, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πήγαινε να προσευχηθείς και εξέτασε την καρδιά και τον νου σου και θέλησε να αναπέμψεις την προσευχή καθαρά προς τον Θεό· παρατήρησε ότι εκεί δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει, και γίνεται εκεί καθαρή προσευχή, διότι ο νους σου είναι αφοσιωμένος στον Κύριο, όπως ακριβώς του γεωργού στη γεωργία, του άνδρα στη γυναίκα, του εμπόρου στο εμπόριο. Πάλι γονατίζεις για προσευχή, και τους λογισμούς σου άλλοι τους διαρπάζουν.