Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:20

Και αρμόζει συνεπώς να λέμε, αποβλέποντας προς αυτήν και προς τον ίδιο τον σαρκοφόρο Υιό της που γεννήθηκε από αυτήν: Τώρα «παραστάθηκε στα δεξιά σου με ολόχρυσο ιματισμό, περιβεβλημένη, πολυποίκιλα στολισμένη». Διότι, όπως ακριβώς εμφανίστηκε ως γυναίκα η βασίλισσα, και Κυρία, και Μητέρα του Θεού, κατά τη γυναικεία της φύση, έτσι και τώρα, παριστάμενη ως βασίλισσα εκ δεξιών του παμβασιλέως Υιού της, με τον ολόχρυσο ιματισμό της αφθαρσίας, περιβεβλημένη και στολισμένη, υμνείται με ιερά λόγια· γι' αυτόν τον λόγο δεν παρίσταται κατά απλότητα πνευματική, ούτε τρόπον τινά άσαρκη και ασώματη, αλλά έχοντας περιβληθεί την αφθαρσία και την αθανασία όσον αφορά την παναγέστατη σάρκα της, και ούσα στολισμένη ως προς τα πανάγια οστά που στηρίζουν τη σάρκα της. Διότι και από τις σάρκες της και από τα οστά της, όπως από τον παλαιό Αδάμ, ο νέος Αδάμ, έχοντας πλάσει για τον εαυτό του κατά αντιστοιχία τη σάρκωσή του σαν άλλη πλευρά, τη φέρει στο διηνεκές. Και συνεπώς η νέα Εύα, που ονομάζεται Μητέρα της ζωής, παραμένει περιβεβλημένη και στολισμένη, ως απαρχή της αθάνατης ζωής όλων των ζώντων.

Κανείς λοιπόν, αδελφοί, ας μην απελπιστεί για τη σωτηρία του. Ο Σαμψών εκείνος, ο ισχυρός στους πολέμους, ο οποίος προαναγγέλθηκε πριν από τη γέννησή του, όπως ο άγγελος διέταξε τη μητέρα του να μην πιει τίποτα από όσα παράγει η άμπελος ούτε σίκερα (το να μην πίνει ήταν υπόθεση νηστείας και εγκράτειας). Και όσο μεν ήταν οχυρωμένος με τη νηστεία, την προσευχή και τη μετάνοια, οι αλλόφυλοι έπεφταν κατά χιλιάδες, οι πύλες των πόλεων ξεριζώνονταν, και τα λιοντάρια έπεφταν από τη δύναμη του δικαίου. Όταν όμως βύθισε τον εαυτό του στη μέθη, έγινε υποχείριο και περίγελος στους αλλοφύλους. Ας νηστέψουμε λοιπόν, αδελφοί, για να επιστρέψουμε στον παράδεισο, από τον οποίο εκπέσαμε. Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει και είχε τηρήσει την εντολή, δεν θα είχαμε πέσει εμείς στα πάθη της ατιμίας· δεν θα είχαμε καταδικαστεί να εργαζόμαστε τη γη· δεν θα είχαν αναφυτρώσει οι τρίβολοι, και δεν θα είχε σφραγιστεί η καταδίκη μας με λύπες· διότι τέτοιοι είναι οι μισθοί της αμαρτίας. Αλλά εμείς, αγαπητοί, πάντοτε και διαρκώς ας εξομολογούμαστε, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, ότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα.

Διότι το μεν «πρωτότοκος» χρησιμοποιείται για τον Υιό, η δε κτίση έχει δημιουργηθεί διά του Υιού. «Εγέννησε, λοιπόν, τον υιό της τον πρωτότοκο», αλλά όχι δικό της πρωτότοκο, με την έννοια ότι εκείνη επρόκειτο να κυοφορήσει και άλλον. «Και δεν την εγνώριζε»· διότι από πού να γνωρίζει ότι μια γυναίκα πρόκειται να λάβει τόση χάρη; Ή από πού να γνωρίζει ότι η Παρθένος θα δοξαστεί με τέτοια δόξα; Γνώριζε βέβαια ότι ήταν γυναίκα κατά την πλάση και θήλυ κατά τη φύση, με μητέρα την Άννα και πατέρα τον Ιωακείμ, συγγενής της Ελισάβετ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, δεν γνώριζε όμως ότι με τέτοια δόξα πρόκειται να τιμηθεί κάποιος στη γη, και μάλιστα γυναίκα. Δεν την γνώριζε, λοιπόν, μέχρι που είδε το θαύμα· δεν γνώριζε το θαύμα της, μέχρι που είδε «το γεννηθέν εξ αυτής». Και όταν γέννησε, γνώρισε και την τιμή που της απέδωσε ο Θεός, ότι αυτή ήταν που άκουσε το «Χαίρε Κεχαριτωμένη· ο Κύριος είναι μαζί σου». 18. Αυτή είναι που υποδηλωνόταν στο πρόσωπο της Εύας, η οποία έλαβε αινιγματικά την ονομασία «μητέρα των ζώντων». Διότι εκείνη μεν ονομάστηκε μητέρα των ζώντων, και μάλιστα αφού πρώτα άκουσε το «χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις», μετά την παράβαση. Και ήταν θαυμαστό ότι μετά την παράβαση έλαβε αυτήν τη μεγάλη επωνυμία. Και ως προς μεν τα αισθητά, από εκείνη την Εύα έχει προέλθει κάθε γέννηση ανθρώπων επί της γης· εδώ όμως, αληθινά, από τη Μαρία έχει γεννηθεί στον κόσμο η ίδια η ζωή, ώστε να γεννήσει τον Ζώντα και να γίνει η Μαρία μητέρα των ζώντων.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Μόνο αυτού, λέει, το ομοίωμα φαίνεται παντοτινά στον ουρανό μέσα στο φως. Αυτός, λέει, είναι η μεγάλη αρχή για την οποία έχει γραφτεί, και για αυτόν, λέει, έχει ειπωθεί: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν· ο γέγονεν εν αυτώ ζωή εστιν». Διότι μέσα σε αυτόν, λέει, έγινε η Εύα, και η Εύα είναι ζωή. Και αυτή, λέει, είναι η Εύα, η «μητέρα όλων των ζώντων», δηλαδή η κοινή φύση θεών και αγγέλων, αθανάτων και θνητών, λογικών και άλογων όντων. Διότι αυτός που είπε «όλων», λέει, εννοούσε «όλων των όντων». Και αν κάποιου, λέει, «τα μάτια είναι μακάρια», αυτός, κοιτάζοντας ψηλά στον ουρανό, θα δει την ωραία εικόνα του όφεως να περιστρέφεται στη μεγάλη αρχή του ουρανού και να γίνεται η αρχή κάθε κίνησης για όλα τα γιγνόμενα, και θα γνωρίσει ότι χωρίς αυτόν τίποτα δεν έχει συσταθεί, ούτε από τα επουράνια ούτε από τα επίγεια ούτε από τα καταχθόνια —ούτε νύχτα, ούτε σελήνη, ούτε καρποί, ούτε γένεση, ούτε πλούτος, ούτε οδοιπορία—, ούτε υπάρχει απολύτως κανένα από τα όντα χωρίς να το σηματοδοτεί εκείνος. Σε αυτόν, λέει, βρίσκεται το «μέγα θαύμα» που βλέπουν στον ουρανό όσοι έχουν τη δύναμη να δουν· διότι, λέει, στο ίδιο το άκρο της κεφαλής του —πράγμα που είναι το πιο απίστευτο από όλα για όσους δεν γνωρίζουν— σμίγουν η δύση και η ανατολή μεταξύ τους.

Υπάρχει λοιπόν η τετρακτύς κατά τον Ουαλεντίνο, η πηγή που έχει τα ριζώματα της αέναης φύσης, και η Σοφία, από την οποία έχει συγκροτηθεί τώρα η ψυχική και υλική κτίση. Και η μεν Σοφία ονομάζεται πνεύμα, ο δε δημιουργός ψυχή, ο διάβολος «ο άρχων του κόσμου», και ο Βεελζεβούλ «ο άρχων των δαιμόνων». Αυτά είναι που λένε. Ακόμη, επιπλέον, κάνοντας όλη τη διδασκαλία τους αριθμητική, όπως προείπα, λένε ότι οι τριάντα αιώνες που βρίσκονται εντός του πληρώματος έχουν ξανά προβάλει επιπροσθέτως για τον εαυτό τους, κατ' αναλογίαν, άλλους αιώνες, ώστε το πλήρωμα να συγκεντρωθεί σε έναν τέλειο αριθμό. Διότι, όπως ακριβώς οι Πυθαγόρειοι διαίρεσαν τον κόσμο σε δώδεκα και τριάντα και εξήντα μοίρες, και υπάρχουν σε αυτούς λεπτά των λεπτών, όπως έχει καταδειχθεί, έτσι και αυτοί υποδιαιρούν τα όσα βρίσκονται εντός του πληρώματος. Έχουν υποδιαιρεθεί επίσης και όσα βρίσκονται στην Ογδοάδα, και η Σοφία, η οποία είναι «μητέρα όλων των ζωντανών» κατ' αυτούς, και ο κοινός Καρπός του πληρώματος έχουν προβάλει εβδομήντα λόγους, οι οποίοι είναι επουράνιοι άγγελοι, που πολιτεύονται στην «άνω Ιερουσαλήμ, αυτήν που βρίσκεται στους ουρανούς»· διότι αυτή, λένε, η Ιερουσαλήμ είναι η έξω Σοφία, και ο νυμφίος της είναι ο κοινός Καρπός του πληρώματος.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ΄. Και ονόμασε ο Αδάμ τη γυναίκα του Ζωή, διότι αυτή είναι μητέρα όλων των ζώντων. Και έφτιαξε ο Κύριος ο Θεός για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες, και τους έντυσε. Και είπε ο Θεός: Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς. α΄. Είδατε χθες τη φιλανθρωπία του Δικαστή; Είδατε την εξέταση που ήταν γεμάτη από αγαθότητα; Είδατε τη διαφορά των τιμωριών; Πώς δηλαδή τιμωρήθηκε εκείνος που με την απάτη τους υποσκέλισε, και πώς η τιμωρία που επιβλήθηκε σε εκείνους που υποσκελίστηκαν δείχνει την πολλή φιλανθρωπία του Θεού; Είδατε πόσης ωφέλειας αφορμή έγινε για εμάς το να παρασταθούμε στο δικαστήριο και να δούμε πώς προχώρησε η εξέταση; Διότι κατανοήσαμε από πόσα και πόσο μεγάλα αγαθά στέρησαν τους εαυτούς τους και ο Αδάμ και η Εύα, μέσω της παράβασης της εντολής που τους δόθηκε, απογυμνωμένοι από εκείνη την άρρητη δόξα και από τη ζωή που σχεδόν σε τίποτα δεν υπολειπόταν από τη ζωή των αγγέλων. Είδαμε την ανεξικακία του Δεσπότη, διδαχθήκαμε πόσο μεγάλο κακό είναι η ραθυμία, και πώς μας καθιστά γυμνούς και έρημους ακόμη και από τα αγαθά που ήδη μας έχουν δοθεί, και μας περιβάλλει με πολλή αισχύνη. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, ας νήφουμε, και οι δικές τους πτώσεις ας γίνουν για εμάς φάρμακα, και η δική τους ραθυμία ας γίνει για εμάς αφορμή ασφάλειας· επειδή είναι μεγαλύτερη η τιμωρία για εκείνους που στο εξής υποπίπτουν στα ίδια σφάλματα, εφόσον δεν θέλησαν να γίνουν πιο συνετοί ούτε καν μέσω των παραδειγμάτων.

Παρατήρησε την ακρίβεια της θείας Γραφής, πώς ούτε και αυτό το παρέλειψε, αλλά μας δίδαξε ότι και στη γυναίκα ο Αδάμ έδωσε όνομα. Διότι έδωσε, λέει, στη γυναίκα του το όνομα Εύα, το οποίο σημαίνει ζωή, επειδή αυτή είναι η μητέρα όλων των ζωντανών· δηλαδή, αυτή είναι η αρχή όλων όσων πρόκειται να προέλθουν από αυτήν, και ρίζα και θεμέλιο της μετέπειτα γενεάς. Έπειτα, αφού μας δίδαξε για το όνομα που δόθηκε στη γυναίκα, μας δείχνει πάλι την αγαθότητα του Θεού, πώς δηλαδή δεν εγκαταλείπει μέσα σε τόση ντροπή και γυμνότητα αυτούς που ο ίδιος δημιούργησε. Και έφτιαξε, λέει, Κύριος ο Θεός για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες, και τους έντυσε.

Πριν λοιπόν από την παράβαση, τα πάντα ήταν υποταγμένα στον άνθρωπο· διότι ο Θεός τον είχε καταστήσει άρχοντα όλων όσων βρίσκονταν στη γη και στα ύδατα. Και ο όφις είχε μεγάλη οικειότητα με τον άνθρωπο, πλησιάζοντάς τον περισσότερο από τα άλλα και συναναστρεφόμενός τον με ευχάριστες κινήσεις. Γι' αυτό, μέσω αυτού, ο αρχέκακος διάβολος έδωσε τη χείριστη συμβουλή στους προπάτορες. Και η γη έφερε από μόνη της τους καρπούς για τις ανάγκες των ζώων που ήταν υποταγμένα σε αυτόν, και δεν υπήρχε στη γη ούτε βροχή ούτε χειμώνας. Μετά την παράβαση όμως, όταν «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά», κάνοντας την άλογη επιθυμία να κυριαρχήσει μέσα του επί του λογικού νου, αφού έγινε ανυπάκουος στην εντολή του Δεσπότη, η (έως τότε) υποταγμένη κτίση επαναστάτησε εναντίον του άρχοντα που είχε οριστεί από τον Δημιουργό, (έτσι ώστε εκείνος) να καλλιεργεί με ιδρώτα τη γη, από την οποία πλάστηκε.

Έπειτα φέρνει σε αυτόν αγέλες και πολλά είδη κτηνών, ερπετών, θηρίων, πτηνών, θαλάσσιων, κολυμβητικών, και τα υπόλοιπα κατά είδος, παράκτιων, αμφίβιων και χερσαίων, έτσι ώστε, σαν κύριος σε δούλους, να τους δώσει ονόματα· και ό,τι όνομα έδωσε στο καθένα από αυτά, αυτό, λέει η Γραφή, ήταν το όνομά του. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και αυτήν που πάρθηκε από την πλευρά του ο ίδιος την ονόμασε «Ζωή, ως μητέρα των ζώντων», λέγοντας ότι αυτή «θα ονομαστεί γυνή», δηλαδή γονή, επειδή επρόκειτο ύστερα από αυτά να τεκνοποιήσει.

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

δ'. Περί του κατακλυσμού και τίνος εικόνες ήταν τα όσα βρίσκονταν στην κιβωτό· και περί του Αβραάμ και του κατ' εκλογήν υπολείμματος και τι είναι το υπόλειμμα αυτό· και περί του Ισραήλ και της περιτομής. Επομένως, αφού γνώρισαν ο ένας τον άλλον, τεκνοποίησαν και απέκτησαν γιους και κόρες, και «ονόμασε ο Αδάμ τη γυναίκα του Εύα, ζωή, επειδή αυτή ήταν η μητέρα όλων των ζώντων».