Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:3

Διότι για μεν εκείνον ειπώθηκε το «Δεν θα φάτε από αυτό», για τούτον όμως: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Είναι ωραίος σαν μήλο, γλυκός σαν κρασί, κατάκαρπος σαν ελιά, γεμάτος σπόρους σαν ρόδι, πολύκαρπος σαν φοίνικας, ώριμος σαν τσαμπί σταφύλι. «Γευθείτε και δείτε». Σταυρικός είναι ο καρπός: άνθισε στους πατριάρχες, βλάστησε στους προφήτες, έδωσε ευωδία κατά την έλευση, ωρίμασε με το πάθος και τρώγεται μετά την ανάσταση. «Γευθείτε», λοιπόν, «και δείτε» πόσο γλυκός είναι, πόσο στερεός, πόσο ώριμος, πόσο ευανθής, πόσο γεμάτος από κάθε ωραιότητα. Αυτόν τον καρπό ας δρέψουμε και εμείς. Διότι είναι εντελώς παράλογο, εκείνοι μεν που εισέρχονται σε έναν υλικό αμπελώνα να συλλέγουν απλήστως ό,τι είναι ωφέλιμο από κάθε κλήμα, σπεύδοντας με προθυμία παρακινημένοι από την επιθυμία των οφθαλμών, εμείς δε που έχουμε εισέλθει σε έναν τέτοιο και τόσο μεγάλο παράδεισο, όπου η μονογενής άμπελος έχει απλώσει αποστολικά κλήματα και φέρει πατριαρχικά σταφύλια, να μην συλλέγουμε με απληστία τα ωφέλιμα, παρότι η άμπελος κατά τον τρυγητό ξεχειλίζει ακόμη περισσότερο. Τρύγα, λοιπόν, αχόρταγα, χωρίς να βλάπτεις την άμπελο. Διότι και σε όλους θα επαρκέσει, και την πληρότητά της θα διατηρήσει, και τον κόσμο θα χορτάσει, και ο καρπός της δεν θα εκλείψει.

Εάν δε και πάλι κρύψει το δικό του ψεύδος και υποκριθεί ότι λαλεί με τα χείλη την αλήθεια —αφού όμως «δεν αγνοούμε τα νοήματά του»— μπορούμε να πούμε εκείνα που έχουν ειπωθεί γι' αυτόν από το Πνεύμα: «στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός· γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» και «δεν είναι ωραίος ο αίνος σε στόμα αμαρτωλού». Διότι ο πανούργος δεν είναι αξιόπιστος ούτε και όταν λέει την αλήθεια. Και αυτό αφενός το έδειξε η Γραφή, διηγούμενη το τέχνασμά του προς την Εύα στον παράδεισο· αφετέρου τον ήλεγξε και ο Κύριος, πρώτον μεν στο όρος, διασχίζοντας την «πτυχή του θώρακά» του και δείχνοντας ποιος είναι ο δόλιος, και ελέγχοντάς τον ότι δεν είναι κάποιος από τους αγίους, αλλά ο Σατανάς που πειράζει, με τα λόγια: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· αλλά και όταν φίμωσε τους δαίμονες που κραύγαζαν από τα μνημεία. Διότι ήταν μεν αληθινό αυτό που λεγόταν από αυτούς, και δεν έλεγαν ψέματα τότε όταν έλεγαν: «εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» και «ο άγιος του Θεού»· αλλά δεν ήθελε να προφέρεται η αλήθεια από ακάθαρτο στόμα, και μάλιστα από εκείνους, ώστε να μη βρουν την πρόφαση μέσω αυτής να αναμείξουν το δικό τους θέλημα της κακίας και να το «επισπείρουν» στους ανθρώπους «ενώ κοιμούνται».

Ερώτηση ΞΔ'. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει, «Τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να ριφθεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς»· τι σημαίνει το να σκανδαλίζει κανείς; Ή πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε από αυτό, ώστε να μην έλθει επάνω μας αυτό το τόσο φοβερό κρίμα; Απόκριση. Σκανδαλίζει κανείς παρανομώντας με λόγο ή με έργο και παρακινώντας κάποιον άλλον στην παρανομία, όπως ο όφις την Εύα και η Εύα τον Αδάμ· ή εμποδίζοντας την εκπλήρωση του θελήματος του Θεού, όπως ο Πέτρος τον Κύριο, όταν του είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· ή ενισχύοντας το φρόνημα του ασθενούς σε κάτι από τα απαγορευμένα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα από τον Απόστολο, ο οποίος λέγει: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις γνώση, να παρακάθεσαι σε ειδωλείο, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, εφόσον είναι ασθενής, στο να τρώγει τα ειδωλόθυτα;». Και σε αυτά προσθέτει: «Γι' αυτό, εάν ένα φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάγω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Προκύπτει δε το σκάνδαλο εξαιτίας πολλών αιτιών. Διότι το σκάνδαλο προέρχεται είτε από εκείνον που σκανδαλίζει, είτε το να σκανδαλιστεί κανείς συμβαίνει με υπαιτιότητα εκείνου που σκανδαλίζεται.

Ζήσαμε πολύ χρόνο για τον κόσμο, ας ζήσουμε λοιπόν και για τον εαυτό μας. Τι είναι αντάξιο της ψυχής; Τι είναι ισάξιο της βασιλείας των ουρανών; Ποιος είναι πιο αξιόπιστος σύμβουλός σου από τον Θεό; Ποιος πιο φρόνιμος από τον Σοφό; Ή ποιος πιο ωφέλιμος από τον Αγαθό; Ποιος είναι πιο οικείος από τον Κτίστη; Ούτε την Εύα ωφέλησε να πειστεί στη συμβουλή του όφεως, μάλλον παρά στου Δεσπότου. Ω, της ατοπίας των λόγων! Δεν έχω καιρό να θεραπευθώ· μη μου δείξεις ακόμα το φως· μη με ενώσεις ακόμα με τον Βασιλέα.

Με αυτά και με άλλα περισσότερα ανατρεπόταν ο δράκοντας· με τέτοιες συγκρούσεις καταπάλαιψε τον Μάνη ο Αρχέλαος. Φεύγει πάλι και από εκεί, αυτός που είχε διαφύγει από τη φυλακή· και αφού ξέφυγε από τον αντίπαλό του, έρχεται σε ένα πολύ ασήμαντο χωριό, όπως ακριβώς το φίδι στον παράδεισο που άφησε τον Αδάμ και πλησίασε την Εύα. Αλλά ο καλός ποιμένας Αρχέλαος, προνοώντας για τα πρόβατά του, μόλις πληροφορήθηκε τη φυγή, αμέσως έσπευσε τρέχοντας προς αναζήτηση του λύκου. Ο δε Μάνης, βλέποντας ξαφνικά τον αντίδικό του, πετάχτηκε έξω και έφυγε· και αυτή η φυγή του ήταν η τελευταία.

Διότι αυτός που επιθυμεί δεν επιθυμεί εκείνα που κατέχει, στα οποία έχει εξουσία και τα οποία χρησιμοποιεί, αλλά εκείνα που του έχουν απαγορευθεί, του έχουν στερηθεί και δεν τα έχει. Γι' αυτό λοιπόν ορθώς ελέχθη: «δεν θα γνώριζα την επιθυμία, εάν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις», το οποίο σημαίνει, εάν δεν είχε ειπωθεί: «δεν θα φάτε από αυτό». Διότι από εκεί βρήκε η αμαρτία έδαφος και αφορμή να εισχωρήσει, ώστε να με εξαπατήσει και να με εκτρέψει. 56. Διότι, όταν δόθηκε η εντολή, ο διάβολος βρήκε λαβή μέσω της εντολής για να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία, παροτρύνοντάς με και προσκαλώντας με εντέχνως να περιπέσω στην όρεξη των απαγορευμένων. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή»· δηλαδή, επειδή δεν είχε δοθεί και δεν υπήρχε ακόμη η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργής. «Εγώ δε ζούσα» άμεμπτα πριν από την εντολή, μη έχοντας καθορισμό και διαταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτευθώ, και από την οποία, εάν παρεξέκλινα, θα αμάρτανα. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, ενώ εγώ απέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή, που εδόθη για ζωή, αυτή κατέληξε σε εμένα εις θάνατον», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και διαχώρισε τι πρέπει να πράττεται και τι να μην πράττεται, ο διάβολος κατειργάσθη μέσα μου την επιθυμία.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός έπλασε τον Αδάμ, έτσι οικοδόμησε και την Εύα, από το ίδιο κράμα, από το ίδιο φύραμα, από την ίδια τάξη. Αλλά η βουλή του αντιδίκου κατέστησε σαθρό και το σώμα και τον νου της Εύας. Διότι αυτός που, αν και πλάστηκε χοϊκός από τη γη, έγινε αθάνατος, και έλαβε την αξία της διαπλάσεως από το χέρι του Παντοκράτορος, και, λαμβάνοντας το όνομα της ανθρώπινης ιδιότητας μέσω της δεσποτικής αξίας, και αφού άκουσε μια προσωνυμία της οποίας δεν ήταν άξιος, λαμβάνοντας και την αντίστοιχη εξουσία, εξύψωσε τον νου του διεκδικώντας αξία θεότητας, και εναντίον του Πλάστη του σήκωσε ο άθλιος την πτέρνα του· και άκουσε πώς έγινε αυτό. Διότι ο κακόβουλος όφις, όταν πλησίασε, τι λέει στη γυναίκα; «Γιατί σας έδωσε εντολή ο Θεός να μη φάτε από τον καρπό της γνώσης του καλού και του κακού; Όποια ημέρα όμως φάτε από αυτόν, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Βλέπεις, ακροατή, την επινόηση του εχθρού; Βλέπεις τα σκάνδαλα του πλάνου; Βλέπεις πόσο πολύπλοκος είναι και με ποια λόγια δελέασε την Εύα; «Εκείνη την ημέρα που θα φάτε από το απαγορευμένο δέντρο, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Ω, της κακοβουλίας του πλάνου! Ω, της ατιμίας που επέφερε στη γυναίκα με τα δόλια λόγια του! Ω, της ενέδρας, μέσω της οποίας κατακρημνίζει στον πυθμένα του άδη εκείνον που είχε ανυψωθεί στα ύψη χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού!

Διότι το ότι εξαιτίας της παραβάσεως έγινε θνητός, είναι φανερό και από την ίδια την εντολή και από όσα συνέβησαν μετέπειτα. Άκουσε, άλλωστε, την ίδια τη γυναίκα να λέει στον όφι: Από τον καρπό του δέντρου που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου, είπε ο Θεός, να μη φάτε από αυτόν, για να μην πεθάνετε.

Αλλά επειδή, επιδεικνύοντας μεγάλη απροσεξία, έπεσε μαζί με τη γυναίκα σε αυτό το ολίσθημα εξαιτίας του ότι παρέβη τη δοθείσα εντολή και γεύτηκε από το δέντρο, γι' αυτόν τον λόγο το ονόμασε δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού. Όχι επειδή πριν από αυτό αγνοούσε το καλό και το πονηρό (διότι τόσο πολύ δεν το αγνοούσε, ώστε η γυναίκα, συνομιλώντας με το φίδι, είπε: «Είπε ο Θεός, να μην φάτε από αυτό, για να μην πεθάνετε»· επομένως, γνώριζε ότι ο θάνατος αποτελούσε τιμωρία, αν παρέβαιναν την εντολή), αλλά επειδή μετά τη βρώση από αυτό απογυμνώθηκαν από την άνωθεν δόξα και απέκτησαν εμπειρία της αισθητής γυμνότητας, γι' αυτό το ονόμασε δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού, επειδή γύρω από αυτό, όπως θα έλεγε κανείς, βρισκόταν η άσκηση και η δοκιμασία της υπακοής και της παρακοής.

Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις. Αυτά θα τα υπομένεις μέχρι τότε, έως ότου επέλθει σε εσένα το τέλος της ζωής σου, και διαλυθείς σε εκείνην από την οποία και πλάστηκες. Διότι, αν και σου χάρισα σωματική φύση από δική μου φιλανθρωπία, εντούτοις το ίδιο το σώμα, επειδή προέρχεται από τη γη, θα γίνει πάλι γη. Διότι γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις. Για να μη συμβούν αυτά, γι' αυτό είπα, «Μην αγγίξετε το δέντρο», λέγοντας ότι «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, εξάπαντος θα πεθάνετε». Διότι εγώ δεν το ήθελα αυτό· αλλά επειδή από τη δική μου πλευρά έγιναν τα πάντα, ενώ εσύ προξένησες αυτά τα δεινά στον εαυτό σου, μην επιρρίπτεις την ευθύνη σε κανέναν άλλον, αλλά απόδωσέ τα όλα στη δική σου ραθυμία. Αλλά από αυτό γεννιέται πάλι ένα άλλο ζήτημα για εμάς, το οποίο, αν θέλετε, αφού το επιλύσουμε με συντομία, θα ολοκληρώσουμε στη συνέχεια τον λόγο μας. Είπε ο Θεός, αναφέρει το κείμενο: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, εξάπαντος θα πεθάνετε»· ωστόσο, αποδεικνύεται ότι εκείνοι έζησαν για πολλά χρόνια μετά την παρακοή και αφότου γεύτηκαν τον καρπό. Αυτό βέβαια δίνει την εντύπωση, σε όσους διαβάζουν επιφανειακά τα γραφόμενα, ότι εγείρει κάποιο ζήτημα· αν όμως κάποιος προσφέρει την ακοή του με ευθυκρισία και καλή διάθεση, αυτό που ειπώθηκε είναι σαφές και δεν δημιουργεί καμία απορία σε αυτόν που προσέχει.

Δ΄. Αλλά τα φίδια, θα πει κάποιος, και οι σκορπιοί, και οι δράκοντες, και τα λιοντάρια, τι το χρήσιμο προσφέρουν στον βίο; Και ποιο είναι το κέρδος από αυτά; Πολύ και ανείπωτο, και όχι μικρότερο από αυτό των ήμερων ζώων. Διότι τα μεν ήμερα είναι κατάλληλα για την κάλυψη των σωματικών αναγκών, τα δε άγρια σου ορθώνουν ως τείχος τον φόβο, σε προετοιμάζουν να σωφρονείς, σε καθιστούν άγρυπνο, σου υπενθυμίζουν την αμαρτία του προπάτορα μέσα στον Παράδεισο και αποδεικνύουν πόσων κακών αιτία είναι η παρακοή. Διότι πριν από αυτήν τα θηρία δεν ήταν τέτοια, φοβερά δηλαδή και ικανά να προκαλούν την αποφυγή από μέρους του ανθρώπου, αλλά ήσαν ήμερα και υποταγμένα. Ο Θεός άλλωστε τα οδήγησε στον Αδάμ, και αυτός τους έδωσε τα ονόματα. Το φίδι συνομιλεί με τη γυναίκα, και η Εύα δεν απομακρύνεται έντρομη. Επειδή όμως παραβιάστηκε η εντολή και υπήρξε παρακοή προς τον Θεό, ακρωτηριάστηκαν τα προνόμια αυτής της τιμής. Όταν λοιπόν δεις λιοντάρι, όταν δεις φίδι, να αναμιμνήσκεσαι τις διηγήσεις, και αυτά θα σου παράσχουν ουκ ολίγη αφορμή για πνευματικό στοχασμό. Να θυμάσαι επίσης τον Δανιήλ, πώς, επειδή είχε επανέλθει στην αρχέγονη εικόνα, τα φοβερά θηρία ήσαν για εκείνον αξιοκαταφρόνητα· όπως ακριβώς συνέβη και με τον Παύλο και την έχιδνα. Και από αυτά θα αποκομίσεις μεγάλο ζήλο και φροντίδα για την ψυχή σου. Εκτός όμως από αυτά, μπορεί κανείς και από άλλη σκοπιά να θαυμάσει τη θεία οικονομία και τη διάταξη ως προς αυτά. Και ποια είναι αυτή;

θ΄. Τι είναι το υψηλότερο από όλα; Και τι είναι το μόνο υψηλότερο; Ο Θεός, βεβαίως, ο οποίος βρίσκεται πέρα από τα πάντα και είναι η αιτία των πάντων. Τι είναι, λοιπόν, πιο επιθυμητό από το να γίνει κανείς Θεός; Δεν υπάρχει τίποτα. Εξαπατώντας τον άνθρωπο με αυτή την επιθυμία, τον πείθει να γευτεί από το δέντρο της γνώσης, αφού πρώτα λεηλάτησε τη γυναικεία απλότητα. Διότι είναι στη φύση της κακίας, κατά κάποιον τρόπο, να συγκαλύπτεται με το πρόσχημα του καλού· αφού επικαλύπτει τα δικά της αίσχη με τη μάσκα της αρετής. Τη λαίμαργη γεύση από αυτό το δέντρο ο παντογνώστης Θεός την είχε απαγορεύσει αυστηρά στον Αδάμ για το δικό του συμφέρον. Διότι λέει: Από κάθε δέντρο μέσα στον παράδεισο μπορείς ελεύθερα να φας· από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού, να μη φάτε από αυτό, ούτε καν να το αγγίξετε· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, εξάπαντος θα πεθάνετε.

Όσοι δε πάρουν το αίμα από ζώο που σφάζεται και, αφού το βράσουν, το φάνε, και αυτοί παρέβησαν τον θείο νόμο και αθέτησαν τους αγίους κανόνες. Εάν δε τυχόν αντιλέξει κάποιος ότι: «Παίρνω ελάχιστο αίμα, ενώ το περισσότερο αφήνω κατά τη σφαγή να χυθεί πάνω στη γη», λέγω και εγώ ότι και ο προπάτοράς μας, λαμβάνοντας και τρώγοντας λίγο καρπό από το δέντρο εκείνο, παρέβη εξάπαντος ολόκληρη την εντολή. Και εσύ ο ίδιος, διά του λίγου εκείνου αίματος που πήρες, κατέλυσες ολόκληρη εκείνη την εντολή του Θεού που λέει: «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έδωσα όλα, πλην όμως κρέας μαζί με το αίμα της ψυχής του δεν θα φάτε»· διότι, όπως ακριβώς είχε πει προηγουμένως στον Αδάμ ότι «από κάθε δέντρο που βρίσκεται στον παράδεισο θα τρως ελεύθερα, από τον καρπό όμως του δέντρου που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου δεν θα φάτε από αυτόν, για να μην πεθάνετε», έτσι και στον Νώε και σε εμάς έδωσε εντολή λέγοντας: «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έδωσα όλα, πλην όμως κρέας μαζί με το αίμα της ψυχής του δεν θα φάτε».

Ο Τίγρης και ο Ευφράτης, που αρδεύουν τη χώρα των Ασσυρίων, μεταξύ των οποίων η περικλειόμενη γη συνηθίζεται να ονομάζεται Μεσοποταμία της Ασσυρίας. «Και έλαβε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε, και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής, για να τον καλλιεργεί και να τον φυλάσσει». Διότι ούτε από χειρωνακτική εργασία του Αδάμ είχε ανάγκη ο παράδεισος ούτε απαιτούσε φύλαξη από αυτόν. Επειδή δεν υπήρχε κλέφτης, και τα ζώα του ήταν υποταγμένα. Αλλά όμως έλαβε εντολή κατ' οικονομίαν, να έχει κάποια ενασχόληση με τον παράδεισο, δηλαδή να εργάζεται νοητώς με υψηλή θεωρία γι' Αυτόν που τον δημιούργησε και τον τίμησε υπερφυώς, και να φυλάσσει τα μυστήριά Του, και να μην αποκαλύπτει τη δοθείσα εντολή στα υποταγμένα κτήνη και θηρία. Και από τη μία προτρέπεται να έχει κάθε απόλαυση από κάθε καρπό και δέντρο του παραδείσου, από ένα και μόνο όμως να απέχει, και να απολαμβάνει όλα τα υπόλοιπα. Διότι αυτό δηλώνει το ότι «τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής». Και για να γνωρίζει ότι, αν και είναι βασιλιάς όλων, εντούτοις κυβερνάται άνωθεν από τον Δημιουργό και οφείλει να υποτάσσεται και να τηρεί την εντολή, εμποδίστηκε από ένα δέντρο, εκείνο που βρισκόταν στο μέσο του παραδείσου, από το οποίο όχι μόνο δεν έπρεπε απλώς να μη φάει, αλλά ούτε καν να το αγγίξει. Και η απειλή ήταν φοβερή, για να μην, όπως λέει, «πεθάνετε με θάνατο».

Ερώτηση: Άραγε με ανθρώπινη γλώσσα είπε ο όφις αυτά τα λόγια στη γυναίκα; Απόκριση: Σε καμία περίπτωση. Διότι ούτε κάποιο θηρίο ούτε κανένα άλλο ζώο είχε αξιωθεί την ανθρώπινη ομιλία. Οι δε πρωτόπλαστοι, έχοντας αξιωθεί πολλή σοφία και γνώση από τον Θεό, κατανοούσαν, ως κυρίαρχοι, κάθε φωνή των κτηνών και των θηρίων και των πτηνών και γενικώς όλων. Γι' αυτό, παρόλο που ο όφις μιλούσε στη δική του γλώσσα, η γυναίκα αντιλαμβανόταν τα λεγόμενα. Επειδή όμως τόσο ο όφις όσο και ο διάβολος που μιλούσε μέσω αυτού έλεγαν αλλόκοτα πράγματα, σαν να αγνοούσαν το απόρρητο της εντολής, η γυναίκα διορθώνει την άγνοια του εχθρού και αντί να τον αποκρούσει, του λέει: «Από κάθε δέντρο που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου θα φάμε, όμως για τον καρπό του δέντρου που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου, ο Θεός είπε, να μη φάτε από αυτόν, ούτε να τον αγγίξετε, για να μην πεθάνετε».

Ερώτηση. Κάποιοι λένε ότι το κακό εισέρχεται από έξω και, αν ο άνθρωπος το θελήσει, δεν το δέχεται, αλλά το αποπέμπει. <Απόκριση>. Και όπως ακριβώς το φίδι, που μίλησε από έξω στην Εύα, μέσω της υπακοής της εισήλθε μέσα της, έτσι και τώρα μέσω της υπακοής εισέρχεται η αμαρτία, παρόλο που βρίσκεται απέξω. Απόκριση. Η αμαρτία έχει εξουσία, θάρρος και δύναμη να εισέρχεται στην καρδιά· διότι αυτό έχει παραχωρηθεί κατ' οικονομίαν. Διότι οι λογισμοί πού βρίσκονται, έξω από εσένα ή μέσα σου; Λέει άλλωστε ο απόστολος: «θέλω οι άνδρες να προσεύχονται χωρίς οργή και διαλογισμούς». Υπάρχουν λοιπόν διαλογισμοί που εξέρχονται από την καρδιά, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πήγαινε να προσευχηθείς και εξέτασε την καρδιά και τον νου σου και θέλησε να αναπέμψεις την προσευχή καθαρά προς τον Θεό· παρατήρησε ότι εκεί δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει, και γίνεται εκεί καθαρή προσευχή, διότι ο νους σου είναι αφοσιωμένος στον Κύριο, όπως ακριβώς του γεωργού στη γεωργία, του άνδρα στη γυναίκα, του εμπόρου στο εμπόριο. Πάλι γονατίζεις για προσευχή, και τους λογισμούς σου άλλοι τους διαρπάζουν.