Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 35:1

Έπειτα, εξαιτίας αυτού του γεγονότος, ο μακάριος Ιακώβ ήταν περίτρομος· και προσδοκώντας ότι αμέσως θα καταστραφεί ολοσχερώς μαζί με τα παιδιά του και με όλους όσους ανήκαν στον οίκο του, επιτίμησε εκείνους που τα είχαν πράξει αυτά και είπε τα εξής: «Με κάνατε μισητό, ώστε να θεωρούμαι κακός στους κατοίκους της γης, στους Χαναναίους και στους Φερεζαίους. Εγώ είμαι ολιγάριθμος, και εάν συγκεντρωθούν εναντίον μου, θα με κατακόψουν, και θα εξολοθρευθώ εγώ και ο οίκος μου». Και οι νεαροί δεν εγκατέλειπαν με κανέναν τρόπο το θράσος τους, διότι απαντούσαν λέγοντας: «Μα σαν πόρνη θα μεταχειρίζονται την αδελφή μας;» Επειδή όμως, όπως είπα, ο δίκαιος ήταν πάρα πολύ φοβισμένος, προσέπεσε πάλι στον σωτήρα Θεό. Έπειτα, ο φιλοδίκαιος Θεός του υποσχέθηκε να τον απαλλάξει από τους φόβους του, και μάλιστα σύντομα, λέγοντας τα εξής: «Σήκω και ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί, και κατασκεύασε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε όταν διέφευγες από το πρόσωπο του Ησαύ, του αδελφού σου».

Διότι δεν μας ταιριάζει καθόλου να εξοπλιζόμαστε με μαχαίρια εναντίον των εχθρών μας, εμείς που έχουμε επιλέξει να αγωνιζόμαστε για την ευσέβεια προς τον Θεό. Αντίθετα, πρέπει να υπομένουμε τα δεινά, και αν κάποιοι επιλέξουν να μας διώκουν, να τους ευλογούμε όταν μας λοιδορούν, να μην ανταποδίδουμε τα ίσα όταν υποφέρουμε, αλλά μάλλον να αφήνουμε την κρίση σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Πρέπει δε να προσέχουν όσοι θέλουν να αποφύγουν την καταστροφή, να μην απομακρυνθούν καθόλου από την πατρική σκηνή, δηλαδή από τον οίκο του Θεού, ούτε να σμίγουν με τις αγέλες των αλλοφύλων, δηλαδή των ετεροφρόνων. Διότι η Δείνα, αφού βγήκε από την πατρική σκηνή, οδηγήθηκε στον οίκο του Συχέμ. Αλλά ποτέ δεν θα είχε ατιμαστεί, εάν παρέμενε στα δωμάτια του πατέρα της και κατοικούσε στις σκηνές των αγίων. Το ότι πράγματι αυτό είναι καλό και εξαιρετικά ωφέλιμο, μας το βεβαιώνει ο μακάριος Δαβίδ ψάλλοντας: «Ένα πράγμα ζήτησα από τον Κύριο, και αυτό θα επιζητώ, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να αντικρίζω την τερπνότητα του Κυρίου, και να επισκέπτομαι τον άγιο ναό του. Διότι με έκρυψε στη σκηνή του, σε ημέρα των συμφορών μου με σκέπασε στο απόκρυφο μέρος της σκηνής του.» Επειδή λοιπόν ο Ιακώβ είχε κυριευθεί από μεγάλο φόβο και αθυμία, ο Θεός τον πρόσταξε να αναχωρήσει. Έχει δε ως εξής: «Είπε δε ο Θεός προς τον Ιακώβ: Σήκω και ανέβα στον τόπο Βαιθήλ, και κατοίκησε εκεί, και φτιάξε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε, όταν διέφευγες από το πρόσωπο του Ησαύ του αδελφού σου.»

Το γεγονός φάνηκε δυσβάσταχτο στους γιους του Ιακώβ, και εναντίον εκείνων που με ανόσιο τρόπο ατίμασαν την Εβραία και αδελφή τους, εφάρμοσαν τον νόμο του πολέμου. Επειδή όμως ο θεσπέσιος Ιακώβ είχε αναστατωθεί και τρομοκρατηθεί, και βρισκόταν κάτω από τον φόβο ότι θα εξολοθρευόταν με όλο του το γένος, τον πρόσεξε ο Θεός και τον διέσωσε πάλι, και αξίζει να δούμε με ποιον τρόπο. Γράφεται λοιπόν ως εξής: «Είπε δε ο Ιακώβ προς τον Συμεών και τον Λευί: Με κάνατε μισητό, ώστε να φαντάζω κακός σε όλους τους κατοίκους της γης, τόσο στους Χαναναίους όσο και στους Φερεζαίους, ενώ εγώ είμαι ολιγάριθμος· αν συγκεντρωθούν εναντίον μου, θα με κατακόψουν, και θα εξολοθρευτώ εγώ και ο οίκος μου. Αυτοί δε απάντησαν: Μα έπρεπε να φερθούν στην αδελφή μας σαν να ήταν πόρνη; Είπε τότε ο Θεός στον Ιακώβ: Σήκω, ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί. Και φτιάξε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε, όταν διέφευγες από το πρόσωπο του Ησαύ του αδελφού σου. Είπε δε ο Ιακώβ στον οίκο του, και σε όλους όσους ήταν μαζί του: Απομακρύνετε τους ξένους θεούς που έχετε μαζί σας από ανάμεσά σας, καθαριστείτε, και αλλάξτε τα ενδύματά σας, και ας σηκωθούμε να ανεβούμε στη Βαιθήλ, και ας φτιάξουμε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που με εισάκουσε σε ημέρα θλίψης, ο οποίος ήταν μαζί μου και με διέσωσε στον δρόμο που πορεύτηκα».

Ύστερα από αυτά, όταν επέστρεφε από τη Μεσοποταμία, πρώτα βέβαια, ενώ ήταν ήδη πρωί, τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού, για τους οποίους και είπε: «Παρεμβολή Θεού είναι αυτή». Και είναι φυσικό αυτοί να είναι εκείνοι τους οποίους είχε δει προηγουμένως πάνω στην κλίμακα. Έπειτα δε ανατέλλει γι' αυτόν ο ήλιος, ο οποίος προηγουμένως είχε δύσει, μετά την περικοπή που εκτέθηκε πιο πάνω, στην οποία φαίνεται να παλεύει μαζί του στον ύπνο εκείνος που του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι στάθηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού και θα είσαι δυνατός και ανάμεσα στους ανθρώπους». Μετά την οπτασία, λοιπόν, ανέτειλε γι' αυτόν ο ήλιος. Και ενώ πλέον είχε προκόψει πνευματικά και είχε φτάσει στην τελειότητα, όχι πια στον ύπνο, ούτε μέσα στη νύχτα, ούτε μέσω αγγέλου, ούτε βέβαια με ανθρώπινη μορφή, αλλά μέρα μεσημέρι και στο φως αποκαλύπτεται σε αυτόν ο Θεός και λέει: «Σήκω, ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί». Και ύστερα από όλα αυτά, τότε για πρώτη φορά η Θεία Γραφή μαρτυρεί ότι του εμφανίστηκε ο Θεός στη Λουζά, και τον ευλόγησε λέγοντας τα όσα είναι αναγεγραμμένα.

Αυτός, λοιπόν, θα πρέπει να είναι ο προαιώνιος Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι μεν ανώτερος από κάθε αγγελική φύση, κατώτερος δε από το Πρώτο Αίτιο. <Από την ίδια>. «Είπε δε ο Θεός στον Ιακώβ: "Σήκω και ανέβα στον τόπο της Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί· και φτιάξε θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε όταν διέφευγες από το πρόσωπο του Ησαύ, του αδελφού σου". Είπε τότε ο Ιακώβ στον οίκο του και σε όλους όσους ήταν μαζί του: "Απομακρύνετε τους ξένους θεούς από ανάμεσά σας, καθαριστείτε, και αλλάξτε τις ενδυμασίες σας· και ας σηκωθούμε και ας ανεβούμε στη Βαιθήλ, και ας φτιάξουμε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο που με εισάκουσε σε ημέρα θλίψης, ο οποίος ήταν μαζί μου και με έσωσε στην οδό που πορεύθηκα"». Εδώ ο ίδιος ο Θεός των όλων, ο μόνος αγέννητος και ύψιστος πάντων, χωρίς να εμφανιστεί οπτικά, αλλά δίνοντας αόρατα εντολή στον Ιακώβ και παρακινώντας τον με άρρητη δύναμη, κάνει σαφώς λόγο για κάποιον άλλον. Είπε, άλλωστε, ο Θεός σε αυτόν: «Φτιάξε θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε». Το ποιος όμως ήταν αυτός που αναφέρθηκε παραπάνω ότι του εμφανίστηκε, το παρουσιάσαμε μόλις προηγουμένως, αποδεικνύοντας ότι είναι ο Θεός Λόγος. <Από την Έξοδο>. «Και ο Μωυσής ποίμαινε τα πρόβατα του Ιοθόρ του πεθερού του», «και ήλθε στο όρος του Θεού, στο Χωρήβ.

Αλλά πότε προσκύνησαν τον Θεό οι πατέρες μας σε αυτό το όρος; Όταν ο πατριάρχης Ιακώβ, φεύγοντας από τον φθονερό αδελφό του τον Ησαύ και υπακούοντας στις συμβουλές του πατέρα του Ισαάκ, αναχωρούσε για τη Μεσοποταμία, και όταν επέστρεφε από εκεί μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά του. Διότι κατά την επιστροφή του, όταν είχε στήσει τις σκηνές του περίπου σε αυτόν τον τόπο όπου ο Κύριος συνομιλούσε με τη Σαμαρείτιδα, μετά τα γεγονότα με τη Δείνα και την άλωση της Συχέμ, είπε ο Θεός στον Ιακώβ, όπως είναι γραμμένο στη Γένεση: «Σήκω και ανέβα στη Βαιθήλ, και φτιάξε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που σου εμφανίστηκε όταν διέφευγες από το πρόσωπο του αδελφού σου του Ησαύ». Και μετά από αυτόν τον λόγο, αφού μετακινήθηκε ο Ιακώβ, ανέβηκε στο παρακείμενο όρος και οικοδόμησε, λέει η Γραφή, εκεί θυσιαστήριο και ονόμασε τον τόπο Βαιθήλ· διότι εκεί του είχε εμφανιστεί ο Θεός. Γι' αυτό λέει η Σαμαρείτιδα ότι οι πατέρες μας προσκύνησαν σε αυτό το όρος, προβάλλοντας εκείνες τις αρχαίες παραδόσεις· διότι τα σχετικά με τον ναό στα Ιεροσόλυμα νομοθετήθηκαν αργότερα. Και επειδή ακριβώς εκείνος ο τόπος ονομάστηκε από τον Ιακώβ «οίκος Θεού» – διότι αυτό σημαίνει μεταφραζόμενο η λέξη Βαιθήλ –, απορεί, επιθυμώντας να μάθει, πώς εσείς λέτε ότι ο οίκος του Θεού δεν είναι κυρίως εκεί, αλλά στα Ιεροσόλυμα, όπου νομίζετε ότι πρέπει να προσφέρετε θυσίες και να προσκυνάτε τον Θεό.

δ΄. Αλλά πρόσεξε λοιπόν εδώ την άφατη κηδεμονία του Θεού για τον δίκαιο. Διότι, επειδή τον είδε να φοβάται να κατοικεί πλέον εκεί εξαιτίας όσων είχαν διαπράξει τα παιδιά του, αναφέρει το κείμενο: «Είπε ο Θεός: Σήκω, ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί».

«Επειδή φοβάσαι τους ανθρώπους εδώ», λέει, «αναχώρησε από εδώ, και κατοίκησε στη Βαιθήλ, και φτιάξε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο, ο οποίος σου εμφανίστηκε όταν διέφευγες από το πρόσωπο του αδελφού σου, του Ησαύ». Και είπε ο Ιακώβ στους οικείους του και σε όλους όσους ήταν μαζί του: «Απομακρύνετε τους ξένους θεούς από ανάμεσά σας, καθαριστείτε, και αλλάξτε τα ενδύματά σας, και ας σηκωθούμε και ας ανεβούμε στη Βαιθήλ, και ας φτιάξουμε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο, ο οποίος με εισάκουσε την ημέρα της θλίψης, ο οποίος στάθηκε μαζί μου και με διέσωσε στην οδό που πορεύθηκα». Παρατήρησε και πάλι την υπακοή και τη φιλοθεΐα του δικαίου. Επειδή άκουσε, «Ανέβα στη Βαιθήλ και φτιάξε θυσιαστήριο», κάλεσε όλους τους δικούς του και είπε: «Απομακρύνετε τους θεούς». Ποιους θεούς, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς; Διότι πουθενά δεν διαπιστώνουμε να έχει ο ίδιος θεούς, αφού ανέκαθεν και από την αρχή ο δίκαιος ήταν φιλόθεος. Αλλά υπονοώντας ίσως τους θεούς του Λάβαν, τους οποίους είχε αφαιρέσει κρυφά η Ραχήλ, για αυτό τον λόγο λέει: «Επειδή πρόκειται να αναπέμψουμε ευχαριστίες στον αληθινό Θεό, ο οποίος πάντοτε μου παρείχε την προστασία Του, απομακρύνετε τα είδωλα, αν τυχόν υπάρχουν κάποια ανάμεσά σας. Και καθαριστείτε, και αλλάξτε τα ενδύματά σας, και έτσι θα κινήσουμε για την πόλη, και αφού καθαρίσετε τους εαυτούς σας και εξωτερικά και εσωτερικά, έτσι να προσέλθετε».

Και εγώ πάλι αποκρίθηκα: Ήδη βέβαια, ω Τρύφων, θα αποδείξω ότι και στο όραμα του Μωυσή αυτός ο ίδιος μόνος, που και άγγελος ονομάζεται και Θεός είναι, φανερώθηκε και συνομίλησε με τον Μωυσή. Διότι έτσι αναφέρει η Γραφή: «Φανερώθηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από μια βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καίγεται από τη φωτιά, η δε βάτος δεν κατακαιγόταν. Ο δε Μωυσής είπε: Ας πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο». Όπως λοιπόν η Γραφή αναφέρει τον άγγελο που φανερώθηκε στον Ιακώβ κατά τους ύπνους του, και έπειτα ότι αυτός ο ίδιος ο άγγελος που φανερώθηκε κατά τους ύπνους τού είπε ότι «Εγώ είμαι ο Θεός που σου φανερώθηκε όταν απέδρασες από το πρόσωπο του Ησαύ του αδελφού σου», και στην περίπτωση του Αβραάμ, κατά την κρίση των Σοδόμων, ανέφερε ότι Κύριος επέφερε την κρίση εκ μέρους του Κυρίου που βρίσκεται στους ουρανούς, έτσι και εδώ η Γραφή, λέγοντας ότι άγγελος Κυρίου φανερώθηκε στον Μωυσή και μετέπειτα υποδεικνύοντας ότι αυτός είναι Κύριος και Θεός, εννοεί τον ίδιο, τον οποίο και μέσω πολλών από όσα έχουν λεχθεί, φανερώνει να υπηρετεί τον υπερκόσμιο Θεό, πάνω από τον οποίο δεν υπάρχει κανένας άλλος.