Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 35:18

Αρμόδιος δε για αυτούς είναι ο αριθμός που αναφέρθηκε, όπως έχει λεχθεί, τόσο εξαιτίας των δώδεκα παλαιών φυλάρχων των Εβραίων, όσο και εξαιτίας των θεσπέσιων αποστόλων που εγκαταστάθηκαν αντί αυτών ως άρχοντες σε όλη τη γη, όπως είναι γεγραμμένο, μέσω των οποίων οι Ιουδαίοι που βρίσκονται στη διασπορά της γης σώζονται κατά τους έσχατους χρόνους. [Είναι δε καιρός να εκπληρώσω την υπόσχεση, επειδή συχνά βρίσκουμε στη Θεία Γραφή ότι τα ονόματα δίδονται στα παιδιά από τους γονείς με αφορμή κάποια πράγματα που είτε συνέβησαν είτε ειπώθηκαν, όπως είναι γεγραμμένο για τη Λεία, η οποία κατά τον τοκετό είπε: «είδε ο Κύριος την ταπείνωσή μου», και ονόμασε αυτόν που γεννήθηκε Ρουβήμ, το οποίο σημαίνει «υιός οράσεως», και κατά τη γέννηση του δεύτερου είπε: «εισάκουσε ο Κύριος ότι μισούμαι», και τον ονόμασε Συμεών, το οποίο δηλώνει εισακουσμό, και για τη Ραχήλ, η οποία δυστόκησε και ονόμασε το παιδί εξαιτίας του συμβάντος «υιό οδύνης», καθώς και άλλων τέτοιων ονομασιών που είναι γνωστές στους γνώστες των θείων λογίων.

Αποκαλείται γιος του Ιεμενεί με την έννοια ότι καταγόταν από τον δήμο του Ιεμενεί, από όπου κατάγονταν ο Σαούλ και ο Σεμεεί και αυτός που έφερε την είδηση <...> και γιος του Αραχί σε σχέση με τον πατέρα του· ή και επειδή το όνομα Ιεμενεί ερμηνεύεται ως «δεξιά»· και ο Χουσί έγινε δεξί χέρι για τον Δαβίδ την ώρα της ανάγκης. «Γιος της δεξιάς»· έτσι και ο Βενιαμίν από το συμβάν ονομαζόταν <«γιος οδύνης»>. Έμαθες το επίγραμμα της εικόνας του ψαλμού· δες τώρα μαζί μου και το κείμενο του ψαλμού. <Κύριε ο Θεός μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με.> Διότι, έστω και αν ο Χουσί έγινε ο μεσολαβητής της υπόθεσης, έστω και αν με την πανοπλία των λόγων του έδεσε τον τύραννο, όμως Εσύ του έδωσες λόγο όταν άνοιξε το στόμα του, Εσύ τον έντυσες με θάρρος, Εσύ ματαίωσες τα σχέδια του Αχιτόφελ, Εσύ παγίδευσες τον Αβεσσαλώμ με τα λόγια του φίλου του, Εσύ όρισες το δέντρο να γίνει γι' αυτόν και δικαστής και δήμιος. Επειδή, λοιπόν, δεν εμπιστεύτηκα τη σωτηρία μου σε άνθρωπο αλλά σε Σένα — <Διότι, «επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο» — Κύριε ο Θεός μου, σε σένα ήλπισα.> Διότι, όπως ακριβώς όταν ένας τοξότης ρίξει το βέλος και καταβάλει τον εχθρό, κανείς δεν επαινεί το βέλος, αλλά θαυμάζει τον τοξότη που οδήγησε το βέλος, έτσι και ο Δαβίδ δεν ευχαριστεί τον μεσολαβητή της υπόθεσης, τον Χουσί, αλλά τον Θεό.

«Διότι σε έχω μισθώσει αντί των μανδραγόρων του υιού μου.» Όταν, λοιπόν, συνέβη αυτό, η Λεία γέννησε πάλι τον Ισσάχαρ, και μετά από αυτόν τον Ζαβουλών. Όταν πλέον ο αριθμός των απογόνων του Ισραήλ έφτασε σε αυτό το σημείο, η Γραφή λέει: «Ενθυμήθηκε ο Θεός τη Ραχήλ, και την εισάκουσε ο Κύριος, και άνοιξε τη μήτρα της, και αφού συνέλαβε γέννησε υιό στον Ιακώβ. Και είπε η Ραχήλ: Αφαίρεσε από εμένα ο Θεός το όνειδός μου. Και κάλεσε το όνομά του Ιωσήφ, λέγοντας: Ο Θεός μού προσέθεσε και άλλο υιό.» Γέννησε δε επιπλέον και τον Βενιαμίν. Και πάλι τα όσα έχουν γραφτεί για αυτήν έχουν ως εξής: «Συνέβη δε, όταν πλησίασε στη Χαβραθά, πηγαίνοντας προς τη γη Εφραθά, η Ραχήλ γεννούσε και δυσκολεύτηκε πολύ στον τοκετό. Συνέβη δε, ενώ γεννούσε με μεγάλη δυσκολία, η μαία να της πει: Έχε θάρρος, διότι και αυτός είναι για σένα υιός. Και ενώ παρέδιδε την ψυχή της (διότι πέθαινε), τον ονόμασε Υιό της οδύνης μου. Ο δε πατέρας του τον ονόμασε Βενιαμίν.» Επειδή, λοιπόν, δυσκολεύτηκε στο τέλος η Ραχήλ στον τοκετό, πάνω στις ωδίνες απαλλάχτηκε από την παρούσα ζωή. Έτσι, λοιπόν, έχει η γέννηση των τέκνων του Ιακώβ. Αλλά το ποιο μπορεί να είναι το βαθύτερο νόημα των γεγραμμένων, θα μπορούσε να το γνωρίζει Αυτός που γνωρίζει τα πάντα, «Στον οποίο βρίσκονται κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Και γεννά η Λεία, αφού πήρε τους μανδραγόρες, πάλι δύο γιους, τον Ισάχαρ και βέβαια και τον Ζαβουλών. Έπειτα ο Θεός θυμήθηκε τη Ραχήλ, και αφού της άνοιξε τη μήτρα, γέννησε και αυτή τον Ιωσήφ, και λίγο πριν πεθάνει, τον Βενιαμίν. Το ότι λοιπόν η Λεία υποδηλώνει τη Συναγωγή των Ιουδαίων, ενώ η Ραχήλ την Εκκλησία των εθνών, μας το έχει ήδη επισημάνει πολλές φορές ο λόγος. Εγκαταλείποντας λοιπόν ως ανώφελη πια την επανάληψη, ας εξηγήσουμε στη συνέχεια τίνος πράγματος αποτελούν τύπο οι μανδραγόρες που βρέθηκαν από τον πρωτότοκο Ρουβήμ. Και τι άραγε να σημαίνει η μοιρασιά τους πιθανόν εξίσου και στις δύο· επειδή η Λεία έδωσε στη Ραχήλ· και επιπλέον, τι σημαίνει και η ίδια η γέννηση των παιδιών, η οποία μέσα από τις σημασίες των ονομάτων κυοφορεί το μυστήριο.

Και πάλι: «Ετοιμάστε την οδό για τον λαό μου, και πετάξτε μακριά τους λίθους της οδού», ώστε μην τυχόν, σκοντάφτοντας στα ενδιάμεσα σκάνδαλα, κυριευτούν από οκνηρία για τις αγαθές προσπάθειες. Επομένως, αυτούς που κατευοδώνονται από τον Θεό με μισθό και ευλογίες, τους γέννησε η Λεία. Η δε Ραχήλ, αφού έλαβε παρομοίως τους μανδραγόρες, γέννησε τον Ιωσήφ. Διότι, αποδεχόμενη η Εκκλησία το μυστήριο του Χριστού μέσω των αγίων αποστόλων, σαν από όμοια αδελφή, την Συναγωγή των Ιουδαίων, αναδείχθηκε μητέρα ενός λαού που αυξάνεται συνεχώς και προχωρά σε αμέτρητο πλήθος (επειδή το όνομα Ιωσήφ ερμηνεύεται ως προσθήκη Θεού). Και η εξ εθνών Εκκλησία προστέθηκε στα ποίμνια του Ισραήλ. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε και ο Χριστός: «Και άλλα πρόβατα έχω, τα οποία δεν είναι από την αυλή αυτή, και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα ακούσουν την φωνή μου, και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Προστέθηκε λοιπόν η εξ εθνών ποίμνη, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, στα αρχαιότερα ποίμνια, και έχει ατελεύτητη την ολοένα και πιο πλούσια αύξησή της, μέχρις ότου στους έσχατους καιρούς γεννηθεί και ο ίδιος ο Βενιαμίν, δηλαδή ο λαός που είναι υιός οδύνης.

12. Και ποιος είναι λοιπόν αυτός, εξαιτίας του οποίου και αυτή που τον γέννησε θα πάψει πλέον να υπάρχει, και θα μεταβεί τρόπον τινά σε μια άλλη ζωή; Διότι η Ραχήλ πέθανε ακριβώς κατά τις ωδίνες του τοκετού του Βενιαμίν. Το να γνωρίζει κανείς αυτά με απόλυτη ακρίβεια, θα το αναθέσουμε βεβαίως πάλι στον Θεό και σε αυτούς που είναι πιο συνετοί από εμάς· δεν βλάπτει όμως καθόλου να πούμε αυτό που έρχεται στον νου μας. Νομίζω, λοιπόν, ότι ευλόγως θα μπορούσε να νοηθεί ως «υιός οδύνης» λαός, δηλαδή το πλήθος των πιστών στους έσχατους καιρούς αυτού του αιώνος. Διότι εκείνον τον καιρό θα εμφανιστεί και ο υιός της ανομίας, «ο αντικείμενος και υπεραιρόμενος ενάντια σε κάθε τι που λέγεται Θεός ή σέβασμα· ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως Θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός». Αυτός θα εναντιωθεί στους αγίους και δεν θα διαφέρει σε τίποτα από τα ατίθασα θηρία.

Διότι, όπως είπε ο ίδιος ο Σωτήρας, θα υπάρξει τότε μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έχει γίνει από την αρχή του κόσμου, ούτε πρόκειται να γίνει. Και το ότι η σκληρότητα και η απανθρωπία του θα ξεσπάσει κυρίως στους αγίους και όχι τόσο σε άλλους, το φανέρωσε πάλι προσθέτοντας ο ίδιος ο Χριστός: «Και αν δεν συντομεύονταν εκείνες οι ημέρες, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα. Όμως για χάρη των εκλεκτών θα συντομευθούν οι ημέρες εκείνες.» Επειδή λοιπόν θα υπάρξει διωγμός εναντίον καθενός που είναι εκλεκτός και γνήσιος στην πίστη, και δεινή και αφόρητη καταπίεση, και μάλιστα θα επιβληθούν και βασανιστήρια σε μερικούς, οπωσδήποτε ο καιρός θα συρρικνωθεί, καθώς, νομίζω, ο φιλεύσπλαχνος Θεός θα προσαρμόσει τον πειρασμό ανάλογα με τη δύναμη αυτών που δοκιμάζονται. Αυτό μας πείθει να φρονούμε και ο σοφότατος Παύλος: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να δοκιμαστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και την έκβαση, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Όταν λοιπόν γεννηθεί ο Βενιαμίν, δηλαδή ο λαός των εσχάτων καιρών και των οδυνών, θα παύσει να ζει και η Ραχήλ. Διότι η Εκκλησία θα μεταβεί, όπως είπα προηγουμένως, σε μια άλλη ζωή, δηλαδή εμείς, που μέσω της πίστεως στον Χριστό αποκτήσαμε τον πλούτο της ένωσης με τον Θεό δια του Πνεύματος. Και μην απορήσεις που ο θάνατος απομάκρυνε τη Ραχήλ από τα πράγματα αυτού του κόσμου.

Ευφράτης (Γέν. 2, 14). Ποταμός της Μεσοποταμίας, ο οποίος προέρχεται από τον παράδεισο. Ελλασάρ (Γέν. 14, 1). Πόλη του βασιλείου του Αριώχ. Εφραθά (Γέν. 35, 16. 19). Περιοχή της Βηθλεέμ, της πόλης του Δαβίδ, στην οποία γεννήθηκε ο Χριστός. Ανήκει στη φυλή Βενιαμίν. Κοντά στην «οδό» της έθαψαν τη Ραχήλ, σε απόσταση τεσσάρων μιλίων από την Ιερουσαλήμ, στον λεγόμενο ιππόδρομο. Το μνήμα επιδεικνύεται μέχρι και σήμερα. Και ο πατέρας του Βηθλεέμ ονομαζόταν Εφραθά, όπως αναφέρεται στα βιβλία των Παραλειπομένων.

Διότι ο Ισραήλ ερμηνεύεται «όραση Θεού». «Εκεί ο Βενιαμίν»: από ένα μέρος υπονοείται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή σαν σε έκσταση φέρθηκαν με θράσος (δόλια) κατά του Χριστού, με αποτέλεσμα να γίνουν γιοι οδύνης. Διότι Βενιαμίν ερμηνεύεται «γιος οδύνης». «Άρχοντες Ιούδα»: διότι όσοι από τους Ιουδαίους πίστεψαν και εξομολογήθηκαν, έγιναν ηγεμόνες, δηλαδή άρχοντες, των παθών <των αμαρτημάτων>. «Άρχοντες Ζαβουλών»: υπονοεί τους Ιουδαίους άρχοντες, οι οποίοι συνέλαβαν τον Κύριο μέσα στη νύχτα. Διότι Ζαβουλών ερμηνεύεται «ροή νύχτας», ενώ Νεφθαλείμ «πλατυσμός». Διότι πλάτυναν την ανομία και την αμαρτία τους. «Δώσε εντολή, Θεέ»: κάνε εκδίκηση με τη δύναμή (δυναστεία) σου στους δαίμονες (στα έθνη). «Δυνάμωσε»: δυνάμωσε, δηλαδή κραταίωσε αυτό που κατεργάστηκες (κατήρτισες) για εμάς, τον σταυρό και την ανάσταση. Αναφέρεται δε και στην ψυχή. «Από τον ναό»: από τον ναό της αρχαίας Ιερουσαλήμ προς τη νέα Ιερουσαλήμ θα σου προσφέρουν οι βασιλείς τα δώρα. Αναφέρεται επίσης και στους μάγους· διότι ήταν από γένος βασιλιάδων. «Επιτίμησε»: τους φαρμακούς (μάγους) και τους αιρετικούς, αυτούς που γράφουν τα κακά και τα πονηρά με τον κάλαμο. «Η συναγωγή»: ονομάζει ταύρους τους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού, και δαμάλια τους λαούς· διότι τους οδηγούσαν όπως ήθελαν, ακριβώς σαν δαμάλια.

Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, και η Ραχήλ, όταν γεννούσε τον Βενιαμίν, του έδωσε τότε το όνομα «υιός της οδύνης μου», προφητεύοντας το μέλλον, ότι ο Παύλος, ο οποίος γεννήθηκε από τη φυλή του Βενιαμίν, έμελλε να προκαλέσει οδύνη και να θλίψει την ίδια του τη μητέρα, δηλαδή την Εκκλησία, εξολοθρεύοντας όλους όσους επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου. Αυτός, αν και στην αρχή υπήρξε βλάσφημος και διώκτης, αργότερα μετανόησε και μετέδωσε σε όλους την πνευματική και επουράνια τροφή, κηρύττοντας πρώτος το Ευαγγέλιο του Χριστού στα έθνη. Πιστεύοντας σε Αυτόν, ας αποδώσουμε και εμείς αίνο στον Θεό, διότι δική Του είναι η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και αφού αναχώρησε, λέει, ο Ιακώβ έστησε τη σκηνή του πέρα από τον πύργο Γαδήρ. Ακόμη πιο πέρα αναχωρεί πάλι ο δίκαιος, βιαζόμενος να φθάσει σιγά-σιγά στον τόπο όπου κατοικούσε ο Ισαάκ. Έπειτα λέει: Όταν πλησίασε να εισέλθει στην Εφραθά, η Ραχήλ δυσκολεύτηκε στον τοκετό. Και ενώ γεννούσε με μεγάλη δυσκολία, της είπε η μαία: Έχε θάρρος, διότι και αυτός είναι για σένα υιός. Μην αγωνιάς, λέει, διότι θα γεννήσεις υιό. Διότι, αν και σε κατατρύχουν οι ωδίνες, παρόλα αυτά θα αποκτήσεις υιό. Και καθώς παρέδιδε την ψυχή της, επειδή πέθαινε, του έδωσε το όνομα «Υιός της οδύνης μου»· ο δε πατέρας του τον ονόμασε Βενιαμίν.

Εκείνη μεν έδωσε στο παιδί την ονομασία εξαιτίας αυτού που της συνέβη, ο δε πατέρας τον ονόμασε Βενιαμίν. Και μετά τον τοκετό, αναφέρει, πέθανε, και ετάφη στην οδό της Εφραθά· αυτή είναι η Βηθλεέμ. Και έστησε ο Ιακώβ στήλη πάνω στο μνήμα. Τη θλίψη για τον θάνατο της Ραχήλ παρηγορούσε το νεογέννητο, και προετοίμαζε τον δίκαιο να υπομείνει με πραότητα την απώλεια της Ραχήλ.

Εσύ, λοιπόν, δέξου αυτόν, δηλαδή τα δικά μου σπλάχνα. Και πάλι δεν παραθέτει το όνομα μεμονωμένο, αλλά μαζί με ρήμα που εμπνέει σεβασμό, το οποίο είναι πιο θερμό και από τη λέξη τέκνο. Είπε: «Τέκνο»· είπε: «Γέννησα»· ώστε είναι φυσικό να τον αγαπά ιδιαίτερα, διότι τον γέννησε μέσα σε δοκιμασίες. Επειδή είναι ολοφάνερο ότι γι' αυτά τα παιδιά φλεγόμαστε περισσότερο από αγάπη, όταν διαφεύγουμε κινδύνους και τα γεννάμε μέσα σε αυτούς· όπως όταν λέει η Γραφή: «Ουαιβαροχαβήλ»· και πάλι όταν η Ραχήλ ονομάζει τον Βενιαμίν, λέγοντας, «Υιό της οδύνης μου». «Εσύ, λοιπόν, δέξου αυτόν», λέει, «δηλαδή τα δικά μου σπλάχνα».

Και ενώ γεννούσε με μεγάλη δυσκολία, της είπε η μαία: «Έχε θάρρος, διότι και αυτός είναι για σένα υιός». Και καθώς παρέδιδε την ψυχή της (διότι πέθαινε), τον ονόμασε Υιό της οδύνης μου. Και ενώ το πένθος βρισκόταν ακόμη στην ακμή του, ο Ρουβήν πρόσθεσε στη θλίψη ατιμάζοντας την κλίνη του πατέρα του. Αυτό το έφερε τόσο βαρέως, ώστε ακόμη και όταν πέθαινε καταράστηκε το παιδί του, σε μια στιγμή δηλαδή που οι γονείς τρέφουν τη μεγαλύτερη συμπάθεια προς τα παιδιά τους, και μάλιστα ενώ ήταν ο πρωτότοκος από όλους τους άλλους· γεγονός που δεν στερείται σημασίας ως προς τη γονική φιλοστοργία. Όλα αυτά όμως τα παραμέρισε η σφοδρότητα της λύπης, και αφού τον κάλεσε του έλεγε: «Ρουβήν, πρωτότοκέ μου, ισχύ μου και αρχή των τέκνων μου, σκληρέ στη συμπεριφορά, και σκληρέ αυθάδη· συμπεριφέρθηκες υβριστικά, σαν το νερό μην υπερχειλίσεις· διότι ανέβηκες στην κοίτη του πατέρα σου· τότε μόλυνας το κρεβάτι στο οποίο ανέβηκες». Όταν δε μεγάλωσε ο υιός της αγαπημένης του συζύγου, και προσδοκούσε ότι θα έχει αυτόν ως παρηγοριά για τη λύπη του εξαιτίας εκείνης, τότε του προκλήθηκαν ποικίλες συμφορές εξαιτίας του· διότι τα αδέλφια, αφού έβαψαν τον χιτώνα του με αίμα και τον έδειξαν στον πατέρα, του προξένησαν πολυποίκιλο πένθος.