Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 35:4

Όπως για παράδειγμα ο φιλόπλουτος, ο οποίος, έχοντας την καρδιά του εκεί όπου βρίσκεται ο θησαυρός του, λατρεύει το είδωλο της πλεονεξίας. Ο γαστρίμαργος, όντας υποδουλωμένος στις επιθυμίες για τα φαγητά, έχει ως θεό την ίδια του την κοιλιά. Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που θα κατασκευάσει γλυπτό ή χωνευτό είδωλο, το οποίο αποτελεί βδέλυγμα για τον Κύριο. Μακάριοι δε είναι εκείνοι που, σύμφωνα με τη συμβουλή του Ιακώβ, απομακρύνουν από τον εαυτό τους τους ξένους θεούς και αλλάζουν τις στολές τους, ανεβαίνοντας στη Βαιθήλ, δηλαδή στον οίκο του Θεού, για να κατασκευάσουν εκεί θυσιαστήριο στον Θεό. Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα ξένα προς τον Θεό είδωλα και ας αλλάξουμε τις στολές μας, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο· και ακόμη πιο πριν, ας αποβάλουμε τα ενώτια που βρίσκονται στα αυτιά μας, δηλαδή τις παλαιές διδασκαλίες με τις οποίες καλλωπιζόμασταν.

Και τα ενώτια και τους δακτυλίους. Διδαχθήκαμε μεν ότι η χρήση των ενωτίων κατά τη μνηστεία της Ρεβέκκας υπήρξε αξιέπαινη, ως σύμβολο του ότι επρόκειτο να της παραδοθούν αγαθά διδάγματα περί της νοητής αλήθειας, όταν πλέον βρέθηκε στον οίκο του Αβραάμ. Αντιθέτως, έχουμε διαπιστώσει ότι αυτά σε πολλά σημεία κατακρίνονται. Πρώτον μεν από το γεγονός ότι, όταν επρόκειτο να αναβούν στη Βαιθήλ, ο Ιακώβ πρόσταξε τις γυναίκες να τα αφαιρέσουν μαζί με τους ξένους θεούς, καθώς η ειδωλολατρία και η χρήση των ενωτίων αποτελούσαν εμπόδιο για την ανάβασή τους στον οίκο του Κυρίου.

Έπειτα, όταν ο μακάριος Ιακώβ επρόκειτο να ανεβεί στη Βαιθήλ και να έλθει στον θείο οίκο -διότι Βαιθήλ ερμηνεύεται ως οίκος Θεού- απευθύνθηκε προς όλο τον οίκο του και προς όλους όσοι ήταν μαζί του: «Απομακρύνετε τους ξένους θεούς από ανάμεσά σας, καθαριστείτε, αλλάξτε τις στολές σας, και ας σηκωθούμε να ανεβούμε στη Βαιθήλ, και ας φτιάξουμε εκεί θυσιαστήριο στον Θεό που με εισάκουσε κατά την ημέρα της θλίψης μου, ο οποίος ήταν μαζί μου και με διέσωσε στον δρόμο όπου πορεύτηκα. Και έδωσαν στον Ιακώβ τους ξένους θεούς που ήταν στα χέρια τους, και τα σκουλαρίκια που ήταν στα αυτιά τους, και τα έκρυψε ο Ιακώβ κάτω από την τρέμιθο που βρισκόταν στα Σίκιμα, και τα εξαφάνισε έως τη σημερινή ημέρα». Όταν λοιπόν συνέβη αυτό, ο θεσπέσιος Ιακώβ είχε πλέον βάσιμες ελπίδες. Διότι απαλλάχθηκε ολοκληρωτικά από την εχθρότητα των Σικιμιτών, καθώς ο Θεός κατεύναζε με τη δική του δύναμη όσους προετοίμαζαν πόλεμο εναντίον του. Αναφέρει άλλωστε στη συνέχεια το ιερό κείμενο: «Και έπεσε φόβος Κυρίου στις πόλεις γύρω τους, και δεν καταδίωξαν τους γιους του Ισραήλ».

Επομένως, ο μεν Ιακώβ ήταν υποσκελιστής από τη μήτρα, εσείς όμως πάντοτε υποσκελίζεστε, και δεν υποσκελίζετε μάλλον την αμαρτία. Και εκείνος μεν ήταν εξαιρετικά φιλόπονος, και με τους ιδρώτες του ευδόκιμος και γνήσιος προς τον Θεό. Εσείς όμως, ζώντας τρυφηλά, υβρίζετε με τις αποστασίες σας, δεν τιμήσατε τον χορηγό κάθε ευθυμίας σε εσάς. Έκλαψαν οι πατέρες σας και με παρακάλεσαν, λέει. Διότι, αν κάπου βρίσκονταν υπό την υποψία ότι θα πάθουν κάτι από την επιβουλή κάποιων, έκλαιγαν και με παρακαλούσαν. Διότι μόνο μέσω εμού προσδοκούσαν να σωθούν. Εσείς όμως τειχίζετε πόλεις, και νομίζετε ότι, ακόμη και αν δεν το θέλω εγώ, τάχα θα σωθείτε, και θα επικρατήσετε των αντιπάλων σας. Και εκείνοι μεν με βρήκαν στον οίκο μου. Διότι ανέβηκε, όπως είπα, στη Βαιθήλ ο Ιακώβ, και ο Θεός εμφανίστηκε σε αυτόν, και εκεί του ειπώθηκε η υπόσχεση της ευλογίας, όπως ακριβώς δείξαμε προηγουμένως. Εσείς όμως πάλι δεν αναζητάτε τον Θεό στον οίκο του, αλλά μάλλον ειστρέχετε, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, στα τεμένη του Βάαλ. Ζητάτε λόγια όχι από τον Θεό, αλλά τα μαντεύματα από τους δαίμονες. Και ο μεν θεσπέσιος Ιακώβ, ανεβαίνοντας στη Βαιθήλ, δηλαδή στον οίκο του Θεού, εξαφάνισε τα είδωλα, ενώ εσείς αντίθετα μέσα στον οίκο του Θεού στήσατε γλυπτό θεό. Διότι έστησαν στη Βαιθήλ τη χρυσή δάμαλη, καίτοι η Βαιθήλ ερμηνεύεται, όπως είπα, οίκος Θεού.

«Και έδωσαν στον Ιακώβ τους ξένους θεούς που ήταν στα χέρια τους, και τα σκουλαρίκια που ήταν στα αυτιά τους, και τα έκρυψε ο Ιακώβ κάτω από την τερέβινθο που βρισκόταν στα Σίκιμα, και τα εξαφάνισαν μέχρι τη σημερινή ημέρα.» Ο Θεός των όλων, λοιπόν, κάλεσε τον δίκαιο στη Βαιθήλ από τα Σίκιμα. Εκείνος δε δεν υπήρξε απειθής. Έπειτα, αφού βρέθηκε ενδιάμεσα στη Λουζά και αξιώθηκε θεοπτίας, και αφού στερεώθηκε από τις υποσχέσεις ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, λέει η Γραφή: «Ανέβηκε στη Βαιθήλ, και έστησε εκεί ο Ιακώβ στήλη στον τόπο όπου του μίλησε ο Θεός, στήλη πέτρινη, και έκανε πάνω της σπονδή, και έχυσε πάνω της έλαιο. Και ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο στον οποίο του μίλησε ο Θεός, Βαιθήλ.» Πολλά στοιχεία μαρτυρούν ταυτόχρονα προς τη σαφή απόδειξη της μετάβασης του Ιακώβ στη γη του Ισραήλ, και της επιλογής του για μια ασύγκριτα καλύτερη μετοικεσία. Διότι κατοίκησε σε σκηνές, σχεδόν καταδεικνύοντας με αυτό ότι το γένος των αγίων είναι πάροικο στον κόσμο. Στη συνέχεια, αφού στο μεταξύ υπέφερε τα όσα συνέβησαν με τη θυγατέρα του και έχοντας λυπηθεί σφόδρα με εκείνους που ποταπά νικήθηκαν από τον θυμό, εννοώ τον Συμεών και τον Λευί, τους επέπληξε αυστηρά, φανερώνοντάς μας έμπρακτα ότι η ανεξικακία και η καρτερία στις δοκιμασίες αρμόζει στους αγίους.

«Και έδωσαν στον Ιακώβ τους ξένους θεούς που ήταν στα χέρια τους, και τα ενώτια που ήταν στα αυτιά τους, και τα έκρυψε ο Ιακώβ κάτω από την τερέβινθο που βρισκόταν στη Συχέμ, και τα εξαφάνισε, μέχρι τη σημερινή ημέρα». Βλέπεις ότι ο Δεσπότης των πάντων δεχόταν τον δίκαιο που διακατεχόταν από φόβο, και του παραγγέλλει να οικοδομήσει θυσιαστήριο για οσμή ευωδίας και ως λαμπρό ανάθημα της σωτηρίας και της βοήθειας που επρόκειτο να του παρασχεθεί. Αυτός δε, γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά ότι ήταν αναγκαίο να το πράξει αυτό, δίνει εντολή να καθαριστούν προηγουμένως, απομακρύνοντας τους ψευδώνυμους θεούς και φορώντας άλλα ενδύματα.

Επίσης, ο Ιακώβ αναφέρεται στα συγγράμματα του Μωυσή να λέγει προς τον οίκο του και προς όλους τους δικούς του: «Απομακρύνετε τους ξένους θεούς από ανάμεσά σας και, αφού σηκωθούμε, ας ανεβούμε στη Βαιθήλ, και ας οικοδομήσουμε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο, ο οποίος με εισάκουσε την ημέρα της θλίψης μου, ο οποίος ήταν μαζί μου και με διέσωσε στην οδό την οποία πορεύθηκα. Και παρέδωσαν στον Ιακώβ τους ξένους θεούς, οι οποίοι βρίσκονταν στα χέρια τους, καθώς και τα ενώτια που ήταν στα αυτιά τους, και τα έκρυψε ο Ιακώβ κάτω από την τερέβινθο που βρισκόταν στα Σίκιμα, και τα εξαφάνισε μέχρι τη σημερινή ημέρα».

Η Τερέβινθος στα Σίκιμα (Γέν. 35, 4), κάτω από την οποία ο Ιακώβ έκρυψε «τους ξένους θεούς», πλησίον της Νεαπόλεως.

Δείχνοντας την καθαρότητά μας όχι μόνο με τη λαμπρότητα των ενδυμάτων, αλλά και καθαρίζοντας τους λογισμούς της διανοίας με την απομάκρυνση των ειδώλων, ας ανεβούμε κατ' αυτόν τον τρόπο στη Βαιθήλ. Και έδωσαν, λέει, στον Ιακώβ τους ξένους θεούς (διότι δεν ήταν δικοί τους), και τα ενώτια που βρίσκονταν στα αυτιά τους. Επειδή ίσως και αυτά αποτελούσαν κάποια σύμβολα εκείνων των ειδώλων, γι' αυτό και τα παραδίδουν στον Ιακώβ μαζί με τους θεούς. Και τα έκρυψε, λέει, κάτω από την τερέβινθο που βρισκόταν στα Σήκιμα, και τα εξαφάνισε μέχρι τη σημερινή ημέρα. Τα έκρυψε, λέει, και τα εξαφάνισε, ώστε και οι ίδιοι οι δούλοι της πλάνης να διαφύγουν από την πλάνη, και κανένας άλλος να μη δεχθεί τη φθορά που προέρχεται από αυτά. Και αφού ο δίκαιος τα έπραξε όλα αυτά, αναχώρησε, λέει, από τα Σήκιμα, και ξεκίνησε την πορεία του προς τη Βαιθήλ. Αλλά πρόσεξε πάλι τη φροντίδα του Θεού απέναντί του, και πώς η Γραφή μάς τα διδάσκει όλα με σαφήνεια. Διότι, αφού αναχώρησε ο δίκαιος, λέει, από τα Σήκιμα, έπεσε φόβος Θεού στις πόλεις που βρίσκονταν γύρω τους, και δεν καταδίωξαν τους γιους του Ισραήλ. Είδες πόση είναι η πρόνοια, και πόσο ολοφάνερη έγινε η προστασία Του; Διότι έπεσε πάνω τους φόβος, και δεν τους καταδίωξαν. Επειδή ακριβώς αυτό φοβόταν ο δίκαιος, και έλεγε: «Είμαι ολιγάριθμος και θα εξολοθρευτώ»· γι' αυτό αναφέρει ότι, επειδή έπεσε πάνω τους φόβος, δεν τους καταδίωξαν.

Ποιες είναι οι ράβδοι τις οποίες ο Ιακώβ, αφού τις ξεφλούδισε, τοποθέτησε στις ποτίστρες, και ποια είναι η Ραχήλ που έκλεψε τα είδωλα, και ποια η τερέβινθος μέσα στην οποία τα έκρυψε αυτά ο Ιακώβ; Κάθε Ιακώβ, δηλαδή 〈πτερνιστής〉, ξεφλουδίζει τις ράβδους, δηλαδή, αφού καταστήσει τους λόγους των όντων καθαρούς από τα υλικά σχήματα που τους επικαλύπτουν, τους τοποθετεί στις ποτίστρες, δηλαδή στην έξη της γνώσεως, ώστε εκείνοι που μαθητεύουν σαν πρόβατα στη διδασκαλία, συλλαμβάνοντας μέσα σε αυτήν, να αποτυπώνονται λαμβάνοντας τη μορφή της προς μίμησή της. Κάθε ψυχή, λοιπόν, που μαθητεύει κατ' αυτόν τον τρόπο, κλέβει τα είδωλα του ίδιου της του πατέρα, εκείνου που προηγουμένως την είχε γεννήσει κακώς μέσα στην κακία.

Τα είδωλα δεν ενυπάρχουν φυσικά στα ορώμενα, αλλά είναι σχήματα που ειδολοποιούνται από τον κακό πατέρα, τον διάβολο, με σκοπό την απάτη· αυτά ακριβώς τα κλέβει καλώς εκείνος που, κατά τον Απόστολο, αιχμαλωτίζει τα πάντα στην υπακοή του Χριστού. Και τα κρύβει αυτά μέσα στα σαμάρια των καμήλων. Ως καμήλα εδώ να εκλάβεις το σώμα, εξαιτίας του σκολιού χαρακτήρα του και επειδή η καμήλα, αποτυπώνοντας διαρκώς τα ίχνη των ποδιών της στη γη, φανερώνει το σώμα μας, το οποίο έχει γίνει σκολιό και εμπαθές εξαιτίας της παραβάσεως. Σαμάρια δε είναι οι διάφοροι τρόποι της ασκήσεως, πάνω στα οποία καθήμενη η ψυχή, διαφεύγει από τον πατέρα της κακίας, ο οποίος ερευνά και αναζητά τα είδωλα που ο ίδιος επινόησε για εξαπάτηση, τα οποία η ψυχή, αφού τα απέσπασε καλώς από αυτόν μέσω της υψηλής αναγωγής και θεωρίας γύρω από αυτά, τα κατέκρυψε μέσα στα σαμάρια της εγκρατείας που καταπιέζουν το σώμα μας. Όταν όμως έλθει στη γη της επαγγελίας, δηλαδή στην τέλεια γνώση, τότε λαμβάνει την εντολή να αφαιρέσει και αυτά, δηλαδή όσα εκλάπησαν καλώς προς δική μας πνευματική αναγωγή, είτε πρόκειται για ηθικότερους τρόπους ως άλλο ιμάτιο, είτε για τους φυσικούς λόγους που ενωτίζεται από αυτά ως άλλα ενώτια. Διότι αυτά, αφού τα πήρε ο διορατικός νους, τα κατέκρυψε στην τερέβινθο, δηλαδή στο μυστήριο του σταυρού· επειδή κάθε πράξη και γνώση έχει κατακρυφτεί μέσα σε αυτό.