Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:19

Και ο μεν Ιούδας δεν πουλούσε τον Χριστό υβρίζοντας, αλλά καταφιλώντας τον· εσύ όμως και υβρίζεις και συκοφαντείς και εξυφαίνεις παντοειδείς επιβουλές, και, γινόμενος δούλος της οργής και τυφλωμένος από τον θυμό, λες στον πλησίον εκείνα που είναι ξένα προς τον Χριστό και προσφιλή στον διάβολο. Ο Χριστός είπε: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας»· εσύ όμως μισείς και τον αδελφό σου. «Κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν»· εσύ όμως κακοποιείς και αυτόν που σε αγαπά. Άραγε, όταν δεις ότι ο αδελφός αποκαλεί τον αδελφό και ο φίλος τον φίλο φονιά και μάγο και δαιμονισμένο, και με όρκους και επιορκίες επιβεβαιώνει τις συκοφαντίες και απειλεί σφοδρά να εξολοθρεύσει τον πλησίον ως εχθρό και βιάζεται να γίνει άλλος Κάιν για τον Άβελ, πόσων θρήνων και οδυρμών θεωρείς ότι είναι άξιος ένας τέτοιος άνθρωπος; Διότι, ενώ είναι σώμα Χριστού, κατακομματιάζουν τους εαυτούς τους· διότι τα μέλη δεν μεριμνούν το ένα για το άλλο, αλλά οπλίζονται το ένα εναντίον του άλλου. Και τα λιοντάρια μεν δεν κατασπαράζουν λιοντάρια και οι λεοπαρδάλεις δεν οπλίζονται εναντίον λεοπαρδάλεων. Ο αδελφός όμως επιτίθεται στον αδελφό όπως το θηρίο στο αρνί. Η αρκούδα δεν επιβουλεύεται την αρκούδα, και ο Ησαύ απειλούσε να σκοτώσει τον Ιακώβ: «Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πατέρα μου, για να σκοτώσω τον Ιακώβ τον αδελφό μου». Η κερασφόρος οχιά δεν βλάπτει άλλη κερασφόρο οχιά, και οι αδελφοί οπλίζονται κατά του Ιωσήφ: «Ιδού έρχεται εκείνος ο ονειροπόλος· ελάτε να τον σκοτώσουμε», και τα εξής.

Ε'. Διότι το πρόσταγμα του πατέρα του πείθει τον θεσπέσιο Ιωσήφ να μεταβεί στη Συχέμ, για να επιβλέψει αν οι αδελφοί του είναι καλά στην υγεία τους, και πού ακριβώς και με ποιον τρόπο βόσκουν τα ποίμνια. Εκείνος λοιπόν αναχωρεί, και μετά βίας τους ανακαλύπτει, όχι βέβαια στη Συχέμ, αλλά μάλλον να έχουν αναχωρήσει για τη Δοθαΐμ. Όταν δε τον είδαν να πλησιάζει, χαμογέλασαν με πικρία και μίσος, λέγοντας: «Να, έρχεται εκείνος ο ονειροπόλος.» Και ενώ ήθελαν να τον θανατώσουν, τους απέτρεψε ο Ρουβήν. Τον έριξαν λοιπόν σε έναν από τους λάκκους, αψηφώντας τη συμβουλή του Ρουβήν. Λίγο αργότερα όμως, αφού ανέσυραν τον νεανίσκο από τον λάκκο, τον πούλησαν στους Ισμαηλίτες που κατέβαιναν στη χώρα των Αιγυπτίων.

Πώς όμως ονομάζεται Μαρτύριο κατά την αναχώρησή του από τη γη της Αιγύπτου; Επειδή ο Ιωσήφ αποτελούσε εικόνα του Χριστού, λόγω του φθόνου των αδελφών του, λόγω της πώλησής του, λόγω της υποδούλωσής του ενώ ήταν ελεύθερος, λόγω της προσκύνησης των αστέρων και άλλων παρόμοιων γεγονότων, όσα είναι δυνατόν να σταχυολογήσει κανείς από την ιστορία του. Θέλοντας, λοιπόν, να δηλώσει έμπρακτα ότι ο Ιωσήφ υπήρξε μαρτυρία και μνημείο του, και ότι όπως εκείνον, έτσι και αυτόν τον ακολουθούσαν διαδοχικές επιβουλές. Μετά τον θάνατο του Ηρώδη, ο οποίος επιχείρησε να τον εξοντώσει, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο κρύβεται στη Γαλιλαία από φόβο για τον Αρχέλαο, διότι και αυτός, μετά τον Ηρώδη, επρόκειτο να τον επιβουλευτεί.

ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ Ας παραστεί λοιπόν σε εμάς ο ίδιος ο Λόγος, γινόμενος ερμηνευτής των δικών του μυστηρίων, ώστε να μπορέσει να φανερώσει τα οράματα του Ιωσήφ σε όσους πιστεύουν. Διότι δεν τον αποκαλούσαν μάταια οραματιστή οι αδελφοί του, αν δεν προέβλεπαν εν δυνάμει τον Λόγο που ενεργούσε μέσα του. «Είπαν δηλαδή μεταξύ τους λέγοντας: Ιδού έρχεται ο οραματιστής· ελάτε να τον σκοτώσουμε και να δούμε τι θα γίνουν τα οράματά του». Και ποια ήταν τα οράματά του, υιοί του Ιακώβ; Πείτε μας. Έβλεπε, λέει, δεμάτια να δένονται σε μια πεδιάδα και το δικό του δεμάτι να στέκεται όρθιο, ενώ τα δικά μας να πέφτουν· και στρεφόμενα προσκυνούσαν το δεμάτι του Ιωσήφ. Σε τι σας αδίκησε σε αυτό ο Ιωσήφ, αν σας ανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Γιατί φθονείτε και μισείτε τον δίκαιο, αν ο Θεός του αποκάλυψε τα δικά του μυστήρια και φανέρωσε μέσω οραμάτων τα όσα θα συμβούν στους έσχατους καιρούς; Γιατί δυσαρεστηθήκατε βλέποντας πάνω του ποικιλόχρωμο χιτώνα, αν ο δίκαιος πατέρας τον αγάπησε και τον τίμησε περισσότερο από όλους, και τον απέστειλε ως ποιμένα ποιμένων για να σας επισκεφθεί, και τον ανέδειξε πιστό μάρτυρα στον κόσμο, και ως δεμάτι των γηρατειών, σαν άγια απαρχή, τον ανέστησε ως πρωτότοκο εκ των νεκρών; Γιατί αγανακτείτε, αν ο ήλιος και η σελήνη και ένδεκα αστέρια τον προσκυνούσαν, αυτά που προτυπώνονταν από παλιά; Διότι ούτε ο Ιακώβ και η Ραχήλ χρημάτισαν ήλιος και σελήνη, αλλά ούτε και συνέβη ποτέ έτσι.

Παρατήρησε πώς αυτός με προθυμία αναζητά τους αδελφούς του, και ερευνά, και ρωτά με ενδιαφέρον, και κάνει τα πάντα για να τους δει. Και του είπε, αναφέρει η Γραφή: «Τους άκουσα να λένε: Ας πάμε στη Δωθαείμ». Και πορεύτηκε ο Ιωσήφ και τους βρήκε. Εκείνοι όμως τον είδαν από μακριά, πριν τους πλησιάσει, και κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο για να τον σκοτώσουν. Αναλογίσου εδώ την πολυμήχανη σοφία του Θεού, πώς, ενώ αυτοί είχαν την ορμή για να τον δολοφονήσουν, Εκείνος που τα δημιουργεί και τα μεταβάλλει όλα, επιτρέπει να παρεμβληθούν όλα τα ενδιάμεσα εμπόδια, ώστε, αφού αναδείξει τον δικό Του αθλητή λαμπρότερο, ύστερα να επιφέρει την εκπλήρωση των ονείρων. «Τον είδαν», λέει, «από μακριά, και σκέφτηκαν με πονηριά να τον σκοτώσουν». Και είπε ο καθένας προς τον αδελφό του: «Ιδού, έρχεται εκείνος ο ονειροπόλος. Τώρα λοιπόν, ελάτε να τον σκοτώσουμε, και ας τον ρίξουμε σε έναν από τους λάκκους, και θα πούμε: "Άγριο θηρίο τον κατέφαγε", και θα δούμε τι θα απογίνουν τα όνειρά του».

Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κάιν έλεγε στον Άβελ: Έλα να βγούμε στην πεδιάδα, και ενώ του μιλούσε αδελφικά, σκεπτόταν φονικά. Οι αδελφοί του Ιωσήφ έλεγαν: Να που έρχεται ο ονειρευτής, και ο φθόνος υπαγόρευε την πώλησή του. Ο Σαούλ έλεγε στον Δαβίδ: Έλα από εδώ, τέκνο μου, και εναντίον του ωρυόταν σαν λέοντας. Ο Ηρώδης έλεγε στους μάγους: Εξετάστε με ακρίβεια τα περί του παιδίου· και όταν το βρείτε αναγγείλετέ μου, ώστε να έλθω κι εγώ να το προσκυνήσω, και ανηλεώς θανάτωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ.

Πρόσεξε μαζί μου και τον μακάριο Ιωσήφ, τον αγωνιστή της σωφροσύνης, πώς και αυτός με την υπομονή του έδειξε αληθινή φιλοσοφία· διότι πρώτα μεν δεχόταν τις επιβουλές των αδελφών του εξαιτίας των ονείρων. Και πρόσεξε τον φθόνο των αδελφών. Αν μεν τα όνειρα είναι αληθινά, με ποιον τρόπο δεν θα εκπληρωθούν οπωσδήποτε αυτά που έχουν προβλεφθεί; Αν πάλι οι οπτασίες των ονείρων είναι ψευδείς, γιατί φθονείτε αυτόν που πλανάται; Και πρόσεξε το θαυμαστό, αγαπητέ: Είδε τον εαυτό του να προσκυνείται από τον ήλιο και τη σελήνη και από έντεκα αστέρια. Το άκουσαν αυτό οι αδελφοί του, ή μάλλον οι μαθητές του διαβόλου, οι οποίοι διδάχθηκαν από τον πατέρα τους τον διάβολο τον φθόνο και τον φόνο, τις αδελφές αυτές ανομίες, τις οποίες και ο Παύλος συνέδεσε, λέγοντας: «Γεμάτους από φθόνο, φόνο». Άκουσαν για τη βασιλεία που επρόκειτο να αναλάβει και παροτρύνονταν μέσα τους να τον θανατώσουν. Ο δε μακάριος Ιωσήφ υπέμεινε τη δοκιμασία, και όταν οι αδελφοί του αναχώρησαν για να βοσκήσουν τα πρόβατα στη Συχέμ, του είπε ο πατέρας του: «Δεν βόσκουν άραγε οι αδελφοί σου στη Συχέμ; Έλα να σε στείλω, και πήγαινε να δεις αν είναι καλά στην υγεία τους οι αδελφοί σου και τα πρόβατα, και φέρε μου είδηση». Καθώς λοιπόν εκείνος πορευόταν, τον είδαν από μακριά να έρχεται και είπαν μεταξύ τους: «Να, έρχεται εκείνος ο ονειρευτής· ελάτε να τον σκοτώσουμε, και ας δούμε τι θα απογίνουν τα όνειρά του». Είδες συνωμοσία ανθρώπων που ήθελαν να διαπράξουν αδελφοκτονία;

Διότι το μεν όραμα που του παρουσιάστηκε προανήγγειλε την προσκύνησή του και από τους αδελφούς και από τους γονείς του· τα γεγονότα όμως που ακολούθησαν δεν ήταν τέτοια, αλλά απείχαν πολύ από αυτά. Πρώτον, διότι αυτοί ακριβώς που επρόκειτο να τον προσκυνήσουν τον ρίχνουν σε λάκκο, και αφού τον πούλησαν σε βάρβαρους ανθρώπους τον στέλνουν σε ξένη και μακρινή χώρα· και φαίνονταν τα όσα συνέβαιναν να είναι τόσο αντίθετα με εκείνα που του είχαν αποκαλυφθεί, ώστε και αυτοί ακόμη οι άθλιοι τον χλεύαζαν και έλεγαν: «Ιδού, έρχεται εκείνος που βλέπει τα όνειρα· ελάτε λοιπόν τώρα, ας τον σκοτώσουμε και ας τον ρίξουμε σε έναν από τους λάκκους, και θα πούμε: Άγριο θηρίο τον κατέφαγε· και τότε θα δούμε τι θα γίνουν τα όνειρά του». Έπειτα, εκείνοι που τον αγόρασαν δεν τον πουλούν σε κάποιον ελεύθερο, αλλά πάλι σε βασιλικό δούλο. Και τα δεινά δεν σταμάτησαν μέχρις εδώ· αλλά, αφού έπεσε θύμα της συκοφαντίας της κυρίας του και καταδικάστηκε, έζησε στη φυλακή για πολλά χρόνια, και ενώ άλλοι διέφυγαν, αυτός παρέμεινε εκεί για περισσότερο χρόνο. Και παρόλο που ήταν τόσα πολλά εκείνα που μπορούσαν να ταράξουν την ψυχή του, εκείνος παρέμενε απέναντι σε όλα αυτά ακλόνητος. Τέτοια είναι και τα δικά μας ζητήματα, ή μάλλον και πολύ πιο δυσχερή από αυτά.

«Ντύθηκαν με σάκους οι άνθρωποι και τα ζώα, και ανεβόησαν προς τον Θεό με θέρμη· και απομακρύνθηκε ο καθένας από τον πονηρό του δρόμο, και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια τους, λέγοντας: Ποιος ξέρει, μήπως μετανοήσει ο Θεός, και αποστρέψει την οργή του θυμού του, και δεν χαθούμε; Και είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι απομακρύνθηκαν από τους πονηρούς τους δρόμους, και μετανόησε ο Θεός για το κακό που είχε πει ότι θα τους κάνει, και δεν το έκανε.» «Ξαφνικά θα μιλήσω εναντίον έθνους ή εναντίον βασιλείου, για να τους ξεριζώσω και να τους καταστρέψω· και εάν το έθνος εκείνο επιστρέψει από όλα τα κακά του, θα μετανοήσω για τα κακά που σκέφτηκα να τους κάνω. Και ξαφνικά θα μιλήσω για έθνος και βασίλειο, για να ανοικοδομηθεί και να φυτευτεί· και εάν πράξουν τα πονηρά ενώπιόν μου, θα μετανοήσω για τα αγαθά που είπα να τους κάνω.» ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί μισαδελφίας. «Βλέποντας οι αδελφοί ότι ο πατέρας τον αγαπούσε περισσότερο από όλους τους γιους του, τον μίσησαν, και δεν του απηύθυναν κανέναν ειρηνικό λόγο. Και είπε ο καθένας προς τον αδελφό του: Ιδού, έρχεται εκείνος που βλέπει τα όνειρα. Ελάτε, ας τον σκοτώσουμε και ας τον ρίξουμε σε έναν από τους λάκκους, και ας πούμε ότι ένα κακό θηρίο τον κατασπάραξε· και θα δούμε τι θα γίνουν τα όνειρά του.» «