Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:3

Δες λοιπόν μήπως μπορούμε, ασκώντας κάποια μικρή πίεση στην ιστορική διήγηση, να πούμε ότι και σε αυτό ο Αδάμ εικονίζει κατά κάποιον τρόπο και προδιαγράφει τη σάρκωση του άφθαρτου και άυλου Θεού Λόγου και την ανθρώπινη παχύτητα της σάρκας του, αφού από το άφθαρτο, αθάνατο και λεπτότερο, σχεδόν άυλο, σώμα που είχε, περιβλήθηκε από τον Θεό αυτό το παχύ και παθητό σώμα· όπως φαίνεται σωστό και στους θείους Γρηγορίους. Διότι αυτό το υπόδειγμα, εννοώ η γύμνωση και η ένδυση του Αδάμ, φανερώνει ότι ο γυμνός και απερίβλητος Θεός Λόγος θα περιβληθεί και θα ενδυθεί έναν αχειροποίητο και θεόκτιστο, δερμάτινο και σάρκινο χιτώνα της δικής μας φύσεως. Γι’ αυτό άλλωστε και ο άνθρωπος δημιουργήθηκε γυμνός και όχι αυτενδυμένος, όπως τα κτήνη και τα πετεινά· γιατί εκείνα έχουν ως συνυφασμένη με την ίδια τους τη φύση τη σκέπη, μέσω των πτερύγων, των παχιών δερμάτων, των μαλλιών και των τριχών. Αυτός όμως, όντας γυμνός και άφθαρτος και αθάνατος, επειδή είχε γίνει κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του γυμνού Θεού Λόγου, ενδύθηκε άσπορο δερμάτινο χιτώνα· διότι ο Θεός δεν τον έγδυσε ούτε τον αφαίρεσε από κάποιο ζώο, αλλά τον έφερε σε ύπαρξη κατά τρόπο άσπορο και θεόπλαστο, υπερφυσικά. Γι’ αυτό και ο χιτώνας αυτός δεν ήταν κτηνώδης, προερχόμενος από άλογη φύση, αλλά θεόπλαστος, όπως και ο άνθρωπος, ο οποίος έγινε από το χέρι του Θεού. Διότι προδιέγραφε σαφώς και αναμφιβόλως την άσπορη και θεόκτιστη σάρκα του Θεού Λόγου, την οποία ο Θεός κατασκεύασε γι’ Αυτόν, όπως ακριβώς ο Ιακώβ εκείνον τον ποικίλο χιτώνα για τον ίδιο του τον υιό Ιωσήφ. Αν λοιπόν ο δερμάτινος χιτώνας δεν προδιέγραφε τη σάρκωση του γυμνού δευτέρου Αδάμ, γιατί άραγε ο Θεός δεν του έβαλε μάλλον χιτώνα βύσσινο ή λινό ή από κάποια άλλη ύλη;

Και μη σε παραξενεύει ότι ο Ιωσήφ έφερε την εικόνα του Χριστού. Διότι τα ίδια τα πράγματα θα σε διδάξουν. Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Ο δε Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του»· για τον Χριστό: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». Στον Ιωσήφ ο πατέρας έφτιαξε ποικιλόχρωμο χιτώνα· και ο Χριστός λέει: «Θα αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και μου φόρεσε χιτώνα ευφροσύνης, σαν να μου έβαλε μίτρα όπως στον νυμφίο». Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Και ο Ιωσήφ ήταν ωραίος στη μορφή και πάρα πολύ όμορφος στην όψη»· και ο προφήτης είπε για τον Χριστό: «Είσαι ο πιο ωραίος σε κάλλος από τους γιους των ανθρώπων». Οι αδελφοί προσήψαν στον Ιωσήφ πονηρή κατηγορία, και οι Ιουδαίοι κατακρίνοντας τον Κύριο έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία», αντί να πουν: Όπως εσύ, που είσαι γιος ανύμφευτης κόρης. Ο Ιωσήφ στάλθηκε προς τους αδελφούς του ως ιατρός για να τους επισκεφθεί και βρέθηκε να αντιμετωπίζεται ως εχθρός που επιβουλεύεται, και ο Χριστός στάλθηκε ως ποιμένας που σπλαγχνίζεται και φάνηκε ως ληστής που σταυρώνεται. Ο Ιωσήφ πουλήθηκε για είκοσι χρυσά νομίσματα, και ο Χριστός για τριάντα αργύρια. Τον Ιωσήφ τον πούλησε στους Ισμαηλίτες ένας από τους δώδεκα αδελφούς, αυτός που είπε: «Ελάτε να τον πουλήσουμε στους Ισμαηλίτες»· και τον Χριστό τον πούλησε στους Ισραηλίτες ένας από τους δώδεκα μαθητές, ή μάλλον αδελφούς.

«Ο Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους υιούς του, διότι ήταν υιός των γηρατειών του. Και του κατασκεύασε έναν πολύχρωμο χιτώνα. Όταν δε οι αδελφοί του είδαν ότι ο πατέρας τον αγαπά περισσότερο από όλους τους υιούς του, τον μίσησαν, και δεν μπορούσαν να του μιλήσουν με κανέναν ειρηνικό λόγο.» β'. Διότι ο συγγραφέας του βιβλίου έχει κάνει μεν μια ακριβή απαρίθμηση των απογόνων του Ησαύ. Δηλαδή, ποιοι γεννήθηκαν από ποιους, σε ποιο μέρος της γης κατοίκησε ο καθένας τους και πάνω σε ποιους έλαβαν την εξουσία, μας τα δίδαξε η Ιερή Γραφή. Ωστόσο, κανένας τους δεν έχει πράξει κάτι το γενναίο, ούτε καν κάτι άξιο μνήμης.

Ο λόγος σχεδόν προσπερνά όσους έχουν ονομαστεί και καταλήγει στον θεσπέσιο Ιωσήφ· και καθιστά τους απογόνους του Ιακώβ λαμπρό διήγημα. Αν και ο Ιωσήφ ήταν ο νεότερος από τους άλλους (διότι ήταν δεκαεπτά ετών), δεν παραμελούσε καθόλου τον ποιμενικό κόπο· μαζί με τους άλλους αδελφούς καταπιανόταν εξίσου με τις ίδιες ασχολίες, χωρίς να προτιμά την ανάπαυση που είναι τόσο ευχάριστη και πάντοτε προσφιλής στους νέους· δεν απέφευγε την πρόωρη φροντίδα της ζωής, ούτε αγαπούσε περισσότερο την άνεση, παρόλο που βρισκόταν ακόμη στην εφηβεία· αλλά σαν ηλικιωμένος, έχοντας ήδη φτάσει σε γαλήνη λογισμών και έχοντας τον νου του καλά στερεωμένο, χρησιμοποιώντας ώριμο λόγο και προαναγγέλλοντας την ομορφιά της μελλοντικής του λαμπρότητας, θαυμαζόταν δικαιολογημένα από τον μακάριο και φιλόστοργο πατέρα του, και αξιωνόταν εξαιρετικής αγάπης και φροντίδας. «Διότι ήταν για αυτόν», λέει, «και γιος των γηρατειών του». Και τι σημαίνει αυτό; Ο λόγος εξετάζει λεπτομερώς τις δικές μας εσωτερικές διαθέσεις. Διότι η φιλοστοργία των γονέων προς τα παιδιά είναι σε μερικούς απολύτως ίση για όλα, και με κανέναν τρόπο δεν υστερεί σε κανένα. Πολλές φορές όμως η φύση υπερισχύει και παραβιάζει τον νου, πείθοντάς τον να απονείμει κάτι παραπάνω, σε σχέση με τους άλλους, στους πιο αδύναμους, εφόσον βέβαια αυτοί έχουν ανάγκη από μεγαλύτερη φροντίδα.

Εξάλλου, πολλές φορές, όταν έχουν γεννηθεί πολλά παιδιά, η περίσσεια της αγάπης καταλήγει κάπως και προσορμίζεται στο τελευταίο, καθώς το παιδί που ακολουθεί αρπάζει κάπως προς τον εαυτό του τη στοργή για εκείνα που προηγήθηκαν. Διότι ο ανθρώπινος νους αγαπά το καινούργιο, και δεν αποβάλλει τον κορεσμό για εκείνα που ήδη προηγήθηκαν· ενώ για εκείνα που δεν είναι ακόμη παρόντα ή έχουν μόλις αποκτηθεί ενδιαφέρεται πάρα πολύ, και δέχεται πιο ακμαία την επιθυμία για αυτά. Αγαπούσε λοιπόν ο θεσπέσιος Ιακώβ τον Ιωσήφ περισσότερο από τους άλλους, «διότι ήταν γιος των γηρατειών του». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, αν και είχε πάρει ως σύζυγο προηγουμένως τη Λεία στη Χαρράν, αγάπησε τη Ραχήλ, η οποία γέννησε τον Ιωσήφ, και πεθαίνοντας τον Βενιαμίν. Ως προς αυτό λοιπόν λέμε ότι και οι δύο ήταν γιοι των γηρατειών. Όμως η φυσική ικανότητα του Ιωσήφ προς το καθετί δεν ήταν όμοια σε όλους· και έκανε τον γέροντα να γέρνει προς αυτόν, κάνοντάς τον να έχει ιδιαίτερη προτίμηση υπέρ αυτού. Διότι συλλογιζόταν, κατά πάσα πιθανότητα, ότι θα γίνει λαμπρός και ξακουστός. Και εκείνος που δεν έδινε σημασία στα σκιρτήματα της νεότητας, φτάνοντας πλέον στην ηλικία του άνδρα, πώς δεν θα γινόταν ένας από τους αξιοθαύμαστους; Και ο μακάριος Ιακώβ έκανε και κάτι καινούργιο για αυτόν σε σύγκριση με τους άλλους· διότι ύφανε έναν ποικιλόχρωμο χιτώνα και τον τιμούσε με τα πιο εξαιρετικά ενδύματα. Τι προέκυψε λοιπόν από αυτό;

Επομένως, και μέσω της φωνής του προφήτη, ο ίδιος ο Εμμανουήλ κραύγαζε εναντίον της αθυροστομίας των Ιουδαίων λέγοντας: «Ουαί σε αυτούς, διότι αποστάτησαν από εμένα. Είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν απέναντί μου. Εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως μίλησαν με ψεύδη εναντίον μου.» Και πάλι: «Θα πέσουν με ρομφαία οι άρχοντές τους, εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους.» Φλυάρησε, λοιπόν, εναντίον του Χριστού το πλήθος των Φαρισαίων, το θρασύ και ανελεύθερο. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το ότι οι αδελφοί έφεραν πονηρή κατηγορία εναντίον του Ιωσήφ. «Αλλά αγαπιόταν», λέει, «από τον πατέρα του, διότι ήταν γι' αυτόν υιός των γηρατειών του.» Διότι υπήρξαν βέβαια και άλλοι ποιμένες, καλοί και αγαθοί, πριν από την εν τω κόσμω και εν σαρκί φανέρωση του Σωτήρος μας· και πριν από όλους τους άλλους ο θεσπέσιος Μωυσής, και οι μετέπειτα που ποίμαναν τα λογικά κοπάδια. Όμως εξαιρετικά αγάπησε τον Υιό ο Πατέρας, καίτοι ήλθε τελευταίος μετά τους άλλους, και εμφανίστηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνος. Ταιριάζει λοιπόν στον Ιακώβ να έχει τον Ιωσήφ ως υιό των γηρατειών του. Ο Θεός όμως είναι αγέραστος, άναρχος και αναυξής, και πάντοτε παντέλειος. Γι' αυτό τον λόγο, μην επιτρέποντας στον λόγο μας να αστοχήσει από τη σοφή αναζήτηση του πρέποντος, λέμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε στον Θεό και Πατέρα σαν υιός γηρατειών, διότι εμφανίστηκε στα τελευταία χρόνια του αιώνος, δηλαδή του παρόντος, και επειδή ακριβώς μετά από αυτόν δεν υπάρχει κανένας άλλος.

Διότι ομολογούμε ότι είναι συναΐδιος με τον Πατέρα. Επομένως, ο Ιωσήφ αγαπιόταν από τον πατέρα του ξεχωριστά και του έδωσε έναν πολύχρωμο χιτώνα, σαν ένα εξαιρετικό δώρο, καθιστώντας την πράξη αυτή σαφή απόδειξη της βαθιάς του στοργής. Αλλά αυτό υπήρξε για τους αδελφούς του ερέθισμα φθόνου και αφορμή ζηλοτυπίας, όπως άλλωστε θα δείξει και η ίδια η έκβαση των πραγμάτων. Εξαγριώνονταν δε και οι Φαρισαίοι με τον Ηγαπημένο, δηλαδή τον Χριστό, επειδή ακριβώς είχε περιβληθεί από τον Θεό και Πατέρα μια ποικιλόμορφη δόξα. Διότι προκαλούσε τον θαυμασμό, νομίζω, με πολλούς τρόπους: αφενός ως ζωοποιός, αφετέρου ως φως ικανό να καταφωτίσει αυτούς που βρίσκονταν στο σκοτάδι, καθώς καθάριζε λεπρούς και ανέσταινε πανεύκολα νεκρούς, έστω κι αν ήδη αναδίδαν δυσοσμία, και καθώς επιτιμούσε τις θάλασσες και περπατούσε με εξουσία πάνω στα ίδια τα κύματα.

ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ Ας παραστεί λοιπόν σε εμάς ο ίδιος ο Λόγος, γινόμενος ερμηνευτής των δικών του μυστηρίων, ώστε να μπορέσει να φανερώσει τα οράματα του Ιωσήφ σε όσους πιστεύουν. Διότι δεν τον αποκαλούσαν μάταια οραματιστή οι αδελφοί του, αν δεν προέβλεπαν εν δυνάμει τον Λόγο που ενεργούσε μέσα του. «Είπαν δηλαδή μεταξύ τους λέγοντας: Ιδού έρχεται ο οραματιστής· ελάτε να τον σκοτώσουμε και να δούμε τι θα γίνουν τα οράματά του». Και ποια ήταν τα οράματά του, υιοί του Ιακώβ; Πείτε μας. Έβλεπε, λέει, δεμάτια να δένονται σε μια πεδιάδα και το δικό του δεμάτι να στέκεται όρθιο, ενώ τα δικά μας να πέφτουν· και στρεφόμενα προσκυνούσαν το δεμάτι του Ιωσήφ. Σε τι σας αδίκησε σε αυτό ο Ιωσήφ, αν σας ανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Γιατί φθονείτε και μισείτε τον δίκαιο, αν ο Θεός του αποκάλυψε τα δικά του μυστήρια και φανέρωσε μέσω οραμάτων τα όσα θα συμβούν στους έσχατους καιρούς; Γιατί δυσαρεστηθήκατε βλέποντας πάνω του ποικιλόχρωμο χιτώνα, αν ο δίκαιος πατέρας τον αγάπησε και τον τίμησε περισσότερο από όλους, και τον απέστειλε ως ποιμένα ποιμένων για να σας επισκεφθεί, και τον ανέδειξε πιστό μάρτυρα στον κόσμο, και ως δεμάτι των γηρατειών, σαν άγια απαρχή, τον ανέστησε ως πρωτότοκο εκ των νεκρών; Γιατί αγανακτείτε, αν ο ήλιος και η σελήνη και ένδεκα αστέρια τον προσκυνούσαν, αυτά που προτυπώνονταν από παλιά; Διότι ούτε ο Ιακώβ και η Ραχήλ χρημάτισαν ήλιος και σελήνη, αλλά ούτε και συνέβη ποτέ έτσι.

Γι' αυτό ο Ιακώβ λέει: «Γιος μου ζηλευτός, γιος μου νεότατος». Διότι και η Γραφή λέει: «Και τον αγαπούσε ο Ιακώβ, επειδή ήταν για αυτόν γιος των γηρατειών». Διότι, καθώς ο κόσμος ήδη γερνούσε και είχε παντελώς χαθεί, ο Υιός του Θεού εμφανίστηκε και, γεννηθείς από παρθένο, αποδείχθηκε για τον Πατέρα γιος των γηρατειών, μολονότι ήταν πάντοτε μαζί με τον Θεό προ των αιώνων. Γι' αυτό του λέει: «Επίστρεψε σε εμένα», προσκαλώντας τον δικό του Παίδα από τη γη στους ουρανούς. «Εναντίον του οποίου, βουλευόμενοι, τον λοιδορούσαν και τον εχθρεύονταν οι κύριοι των τόξων». Ποιοι δε ήταν αυτοί που βουλεύονταν κακά για αυτόν και τον λοιδορούσαν, παρά ο άνομος και απειθής λαός, οι οποίοι, βλασφημώντας, έλεγαν πολλά κακά εναντίον του; «Κύριοι δε των τόξων», επειδή ήταν εύστοχοι στο να πράττουν το κακό και να φονεύουν όλους τους δικαίους. «Και συνετρίβησαν με δύναμη τα τόξα τους». Διότι αυτοί που βουλεύτηκαν κακά εναντίον του και τον κακολόγησαν, σαν να εκτόξευαν βέλη εναντίον του, αργότερα οι ίδιοι ντροπιάστηκαν, όταν έμαθαν ότι έχει εγερθεί εκ νεκρών. Όπως λέει και ο Ησαΐας: «Μάταιη η βουλή του πνεύματός σας».

49. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Ούτε ο Ιωσήφ, άριστέ μου, αξιώθηκε της βασιλείας κατά χάριν. Διότι, ενώ ήταν ακόμη έφηβος, εκοσμείτο με πολλές αρετές. Γι' αυτό και ο πατέρας του τον αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους γιους του. Επειδή όμως τον έβλεπε να φθονείται, προσπαθώντας να θεραπεύσει τον φθόνο τους, έλεγε ότι η αιτία της αγάπης του δεν γεννιόταν από την αρετή του παιδιού, αλλά από την ύστερη γέννησή του. Ότι δε αυτό ήταν πρόφαση του πατέρα, επειδή ήθελε να σβήσει τον φθόνο που άναβε εναντίον του (διότι εξαιτίας αυτού του φθόνου σιγοκαίγονταν και έπλασαν εναντίον του πονηρή κατηγορία), είναι φανερό από το εξής: Εάν δηλαδή αγαπιόταν για τον λόγο ότι ήταν υστερότοκος, τότε ο πιο υστερότοκος (και αυτός ήταν ο Βενιαμίν) θα ήταν δίκαιο να αγαπιέται περισσότερο. Αλλά, όπως είπα, ο Μωυσής παρουσίασε μια σοφότατη πρόφαση του πατέρα. Διότι το ότι, ενώ ήταν ακόμη έφηβος, εκοσμείτο με εξαίρετες αρετές, το απέδειξε και η νεότητά του και κάθε άλλη περίοδος της ηλικίας του, καθώς δεν απώλεσε τις αρχικές του αρετές, αλλά και τις αύξησε και τις έκανε να ακμάζουν μαζί του. Με ποια αρετή, άραγε, δεν στεφανώθηκε;

Διότι μετέφεραν μια κακή κατηγορία για τον Ιωσήφ στον Ισραήλ, τον πατέρα τους. Δες υπερβολή κακίας: και την αγάπη του πατέρα επιχειρούσαν να κλονίσουν, και ανύπαρκτα πράγματα επινοούν εναντίον του αδελφού τους, πετυχαίνοντας μόνο ένα πράγμα, το να κάνουν ολοφάνερο τον δικό τους φθόνο. Και για να μάθεις ότι μόνο αυτό κέρδιζαν, το να κάνουν δηλαδή φανερή την κρυφή τους διάθεση, δες τον πατέρα, πώς και μετά τη δική τους συκοφαντία παρέμενε προσηλωμένος στο παιδί και το προτιμούσε από όλα. «Ο Ιακώβ», λέγει, «αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του, επειδή του ήταν γιος των γηρατειών του. Και του έφτιαξε έναν ποικιλόχρωμο χιτώνα». Τι σημαίνει άραγε το: «Αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του, επειδή του ήταν γιος των γηρατειών του»; Επειδή γεννήθηκε προς το τέλος της ζωής του, λέγει, και στα ίδια του τα γηρατειά, γι' αυτό τον αγαπούσε περισσότερο από όλους. Διότι είναι αλήθεια ότι τα παιδιά που γεννιούνται στα γηρατειά φαίνονται κάπως πιο επιθυμητά και μπορούν να ελκύσουν περισσότερο την πατρική εύνοια. Αλλά, για να μάθουμε ότι δεν ήταν μόνο αυτό που έλκυε τον πατέρα και τον έκανε να τον προτιμά από τους αδελφούς του, η θεία Γραφή μάς διδάσκει ότι και μετά από αυτόν γεννήθηκε άλλος· και αν τα της αγάπης ακολουθούσαν τη φυσική σειρά, εκείνος θα αγαπιόταν περισσότερο, επειδή θα ήταν αληθινά ο γιος των γηρατειών του, εφόσον γεννήθηκε τότε που ο δίκαιος είχε πλέον φτάσει στο βαθύτατο γήρας. Τι πρέπει λοιπόν να πούμε;

Ότι υπήρχε κάποια άνωθεν χάρη η οποία έκανε τον νέο αξιαγάπητο, και, λόγω της αρετής της ψυχής του, τον καθιστούσε προτιμότερο από όλους· αναφέρεται δε αυτή η αιτία στη Γραφή, ότι δηλαδή, επειδή ήταν γιος των γηρατειών του, γι' αυτό τον αγαπούσε περισσότερο, προκειμένου να μην αυξήσει φανερά τον φθόνο των αδελφών.

Τότε τον βλέπω να λάμπει περισσότερο από ό,τι όταν, καθισμένος στον θρόνο της Αιγύπτου, μοίραζε τον σίτο σε όσους είχαν ανάγκη, κατέλυε τον λιμό και γινόταν κοινό καταφύγιο για όλους. Τότε τον βλέπω πιο φωτεινό, όταν του φορούσαν τα δεσμά και τις χειροπέδες, παρά όταν είχε περιβληθεί με τόση εξουσία ντυμένος με λαμπρά ενδύματα. Διότι ο ένας ήταν καιρός πνευματικής εργασίας και μεγάλης εμπορίας —εννοώ ο καιρός της φυλακής—, ενώ ο άλλος, καιρός τρυφής, ανέσεως και τιμής, που είχε μεν πολλή την ευχαρίστηση, αλλά όχι πολύ το κέρδος. Γι' αυτό, δεν τον μακαρίζω τόσο όταν τιμάται από τον πατέρα του, όσο όταν φθονείται από τους αδελφούς του και έχει τους εχθρούς του να ζουν κάτω από την ίδια στέγη. Διότι και από την παιδική του ηλικία μέσα στο ίδιο του το σπίτι αναζωπυρωνόταν εναντίον του ένας σκληρός πόλεμος, ενώ εκείνοι που τον πολεμούσαν δεν είχαν τίποτα να του προσάψουν, αλλά έλιωναν και διαρρηγνύονταν από τον φθόνο, επειδή εκείνος απολάμβανε μεγαλύτερη εύνοια από τον πατέρα του. Καίτοι ο νομοθέτης Μωυσής δεν απέδωσε την αρχή αυτής της στοργής στην αρετή του παιδιού, αλλά στον χρόνο της γεννήσεώς του. Επειδή δηλαδή γεννήθηκε ύστερα από τους άλλους και σε βαθιά γεράματα —και είναι πολύ αγαπητά τέτοια παιδιά, εφόσον γεννιούνται πέρα από κάθε ελπίδα—, γι' αυτό τον αγαπούσε. «Διότι τον αγαπούσε ο πατέρας», αναφέρει, «επειδή ήταν γι' αυτόν υιός των γηρατειών». Αυτά δε τα έγραψε ο νομοθέτης, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ, όχι για να εξιστορήσει την πραγματικότητα, αλλά τη δικαιολογία και την πρόφαση του πατέρα.

Διότι ο μεν ένας ήταν καιρός πραγματείας και μεγάλου εμπορίου, εννοώ ο καιρός του δεσμωτηρίου, ενώ ο άλλος της τρυφής, της ανέσεως και της τιμής, αν και παρείχε πολλή ευχαρίστηση, δεν είχε πολύ κέρδος. Γι' αυτό δεν τον μακαρίζω τόσο όταν τιμάται από τον πατέρα του, όσο όταν φθονείται από τους αδελφούς του και έχει εχθρούς αυτούς που συγκατοικούν μαζί του. Διότι από την πρώτη κιόλας ηλικία αναζωπυρώνεται εναντίον του σκληρός πόλεμος, χωρίς εκείνοι που τον πολεμούν να έχουν κάτι για να τον κατηγορήσουν, αλλά έλιωναν και οργίζονταν επειδή εκείνος απολάμβανε μεγαλύτερη αγάπη από τον πατέρα του. Καίτοι ο νομοθέτης Μωυσής δεν είπε ότι αυτή η στοργή ξεκινούσε από την αρετή του παιδιού, αλλά από τον χρόνο της γεννήσεώς του· επειδή δηλαδή γεννήθηκε ύστερα από τους άλλους, λέγει, και σε βαθιά γεράματα —και είναι περιπόθητα τέτοιου είδους παιδιά, εφόσον γεννιούνται πέρα από κάθε ελπίδα— γι' αυτό αγαπιόταν. Διότι τον αγαπούσε ο πατέρας του, λέγει, επειδή ήταν ο Υιός των γηρατειών του. Αυτά δε τα έγραψε ο νομοθέτης, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ, όχι επειδή διηγείται την πραγματικότητα, αλλά τη δικαιολογία και την πρόφαση του πατέρα. Επειδή δηλαδή έβλεπε το νεαρό παιδί να φθονείται, θέλοντας να καταπραΰνει το πάθος των αδελφών, έπλασε μια αιτία αγάπης η οποία δεν θα προκαλούσε μεγάλο φθόνο εναντίον του. Διότι το ότι δεν ήταν αυτή η αιτία της στοργής, αλλά η ακμάζουσα αρετή της ψυχής του, η οποία ήταν πιο ώριμη από την ηλικία του, γίνεται φανερό από τον Βενιαμίν.

Διότι, αν για αυτόν τον λόγο αγαπιόταν εκείνος, πολύ περισσότερο έπρεπε να αγαπηθεί ο νεότερός του· καθώς εκείνος γεννήθηκε μετά τον Ιωσήφ και μάλλον αυτός ήταν ο υιός των γηρατειών του. Αλλά, όπως ακριβώς είπα, αυτό ήταν επινόημα του πατέρα. Όμως η φλόγα αναζωπυρωνόταν σφοδρότερα και, επειδή προς το παρόν δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα, του προσήψαν μια πονηρή κατηγορία και του φόρτωσαν μια αισχρή αιτίαση. Έτσι, οι αδελφοί πρόλαβαν τη βάρβαρη γυναίκα και αποδείχθηκαν πολύ χειρότεροί της· διότι εκείνη μεν φέρθηκε με πονηριά σε ξένο, αυτοί δε σε αδελφό. Και δεν σταμάτησαν την κακία τους ούτε σε αυτό το σημείο, αλλά διαρκώς συναγωνίζονταν τις προηγούμενες πράξεις τους. Αφού λοιπόν τον έπιασαν μόνο του στην έρημο, και τον έσφαξαν και τον πούλησαν, και τον έκαναν δούλο αντί για ελεύθερο, και μάλιστα στην έσχατη μορφή δουλείας. Διότι δεν παρέδωσαν τον αδελφό τους σε κάποιους ομοεθνείς τους, αλλά σε βαρβάρους αλλόγλωσσους, οι οποίοι επιπλέον αναχωρούσαν για βάρβαρη χώρα. Ο δε Θεός, προκειμένου να τον καταστήσει λαμπρότερο, ανεχόταν τα όσα συνέβαιναν και μακροθυμούσε, καθώς ο ένας κίνδυνος διαδεχόταν τον άλλον· διότι μετά τον φθόνο και την αισχρή διαβολή, τον παρέδωσαν για να σφαγιαστεί και σε δουλεία χειρότερη και από τη σφαγή.

ΙΒ΄. Αλλά αυτός ο λαμπρός και ένδοξος γιος, ο Ιωσήφ, ποιον δεν επισκίασε με τις συμφορές του; Διότι ο μεν πατέρας του είχε μόνο έναν αδελφό που τον επιβουλευόταν, ενώ αυτός πολύ περισσότερους· και ο μεν την πρώτη του ηλικία την πέρασε ολόκληρη τρεφόμενος με αφθονία και πολλή άνεση, ο δε σε ξένη γη και όντας ακόμη παιδί αναγκαζόταν να υπομένει τις ταλαιπωρίες της οδοιπορίας. Και στον μεν Ιακώβ συμπαραστεκόταν η μητέρα του, ελαφρύνοντας την επιβουλή· αυτός όμως, όντας ακόμη νέος, και τότε που είχε τη μεγαλύτερη ανάγκη από τη μητέρα του, τότε ακριβώς βρέθηκε στερημένος από αυτή τη βοήθεια. Εκτός από αυτά, ο μεν Ησαύ λύπησε τον Ιακώβ μόνο με απειλές· αυτοί όμως έκαναν την επιβουλή πράξη, και πριν από την επιβουλή δεν έπαυαν να τον φθονούν και να τον διαβάλλουν· και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτό, το να έχεις δηλαδή πάντοτε εχθρούς αυτούς με τους οποίους συγκατοικείς; Διότι και πονηρή κατηγορία προσήψαν εναντίον του, και βλέποντας ότι ο πατέρας του τον αγαπά περισσότερο από τους άλλους γιους του, τον μίσησαν, και δεν μπορούσαν να του μιλήσουν καθόλου ειρηνικά. Διότι ούτε το να παραδοθεί στους εμπόρους ούτε το να βρεθεί υπό την εξουσία του ευνούχου θα έλεγα ότι ήταν τόσο μεγάλο κακό· επειδή αυτοί του συμπεριφέρθηκαν με πολύ μεγαλύτερη φιλανθρωπία από ό,τι τα αδέλφια του.

Ποιος είναι ο ποικιλόχρωμος χιτώνας του Ιωσήφ και τι σημαίνει η εκπλήρωση του ονείρου σχετικά με την προσκύνηση εκ μέρους του πατέρα και των αδελφών; Κάθε Ισραήλ, δηλαδή ο νους που βλέπει τον Θεό, κατασκευάζει στον δικό του υιό, τον Ιωσήφ, δηλαδή σε εκείνον που γεννήθηκε κατά Θεόν, έναν ποικιλόχρωμο χιτώνα, δηλαδή ενδύει τον ηθικό τρόπο ζωής με την ποικίλη διαφορά των αρετών. Σε έναν τέτοιον, λοιπόν —καθώς το όνομα Ιωσήφ ερμηνεύεται ως «προσθήκη»— προσκυνούν ο πατέρας, η μητέρα και τα αδέλφια. Διότι, σε καθέναν που προσθέτει και αυξάνει τα μέτρα της αρετής και της γνώσης, προσκυνούν ο φυσικός νόμος και η τροφός αίσθηση, υποκύπτοντας μαζί με τους αντίστοιχους σε αυτούς φυσικούς και αισθητικούς λόγους.

Αλλά επειδή και ο Ιωσήφ εκλαμβάνεται ως τύπος του Κυρίου, εύλογα λέγεται ότι ο Θεός και Πατέρας φτιάχνει για τον δικό Του και κατά φύση Υιό έναν ποικιλόχρωμο χιτώνα, ο οποίος είναι το σώμα που ανέλαβε για εμάς από εμάς, στολισμένο με τις θείες αρετές, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «σώμα όμως μου ετοίμασες», το οποίο οι κατά σάρκα αδελφοί Του, οι Ιουδαίοι, αφού Τον εξέδυσαν, το μόλυναν με το αίμα του πάθους. Τον προσκύνησαν δε ο πατέρας και η μητέρα και οι δώδεκα αδελφοί, δηλαδή ο Νόμος και η λατρεία και εκείνοι από τις δώδεκα φυλές που πίστεψαν.