Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:33

Διότι αυτό είναι η μετάνοια: η λύση και ο αφανισμός εκείνων που προηγουμένως είτε εκτελέστηκαν στην πράξη είτε συλήφθηκαν ως διάθεση στον νου. Εκείνος όμως που γνωρίζει την ωφέλεια της μετάνοιας, αλλά διαρκώς κυλιέται στον βούρκο της ανομίας, μοιάζει με τον δούλο που, ενώ γνωρίζει την οργή του κυρίου του, διαπράττει το κακό μπροστά στα μάτια του και τριπλασιάζει την αμαρτία. Γίνε ευαίσθητος απέναντι στην ασθένεια που σε περιβάλλει. Συνέτριψε τον εαυτό σου όσο μπορείς, ζήτησε και το πένθος των ομόψυχων αδελφών να σε βοηθήσει προς την ελευθερία, δείξε μου το πικρό και άφθονο δάκρυ σου, για να αναμείξω και εγώ το δικό μου, πάρε και τον ιερέα ως κοινωνό της θλίψης σου, σαν πατέρα. Διότι ποιος πατέρας είναι τόσο ψεύτικος ή έχει τόσο σκληρή ψυχή, ώστε να μην θρηνεί μαζί με τα παιδιά του όταν αυτά λυπούνται ή, αντίθετα, να μην χαίρεται μαζί τους όταν χαίρονται; Ο ιερέας θρηνεί για την αμαρτία του πνευματικού του τέκνου έτσι ακριβώς όπως ο Ιακώβ θρήνησε για τον ματωμένο χιτώνα του Ιωσήφ, όπως ο Δαβίδ για τον όλεθρο του Αβεσσαλώμ, όπως ο Ηλεί για τον Οφνί και τον Φινεές που έπεσαν στη μάχη, και όπως ο Μωυσής για τον λαό που εισήγαγε την άθεη μοσχοποιία. Πριν από τους σωματικούς σου πατέρες, δείξε εμπιστοσύνη σε εκείνον που σε γέννησε κατά Θεόν, δείξε του χωρίς ντροπή τα κρυφά σου, αποκάλυψε τα απόρρητα της ψυχής σου όπως ακριβώς κάποιος δείχνει στον ιατρό μια κρυμμένη πάθηση. Εκείνος θα φροντίσει και για την ευπρέπεια και για τη θεραπεία. Διότι ο σεβασμός και η στοργή των γονέων αγκαλιάζει περισσότερο εκείνα από τα παιδιά τους που υποφέρουν.

Ο δε πατέρας οδύρεται και, καταγγέλλοντας ίσως τον φθόνο και τα ανόσια σχέδια των γιων του, κραύγαζε λέγοντας: «Κακό θηρίο κατέφαγε τον Ιωσήφ». Βίωνε την απόγνωση για τη συμφορά του παιδιού του εντελώς ακατεύναστος και απαρηγόρητος. «Διότι δεν ήθελε», λέει η Γραφή, «να παρηγορηθεί, λέγοντας: Θα κατέβω πενθώντας προς τον γιο μου στον άδη». Αφού λοιπόν η διήγηση της ιστορίας έφτασε στο τέλος της, ο νους θα μεταβεί και πάλι στην έρευνα των εσώτερων νοημάτων. Και σαν να χρωματίζει την αλήθεια μέσα από τα όσα συνέβησαν αισθητά ως άλλες σκιές, αναδεικνύει όσο το δυνατόν πιο περίλαμπρο το κάλλος της πνευματικής θεωρίας.

Όταν ο Ιακώβ είδε τον χιτώνα, φώναξε με κλάμα και πικρότατο οδυρμό, λέγοντας: Αυτό το ένδυμα είναι του Ιωσήφ, του γιου μου. Άγριο θηρίο κατέφαγε τον γιο μου. Και ολολύζοντας έλεγε με αφόρητους στεναγμούς: Γιατί αντί για σένα, γιε μου, να μην κατασπαραχθώ εγώ καλύτερα; Γιατί δεν συνάντησε εμένα αμέσως το θηρίο, ώστε, αφού χορτάσει από εμένα, να αφήσει εσένα, γιε μου; Γιατί δεν σπάραξε καλύτερα εμένα το θηρίο, και να γίνω τροφή του μέχρι να χορτάσει; Αλίμονο, αλίμονο, τα σπλάχνα μου σπαράζουν για τον Ιωσήφ! Αλίμονο, αλίμονο, πού σφαγιάστηκε ο γιος μου, για να πάω και να ξεριζώσω τα λευκά μου μαλλιά πάνω από την ομορφιά του! Διότι δεν θέλω πια να ζήσω, εφόσον δεν βλέπω τον Ιωσήφ. Εγώ είμαι ο αίτιος του θανάτου σου, παιδί μου. Εγώ είμαι αυτός που τύφλωσε τα φωτεινά σου μάτια. Εγώ, παιδί μου, σε σκότωσα, εγώ που σε έστειλα να πορευτείς στην έρημο για να δεις τους αδελφούς σου μαζί με τους ποιμένες. Θα κλαίω λοιπόν, παιδί μου, και θα πενθώ κάθε ώρα, μέχρι που να κατέβω στον άδη κοντά σου, γιε μου.

Αγαπημένη Ειρήνη, το αγαθό που από όλους μεν επαινείται, αλλά από λίγους διαφυλάσσεται, πού άραγε μας εγκατέλειψες, εδώ και τόσο πολύ καιρό; Και πότε θα επιστρέψεις σε εμάς; Πόσο πολύ σε ποθώ και σε ασπάζομαι περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους· και όταν είσαι παρούσα σε περιβάλλω με τιμή, και όταν απουσιάζεις σε ανακαλώ με πολλούς θρήνους και δάκρυα, τέτοια που ούτε ο πατριάρχης Ιακώβ έχυσε για εκείνον τον Ιωσήφ, ο οποίος πουλήθηκε μεν από τα αδέλφια του, αλλά ο ίδιος νόμιζε ότι είχε αρπαχτεί από θηρίο· ούτε ο Δαβίδ για τον φίλο του τον Ιωνάθαν, που έγινε θύμα του πολέμου, ή αργότερα για τον γιο του τον Αβεσσαλώμ. Από αυτούς, ο μεν πρώτος, σπαρασσόμενος στα πατρικά του σπλάχνα, φώναζε: «Θηρίο άρπαξε τον Ιωσήφ, θηρίο κακό και ανήμερο», και θέτοντας μπροστά του το αιματοβαμμένο ένδυμα του παιδιού, το αγκάλιαζε σαν να ήταν οι σάρκες του, με το ίδιο αυτό ταυτόχρονα να φλέγεται από πόνο και να παρηγορείται. Ο δε δεύτερος, άλλοτε καταριέται τα βουνά πάνω στα οποία διεξήχθη ο πόλεμος.

Αλλά τέτοια είναι η ανθρώπινη φύση, ή μάλλον τέτοια είναι η ραθυμία των πολλών: θεωρώντας πολύ σημαντικό μόνο τον παροντικό φόβο των ανθρώπων και την ντροπή απέναντί τους, δεν συλλογίζονται καθόλου εκείνο το φοβερό δικαστήριο και την αφόρητη κόλαση, αλλά επικεντρώνονται μόνο σε ένα πράγμα, το πώς θα μπορέσουν να αποφύγουν την κατάκριση από τους ανθρώπους. Αυτό ακριβώς έπαθαν και αυτοί, και επιχειρούν να εξαπατήσουν τον πατέρα τους. Διότι αναγνώρισε, λέει, ο πατέρας τον χιτώνα και είπε: «Είναι ο χιτώνας του γιου μου· πονηρό θηρίο τον κατασπάραξε, θηρίο άρπαξε τον Ιωσήφ». Και πραγματικά, σαν να είχε πέσει σε θηρία, έτσι ανελέητα τα υπέμεινε όλα. Έσκισε τότε τα ρούχα του, φόρεσε πένθιμο σάκο στη μέση του, και πενθούσε τον γιο του για πολλές ημέρες. Πόσων δακρύων, άραγε, θα ήταν άξιοι αυτοί, όχι μόνο επειδή πούλησαν τον αδελφό τους στους βαρβάρους, αλλά και επειδή περιέβαλαν με τόσο μεγάλο πένθος τον πατέρα τους, ο οποίος βρισκόταν πλέον σε βαθιά γεράματα; Συγκεντρώθηκαν δε, λέει, οι γιοι του και οι κόρες του για να τον παρηγορήσουν, αλλά εκείνος δεν ήθελε, λέγοντας: «Θα κατέβω προς τον γιο μου πενθώντας στον Άδη».

Αλλά όχι περισσότερο από τον Ιωσήφ, που έγινε βορά των θηρίων· κι όμως, υπέμεινε τη συμφορά, και την επόμενη, και τη μεθεπόμενη. Ο πατέρας έκλαψε, αλλά δεν ασέβησε· πένθησε, αλλά δεν γόγγυσε, παρά περιορίστηκε μόνο σε τούτα τα λόγια, λέγοντας: «Ο Ιωσήφ δεν υπάρχει, ο Συμεών δεν υπάρχει, και τον Βενιαμίν θα πάρετε; Επάνω μου έπεσαν όλα αυτά». Βλέπεις πώς εκείνον η τυραννία της πείνας τον έπεισε να αποχωριστεί τα παιδιά του; Ενώ σε σένα, ο φόβος του Θεού δεν έχει τόση δύναμη όση είχε σε εκείνον η πείνα; Κλάψε, δεν σε εμποδίζω, αλλά να μην πεις ούτε να πράξεις τίποτα το βλάσφημο.

Πάλι ο διάβολος έγινε σύμβουλός τους, και εκείνοι μάθαιναν τα μαθήματά του οξύτερα. Ήλθε ο αδελφός προς αυτούς και του αφαίρεσαν τον χιτώνα· αλλά δεν απογυμνώθηκε από την υπομονή. Διότι, μολονότι απέβαλε το κάλυμμα της σάρκας, δεν απέβαλε τη σωφροσύνη του και την ελπίδα του στον Θεό, η οποία και ανέφερε ενώπιον του Θεού το δίκαιό του. Έσφαξαν ένα ερίφιο, γέμισαν τον χιτώνα του με αίμα και τον προσκόμισαν στον πατέρα λέγοντας: «Αναγνώρισε τίνος είναι αυτός ο χιτώνας». Αναγνώρισε ο πατέρας τον ποικιλόχρωμο χιτώνα του υιού του, άρχισε να πενθεί και να οδύρεται, και θρηνώντας έλεγε: «Πονηρό θηρίο κατέφαγε τον Ιωσήφ».

Τιμιότατε, ελλογιμότατε και εν Χριστώ αγαπητέ μου αδελφέ, κύριε κύριε Θωμά, χαιρετώ με υπερβολική χαρά την ελλογιμότητά σου, μαζί με το «Χριστός Ανέστη». Επειδή για κάποια ανάγκη μου μετέβην στη Θεσσαλονίκη, και, όντας φίλος του αγίου δασκάλου σου κυρίου Αθανασίου, πήγα στο σχολείο, τον βρήκα να υποφέρει βαθύτατα και να θρηνεί γοερά για σένα, τον αγαπημένο και επιστήθιο μαθητή του, όχι λιγότερο από όσο θρηνούσε εκείνος ο πατριάρχης και γέροντας Ιακώβ για τη στέρηση του γλυκύτατου υιού του Ιωσήφ, και να λέει σχεδόν τα ίδια λόγια με εκείνον: «Θηρίο άρπαξε τον Ιωσήφ μου, θηρίο κατέφαγε τον Ιωσήφ· θα κατέβω πενθώντας μαζί με τον υιό μου στον Άδη!»

Δικαιολογημένα, λοιπόν, πάνσοφε, θρήνησες και με πλήρη επίγνωση εξέφρασες τον πόνο σου, βλέποντας σαν ματωμένο ένδυμα την πατρική δυστυχία, ή μάλλον τη νοητή κατασπάραξη από θηρία, λέγοντας περίπου τα εξής: «Ένα πονηρό θηρίο άρπαξε όχι τον Ιωσήφ, τον οποίο παλαιότερα θρηνούσε ο Ιακώβ, όταν πουλήθηκε από τους αδελφούς του με την απάτη του χιτώνα που του επιδείχθηκε, αλλά τον δικό μου πατέρα, ένα ανθρωπόμορφο θηρίο ο Ιωσήφ, ο οποίος συνηθίζει να θηρεύει αυτούς που συμφωνούν με τις δικές του ασέβειες, και όχι οικονομίες». Εκείνος, αδελφέ, και στο παρελθόν παρέσυρε ουκ ολίγους στις παραβάσεις του Ευαγγελίου, εκείνος και τώρα, με την αθέτηση της εικόνας του Χριστού, δογματίζοντας την κοινωνία ως οικονομία, συμπαρέσυρε στην πτώση όσους πείστηκαν παράνομα.

Πράγματι, λοιπόν, ένα θηρίο άρπαξε τώρα, όχι τον Ιωσήφ, όπως αναφέρει ο λόγος, αλλά τα δικά μου τέκνα, εννοώ τον Πετρώνιο, τον Μάλχο και τον Αέτιο. Και πονηρό θηρίο είναι ο νοητός λύκος, ο ανήμερος δράκοντας, ο σκολιός όφις, ο οποίος παλαιά μεν έδιωξε τον Αδάμ και την Εύα από τον Παράδεισο μέσω απάτης και πικρής γεύσης, τώρα δε με τον ίδιο τρόπο εξοστράκισε τους προαναφερθέντες από την κοινοβιακή ζωή, σαν από μία άλλη Εδέμ. Αν δε έβγαλε πρωτύτερα και άλλους, είτε από τους εδώ είτε από άλλον τόπο, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να το πω· διότι είναι ο ίδιος διάβολος, ο οποίος από αιώνος μέχρι της συντελείας εργάζεται ή και εργάστηκε τέτοια και τόσο μεγάλα δεινά. Πώς λοιπόν να μην πενθήσω για αυτούς και να μην αναστενάξω; Πώς να μην πονέσω στην ψυχή και να μην αθυμήσω, αναλογιζόμενος την απώλειά τους; Τα τρία παιδιά, οι τρεις νέοι, άγουροι, ασταθείς, απαίδευτοι. Άραγε πώς, αφού τους παραλάβει ο Σατανάς, δεν θα τους γκρεμίσει εδώ και εκεί και δεν θα συντρίψει τα οστά των ψυχών τους σαν πήλινα αγγεία; Και δεν τους αιτιάθηκα επειδή τάχα οι προχωρημένοι στην ηλικία και γενειοφόροι θα μπορούσαν να διασωθούν αποσκιρτώντας, αλλά διότι μαζί με την πτώση, το νεαρό της ηλικίας τους επιφέρει ακόμα μεγαλύτερο κακό. Αλλά, ω της απερισκεψίας και της σκοτίσεως των λογισμών τους, ή μάλλον αλίμονο στην δική μου αθλιότητα, εξαιτίας της οποίας και εκείνοι και οποιοσδήποτε άλλος κατακρημνίζεται!

Διότι, εάν ο οφθαλμός περιπλανάται και το αυτί δέχεται φθοροποιά ακούσματα και το στόμα φθέγγεται αυτά που δεν είναι επιτρεπτά και ο νους εμβατεύει σε άτοπα, τότε είναι σαν η ψυχή να εισέρχεται σε τόπους ερήμους, τους οποίους δεν επιβλέπει ο Κύριος, και γίνεται έτσι θήραμα θηρίων. Αυτό ακριβώς έπαθε τώρα και ο ελεεινός Μέμνων, γενόμενος θήραμα στον διάβολο. Αυτού δεν βλέπω το ένδυμα ματωμένο, όπως παλαιότερα είδε ο πατριάρχης Ιακώβ του δικού του υιού, του Ιωσήφ, αλλά την ίδια του την ψυχή θανατωμένη με το ξίφος της αμαρτίας. Διότι η αμαρτία είναι η μητέρα του θανάτου. Η αμαρτία κατέστησε θνητό τον προπάτορά μας Αδάμ, ο οποίος ήταν αθάνατος κατά χάριν. Η αμαρτία επέφερε την πανωλεθρία στον κόσμο μέσω του ύδατος. Η αμαρτία κατέκαψε τα Σόδομα και τα Γόμορρα και τις γύρω από αυτά πόλεις. Η αμαρτία και τώρα παραδίδει σε αιώνιο θάνατο καθέναν που την εγκολπώνεται. Ας την αποφύγουμε, αδελφοί, όπως φεύγουμε από τη φωτιά. Πόσο προτιμότερο θα ήταν να παραδοθούμε στη φωτιά, στο σίδερο και στα θηρία, παρά στα ολέθρια πάθη! Από πού, λοιπόν, έπεσε εκείνος ο ταλαίπωρος; Από πού αλλού, παρά από το ότι ήταν απομονωμένος;