Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:35

Ο δε πατέρας οδύρεται και, καταγγέλλοντας ίσως τον φθόνο και τα ανόσια σχέδια των γιων του, κραύγαζε λέγοντας: «Κακό θηρίο κατέφαγε τον Ιωσήφ». Βίωνε την απόγνωση για τη συμφορά του παιδιού του εντελώς ακατεύναστος και απαρηγόρητος. «Διότι δεν ήθελε», λέει η Γραφή, «να παρηγορηθεί, λέγοντας: Θα κατέβω πενθώντας προς τον γιο μου στον άδη». Αφού λοιπόν η διήγηση της ιστορίας έφτασε στο τέλος της, ο νους θα μεταβεί και πάλι στην έρευνα των εσώτερων νοημάτων. Και σαν να χρωματίζει την αλήθεια μέσα από τα όσα συνέβησαν αισθητά ως άλλες σκιές, αναδεικνύει όσο το δυνατόν πιο περίλαμπρο το κάλλος της πνευματικής θεωρίας.

Όμως, ο Ρουβήμ εμπόδισε τους αδελφούς του από το να διαπράξουν φόνο· δυσφόρησε επίσης και ο Ιούδας. Και ήταν μεν ο Ρουβήμ πρωτότοκος· ο Ιούδας όμως καταγόταν από τη φυλή που είχε κληθεί στη βασιλεία. Επομένως, όσοι έχουν πλουτίσει αποκτώντας την ομοιότητα προς τον Πρωτότοκο, εάν προέρχονταν από τους Ιουδαίους, και όσοι έχουν κληθεί προς τη βασιλεία των ουρανών αποδεχόμενοι το κήρυγμα μέσω του Χριστού, δυσφόρησαν σε μεγάλο βαθμό για τα τολμήματα εναντίον Του. Διότι υπήρχαν, πράγματι υπήρχαν πολυάριθμοι εκείνον τον καιρό, τόσο στην Ιερουσαλήμ όσο και στην υπόλοιπη χώρα των Ιουδαίων, εκείνοι που λυπήθηκαν και πόνεσαν μαζί με τον ατιμασμένο Χριστό. Θρήνησε εξάλλου ο πατέρας τον Ιωσήφ· «Διότι δεν ήθελε να παρηγορηθεί», λέει η Γραφή. Μπορούμε λοιπόν και από αυτό να διαπιστώσουμε ότι λύπησε σε μεγάλο βαθμό τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό η ασεβής συμπεριφορά εναντίον του Χριστού και τα μιαιφόνα εγχειρήματα των Ιουδαίων. Προσέκρουσαν μάλιστα τόσο φοβερά, ώστε ο Θεός να απορρίπτει κάθε παράκληση, και σχεδόν να μην ανέχεται κανέναν, εάν κάποιος αποφάσιζε να προσφέρει δεήσεις υπέρ αυτών. Διότι οι προφήτες ικέτευαν βέβαια πολλές φορές και παρακαλούσαν να σωθεί ο Ισραήλ· καίτοι είχε διαπράξει τα χειρότερα, πέρα από κάθε περιγραφή, εναντίον των προφητών. Και ο Θεός πολλές φορές έδειξε επιείκεια· διότι δούλοι ήταν εκείνοι που είχαν κινδυνεύσει. Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στον ίδιο τον Χριστό, ο Πατέρας είναι απαράκλητος, και η οργή του δύσκολα ανατρέπεται.

Αλλά τέτοια είναι η ανθρώπινη φύση, ή μάλλον τέτοια είναι η ραθυμία των πολλών: θεωρώντας πολύ σημαντικό μόνο τον παροντικό φόβο των ανθρώπων και την ντροπή απέναντί τους, δεν συλλογίζονται καθόλου εκείνο το φοβερό δικαστήριο και την αφόρητη κόλαση, αλλά επικεντρώνονται μόνο σε ένα πράγμα, το πώς θα μπορέσουν να αποφύγουν την κατάκριση από τους ανθρώπους. Αυτό ακριβώς έπαθαν και αυτοί, και επιχειρούν να εξαπατήσουν τον πατέρα τους. Διότι αναγνώρισε, λέει, ο πατέρας τον χιτώνα και είπε: «Είναι ο χιτώνας του γιου μου· πονηρό θηρίο τον κατασπάραξε, θηρίο άρπαξε τον Ιωσήφ». Και πραγματικά, σαν να είχε πέσει σε θηρία, έτσι ανελέητα τα υπέμεινε όλα. Έσκισε τότε τα ρούχα του, φόρεσε πένθιμο σάκο στη μέση του, και πενθούσε τον γιο του για πολλές ημέρες. Πόσων δακρύων, άραγε, θα ήταν άξιοι αυτοί, όχι μόνο επειδή πούλησαν τον αδελφό τους στους βαρβάρους, αλλά και επειδή περιέβαλαν με τόσο μεγάλο πένθος τον πατέρα τους, ο οποίος βρισκόταν πλέον σε βαθιά γεράματα; Συγκεντρώθηκαν δε, λέει, οι γιοι του και οι κόρες του για να τον παρηγορήσουν, αλλά εκείνος δεν ήθελε, λέγοντας: «Θα κατέβω προς τον γιο μου πενθώντας στον Άδη».

Όπως ακριβώς η φωτιά του λυχναριού, όταν της λείψει η τροφή του λαδιού και κινδυνεύει να σβήσει, εάν κάποιος της στάξει λίγο λάδι, ξαφνικά, εκεί που επρόκειτο να σβήσει, εκπέμπει λαμπρότερο το φως της· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και αυτός ο γέροντας, που κόντευε πια να σβήσει από την αθυμία (διότι, όπως αναφέρει η Γραφή, «δεν ήθελε να παρηγορηθεί, λέγοντας ότι θα κατέβω πενθώντας στον άδη»), μαθαίνοντας πάλι ότι ο γιος του ζει και ότι κυβερνά την Αίγυπτο, και βλέποντας τις άμαξες, «αναζωπυρώθηκε», όπως λέει το κείμενο, έγινε νέος από γέροντας, απέβαλε το νέφος της αθυμίας, απώθησε τη ζάλη των λογισμών και βρισκόταν πλέον σε γαλήνη. Όλα αυτά τα οικονομούσε ο Θεός, ώστε να βρει ο δίκαιος παρηγοριά για τους τόσους πόνους του και να συμμετάσχει στην ευημερία του παιδιού του· αλλά και για έναν ακόμη λόγο: για να εκπληρωθεί το όνειρο, το οποίο ο ίδιος είχε ερμηνεύσει λέγοντας: «Άραγε θα έρθουμε, εγώ και η μητέρα σου και τα αδέλφια σου, να σε προσκυνήσουμε έως τη γη;».

Διότι δεν πενθούσε μόνο τον θάνατο, αλλά και τον τρόπο του θανάτου, και πολλά ήταν εκείνα που συντάραζαν την ψυχή του: το ότι επρόκειτο για τον υιό της αγαπημένης του συζύγου, το ότι ήταν ο καλύτερος από όλους τους άλλους, το ότι ήταν ο πλέον αγαπητός, το ότι βρισκόταν στο άνθος της ηλικίας του, το ότι είχε σταλεί από τον ίδιο, το ότι δεν έφυγε ούτε στο σπίτι ούτε στο κρεβάτι, ούτε με την παρουσία του πατέρα του, ούτε αφού είπε ή άκουσε τα τελευταία λόγια, το ότι δεν πέθανε με τον κοινό για όλους θάνατο, το ότι κατασπαράχθηκε ζωντανός από την αγριότητα των θηρίων, το ότι δεν έβρισκε ούτε καν τα λείψανα για να τα συγκεντρώσει και να τα παραδώσει στη γη, και το ότι δεν υπέμεινε αυτή τη συμφορά στη νεότητά του, όταν θα ήταν δυνατόν να την αντέξει, αλλά σε βαθύ γήρας. Και ήταν θέαμα πιο αξιοθρήνητο από όλα να βλέπει κανείς, τα λευκά μαλλιά να εξευτελίζονται από το χώμα, και το γεροντικό στήθος να γυμνώνεται με το σκίσιμο του χιτώνα, και θρήνους που υπερέβαιναν κάθε παρηγοριά. Διότι «έσχισε», λέγει η Γραφή, «ο Ιακώβ τα ιμάτιά του, και φόρεσε σάκκο στην οσφύ του, και πενθούσε τον υιό του πολλές ημέρες. Συγκεντρώθηκαν δε όλοι οι υιοί του και οι θυγατέρες, και ήλθαν για να τον παρηγορήσουν, και εκείνος δεν ήθελε να παρηγορηθεί, λέγοντας: Θα κατεβώ προς τον υιό μου πενθώντας στον άδη».

Τιμιότατε, ελλογιμότατε και εν Χριστώ αγαπητέ μου αδελφέ, κύριε κύριε Θωμά, χαιρετώ με υπερβολική χαρά την ελλογιμότητά σου, μαζί με το «Χριστός Ανέστη». Επειδή για κάποια ανάγκη μου μετέβην στη Θεσσαλονίκη, και, όντας φίλος του αγίου δασκάλου σου κυρίου Αθανασίου, πήγα στο σχολείο, τον βρήκα να υποφέρει βαθύτατα και να θρηνεί γοερά για σένα, τον αγαπημένο και επιστήθιο μαθητή του, όχι λιγότερο από όσο θρηνούσε εκείνος ο πατριάρχης και γέροντας Ιακώβ για τη στέρηση του γλυκύτατου υιού του Ιωσήφ, και να λέει σχεδόν τα ίδια λόγια με εκείνον: «Θηρίο άρπαξε τον Ιωσήφ μου, θηρίο κατέφαγε τον Ιωσήφ· θα κατέβω πενθώντας μαζί με τον υιό μου στον Άδη!»

Και έτσι διαλύει τη σύναξη, καθώς ολοκληρώθηκε από αυτόν και η υπόθεση και η εκφώνηση και το τρίτο τεύχος που περιήλθε στα χέρια μας. Σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας, σπεύδοντας να αποδείξει την ανάσταση από τις μωσαϊκές μαρτυρίες, λέει τα εξής: Εάν το ζήτημα της αναστάσεως δεν ήταν απολύτως αληθινό, πώς θα έλεγε ο Θεός στον Αβραάμ: «Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου με ειρήνη, αφού ταφείς σε καλό γήρας;» Πώς δηλαδή θα αναχωρούσε και προς ποιους, αν με κανέναν τρόπο δεν επρόκειτο πλέον να υπάρχει ούτε αυτός ούτε εκείνοι προς τους οποίους αναχωρούσε; Και πώς πάλι μετά από λίγο το ιερό λόγιο λέει για αυτόν: «Και αφού εξέλιπε, πέθανε ο Αβραάμ σε καλό γήρας, ηλικιωμένος και πλήρης ημερών, και προστέθηκε στον λαό του;» Διότι ποια προσθήκη μπορεί να υπάρξει σε αυτόν που δεν υπάρχει, και πώς προστίθεται αυτό που υπάρχει σε αυτούς που δεν υπάρχουν; Και τι λέει και για τον Ιακώβ ότι: «Συγκεντρώθηκαν όλοι οι γιοι του και όλες οι κόρες του, και ήθελαν να τον παρηγορήσουν, αλλά αυτός δεν ήθελε να παρηγορηθεί, λέγοντας ότι θα κατεβώ πενθώντας προς τον γιο μου στον Άδη;» Διότι πώς θα μπορούσε να νοηθεί κάθοδος αυτού που δεν υπάρχει; Και πώς θα κατέβαινε προς τον γιο του, ο οποίος, σύμφωνα με τη βλάσφημη φλυαρία του Δοσιθέου, δεν θα μπορούσε με κανέναν τρόπο και σε καμία περίπτωση να υπάρχει;