Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:7

Νομίζω πως αυτό που συνέβαινε αποτελούσε μια παρότρυνση, η οποία όξυνε το νεαρό αγόρι προς την επιθυμία της αρετής. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που οι γυμναστές, αλείφοντας τους νέους, τους παροτρύνουν στα πιο τολμηρά κατορθώματα και τους πείθουν να επιλέγουν να τιμούν την καρτερία, προαναγγέλλοντάς τους τα έπαθλα τα οποία οι φιλοτιμίες των αγωνοθετών συνδέουν με τη δόξα της νίκης, δηλαδή τις επευφημίες των θεατών, τους επαίνους και τα χειροκροτήματα· έτσι και ο Θεός των όλων, όταν δει μια χαρισματική ψυχή, που διαπρέπει με δοκιμασμένο και ανόθευτο νου και έχει φυσική κλίση προς καθετί άριστο, τότε την καλεί να επιλέξει να πράττει το αγαθό· προαναδεικνύοντας τα μελλοντικά και διεγείροντάς την, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, σε προθυμία, προφανώς προς τις αρετές. Επομένως, ένα όραμα και μια θεία φωνή άνωθεν επισκέφθηκε κάποτε τον νέο, εννοώ τον Ιωσήφ· και αυτός, όπως νομίζω, γεμάτος θαυμασμό το ανακοίνωσε στους αδελφούς του λέγοντας τα εξής: «Ακούστε αυτό το ενύπνιο που είδα: Φαντάστηκα ότι εμείς δέναμε δεμάτια στη μέση της πεδιάδας, και σηκώθηκε το δικό μου δεμάτι και στάθηκε όρθιο· τα δικά σας δεμάτια, αφού το περικύκλωσαν, προσκύνησαν το δικό μου δεμάτι». Και του είπαν οι αδελφοί του: «Μήπως πρόκειται να βασιλεύσεις επάνω μας, ή μήπως θα γίνεις κύριός μας;» Και άρχισαν να τον μισούν ακόμη περισσότερο, εξαιτίας των ενυπνίων του και εξαιτίας των λόγων του. Παρατήρησε, λοιπόν, ότι ο φθόνος τους αυξάνεται ραγδαία, και καθιστούν τα όσα υποδηλώνονται από τα ενύπνια ως ένα είδος τροφής για τον φθόνο τους.

Η έγερση του ενός θα μπορούσε βέβαια να υποδηλώσει το περίβλεπτο μέσα στη δόξα. Το ότι, λοιπόν, θα έλθει καιρός κατά τον οποίο ο θεσπέσιος Ιωσήφ θα είναι ένδοξος, και θα υποπέσει και θα υποταχθεί σε αυτόν το ίδιο το πλήθος των αδελφών, το προϋπέδειξε αινιγματικά το δικό του δεμάτι, το οποίο προσκυνούνταν από τα άλλα.

Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο, ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ. Ταπείνωσαν με δεσμά τα πόδια του, σίδερο διαπέρασε την ψυχή του, μέχρι που εκπληρώθηκε ο λόγος του. Όλα αυτά τα υπέμεινε μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του, τον οποίο, αφού είδε στα οράματα, τον διηγήθηκε στον πατέρα του και στους αδελφούς του, λέγοντας ότι είδε τον εαυτό του και τους αδελφούς του παρομοίως να μαζεύουν δεμάτια, και έπειτα τα δικά τους να προσκυνούν το δικό του δεμάτι· και παρομοίως ότι ο ήλιος, η σελήνη και τα έντεκα αστέρια τον προσκυνούσαν. Μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του. Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε. Το «Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε», είναι όμοιο με το «Μήπως δεν γίνεται μέσω του Θεού η εξήγησή τους;». Διότι δεν θα εξηγούσε τα όνειρα στον Φαραώ, αν ο Θεός δεν του παρείχε την ικανότητα να τα κατανοήσει. Απέστειλε ο βασιλιάς και τον έλυσε, ο άρχοντας του λαού και τον άφησε ελεύθερο. Τον κατέστησε κύριο του οίκου του, και άρχοντα σε όλη την περιουσία του, για να εκπαιδεύει τους άρχοντές του όπως τον εαυτό του, και να κάνει σοφούς τους πρεσβυτέρους του.

ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ Ας παραστεί λοιπόν σε εμάς ο ίδιος ο Λόγος, γινόμενος ερμηνευτής των δικών του μυστηρίων, ώστε να μπορέσει να φανερώσει τα οράματα του Ιωσήφ σε όσους πιστεύουν. Διότι δεν τον αποκαλούσαν μάταια οραματιστή οι αδελφοί του, αν δεν προέβλεπαν εν δυνάμει τον Λόγο που ενεργούσε μέσα του. «Είπαν δηλαδή μεταξύ τους λέγοντας: Ιδού έρχεται ο οραματιστής· ελάτε να τον σκοτώσουμε και να δούμε τι θα γίνουν τα οράματά του». Και ποια ήταν τα οράματά του, υιοί του Ιακώβ; Πείτε μας. Έβλεπε, λέει, δεμάτια να δένονται σε μια πεδιάδα και το δικό του δεμάτι να στέκεται όρθιο, ενώ τα δικά μας να πέφτουν· και στρεφόμενα προσκυνούσαν το δεμάτι του Ιωσήφ. Σε τι σας αδίκησε σε αυτό ο Ιωσήφ, αν σας ανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Γιατί φθονείτε και μισείτε τον δίκαιο, αν ο Θεός του αποκάλυψε τα δικά του μυστήρια και φανέρωσε μέσω οραμάτων τα όσα θα συμβούν στους έσχατους καιρούς; Γιατί δυσαρεστηθήκατε βλέποντας πάνω του ποικιλόχρωμο χιτώνα, αν ο δίκαιος πατέρας τον αγάπησε και τον τίμησε περισσότερο από όλους, και τον απέστειλε ως ποιμένα ποιμένων για να σας επισκεφθεί, και τον ανέδειξε πιστό μάρτυρα στον κόσμο, και ως δεμάτι των γηρατειών, σαν άγια απαρχή, τον ανέστησε ως πρωτότοκο εκ των νεκρών; Γιατί αγανακτείτε, αν ο ήλιος και η σελήνη και ένδεκα αστέρια τον προσκυνούσαν, αυτά που προτυπώνονταν από παλιά; Διότι ούτε ο Ιακώβ και η Ραχήλ χρημάτισαν ήλιος και σελήνη, αλλά ούτε και συνέβη ποτέ έτσι.

Βλέπεις και τούτον να μην υποψιάζεται τίποτε, αλλά, έχοντας εμπιστοσύνη όπως αρμόζει σε αδελφό, να κατεβαίνει και να γίνεται θύμα εκείνου του μιαρού δεξιού χεριού; Έτσι ακριβώς και ο θαυμαστός Ιωσήφ, μη γνωρίζοντας την πονηρή ομοφωνία των αδελφών του, τους συμπεριφερόταν σαν σε αδελφούς, και τα ενύπνια που του αποκάλυπτε ο Θεός —τα οποία του προμήνυαν το μεγαλείο στο οποίο επρόκειτο να ανέλθει και την υποταγή των αδελφών του— τα εξέθετε ενώπιόν τους. Διότι, αφού είδε ενύπνιο, λέει η Γραφή, το διηγήθηκε στους αδελφούς του και τους είπε: «Ακούστε αυτό το όνειρό μου. Μου φάνηκε ότι εμείς δέναμε δεμάτια στη μέση της πεδιάδας, και σηκώθηκε το δικό μου δεμάτι και στάθηκε όρθιο, ενώ τα δικά σας δεμάτια γύρισαν ολόγυρα και προσκύνησαν το δικό μου δεμάτι».

Κάποτε οι αδελφοί πούλησαν τον Ιωσήφ, χωρίς να έχουν τίποτε να του προσάψουν, παρά μόνο επειδή έβλεπε όνειρα που προανήγγειλαν τη μελλοντική του δόξα. Διότι «είδα», λέγει, «τα δεμάτια σας να προσκυνούν το δικό μου δεμάτι». Καίτοι εξαιτίας αυτών όφειλαν να τον διαφυλάττουν· διότι έμελλε να γίνει στέφανος ολόκληρης της οικίας και λαμπρότητα όλου του γένους. Αλλά τέτοιο πράγμα είναι ο φθόνος· πολεμά τα ίδια του τα αγαθά, και ο φθονερός θα προτιμούσε μάλλον να υποστεί μύρια δεινά παρά να δει τον πλησίον του να ευδοκιμεί, έστω κι αν η δόξα αυτή έμελλε να μεταβιβαστεί και στον ίδιο. Τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από αυτό;

Διότι η φροντίδα που επιδεικνυόταν προς αυτούς διακήρυττε τον Θεό τους, και καταύγαζε όσους άκουγαν με το φως της θεογνωσίας. «Ταπείνωσαν τα πόδια του με δεσμά· μέσα από σίδερο πέρασε η ψυχή του». Διότι, μετά τη συκοφαντία περί μοιχείας, βρέθηκε στη φυλακή, και αμέσως, όπως ήταν φυσικό, του φόρεσαν τα σιδερένια δεσμά. Έτσι άλλωστε το εξέφρασε ο Σύμμαχος: «Σε σίδερο ήλθε η ψυχή του», αντί να πει, κινδύνευσε μέχρι σφαγής· ή, ενδεχομένως, ονόμασε σίδερο τη σκληρότητα και την ισχύ των πειρασμών, τους οποίους ο Ιωσήφ διέβαινε μέσω της υπομονής, και τα λυπηρά γίνονταν για αυτόν περαστικά χάρη στη μακροθυμία του. «Μέχρι να έλθει ο λόγος του· το λόγιο του Κυρίου τον δοκίμασε ωσάν στο πυρ». Όλα αυτά όμως τα υπέμενε, δοκιμαζόμενος σαν τον χρυσό, όχι για να μάθει ο Θεός των όλων το γνήσιο της αρετής του Ιωσήφ —Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν υπάρξουν— αλλά για να προβάλει ενώπιον των ανθρώπων την πνευματική του φιλοσοφία ως αρχέτυπο αληθείας. Και μάλιστα, δεν είχε ακόμη δοθεί τότε γραπτός νόμος, αλλά για κάθε λογικό ον ο φυσικός νόμος αποτελεί λόγιο προερχόμενο από τον Θεό, εξαιτίας του οποίου ονομαζόμαστε και λογικοί. Όσο για το «Μέχρι να έλθει ο λόγος του», εννοεί τον δικό του λόγο, τον οποίο, αφού τον είδε στα οράματα, διηγήθηκε στον πατέρα και στους αδελφούς του, σχετικά με τα δεμάτια και τους αστέρες. Διότι, μέχρι να εκπληρωθούν αυτά, γυμναζόταν πνευματικά μέσα από τις συμφορές.

Αν δεν προσκυνήσατε ακούσια, είναι ψεύτικα τα όνειρά μου· αν δεν ανορθώθηκε το δικό μου δεμάτι, ορθώς ακονίσατε το δρεπάνι της μισαδελφίας. Μάθετε έστω και έτσι, αδελφοί, ότι καθένας που ελπίζει στον Κύριο δεν καταισχύνεται. Με στερήσατε από έναν λιτό χιτώνα· ιδού, έχω περιβληθεί με πορφύρα. Με ρίξατε σε λάκκο· ιδού, επιβαίνω σε χρυσοποίκιλτο άρμα. Ως δούλο με πουλήσατε· ιδού, έχω αναδειχθεί βασιλιάς. Σε φυλακή κατοίκησα· ιδού, αναστρέφομαι σε ανάκτορα. Φόρεσα δεσμά· ιδού, φέρω διάδημα από πολύτιμους λίθους. Είναι η κατάλληλη ευκαιρία, λοιπόν, να ειπωθούν αληθινά τα λόγια του μακαρίου Παύλου: Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν για το αγαθό, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Ο Ιωσήφ τους είδε και τους είπε: «Γιατί τα πρόσωπά σας είναι σκυθρωπά;» Εκείνοι δε απάντησαν: «Είδαμε ένα όνειρο, και δεν υπάρχει κανείς για να το ερμηνεύσει». Τους λέει: «Διηγηθείτε μου ο καθένας σας τι είδε». Τι λες, Ιωσήφ; Άραγε είδες κι εσύ όνειρο; Δεν πραγματοποιήθηκε η εκπλήρωσή τους. Είδες τον εαυτό σου να προσκυνείται από τον ήλιο και τη σελήνη, και ιδού πουλήθηκες ως δούλος· είδες τα δεμάτια των αδελφών σου να περιστρέφονται ολόγυρα και να προσκυνούν το δικό σου δεμάτι, και ιδού έχεις εγκλειστεί στο δεσμωτήριο.

Διότι, όπως ακριβώς εκδιώχθηκα προσφάτως από την πατρική οικία ωσάν να ήμουν πόρνος, έτσι οδηγούμαι τώρα στο δεσμωτήριο ως μοιχός και ως διαφθορέας της σωφροσύνης μιας γυναίκας, και αυτή είναι η κρίση όλων για εμένα. Και οι μεν αδελφοί μου, οι οποίοι επρόκειτο να με προσκυνήσουν —διότι αυτό φανέρωναν τα όνειρα— ζουν μέσα σε ελευθερία, αμεριμνησία και τρυφή, στην πατρίδα και στην πατρική οικία, εγώ δε, που επρόκειτο να τους εξουσιάσω, βρίσκομαι δεμένος εδώ μαζί με τυμβωρύχους, ληστές και λωποδύτες, χωρίς να έχω απαλλαγεί από τις ταραχές και τις ταλαιπωρίες ούτε καν μετά την εκδίωξή μου από την πατρίδα. Αλλά και στην ξένη γη πάλι, βάραθρα και ακονισμένα ξίφη μάς περιμένουν.

«Πού είναι τα οράματα για τα σκήπτρα σου; Πώς φώναζες: Μέγας είναι μόνο ο Κύριος, ο σωτήρας μας;» Μόλις ο νεότερος είδε τον αφέντη του, στάθηκε ξαφνικά σαν γέροντας λέγοντας: «Βλέπω όνειρα. Πρέπει να υπομένω ημέρες και νύχτες. Η προσκύνηση των δεματιών, του ήλιου, της σελήνης και των ένδεκα άστρων έδυσε πλέον. Δείχνοντας, επομένως, υπακοή στους αδελφούς μου, δεν καταλύω τους ευπρεπείς θεσμούς των πατέρων μου. Διότι, αν ο Ισαάκ υποτάχθηκε στη θυσία προς τον πατέρα του, μόνος προς μόνον όταν τον πρόσταξε, πώς εγώ δεν θα ανεχθώ την υποδούλωσή μου από δέκα αδελφούς και δεν θα αναφωνήσω: Μέγας είναι μόνο ο Κύριος, ο σωτήρας μας;» Έφτασε στην Αίγυπτο ο νοητός ήλιος κρυμμένος στο σκοτάδι, ο οποίος κατά τη δεύτερη πώληση ανατέλλει ως φως στον οίκο του Πετεφρή.