Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 37:9

Αλλά τα όνειρα του Ιωσήφ δεν περιορίστηκαν σε αυτά· αλλά, αφού είδε και κάποιο άλλο επιπλέον από αυτό, το διηγείται πάλι στον μακάριο πατέρα του και στους αδελφούς του. «Διότι είδε», λέει, «και άλλο όνειρο, και το διηγήθηκε στον πατέρα του και στους αδελφούς του, και είπε: Ιδού, ονειρεύτηκα και άλλο όνειρο: Ήταν σαν ο ήλιος και η σελήνη και έντεκα αστέρια να με προσκυνούν. Και τον επέπληξε ο πατέρας του, και του είπε: Τι είναι αυτό το όνειρο που ονειρεύτηκες;»

Το Πνεύμα φανέρωνε στον προφήτη αυτά που δήλωνε άλλοτε μεν με τέτοια σαφήνεια, ώστε να μην υπάρχει ανάγκη αλληγορικών τρόπων στην ερμηνεία των λόγων, αλλά να χρησιμοποιούνται μόνο οι ίδιες οι απλές λέξεις, άλλοτε δε μέσω συμβόλων άλλων πραγμάτων, τα οποία με εκφραστικά ρήματα και ονόματα υπέβαλλαν διαφορετικό νόημα, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των ονείρων του Ιωσήφ, όπου φαινόταν να τον προσκυνούν έντεκα στον αριθμό αστέρια, υποδηλώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τους αδελφούς του, ενώ άλλοτε έβλεπε τους αδελφούς του να συλλέγουν στάχυα, αφήνοντας έτσι να εννοηθεί η έλλειψη σίτου. Έτσι και στον παρόντα προφήτη, τα περισσότερα από όσα προφητεύονταν τα έβλεπε μέσω συμβόλων, και τα περισσότερα μάλιστα έχουν ειπωθεί συμπλεγμένα μεταξύ τους, καθώς άλλα έχουν συνυφανθεί κυριολεκτικά και άλλα αλληγορικά, παρόμοια με αυτά που βρίσκονται και στις διδασκαλίες του Σωτήρος, μέσω των οποίων έχει καταγραφεί να λέει: «Δεν λέτε εσείς ότι τέσσερις μήνες απομένουν και ο θερισμός έρχεται; Σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό»· διότι από αυτά, άλλα μεν λέγονται κυριολεκτικά, άλλα δε νοούνται αλληγορικά, και θα μπορούσες να βρεις άπειρα άλλα τέτοια, όπως λοιπόν και στον προφήτη που εξετάζουμε, στον οποίο θα μπορούσες να βρεις λόγια που νοούνται αυτολεξεί, όπως τα εξής: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας;»

Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο, ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ. Ταπείνωσαν με δεσμά τα πόδια του, σίδερο διαπέρασε την ψυχή του, μέχρι που εκπληρώθηκε ο λόγος του. Όλα αυτά τα υπέμεινε μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του, τον οποίο, αφού είδε στα οράματα, τον διηγήθηκε στον πατέρα του και στους αδελφούς του, λέγοντας ότι είδε τον εαυτό του και τους αδελφούς του παρομοίως να μαζεύουν δεμάτια, και έπειτα τα δικά τους να προσκυνούν το δικό του δεμάτι· και παρομοίως ότι ο ήλιος, η σελήνη και τα έντεκα αστέρια τον προσκυνούσαν. Μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του. Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε. Το «Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε», είναι όμοιο με το «Μήπως δεν γίνεται μέσω του Θεού η εξήγησή τους;». Διότι δεν θα εξηγούσε τα όνειρα στον Φαραώ, αν ο Θεός δεν του παρείχε την ικανότητα να τα κατανοήσει. Απέστειλε ο βασιλιάς και τον έλυσε, ο άρχοντας του λαού και τον άφησε ελεύθερο. Τον κατέστησε κύριο του οίκου του, και άρχοντα σε όλη την περιουσία του, για να εκπαιδεύει τους άρχοντές του όπως τον εαυτό του, και να κάνει σοφούς τους πρεσβυτέρους του.

Πώς όμως ονομάζεται Μαρτύριο κατά την αναχώρησή του από τη γη της Αιγύπτου; Επειδή ο Ιωσήφ αποτελούσε εικόνα του Χριστού, λόγω του φθόνου των αδελφών του, λόγω της πώλησής του, λόγω της υποδούλωσής του ενώ ήταν ελεύθερος, λόγω της προσκύνησης των αστέρων και άλλων παρόμοιων γεγονότων, όσα είναι δυνατόν να σταχυολογήσει κανείς από την ιστορία του. Θέλοντας, λοιπόν, να δηλώσει έμπρακτα ότι ο Ιωσήφ υπήρξε μαρτυρία και μνημείο του, και ότι όπως εκείνον, έτσι και αυτόν τον ακολουθούσαν διαδοχικές επιβουλές. Μετά τον θάνατο του Ηρώδη, ο οποίος επιχείρησε να τον εξοντώσει, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο κρύβεται στη Γαλιλαία από φόβο για τον Αρχέλαο, διότι και αυτός, μετά τον Ηρώδη, επρόκειτο να τον επιβουλευτεί.

ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ Ας παραστεί λοιπόν σε εμάς ο ίδιος ο Λόγος, γινόμενος ερμηνευτής των δικών του μυστηρίων, ώστε να μπορέσει να φανερώσει τα οράματα του Ιωσήφ σε όσους πιστεύουν. Διότι δεν τον αποκαλούσαν μάταια οραματιστή οι αδελφοί του, αν δεν προέβλεπαν εν δυνάμει τον Λόγο που ενεργούσε μέσα του. «Είπαν δηλαδή μεταξύ τους λέγοντας: Ιδού έρχεται ο οραματιστής· ελάτε να τον σκοτώσουμε και να δούμε τι θα γίνουν τα οράματά του». Και ποια ήταν τα οράματά του, υιοί του Ιακώβ; Πείτε μας. Έβλεπε, λέει, δεμάτια να δένονται σε μια πεδιάδα και το δικό του δεμάτι να στέκεται όρθιο, ενώ τα δικά μας να πέφτουν· και στρεφόμενα προσκυνούσαν το δεμάτι του Ιωσήφ. Σε τι σας αδίκησε σε αυτό ο Ιωσήφ, αν σας ανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Γιατί φθονείτε και μισείτε τον δίκαιο, αν ο Θεός του αποκάλυψε τα δικά του μυστήρια και φανέρωσε μέσω οραμάτων τα όσα θα συμβούν στους έσχατους καιρούς; Γιατί δυσαρεστηθήκατε βλέποντας πάνω του ποικιλόχρωμο χιτώνα, αν ο δίκαιος πατέρας τον αγάπησε και τον τίμησε περισσότερο από όλους, και τον απέστειλε ως ποιμένα ποιμένων για να σας επισκεφθεί, και τον ανέδειξε πιστό μάρτυρα στον κόσμο, και ως δεμάτι των γηρατειών, σαν άγια απαρχή, τον ανέστησε ως πρωτότοκο εκ των νεκρών; Γιατί αγανακτείτε, αν ο ήλιος και η σελήνη και ένδεκα αστέρια τον προσκυνούσαν, αυτά που προτυπώνονταν από παλιά; Διότι ούτε ο Ιακώβ και η Ραχήλ χρημάτισαν ήλιος και σελήνη, αλλά ούτε και συνέβη ποτέ έτσι.

Και πρόσεξε ένα μυστήριο: εξαιτίας ενός ονείρου πουλήθηκε· εξαιτίας ενός ονείρου ελευθερώθηκε. Τι συνέβη δηλαδή; Ερμηνεύει το όνειρο του Φαραώ, βλέπει ο βασιλιάς την οξύνοιά του, και τον ελευθέρωσε για να κυβερνά, εμπιστευόμενος σε αυτόν όλη την εξουσία της Αιγύπτου. Αφού έλαβε την εξουσία ο Ιωσήφ, τον καιρό του λιμού ευεργετούσε τους πάντες, αποδήμους, ντόπιους, φίλους, εχθρούς, ξένους. Έρχεται ο πατέρας του στην Αίγυπτο· τον προσκυνά και η μητέρα μαζί με τον πατέρα. Διότι, αν και πέθανε καθ' οδόν ερχόμενη, εντούτοις προσκύνησε στο πρόσωπο του συζύγου της· διότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι μία σάρκα. Έρχονται και οι αδελφοί του οι έντεκα, τον προσκυνούν· και εκπληρώθηκε το όραμα που είδε ο Ιωσήφ. «Μου φάνηκε», λέει, «ότι ο ήλιος, η σελήνη και έντεκα αστέρια με προσκυνούσαν». Γιατί έντεκα; Επειδή ο Ιούδας απαγχονίστηκε· διότι ο πωληθείς Ιωσήφ ήταν σύμβολο του Χριστού που πουλήθηκε από τον Ιούδα.

Διότι η φροντίδα που επιδεικνυόταν προς αυτούς διακήρυττε τον Θεό τους, και καταύγαζε όσους άκουγαν με το φως της θεογνωσίας. «Ταπείνωσαν τα πόδια του με δεσμά· μέσα από σίδερο πέρασε η ψυχή του». Διότι, μετά τη συκοφαντία περί μοιχείας, βρέθηκε στη φυλακή, και αμέσως, όπως ήταν φυσικό, του φόρεσαν τα σιδερένια δεσμά. Έτσι άλλωστε το εξέφρασε ο Σύμμαχος: «Σε σίδερο ήλθε η ψυχή του», αντί να πει, κινδύνευσε μέχρι σφαγής· ή, ενδεχομένως, ονόμασε σίδερο τη σκληρότητα και την ισχύ των πειρασμών, τους οποίους ο Ιωσήφ διέβαινε μέσω της υπομονής, και τα λυπηρά γίνονταν για αυτόν περαστικά χάρη στη μακροθυμία του. «Μέχρι να έλθει ο λόγος του· το λόγιο του Κυρίου τον δοκίμασε ωσάν στο πυρ». Όλα αυτά όμως τα υπέμενε, δοκιμαζόμενος σαν τον χρυσό, όχι για να μάθει ο Θεός των όλων το γνήσιο της αρετής του Ιωσήφ —Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν υπάρξουν— αλλά για να προβάλει ενώπιον των ανθρώπων την πνευματική του φιλοσοφία ως αρχέτυπο αληθείας. Και μάλιστα, δεν είχε ακόμη δοθεί τότε γραπτός νόμος, αλλά για κάθε λογικό ον ο φυσικός νόμος αποτελεί λόγιο προερχόμενο από τον Θεό, εξαιτίας του οποίου ονομαζόμαστε και λογικοί. Όσο για το «Μέχρι να έλθει ο λόγος του», εννοεί τον δικό του λόγο, τον οποίο, αφού τον είδε στα οράματα, διηγήθηκε στον πατέρα και στους αδελφούς του, σχετικά με τα δεμάτια και τους αστέρες. Διότι, μέχρι να εκπληρωθούν αυτά, γυμναζόταν πνευματικά μέσα από τις συμφορές.

Πρόσεξε μαζί μου και τον μακάριο Ιωσήφ, τον αγωνιστή της σωφροσύνης, πώς και αυτός με την υπομονή του έδειξε αληθινή φιλοσοφία· διότι πρώτα μεν δεχόταν τις επιβουλές των αδελφών του εξαιτίας των ονείρων. Και πρόσεξε τον φθόνο των αδελφών. Αν μεν τα όνειρα είναι αληθινά, με ποιον τρόπο δεν θα εκπληρωθούν οπωσδήποτε αυτά που έχουν προβλεφθεί; Αν πάλι οι οπτασίες των ονείρων είναι ψευδείς, γιατί φθονείτε αυτόν που πλανάται; Και πρόσεξε το θαυμαστό, αγαπητέ: Είδε τον εαυτό του να προσκυνείται από τον ήλιο και τη σελήνη και από έντεκα αστέρια. Το άκουσαν αυτό οι αδελφοί του, ή μάλλον οι μαθητές του διαβόλου, οι οποίοι διδάχθηκαν από τον πατέρα τους τον διάβολο τον φθόνο και τον φόνο, τις αδελφές αυτές ανομίες, τις οποίες και ο Παύλος συνέδεσε, λέγοντας: «Γεμάτους από φθόνο, φόνο». Άκουσαν για τη βασιλεία που επρόκειτο να αναλάβει και παροτρύνονταν μέσα τους να τον θανατώσουν. Ο δε μακάριος Ιωσήφ υπέμεινε τη δοκιμασία, και όταν οι αδελφοί του αναχώρησαν για να βοσκήσουν τα πρόβατα στη Συχέμ, του είπε ο πατέρας του: «Δεν βόσκουν άραγε οι αδελφοί σου στη Συχέμ; Έλα να σε στείλω, και πήγαινε να δεις αν είναι καλά στην υγεία τους οι αδελφοί σου και τα πρόβατα, και φέρε μου είδηση». Καθώς λοιπόν εκείνος πορευόταν, τον είδαν από μακριά να έρχεται και είπαν μεταξύ τους: «Να, έρχεται εκείνος ο ονειρευτής· ελάτε να τον σκοτώσουμε, και ας δούμε τι θα απογίνουν τα όνειρά του». Είδες συνωμοσία ανθρώπων που ήθελαν να διαπράξουν αδελφοκτονία;

Ο Ιωσήφ τους είδε και τους είπε: «Γιατί τα πρόσωπά σας είναι σκυθρωπά;» Εκείνοι δε απάντησαν: «Είδαμε ένα όνειρο, και δεν υπάρχει κανείς για να το ερμηνεύσει». Τους λέει: «Διηγηθείτε μου ο καθένας σας τι είδε». Τι λες, Ιωσήφ; Άραγε είδες κι εσύ όνειρο; Δεν πραγματοποιήθηκε η εκπλήρωσή τους. Είδες τον εαυτό σου να προσκυνείται από τον ήλιο και τη σελήνη, και ιδού πουλήθηκες ως δούλος· είδες τα δεμάτια των αδελφών σου να περιστρέφονται ολόγυρα και να προσκυνούν το δικό σου δεμάτι, και ιδού έχεις εγκλειστεί στο δεσμωτήριο.

Διότι, όπως ακριβώς εκδιώχθηκα προσφάτως από την πατρική οικία ωσάν να ήμουν πόρνος, έτσι οδηγούμαι τώρα στο δεσμωτήριο ως μοιχός και ως διαφθορέας της σωφροσύνης μιας γυναίκας, και αυτή είναι η κρίση όλων για εμένα. Και οι μεν αδελφοί μου, οι οποίοι επρόκειτο να με προσκυνήσουν —διότι αυτό φανέρωναν τα όνειρα— ζουν μέσα σε ελευθερία, αμεριμνησία και τρυφή, στην πατρίδα και στην πατρική οικία, εγώ δε, που επρόκειτο να τους εξουσιάσω, βρίσκομαι δεμένος εδώ μαζί με τυμβωρύχους, ληστές και λωποδύτες, χωρίς να έχω απαλλαγεί από τις ταραχές και τις ταλαιπωρίες ούτε καν μετά την εκδίωξή μου από την πατρίδα. Αλλά και στην ξένη γη πάλι, βάραθρα και ακονισμένα ξίφη μάς περιμένουν.

Αλλά τους υποκίνησε στον φθόνο ο Σατανάς, και, προκαλώντας ζήλια σε έναν χορό ενωμένο σαν αυτόν των αποστόλων, τον διέσπασε, κραυγάζοντας: Μέγας και μόνος Κύριος είναι ο Σωτήρας μας. Έχοντας δει ένα δεύτερο όνειρο, λέει στον πατέρα του ότι «Ο ήλιος και η σελήνη και τα άστρα με προσκυνούσαν με ρυθμό, έντεκα τον αριθμό. —Πλάθεις φαντασιώσεις, παιδί μου, επιδιώκοντας να γίνεις βασιλιάς», αποκρίθηκε ο γέροντας στον Ιωσήφ· «μάθε να κοιμάσαι ως ποιμένας που βόσκει πρόβατα· είναι βαρύ πράγμα να προσκυνείται ο υιός από τον πατέρα.»

«Πού είναι τα οράματα για τα σκήπτρα σου; Πώς φώναζες: Μέγας είναι μόνο ο Κύριος, ο σωτήρας μας;» Μόλις ο νεότερος είδε τον αφέντη του, στάθηκε ξαφνικά σαν γέροντας λέγοντας: «Βλέπω όνειρα. Πρέπει να υπομένω ημέρες και νύχτες. Η προσκύνηση των δεματιών, του ήλιου, της σελήνης και των ένδεκα άστρων έδυσε πλέον. Δείχνοντας, επομένως, υπακοή στους αδελφούς μου, δεν καταλύω τους ευπρεπείς θεσμούς των πατέρων μου. Διότι, αν ο Ισαάκ υποτάχθηκε στη θυσία προς τον πατέρα του, μόνος προς μόνον όταν τον πρόσταξε, πώς εγώ δεν θα ανεχθώ την υποδούλωσή μου από δέκα αδελφούς και δεν θα αναφωνήσω: Μέγας είναι μόνο ο Κύριος, ο σωτήρας μας;» Έφτασε στην Αίγυπτο ο νοητός ήλιος κρυμμένος στο σκοτάδι, ο οποίος κατά τη δεύτερη πώληση ανατέλλει ως φως στον οίκο του Πετεφρή.