Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 39:12

Ο σώφρων αισθανόταν τσούξιμο στα μάτια του από τον καπνό, ενώ ο νους της πόρνης είχε σκοτιστεί από το πάθος. Κράτησε τον χιτώνα του, αλλά δεν σύλησε τη σωφροσύνη του· πάλεψε με τα ενδύματα, αλλά δεν ανέτρεψε τον αθλητή· λυσσασμένη δάγκωσε τα ρούχα, αλλά δεν μόλυνε με λύσσα τον νέο. Πρόσεξε: όταν ένας λυσσασμένος σκύλος ξεσχίσει τα ρούχα κάποιου, εκείνος γρήγορα γδύνεται και πετάει τα ενδύματα, για να μην περάσει μέσα από αυτά ο ιός και γίνει σπέρμα θανάτου γι' αυτόν που τα φοράει· έτσι και ο Ιωσήφ, όταν η λυσσασμένη Αιγυπτία άρπαξε τα ρούχα του, της τα πέταξε και διέφυγε τον θανάσιμο ιό της μοιχείας. Και αν εκείνον που ήταν δούλος, η ίδια η κυρία του δεν κατάφερε να τον υποδουλώσει στην αμαρτία, εσένα ας μην σε υποδουλώσει πόρνη, ω νεοφώτιστε, ούτε, ενώ είσαι ελεύθερος, να σου γίνει σύντροφος δούλη πόρνη. Διότι η παλλακίδα είναι οικιακή δούλη, η οποία υποδουλώνει τον ελεύθερο άνθρωπο. Ω, τι αντίφαση! Τον Ιωσήφ, που ήταν δούλος, η κυρία του δεν τον υποδούλωσε στην αμαρτία, ενώ ένας ελεύθερος κύριος γίνεται δούλος της δούλης εξαιτίας του πάθους. Αλλά ο Ιωσήφ πρόκειται να δικάσει έναν τέτοιο άνθρωπο κατά την ημέρα της κρίσεως, λέγοντάς του: Εγώ, αν και είχα πουληθεί σε ξένη γη, δεν πουλήθηκα στην αμαρτία ούτε έκανα τον εαυτό μου ξένο προς τον Θεό, και αυτά χωρίς να έχω λάβει τον Νόμο, χωρίς να έχω διδαχθεί τους Προφήτες, χωρίς να έχω διαβάσει τα Ευαγγέλια, και όμως, πριν από τα γραπτά εκείνα, καλλιγράφησα τον εαυτό μου με τη ζωή μου ως βιβλίο σωφροσύνης.

Εάν συναντήσεις κάποιον νεότερο που καταπονείται, να δακρύσεις γι' αυτόν έτσι, όπως εκείνος για τον Βενιαμίν, τον υιό του γήρατος. Σε πειράζει ίσως και εσένα η πλεονεξία, όπως η δέσποινα τον Ιωσήφ· σε τραβάει από τα ιμάτια, για να καταφρονήσεις την εντολή και να αγαπήσεις περισσότερο εκείνη, τη φιλόχρυση και φιλόκοσμη, παρά το πρόσταγμα του Δεσπότη. Όταν λοιπόν έλθει λογισμός που πολεμά την εντολή εκείνη και παρασύρει τον σώφρονα νου προς τη φιλαργυρία, εξαναγκάζοντάς τον να αμελεί τη φιλαδελφία και κρατώντας τον δέσμιό της, πέταξε και εσύ τα ιμάτια, οργίσου και απομακρύνσου· διαφύλαξε την πίστη στον Κύριο, όπως εκείνος στον Πετεφρή· μέσα σε έναν χρόνο οικονόμησε την ένδεια, όπως εκείνος στα επτά έτη. Μην τα προσφέρεις όλα στην ηδονή, δώσε κάτι και στην ψυχή. Θεώρησε, επίσης, πως έχεις δύο θυγατέρες: την επίγεια απόλαυση και τη ζωή στους ουρανούς. Εάν δεν θελήσεις να τα δώσεις όλα στην ανώτερη, μοίρασέ τα τουλάχιστον εξίσου ανάμεσα στην ακόλαστη και στη σώφρονα κόρη. Μην καταστήσεις την εδώ διαβίωση υπέρπλουτη, αφήνοντας την άλλη γυμνή και ντυμένη με ράκη, όταν θα πρέπει να παραστείς στον Χριστό και να αντικρίσεις τον Κριτή, έχοντας η ψυχή σου τη μορφή της νύμφης και ως κλήση την κατά αρετήν ζωή. Μην παρουσιάσεις, λοιπόν, στον Νυμφίο τη νύμφη άμορφη και αστόλιστη, ώστε, όταν τη δει, να μην αποστρέψει το πρόσωπό Του, και αντικρίζοντάς την να τη μισήσει και να απαρνηθεί την ένωση μαζί της.

Ποιος ληστής έφτασε σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να αγγίξει τα ίδια τα αφιερώματα του Θεού, όχι άψυχα σκεύη, αλλά σώματα ζωντανά που έχουν μέσα τους ψυχή πλασμένη κατ' εικόνα Θεού; Ποιος ακούστηκε ποτέ ανά τους αιώνες να τολμήσει, στο μέσο της πόλης και καταμεσήμερο, να ζωγραφίσει μορφές ακάθαρτων χοίρων πάνω σε βασιλική εικόνα; Όποιος αθετήσει τον γάμο ανθρώπου, πεθαίνει χωρίς έλεος, με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερης τιμωρίας νομίζετε ότι θα αξιωθεί εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, μόλυνε τη νύφη που Του είχε αφιερωθεί και εξύβρισε το πνεύμα της παρθενίας; «Αλλά το ήθελε εκείνη», ισχυρίζεται, «και δεν την εξανάγκασα παρά τη θέλησή της». Διότι και η άσωτη εκείνη δέσποινα κυριεύτηκε από μανιακό πάθος για τον ωραίο Ιωσήφ, αλλά η μανία της ακόλαστης δεν νίκησε την αρετή του σώφρονος, ούτε, ενώ εκείνη τον βίαζε με τα χέρια της, αυτός εξαναγκάστηκε στην παρανομία.

Διότι γνώριζε ότι ο σαρκικός ερεθισμός είναι κατά κάποιον τρόπο γλυκός στην αρχή και σαγηνεύει τον νου σαν με μέλι, εφόσον υπάρχει σε αυτά ηδονή, καταλήγει όμως στο τέλος να μην είναι πλέον γλυκός. Διότι αμέσως ακολουθούν ποινές και τιμωρίες, και ποιο άραγε από τα τέτοιου είδους κακά δεν θα επικρεμαστεί πάνω από το κεφάλι εκείνου που αμάρτησε; Θέλεις να πούμε λίγα από όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν; ΠΑΛΛ. Βεβαίως. ΚΥΡ. «Και ήταν», λέει, «ο Ιωσήφ ωραίος στην όψη και πολύ όμορφος στην εμφάνιση. Και συνέβη μετά από αυτά, να ρίξει η γυναίκα του κυρίου του τα μάτια της πάνω στον Ιωσήφ, και του είπε: Κοιμήσου μαζί μου. Αυτός όμως δεν ήθελε, και είπε στη γυναίκα του κυρίου του: Εφόσον ο κύριός μου δεν ασχολείται με τίποτα στο σπίτι του εξαιτίας της παρουσίας μου, και όλα όσα έχει τα παρέδωσε στα χέρια μου, και δεν υπάρχει κανένας σε αυτό το σπίτι ανώτερος από εμένα, ούτε έχει εξαιρέσει τίποτα από τη δικαιοδοσία μου παρά μόνο εσένα, επειδή είσαι γυναίκα του, πώς λοιπόν θα κάνω αυτή την πονηρή πράξη και θα αμαρτήσω ενώπιον του Θεού; Καθώς δε μιλούσε στον Ιωσήφ μέρα με τη μέρα, και αυτός δεν την υπάκουε να πλαγιάσει μαζί της για να συνευρεθεί μαζί της, έφτασε μια τέτοια ημέρα, που εισήλθε ο Ιωσήφ στο σπίτι για να κάνει τις εργασίες του, και δεν υπήρχε κανείς από τους ενοίκους μέσα, και τον τράβηξε από τα ενδύματά του, λέγοντας: Κοιμήσου μαζί μου. Αυτός όμως, αφήνοντας τα ενδύματά του στα χέρια της, τράπηκε σε φυγή και βγήκε έξω.»

Και συνέβη, όταν είδε ότι αφήνοντας τα ενδύματά του στα χέρια της έφυγε και βγήκε έξω, κάλεσε αυτούς που βρίσκονταν στο σπίτι και τους είπε: «Δείτε, μας έφερε έναν Εβραίο δούλο, για να μας εμπαίζει. Ήρθε προς εμένα, λέγοντας: Κοιμήσου μαζί μου, και εγώ φώναξα με μεγάλη φωνή. Και όταν άκουσε ότι ύψωσα τη φωνή μου και φώναξα, άφησε τα ενδύματά του δίπλα μου, έφυγε και βγήκε έξω». Βλέπεις πώς η μεν γυναίκα τον εξανάγκαζε να έρθει στο κρεβάτι χωρίς τη θέλησή του, ενώ ο νους του παρέμενε προσηλωμένος στην εγκράτεια, χωρίς να νικιέται καθόλου από τίποτε; Ήταν ακόμη νέος, μόλις δεκαεπτά περίπου ετών, στις πρώτες εκφύσεις του γενείου, στην ακμή των ηδονών, και μάλιστα στις πιο φλογερές κινήσεις, και, ας το πούμε έτσι, στις σκληρές και ατίθασες επιθυμίες. Διότι η ηλικία των εφήβων συνηθίζει πάντοτε να βρίσκεται σε ακατάβλητες ορμές επιθυμίας, και δεν ανέχεται πολύ τα χαλινάρια της εγκράτειας. Αλλά ο θεσπέσιος Ιωσήφ ήταν ακλόνητος, μη έχοντας τη χαλαρότητα της νεότητας ακαθοδήγητη, μη φοβούμενος ότι ήταν ξένος και δούλος. Διότι είχε υποστεί εξαναγκασμό και στα δύο, όταν πουλήθηκε από τους αδελφούς του στους Ισμαηλίτες. Επειδή όμως στάθηκε ανώτερος και από την πιο μιαρή ηδονή, και από τις κινήσεις που οδηγούν στην ασέλγεια, η γυναίκα τον συκοφαντεί και διατυπώνει αντίστροφη την κατηγορία εναντίον του νέου. Επειδή δεν υποχώρησε στα αιτήματά της, τον αποκάλεσε υβριστή.

Και πάλι, ας φέρουμε στη μνήμη μας σαν εικόνα το πώς η Αιγυπτία τραβούσε τον Ιωσήφ, προσπαθώντας να τον ελκύσει κοντά της, ενώ ο θεοφιλής άνδρας, αφού εγκατέλειψε το ένδυμά του, απέδρασε από το μίασμα. Και πάλι, ας αναλογιστούμε με τον νου μας, σαν εικόνα, τους πρεσβυτέρους στη Βαβυλώνα, το πώς πίεζαν σε αισχρή πράξη τη μακαρία Σωσάννα· αυτή όμως, χρησιμοποιώντας ευσεβή και γενναίο λογισμό, τους κατατρόπωσε. Έτσι λοιπόν κι εμείς ας αγωνιστούμε ειλικρινά, όντας μάλιστα πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχει τίποτα κρυφό που δεν θα φανερωθεί, ώστε, αν υπάρχει κάποια αρετή και κάποιος έπαινος, αυτά να βρεθούν σε εμάς· για να συγκαταλεγόμαστε σε αυτούς που επαινούνται και όχι σε αυτούς που κατακρίνονται.

Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία· και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο. Η επιθυμία είναι μητέρα της αμαρτίας. Αυτή έδιωξε την Εύα από τον παράδεισο. Αυτή κατέστησε τον Κάιν αδελφοκτόνο. Αυτή έκανε την Αιγυπτία να κυριευθεί από μανία εναντίον του σώφρονος Ιωσήφ· αλλά ο νέος, έχοντας φόβο Θεού, την κατανίκησε. Αυτή κατέβαλε τον λαό στην έρημο. Αυτή κατέλυσε επτά έθνη στη γη Χαναάν· μέσω αυτής παρόξυναν τον Δημιουργό τους, για τον λόγο αυτόν και εξολοθρεύτηκαν.

Διότι, πολυπόθητοι, με αυτήν την αίρεση ήρθα και εγώ αντιμέτωπος, και από το στόμα εκείνων που την εφαρμόζουν άκουσα αυτοπροσώπως αυτά τα δόγματα. Γυναίκες δε, που είχαν εξαπατηθεί με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο μας απηύθυναν αυτά τα λόγια και μας αποκάλυψαν τέτοια πράγματα, αλλά, όπως εκείνη η ολέθρια και μοχθηρή Αιγύπτια, η γυναίκα του αρχιμάγειρα, έτσι και αυτές με αθυρόστομη θρασύτητα επιχείρησαν να μας παρασύρουν στην πτώση, επιθυμώντας μας κατά τη νεανική μας ηλικία. Αλλά Εκείνος που συμπαραστάθηκε τότε στον άγιο Ιωσήφ, παραστάθηκε και σε εμάς. Και αφού εμείς οι ανάξιοι και ανίκανοι επικαλεστήκαμε Εκείνον που τον έσωσε εκεί, ελεηθήκαμε και ξεφύγαμε από τα ολέθρια χέρια τους, και αναπέμποντας ύμνο στον πανάγιο Θεό, μπορέσαμε και εμείς να πούμε: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα δοξάστηκε· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Διότι δεν σωθήκαμε με δύναμη δικαιοσύνης όμοια με τη δική του, αλλά ελεηθήκαμε και σωθήκαμε μέσω του στεναγμού μας προς τον Θεό. Καθώς ονειδιζόμουν από αυτές τις ολέθριες γυναίκες, εγώ τις περιγελούσα, όταν αυτές υπαινίσσονταν μεταξύ τους (κοροϊδεύοντας τάχα) ότι δεν μπορέσαμε να σώσουμε τον νεαρό, αλλά τον αφήσαμε να χαθεί στα χέρια του άρχοντα· επειδή, όποια από αυτές ήταν πιο όμορφη, πρόσφερε τον εαυτό της σαν δόλωμα, ώστε μέσω αυτής να διαδίδουν ότι σώζουν τους εξαπατημένους, αντί να τους καταστρέφουν.

Ας γνωρίσει τον εαυτό του και ο Αδάμ, και ας μην υπακούει πλέον σε αυτήν. Διότι η πειθώ της πλάνης και η αντίθετη συμβουλή της γυναίκας κατεργάζεται τον θάνατο στον ίδιο της τον σύζυγο, και όχι μόνο, αλλά και στα τέκνα της. Κατέστρεψε η Εύα το πλάσμα μέσω της παραβάσεως, παρακινημένη από τη φωνή και την υπόσχεση του όφεως, πλανημένη από το κήρυγμά του και έχοντας τραπεί σε άλλη νοοτροπία. 9. Για τον λόγο αυτόν ο Δεσπότης και Σωτήρας των πάντων, θέλοντας να θεραπεύσει τον πόνο, να ανοικοδομήσει το κατεστραμμένο και να επανορθώσει το ελαττωθέν, επειδή από γυναίκα «ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο», κατέβηκε και γεννήθηκε ο Ίδιος από Παρθένο γυναίκα, ώστε να εξαλείψει τον θάνατο, να αναπληρώσει την έλλειψη και να τελειοποιήσει το ελαττωθέν. Στρέφεται όμως πάλι εναντίον μας η κακία, για να προαγάγει το ελάττωμα στον κόσμο. Αλλά ούτε νέοι ούτε γέροντες πείθονται στη γυναίκα, χάρη στην άνωθεν σωφροσύνη. Δεν πείθει η Αιγυπτία τον σώφρονα Ιωσήφ ούτε τον παρεκτρέπει, αν και με πολλή δολιότητα επεξεργάστηκε τη φοβερή της συμβουλή προς τον νέο. Αλλά δεν πείθεται ο άνθρωπος που έλαβε τη φρόνηση από το Άγιο Πνεύμα, δεν αφανίζει τη σωφροσύνη του, για να μην εξευτελίσει την πνευματική του ευγένεια. Εγκαταλείπει τα ενδύματα και δεν καταστρέφει το σώμα του.

Και τι μεγαλύτερο θα μπορούσε να επινοήσει κανείς ως υπόθεση εγκωμίου; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να τον θαυμάσει επάξια; Αυτός που με τον ορθό λόγο καταπάλαιψε τη φύση και, υποτάσσοντας στον λογισμό τη νεότητα σαν κάποιο από τα υποζύγια ζώα, αφού αναδείχθηκε ανώτερος από όλα τα φυσικά πάθη που εξεγείρονται, και αφού προκάλεσε εναντίον του τον φθόνο που πάντοτε προσφύεται σε όλα τα καλά, αναδείχθηκε ανώτερος και από αυτόν, χωρίς να εγερθεί για να αμυνθεί απέναντι στην επιβουλή των συντρόφων του, και ευεργετώντας εκείνην που τους υπηρέτησε στη συκοφαντία, απαλλάσσοντάς την από το δαιμονικό πάθος διά της προσευχής. Τέτοιον γνωρίσαμε μέσα από την ιερή ιστορία τον Ιωσήφ, ο οποίος είχε μεν την ευχέρεια να διαπράξει την παρανομία με τη γυναίκα του κυρίου του, αφού εκείνη είχε κυριευθεί μανιωδώς από την ομορφιά του νέου· και κανένας άνθρωπος δεν ήταν μάρτυρας σε αυτά τα τολμήματα· αλλά και εκείνος, έχοντας στραμμένο το βλέμμα του στον θείο οφθαλμό, προτίμησε να φανεί κακός παρά να γίνει, υπομένοντας μάλλον τη μεταχείριση των κακούργων, παρά να γίνει ο ίδιος κακούργος. Όμως υπάρχει ίσως σε αυτόν κάτι για το οποίο μπορεί να καυχηθεί ακόμη περισσότερο από την ιερή ιστορία· διότι, ως προς την αποτροπή του μιάσματος, δεν έχουν την ίδια βαρύτητα το αμάρτημα της μοιχείας και η μομφή για ένα παράπτωμα που θεωρείται μικρότερο.

Διότι εκείνη μεν έλεγε: «Κοιμήσου μαζί μου», η σωφροσύνη όμως αντιφωνούσε στον νέο: «Γρηγόρησε μαζί μου», και εκείνος με τα έργα του φανέρωνε την αγρυπνία του· επειδή ούτε η ψυχική του ένταση νύσταξε από τις κολακείες, ούτε το φρόνημά του αποκοιμήθηκε από τις γητειές, ούτε η νήψη της σωφροσύνης περιέπεσε σε ύπνο, ούτε λύγισε από τις λαβές που τον συγκρατούσαν, ούτε πιάστηκε σαν ψάρι από τους καλλωπισμούς της εμφάνισης, ούτε κάμφθηκε από τα θωπεύματα των ερωτικών λόγων, αλλά η φωνή της κυρίας του που τον κολάκευε: «Κοιμήσου μαζί μου», του ήταν πιο πικρή και από λοιδορία. Ο διάβολος στεκόταν έτοιμος ως νυμφαγωγός της μοιχείας, κρατούσε σφιχτά μαζί με την πόρνη το ένδυμα και συμμετείχε στις δικές της λαβές, αγνοούσε όμως ότι πάλευε με έναν δεξιοτέχνη αθλητή της σωφροσύνης, ο οποίος ξέφευγε άριστα από τις λαβές της εγκαταλείποντας το ρούχο του. Διότι, «αφού εγκατέλειψε», αναφέρει η Γραφή, «τα ενδύματά του στα χέρια της, έφυγε και βγήκε έξω». Ω, γυμνότητα αγιότερη από κάθε ένδυση! Πώς αντέδρασε λοιπόν η λύσσα της αιγυπτιακής ακολασίας; Φορτώνει τα δικά της κακά στον Ιωσήφ και, τρέχοντας προς τον άνδρα της, του λέει: «Έφερες σε εμάς έναν Εβραίο δούλο για να μας εμπαίζει· διότι μου είπε, εμένα, τη γυναίκα σου, που μέχρι τώρα διαφύλαξα σώφρονα τη συζυγική σου κλίνη: "Θα κοιμηθώ μαζί σου". Ωστόσο, μόλις ύψωσα τη φωνή μου και φώναξα δυνατά, άφησε τα ενδύματά του δίπλα μου, έφυγε και βγήκε έξω».

Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο σπουδαίο ήταν αυτό: ενώ ο δικαστής βρισκόταν στην έδρα του, οι δήμιοι παρίσταντο, τα όργανα των βασανιστηρίων ήταν έτοιμα, όλο το πλήθος είχε συγκεντρωθεί, οι στρατιώτες αναμένονταν και όλοι μεθούσαν από την ηδονή, ελπίζοντας να πιάσουν το θήραμα, εκείνοι που είχαν αναχωρήσει για τον σκοπό αυτόν, να επιστρέφουν με σκυμμένο το κεφάλι, διηγούμενοι τα όσα δραματικά είχαν συμβεί. Πόση ντροπή, πόση οδύνη και όνειδος ήταν φυσικό να κατακλύσει όλους τους απίστους; Πώς αναχωρούσαν με σκυμμένο το κεφάλι, κρύβοντας τα πρόσωπά τους, κατανοώντας μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι ο πόλεμός τους δεν γινόταν εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον του Θεού; Ο μεν Ιωσήφ, λοιπόν, όταν δέχθηκε την επιβουλή της κυρίας του, αφήνοντας τότε στη βάρβαρη γυναίκα το ένδυμα που είχαν κρατήσει τα μιαρά της χέρια, βγήκε έξω γυμνός· αυτή όμως δεν επέτρεψε ούτε το σώμα της να κρατηθεί από τα ακόλαστα χέρια, αλλά αφού ανέβηκε στους ουρανούς με γυμνή την ψυχή της και άφησε την αγία της σάρκα στους εχθρούς, τους έριξε σε μεγάλη αμηχανία· διότι δεν ήξεραν πλέον τι να κάνουν το λείψανό της. Τέτοια είναι τα θαυμαστά έργα του Θεού: τους μεν δούλους Του να τους οδηγεί από τις αδιέξοδες καταστάσεις σε μεγάλη άνεση, τους δε αντιπάλους και εχθρούς Του, ακόμη και μέσα από εκείνες τις καταστάσεις που φαίνονται ευνοϊκές, να τους ρίχνει στην έσχατη αμηχανία. Διότι τι ήταν πιο δυσχερές από εκείνο το αδιέξοδο στο οποίο είχε περιπέσει τότε η κόρη; Και τι πιο άνετο από την ευνοϊκή θέση στην οποία βρίσκονταν τότε οι στρατιώτες;

«Αυτός ο δούλος με περιφρονεί, αυτή η υπηρέτρια με εμπαίζει, αυτός ο γείτονας δεν παύει να με λοιδορεί και στις εκκλησίες, και μπροστά σε φίλους, και στις αγορές· πάρε την εκδίκησή μου· δεν θα καθίσω πλέον μαζί σου στο τραπέζι, δεν θα φάω ψωμί παρουσία σου· δεν θα κοιμηθώ στο εξής μαζί σου· διότι εμένα, τη γυναίκα σου, δεν με ντρέπεται ο τάδε και η δείνα, αλλά με υπολογίζουν σαν πηλό». Και αν νομίζετε ότι σας τα λέω αυτά κάνοντας εικασίες, κοιτάξτε την Αιγυπτία, που παγίδευσε τον Ιωσήφ και διέγειρε τον άνδρα της σε θυμό και φιλονικία· και τελικά απειλούσε να θανατώσει τον δίκαιο, εάν δεν προλάβαινε ο ακοίμητος οφθαλμός, ο οποίος και τον διέσωσε από τον πικρό θάνατο. Δείτε επίσης την Ηρωδιάδα που σκότωσε τον Βαπτιστή. Διότι έλεγε ο Πρόδρομος προς τον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του Φιλίππου του αδελφού σου»· και αυτή, αφού αλυσόδεσε τον μεγαλύτερο μεταξύ αυτών που γεννήθηκαν από γυναίκες, μέσα στο συμπόσιο ανάμεσα στους φίλους που παρακάθονταν, του απέκοψε την κεφαλή· και αυτό που δεν μπόρεσε η Ηρωδιάδα να κάνει όσο ζούσε ο άνδρας της, αυτή την παρανομία την τέλεσε μετά θάνατον. Τι να πούμε και για τη Δαλιδά; Δεν παρέδωσε στους αλλοφύλους και θανάτωσε τον ωραιότατο και δυνατώτατο Σαμψών, αφού πρώτα μέσω της μοιχείας τον ξύρισε και τον έδεσε; Ιδού, παρουσίασα τρεις αξιόπιστους μάρτυρες· και δεν είναι μόνο αυτοί καταγεγραμμένοι μέσα στη Γραφή.

Γι' αυτό λοιπόν η χάρη είναι μεγάλη, διότι όσα ήσαν φοβερά στους προφήτες και στους αρχαίους, αυτά τώρα έγιναν ευκαταφρόνητα. Ποια ήσαν δηλαδή τα πλέον βαριά και δυσβάσταχτα; Η παρθενία και η περιφρόνηση του θανάτου· όμως αυτά τώρα τα καταφρονούν ακόμη και ταπεινές κοπέλες. Διότι τόσο βαρύ ήταν το απόκτημα της παρθενίας, ώστε κανένας από τους παλαιούς να μην μπορεί να την ασκήσει. Ο Νώε ήταν δίκαιος και είχε τη μαρτυρία του Θεού, αλλά συνευρέθηκε με γυναίκα· παρομοίως δε ο Αβραάμ και ο Ισαάκ, οι συγκληρονόμοι της επαγγελίας του, συνευρέθηκαν με γυναίκα. Ο σώφρων Ιωσήφ αρνήθηκε την τρομερή πράξη της μοιχείας, αλλά και αυτός συνευρέθηκε με γυναίκα· διότι ήταν βαρύ το εγχείρημα της παρθενίας.

Διότι θυμάμαι ότι την προηγούμενη ημέρα σας υποσχέθηκα να κηρύξω, για την ωφέλεια πολλών, τον άθλο της σωφροσύνης της μακαρίας Σωσάννας· τότε που και ο Ιωσήφ αγωνιζόταν εναντίον της Αιγυπτίας, και υπεδείκνυε σε όλους μας παλαίσματα σωφροσύνης. Ας αγωνιστεί λοιπόν και η Σωσάννα σε αυτό το πάνδημο θέατρο, όπου και ο Θεός, και οι άγγελοι, και οι άνδρες, και οι γυναίκες βλέπουν· ας αγωνιστεί, και ας διδάξει πώς πρέπει οι νεότερες γυναίκες να αγωνίζονται μέχρι θανάτου υπέρ της σωφροσύνης. Αυτή λοιπόν η μακαρία Σωσάννα, ούσα ευγενικής καταγωγής, αναθρεμμένη από την τρυφερή της ηλικία στα ενδότερα του οίκου της, ούσα εξαιρετικά όμορφη και έχοντας ασκηθεί σε σεμνό τρόπο ζωής, όταν άνθισε η ομορφιά της νεότητάς της, συνδέθηκε με τα δεσμά του νόμιμου γάμου. Και διαφυλάσσοντας το μυστήριο του γάμου αλώβητο για τον σύζυγό της, δεν περιέφερε άτακτο βλέμμα προς τη θέα κάποιας νεανικής και ξένης ομορφιάς· δεν άνοιγε την ακοή της για να δεχθεί την καλλιφωνία των άσεμνων ασμάτων· ούτε άφηνε την όσφρησή της να ελκύεται από τα αρώματα των ενδυμάτων των νέων· ούτε επέτρεπε γενικά σε καμία άλλη αίσθηση να περιφέρεται ελεύθερα, ώστε η σωφροσύνη που φυλασσόταν στην καρδιά της, να μην διαφθαρεί κρυφά από τα απαλά δελεάσματα και υποσκελιστεί παρασυρόμενη προς τις ηδονές. Διότι τα περισσότερα από τα αμαρτήματα κατακυριεύουν την ψυχή μας μέσω των αισθήσεων.

Παππούς μου τυγχάνει να είναι ο Ισαάκ, εκείνος που πρόσφερε πρόθυμα τον εαυτό του για θυσία· πατέρας μου είναι ο Ιακώβ, που πάλεψε με τον άγγελο, εκείνος που είδε την ουράνια κλίμακα στηριγμένη από τη γη έως τον ουρανό, και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν. Αυτού είμαι υιός· δεν είμαι δραπέτης ούτε αμείλικτος· δεν πουλήθηκα εδώ ως καταδικασμένος, αλλά εξαιτίας φθόνου και βασκανίας βρίσκομαι εδώ. Καθώς όμως με τέτοια λόγια δεν μπόρεσε να τον παγιδεύσει στη μοιχεία, ούτε να εξασθενήσει τη σωφροσύνη του με την πολυλογία, τον έπιασε από το ιμάτιό του· εκείνος όμως, αφού έβγαλε τα ιμάτιά του, βγήκε έξω γυμνός. Είδες υπομονή;

Μάλλον όμως δεν ήταν μόνη της· διότι είχε μαζί της και την ηλικία και τη φύση και τα δικά της τεχνάσματα. Έλκει, λοιπόν, με τη βία προς την άνομη πράξη εκείνον τον γενναίο άνδρα. Τι είναι πιο βαρύ από αυτόν τον πειρασμό; Από ποιο καμίνι και από ποια φλόγα δεν είναι αυτό σφοδρότερο; Ένας νέος, γεμάτος σφρίγος, δούλος, έρημος, άπατρις, ξένος, μετανάστης, να έχει συλληφθεί από μια δέσποινα τόσο ακόλαστη, που φλεγόταν από πάθος, τόσο πλούσια και περιβεβλημένη με τόση εξουσία, μέσα σε τόση ερημιά —διότι και αυτό συντελεί σε μια τέτοια πτώση— και να κρατείται, να κολακεύεται και να οδηγείται στην κλίνη της κυρίας του, και μάλιστα έπειτα από τόσους κινδύνους και επιβουλές.

Αυτός όμως προετοίμασε το σθένος της ανδρείας του, νικώντας την πτώση με τη φυγή μέσω μιας καλής τακτικής. Βγαίνοντας λοιπόν στην πρώτη πάλη ο νικηφόρος, και πάλι τον πίεζε η μαινάδα. Και βρίσκοντάς τον ολομόναχο στο σπίτι, αδιαφορεί για όλα και αρπάζει τον χιτώνα του σαν αλυσίδα. Αλλά αυτός, κοιτάζοντας ψηλά, αναφώνησε έτσι: Μέγας είναι μόνο ο Κύριος, ο σωτήρας μας. «Το να μαράνω το άνθος μου, το άνθος της χάριτος, εγώ δεν το ανέχομαι. Κι αν με κρατάς από τον χιτώνα, δεν με απογυμνώνεις από τη σωφροσύνη», λέει ο Ιωσήφ. «Μη νομίζεις, γυναίκα, ότι το σφάλμα είναι αθέατο. Ο Θεός μάς βλέπει από τον ουρανό. Το γένος του Αβραάμ δεν συνηθίζει να σμίγει με πόρνες. Μη θελήσεις να κάνεις στάχτη τον δικό σου Πετεφρή. Είσαι βέβαια κυρίαρχός μου λόγω της πώλησής μου, το ομολογώ. Αλλά εγώ κυριαρχώ πάνω σου στην πράξη. Ελπίζω στον Θεό. Πάρε τον χιτώνα μου. Διότι υπάρχει μέγας και μόνος Κύριος, ο σωτήρας μας.» Έχοντας νικήσει ο ακατάβλητος τα παλαίσματα της πορνείας, πηδά έξω από το σκάμμα ο εύσχημος, προσκυνώντας με επίγνωση τον αγωνοθέτη Θεό, αυτός που αξιώθηκε ένδοξου στεφάνου.