Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 39:6

Και μη σε παραξενεύει ότι ο Ιωσήφ έφερε την εικόνα του Χριστού. Διότι τα ίδια τα πράγματα θα σε διδάξουν. Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Ο δε Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του»· για τον Χριστό: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». Στον Ιωσήφ ο πατέρας έφτιαξε ποικιλόχρωμο χιτώνα· και ο Χριστός λέει: «Θα αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και μου φόρεσε χιτώνα ευφροσύνης, σαν να μου έβαλε μίτρα όπως στον νυμφίο». Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Και ο Ιωσήφ ήταν ωραίος στη μορφή και πάρα πολύ όμορφος στην όψη»· και ο προφήτης είπε για τον Χριστό: «Είσαι ο πιο ωραίος σε κάλλος από τους γιους των ανθρώπων». Οι αδελφοί προσήψαν στον Ιωσήφ πονηρή κατηγορία, και οι Ιουδαίοι κατακρίνοντας τον Κύριο έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία», αντί να πουν: Όπως εσύ, που είσαι γιος ανύμφευτης κόρης. Ο Ιωσήφ στάλθηκε προς τους αδελφούς του ως ιατρός για να τους επισκεφθεί και βρέθηκε να αντιμετωπίζεται ως εχθρός που επιβουλεύεται, και ο Χριστός στάλθηκε ως ποιμένας που σπλαγχνίζεται και φάνηκε ως ληστής που σταυρώνεται. Ο Ιωσήφ πουλήθηκε για είκοσι χρυσά νομίσματα, και ο Χριστός για τριάντα αργύρια. Τον Ιωσήφ τον πούλησε στους Ισμαηλίτες ένας από τους δώδεκα αδελφούς, αυτός που είπε: «Ελάτε να τον πουλήσουμε στους Ισμαηλίτες»· και τον Χριστό τον πούλησε στους Ισραηλίτες ένας από τους δώδεκα μαθητές, ή μάλλον αδελφούς.

Διότι γνώριζε ότι ο σαρκικός ερεθισμός είναι κατά κάποιον τρόπο γλυκός στην αρχή και σαγηνεύει τον νου σαν με μέλι, εφόσον υπάρχει σε αυτά ηδονή, καταλήγει όμως στο τέλος να μην είναι πλέον γλυκός. Διότι αμέσως ακολουθούν ποινές και τιμωρίες, και ποιο άραγε από τα τέτοιου είδους κακά δεν θα επικρεμαστεί πάνω από το κεφάλι εκείνου που αμάρτησε; Θέλεις να πούμε λίγα από όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν; ΠΑΛΛ. Βεβαίως. ΚΥΡ. «Και ήταν», λέει, «ο Ιωσήφ ωραίος στην όψη και πολύ όμορφος στην εμφάνιση. Και συνέβη μετά από αυτά, να ρίξει η γυναίκα του κυρίου του τα μάτια της πάνω στον Ιωσήφ, και του είπε: Κοιμήσου μαζί μου. Αυτός όμως δεν ήθελε, και είπε στη γυναίκα του κυρίου του: Εφόσον ο κύριός μου δεν ασχολείται με τίποτα στο σπίτι του εξαιτίας της παρουσίας μου, και όλα όσα έχει τα παρέδωσε στα χέρια μου, και δεν υπάρχει κανένας σε αυτό το σπίτι ανώτερος από εμένα, ούτε έχει εξαιρέσει τίποτα από τη δικαιοδοσία μου παρά μόνο εσένα, επειδή είσαι γυναίκα του, πώς λοιπόν θα κάνω αυτή την πονηρή πράξη και θα αμαρτήσω ενώπιον του Θεού; Καθώς δε μιλούσε στον Ιωσήφ μέρα με τη μέρα, και αυτός δεν την υπάκουε να πλαγιάσει μαζί της για να συνευρεθεί μαζί της, έφτασε μια τέτοια ημέρα, που εισήλθε ο Ιωσήφ στο σπίτι για να κάνει τις εργασίες του, και δεν υπήρχε κανείς από τους ενοίκους μέσα, και τον τράβηξε από τα ενδύματά του, λέγοντας: Κοιμήσου μαζί μου. Αυτός όμως, αφήνοντας τα ενδύματά του στα χέρια της, τράπηκε σε φυγή και βγήκε έξω.»

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΣΣΙΑΝΟ Πολλοί, αφού έλαμψαν με τη σωματική τους ομορφιά, διέλαμψαν και με την ομορφιά της ψυχής τους. Αν όμως δυσπιστείς, κοίταξε τον σωφρονέστατο Ιωσήφ. Διότι, μολονότι ήταν ωραίος στη μορφή και εξαιρετικά όμορφος στην όψη, όπως μαρτυρεί γι’ αυτόν η Γραφή αλλά και η Αιγύπτια που κυριεύθηκε από παράφορο πάθος γι’ αυτόν, έλαμψε ακόμη περισσότερο με την αρετή της σωφροσύνης· διότι και τη φλόγα που προερχόταν από τη νεότητά του έσβησε —αφού βέβαια δεν ήταν από πέτρα— και την τυραννία της κολακείας καταπάτησε. Και η κολακεία, κατά τη δική μου κρίση, είναι ισχυρότερη από τον φόβο.

Δεν απομάκρυνες τη θλίψη, λέει, ούτε με απάλλαξες από αυτήν ώστε να με θέσεις σε άνεση, αλλά, πράγμα θαυμαστό και παράδοξο, ενώ βρισκόμουν εν μέσω των θλίψεων, με έκανες να βρίσκομαι σε ασφάλεια. Αυτό ακριβώς κάνει και εδώ ο φιλάνθρωπος Δεσπότης. Διότι ευλόγησε τον οίκο του Αιγυπτίου χάριν του Ιωσήφ. Έτσι, κατανοούσε πλέον και ο βάρβαρος, ότι αυτός που θεωρούνταν δούλος συγκαταλέγεται στους οικείους του Θεού. Και εμπιστεύθηκε, λέει, άπαντα τα υπάρχοντά του στα χέρια του Ιωσήφ· και δεν ασχολείτο με τίποτε άλλο, παρά μόνο με το ψωμί που έτρωγε. Σχεδόν τον κατέστησε κύριο σε ολόκληρο τον οίκο του. Και ήταν ο δούλος, ο αιχμάλωτος, που είχε υπό την εξουσία του όλα τα υπάρχοντα του κυρίου του.

Τόσο σπουδαίο πράγμα είναι η αρετή· διότι, όπου και αν αυτή εμφανιστεί, υπερισχύει και κυριαρχεί των πάντων. Όπως ακριβώς, όταν ανατέλλει το φως, αποδιώκεται το σκοτάδι, έτσι και τώρα, με την εμφάνιση της αρετής, απομακρύνεται κάθε κακία. Δ'. Αλλά το πονηρό θηρίο, ο διάβολος, βλέποντας την ευδοκίμηση του δικαίου, και διαπιστώνοντας ότι μέσα από αυτά τα ίδια τα θεωρούμενα ως θλιβερά γεγονότα αναδεικνυόταν πιο ένδοξος, τρίζοντας τα δόντια του και γεμάτος μανία, μη αντέχοντας να βλέπει τον δίκαιο να γίνεται με αυτόν τον τρόπο λαμπρότερος κάθε μέρα, σκάβει γι' αυτόν βαθύ λάκκο και γκρεμό, που, όπως νόμιζε, θα του προκαλούσε τον μέγιστο όλεθρο, και του ετοιμάζει θύελλα ικανή να του φέρει σφοδρό ναυάγιο· δεν άργησε όμως να μάθει ότι κλωτσά πάνω σε καρφιά, και ότι όλα τα διαπράττει εναντίον του δικού του κεφαλιού. Και ο Ιωσήφ, λέγει η Γραφή, ήταν ωραίος στο παράστημα και όμορφος στην όψη.

Για ποιον λόγο μάς διηγείται την ευμορφία του σώματος; Για να μάθουμε ότι δεν ήταν ωραίος μόνο ως προς την ψυχική ευμορφία, αλλά και στο σώμα. Διότι ήταν νέος, ακριβώς στο άνθος της ηλικίας του, και καλός στη μορφή και ωραίος στην όψη. Αυτά δε τα αναφέρει εκ των προτέρων η θεία Γραφή γι' αυτόν, για να μας διδάξει ότι η Αιγυπτία, αφού κυριεύθηκε από το κάλλος του νεαρού, τον προσκαλούσε σε εκείνη την παράνομη συνεύρεση. «Και συνέβη», λέει, «μετά από αυτά». Τι σημαίνει το «Μετά από αυτά»;

Και παρέχοντάς του πλουσιοπάροχα την τιμή, του δίνει ως σύζυγο και την κόρη του Πετεφρή. Έπειτα, επειδή αυτός ήταν ομώνυμος με τον προηγούμενο κύριό του, αναφέρει: «Του ιερέως της Ηλιουπόλεως». Και για να μάθουμε πλέον σε ποια ηλικία βρισκόταν αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος όταν αξιώθηκε τέτοια αμοιβή και επέδειξε τόσους άθλους, λέει: «Ο Ιωσήφ ήταν τριάντα ετών, όταν στάθηκε ενώπιον του Φαραώ». Ας μη νομίσουμε ότι ο αριθμός των ετών αναφέρεται τυχαία, αλλά για να μάθουμε ότι κανένας που αμελεί την αρετή δεν έχει καμία δικαιολογία, ούτε επιτρέπεται σε κανέναν να προβάλει ως πρόφαση τη νεότητά του, εκεί όπου πρέπει να επιδείξει αρετή. Διότι, ιδού, αυτός δεν ήταν μόνο νέος, αλλά και ωραίος στη μορφή και όμορφος στην όψη. Επειδή είναι δυνατόν κάποιος, αν και νέος, να μην έχει τη σωματική ομορφιά. Αυτός όμως, μαζί με τη νεότητα, ήταν και ωραίος στη μορφή και όμορφος στην όψη, και ενώ βρισκόταν σχεδόν στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του, έγινε δούλος και αιχμάλωτος. Διότι ήταν δεκαεπτά ετών, λέει, όταν οδηγήθηκε στην Αίγυπτο. Έπειτα, ενώ βρισκόταν στο ίδιο το καμίνι της νεότητας, του επιτίθεται η ακόλαστη Αιγύπτια, η οποία είχε γίνει κυρία του, και ούτε έτσι κατόρθωσε να υπερισχύσει της ανδρείας του δικαίου· έπειτα ακολούθησε το δεσμωτήριο και η ταλαιπωρία εκεί για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα· και παρέμενε σαν αδάμας, όχι μόνο χωρίς να γίνεται ασθενέστερος, αλλά προσλαμβάνοντας και μεγαλύτερη δύναμη.

Γιατί τα συγχέεις όλα μαζί, περιτρέχοντας παντού, ενώ δεν θέλεις να δεις τη ρίζα του κακού; Διότι βλέπω πολλούς να θαυμάζουν και να επαινούν, χωρίς όμως να αισθάνονται έρωτα. Και πώς είναι δυνατόν, ενώ κανείς θαυμάζει, να μην ερωτεύεται; Μην ταράζεσαι· διότι αυτό ακριβώς έρχομαι να εξηγήσω· αλλά περίμενε, και θα ακούσεις τον Μωυσή να θαυμάζει τον γιο του Ιακώβ και να λέει: «Και ήταν ο Ιωσήφ καλός στη μορφή και πάρα πολύ ωραίος στην όψη». Άραγε λοιπόν αισθανόταν έρωτα αυτός που τα έλεγε αυτά; Σε καμία περίπτωση. Διότι ούτε καν έβλεπε, λέει, αυτόν που επαινούσε. Αλλά και απέναντι στα κάλλη για τα οποία απλώς ακούμε παθαίνουμε κάτι τέτοιο, και όχι μόνο απέναντι σε όσα βλέπουμε.

Ο Θεός σε έπλασε ωραία, ώστε να αυξήσει για εσένα τους άθλους της κοσμιότητας. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να είσαι ελκυστική και να σωφρονείς, με το να μην είσαι περιζήτητη από κανέναν. Ακούς τι λέει η Γραφή για τον Ιωσήφ; Ότι «ήταν ωραίος και καλός στην όψη». Σε τι μας ωφελεί να το ακούμε αυτό, ότι δηλαδή ήταν ωραίος ο Ιωσήφ; Για να θαυμάζουμε ακόμη περισσότερο το κάλλος και την κοσμιότητά του.

Και γιατί προσπαθώ να περιγράψω τον νέο ως προς την ομορφιά, τον οποίο η Γραφή επαίνεσε υπερβολικά, λέγοντας: «Καλός στη μορφή και πάρα πολύ ωραίος στην όψη»; Αυτός πουλιέται εξαιτίας του φθόνου των αδελφών του, όπως μεν φαινόταν σε εκείνους, για δουλεία, όπως όμως είχε προοριστεί από τον Θεό, για βασιλεία· και οδηγούνταν στην Αίγυπτο το παιδί σαν ένα ευτελές νεαρό αγόρι· διότι δεν έβλεπαν ακόμη οι αγοραστές του τον πλούτο των αρετών του, και αγνοούσαν ότι αυτός, χάρη στην κοσμιότητα της σωφροσύνης του, επρόκειτο να εξουσιάσει όλη την Αίγυπτο και να τη διασώσει ολόκληρη, ενώ χανόταν από την πείνα. Οδηγείται λοιπόν στην Αίγυπτο, και πουλιέται για δεύτερη φορά, αλλά ούτε καν μία φορά δεν υποδουλώνεται. Διότι εκείνος που είναι ελεύθερος στο φρόνημα, έστω και αν πουληθεί μύριες φορές, ούτε μία φορά δεν γίνεται δούλος· όπως αντίθετα, εκείνος που είναι δούλος στον χαρακτήρα, έστω και αν ελευθερωθεί μύριες φορές, ούτε μία φορά δεν ελευθερώνεται· διότι αυτόν που δεν τον ελευθερώνει ο ίδιος του ο χαρακτήρας, ούτε μύρια χαρτιά και μαύρα γράμματα δεν μπορούν να τον ελευθερώσουν.

Για να κατανοήσεις το μεγαλείο της σωφροσύνης, για να γνωρίσεις το κάλλος που υπάρχει στην ψυχή. Διότι είναι μεν θαυμαστό το να ζει κανείς με σωφροσύνη· πολύ δε πιο θαυμαστό είναι, όταν αυτό συνδυάζεται με τη σωματική ομορφιά. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν επρόκειτο να μας διηγηθεί τα περί του Ιωσήφ και της δικής του σωφροσύνης, προέταξε την ευμορφία του σώματός του, λέγοντας: «Ήταν όμορφος στο παράστημα και πάρα πολύ ωραίος στην όψη»· και κατόπιν διηγήθηκε τη σωφροσύνη του, αποδεικνύοντας ότι το κάλλος δεν τον παρέσυρε στην ασέλγεια. Διότι ούτε το κάλλος αποτελεί αιτία πορνείας, ούτε η ασχήμια συνεπάγεται οπωσδήποτε τη σωφροσύνη.

Και ο Αιγύπτιος δεν γνώριζε τίποτε για τις δικές του υποθέσεις, παρά μόνο τον άρτο που έτρωγε ο ίδιος. Σε όλη δε την Αίγυπτο δεν υπήρχαν άρτοι· και έκραξε ο λαός προς τον Φαραώ για άρτους. Και παραλείπω τις άλλες χρήσεις στη Γένεση, για να μη γίνει κουραστικός ο λόγος περί άρτων· θα σου παραθέσω όμως λίγες ακόμη και από την υπόλοιπη Μωσαϊκή συγγραφή, και αυτές προς απόδειξη του ότι ο Μωυσής, σε σχέση με τον λόγο περί των αζύμων, δεν φρόντισε να προσθέσει τον προσδιορισμό του ενζύμου στο όνομα του άρτου, πράγμα που θα ήταν αναγκασμένος να κάνει προς διαστολή από το άζυμο, εάν δεν είχε και ο ίδιος την κοινή αντίληψη περί του άρτου και δεν θεωρούσε επαρκές να πει «άρτος» για να δηλώσει και το ζυμωτό, καθώς και τα υπόλοιπα που ενυπάρχουν στον άρτο και εξαιτίας των οποίων αντιδιαστέλλεται από το άζυμο.

51. Και αρχίζοντας πάλι, προέτρεπε τους αδελφούς να μην προσέχουν την ωραιότητα και την ομορφιά αυτού του αιώνα, ούτε το καλό φαγητό ή το ένδυμα. Διότι αποδείκνυε ότι η ομορφιά τους βρίσκεται στις εντολές του Θεού, σύμφωνα με τον ψαλμωδό που λέει: «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» Την ομορφιά λοιπόν μόνο των αρετών ας αναζητούμε, η οποία και συμφέρει. «Πείτε μου», έλεγε, «ο Ιωσήφ δεν ήταν πάρα πολύ ωραίος στην όψη; Αλλά δεν έγινε βασιλιάς από την ορατή ομορφιά, αλλά από τη λαμπρότητα των αρετών που κατοικούσε μέσα του απέφυγε τα δεινά και νίκησε και απέφυγε τη δύσμορφη και εύκολα περισφίγγουσα αμαρτία, της οποίας το σκοτάδι δεν είναι του παρόντος χρόνου να περιγράψουμε. Αλλά ο Αμνών ή ο Αβεσσαλώμ δεν ήταν τέτοιοι. έχοντας πεποίθηση μόνο στην ωραιότητα του σώματος, καταστράφηκαν ολοκληρωτικά, περιπλέκοντας τους εαυτούς τους σε διάφορα κακά και δεν διέφυγαν τη θεία δίκη. Αλλά εμείς ας προσέχουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, απομακρύνοντας τους εαυτούς μας από κάθε σαρκική επιθυμία, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνουμε μέτοχοι των αιώνιων αγαθών, ανακτώντας και πάλι την αληθινή ομορφιά.» Ενώ έλεγε αυτά, ήλθε εκεί ο Παφνούτιος, ο αδελφός του Θεοδώρου, ζητώντας να γίνει και αυτός μοναχός. Επειδή όμως εκείνος δεν ήθελε καθόλου να του συμπεριφερθεί ως αδελφό —διότι είχε απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο— ο Παφνούτιος περνούσε τον καιρό του λυπούμενος πάρα πολύ και δακρύζοντας.

Διότι και ο Ιωσήφ, αν και ήταν πάρα πολύ ωραίος στην όψη και ανήλθε στη βασιλεία της Αιγύπτου, εντούτοις δεν έδωσε προσοχή σε αυτά, εφόσον ήταν φθαρτά και ρευστά, θεωρώντας την αγνεία ως μεγαλύτερη ωραιότητα από ό,τι τη βασιλεία. Άλλοι πάλι, βρίσκοντας την τέρψη στις σωματικές ωραιότητες, χάθηκαν με κακό θάνατο, όπως ο Αμνών και ο Αβεσσαλώμ.» 126. Κάποιοι αιρετικοί μοναχοί που φορούσαν τρίχινα ενδύματα, έχοντας ακούσει τα σχετικά με τον άγιο Παχώμιο, έφτασαν στο μοναστήρι του και είπαν σε κάποιους από τους αδελφούς τα εξής: «Ο πατέρας μας μάς απέστειλε προς τον μέγα, λέγοντας: Αν πράγματι, όπως ακούω, είσαι άνθρωπος του Θεού και ο Θεός σε υπακούει, έλα να διαβούμε μαζί τον ποταμό με τα πόδια μας, για να γνωρίσουν όλοι ποιος από εμάς έχει μεγαλύτερη παρρησία προς τον Θεό.» Οι αδελφοί λοιπόν ανήγγειλαν αυτά στον μέγα. Εκείνος αγανάκτησε εναντίον των αδελφών λέγοντας: «Για ποιον λόγο καταδεχτήκατε έστω και να τους ακούσετε να ξεστομίζουν αυτά τα πράγματα; Δεν γνωρίζετε ότι τέτοιου είδους προκλήσεις είναι αλλότριες προς τον Θεό και εντελώς ξένες προς την ορθή πίστη και τη δική μας πολιτεία; Αλλά ούτε και στους κοσμικούς που σκέφτονται σωστά δεν προσιδιάζουν αυτά. Διότι ποιος νόμος του Θεού μας επιτρέπει να λέμε ή να κάνουμε αυτά; Τουναντίον, μέσα από τα ευαγγέλια ο Σωτήρας δίνει την εντολή: «Ας μην γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου».»