Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:10

Όταν, λοιπόν, κάποιος, διαισθανόμενος το τέλος και τη μετάστασή του από αυτόν τον κόσμο, ελαφρύνει το φορτίο των αμαρτιών του με αγαθοεργίες, είτε συγχωρώντας τα χρέη των οφειλετών είτε χορηγώντας τα πλούτη του στους φτωχούς, προσφέροντας δηλαδή τα δώρα του Δεσπότη, αποκτά πολλούς φίλους, οι οποίοι πρόκειται να μαρτυρήσουν υπέρ αυτού για την αγαθοσύνη του ενώπιον του Κριτή και μέσω αυτής της μαρτυρίας να του ετοιμάσουν τόπο αναψυχής. Και λέγεται ότι οι ευεργετηθέντες μαρτυρούν ενώπιον του Κριτή, όχι υψώνοντας φωνές για να Τον διδάξουν σαν να αγνοεί, αλλά διότι η καλή πράξη που έγινε προς αυτούς απαλλάσσει τους αμαρτήσαντες από την τιμωρία. Διότι, όπως ακριβώς λεγόταν ότι το αίμα του Άβελ βοούσε προς τον Θεό, παρομοίως και το αγαθό έργο θα λεχθεί ότι καταθέτει μαρτυρία υπέρ εκείνου που το κατόρθωσε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και ο μεν Σωτήρας μας τον μνημονεύει στο Ευαγγέλιο· η μνήμη όμως του Κάιν έχει εξαλειφθεί. Σήμερα πάλι σκοτώνουν τον αναίτιο Άβελ· αλλά το αίμα βοά προς τον Κύριο· και ελπίζουμε ότι το γεγονός δεν θα παρασιωπηθεί, εξαιτίας του αίματος τόσο μεγάλων μαρτύρων.

Τα μεν επτά αμαρτήματα του Κάιν ο λόγος τα απαρίθμησε στη συνέχεια. Τώρα όμως εξετάζουμε αν είναι επτά αυτά που του επιβάλλονται ως τιμωρία, και λέμε τα εξής, αναφορικά με την ερώτηση του Κυρίου: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Την οποία ερώτηση απηύθυνε ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, όχι επειδή επιθυμούσε να μάθει, αλλά για να του προσφέρει αφορμή για μετάνοια, όπως ακριβώς δηλώνουν τα ίδια τα λόγια. Διότι, όταν εκείνος το αρνήθηκε, προβαίνει γρήγορα στον έλεγχό του λέγοντας: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Επομένως, το «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» έδινε σε εκείνον αφορμή για να συναισθανθεί το αμάρτημα, και δεν αποτελούσε αιτία μάθησης για τον Θεό. Διότι, αν δεν είχε τύχει της επισκοπής του Θεού, θα είχε τη δικαιολογία ότι εγκαταλείφθηκε και ότι δεν έλαβε καμία αφορμή για μετάνοια. Τώρα όμως εμφανίστηκε ο ιατρός, για να καταφύγει σε αυτόν ο ασθενής. Εκείνος όμως όχι μόνο κρύβει την πληγή, αλλά διαπράττει και κάτι άλλο, προσθέτοντας στον φόνο το ψέμα: «Δεν γνωρίζω. Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Από το σημείο αυτό, λοιπόν, απαριθμεί τις τιμωρίες. «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας σου». Μία τιμωρία. «Θα εργάζεσαι τη γη». Δεύτερη αυτή. Διότι κάποια άρρητη ανάγκη τον είχε προσδέσει, η οποία τον εξανάγκαζε στην εργασία της γης, έτσι ώστε, ακόμη κι αν το επιθυμούσε, να μην του επιτρέπεται να αναπαυθεί, αλλά διαρκώς να ταλαιπωρείται πάνω στην εχθρική γι' αυτόν γη, την οποία έκανε επικατάρατη για τον εαυτό του, μολύνοντάς την με το αδελφικό αίμα. «Θα εργάζεσαι λοιπόν τη γη».

Ωστόσο, πώς δεν είναι αληθές να πούμε ότι, εφόσον δεν γνώριζαν τον εκ φύσεως Δεσπότη των όλων, δεν θα είχαν φωνάξει καθόλου προς Αυτόν; Αλλά όπως λέγεται ότι το αίμα του Άβελ φώναξε προς τον Θεό, όχι βέβαια πως το ίδιο είχε δική του φωνή, αλλά επειδή ο Θεός απεχθάνεται την ανομία της ίδιας της πράξης· με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει και για εκείνους που είχαν συνηθίσει να προσκυνούν τους ακάθαρτους δαίμονες. Διότι, αν και δεν γνωρίζουν τον Θεό των όλων, ωστόσο, επειδή έχουν καταδυναστευτεί από τον Σατανά, μέσω της ίδιας της κατάστασης τρόπον τινά έχουν κραυγάσει, ζητώντας οπωσδήποτε βοήθεια για τον εαυτό τους. Έτσι λέμε ότι φώναξαν και οι Αιγύπτιοι προς τον Θεό, εξαιτίας αυτών που τους κατέθλιβαν, δηλαδή αυτών που τους είχαν υποτάξει στην εξουσία τους και τους καταπίεζαν σαν με μια πικρότατη δουλεία, εννοώντας προφανώς τους ακάθαρτους δαίμονες. Αλλά ο Κύριος θα τους στείλει άνθρωπο που θα τους σώσει. Και ποιος είναι ο άνθρωπος αυτός, αν όχι προφανώς ο Χριστός; Δηλαδή, ο Μονογενής Λόγος του Θεού που φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή. Αυτός έσωσε όχι μόνο τους Αιγυπτίους, αλλά και ολόκληρη τη γη. Έσωσε δε κρίνοντας· και τι σημαίνει το «κρίνοντας»; Σημαίνει ότι εξέφερε δίκαιη κρίση εναντίον τους. Διότι τον Σατανά που τους καταδυνάστευσε, και μαζί με αυτόν τους ακάθαρτους δαίμονες, υποβάλλοντάς τους σε δίκαιες αποφάσεις, αφού τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκότους, τους παρέδωσε για να φυλαχθούν ώστε να τιμωρηθούν κατά την κρίση της μεγάλης ημέρας.

Διότι λέγεται ότι οι πράξεις μας διαθέτουν μια κάποια φωνή προς τον Θεό, σύμφωνα βεβαίως με όσα ειπώθηκαν στον Κάιν από Εκείνον: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη». Αλλά «δεν εξέλεξα εγώ αυτή τη νηστεία», λέγει· και ποια είναι αυτή, το δήλωσε προηγουμένως λέγοντας, ότι «κατά τις ημέρες των νηστειών σας εκτελείτε τα θελήματά σας, και όλους τους υφισταμένους σας τους καταπιέζετε προκαλώντας δίκες και διαμάχες».

Διότι τίποτα απολύτως δεν έχει αγνοήσει. Εάν δε κινηθεί προς εξέταση των αμαρτημάτων κάποιων, τότε λέει ότι ανέβηκε προς τον ίδιο η κραυγή από τα έργα τους. Διότι είναι κριτής των πάντων ως Θεός. Λέγεται δε ότι κραύγασε και το αίμα του Άβελ για τη μιαιφονία του Κάιν, καθώς και η αγριότητα της αισχρουργίας των πόλεων στα Σόδομα. <Και σηκώθηκε ο Ιωνάς για να φύγει στη Θαρσείς, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου, και κατέβηκε στην Ιόππη, και βρήκε πλοίο που πήγαινε στη Θαρσείς, και έδωσε το ναύλο του, και επιβιβάστηκε σε αυτό, για να πλεύσει μαζί τους στη Θαρσείς, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου.> Η Ιόππη λοιπόν είναι πόλη της Παλαιστίνης, χτισμένη ακριβώς πάνω στη θάλασσα. Είναι δε ένα από τα κατάλληλα λιμάνια για όσους από την Ιουδαία ξεκινούν για ναυτικό ταξίδι, και μάλιστα προς τις πόλεις της ανατολής. Κατεβαίνει λοιπόν ο Προφήτης, και έπειτα, αφού βρήκε πλοίο που αναχωρούσε για τη Θαρσείς (διότι, όπως ήταν φυσικό, το πλοίο είχε προγραμματίσει την πορεία του προς τα εκεί), έδωσε το ναύλο και απέπλευσε μαζί με τους άλλους. Ονομάζει δε Θαρσείς αυτούς που σήμερα καλούνται Ταρσοί, ήτοι την Ταρσό.

Διότι είναι άριστο, κυρίως στην ησυχία και στη μοναξιά, να συνομιλεί κανείς σχεδόν απευθείας με τον Θεό μέσω συχνής προσευχής, και να ζητά συγχώρεση για όσα έχουμε ήδη κατακριθεί· να ζητά από Αυτόν τα ψυχωφελή, και να τον κάνει ωδή και μέλος του. <Εταράχθη εν θυμώ [στο περιθώριο: από θυμού] ο οφθαλμός μου.> (A f. 37 b) Ίσως δε ο Προφήτης ανατρέχει στην ανάμνηση όσων συνέβησαν στην ανθρώπινη φύση, επειδή η αρχή του γένους, δηλαδή ο Αδάμ, προσέκρουσε στον Θεό. Διότι, πριν αμελήσει τη θεία εντολή, είχε τον οφθαλμό καθαρό, γεμάτο από θεοπτία και αγαθές έννοιες, και ήταν αθόλωτος, καθώς καταυγαζόταν ακόμη από το θείο φως. <Εισήκουσε Κύριος της δεήσεώς μου.> (A f. 38) Εξηγεί δε με ποιον τρόπο έφτασαν σε αίσιο πέρας γι' αυτόν τα της ευθυμίας· διότι λέει ότι εισακούστηκε η φωνή του κλαυθμού του, και έγινε δεκτή η προσευχή του. Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί πάντως εκείνη διά των χειλέων, αλλά μάλλον εκείνη που σχεδόν εκπέμπεται στον Θεό μέσα από τα ίδια τα έργα. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει φωνή της αμαρτίας, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον Κάιν, «Φωνή αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα», έτσι υπάρχει και φωνή της μετάνοιας, την οποία ακούει ο Θεός. Και βέβαια δεν θα έλεγε κανείς ότι απαιτεί μια δυνατή φωνή, διότι δεν έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε με αυτόν τον τρόπο.

Καταβόησε λοιπόν εναντίον του Κάιν το αίμα εκείνου που φονεύθηκε από αυτόν. «Διότι η φωνή», λέει, «του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Απέδωσε δε και ο θείος Παύλος φωνή στο τίμιο αίμα του Χριστού· διότι είπε ότι αυτό λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ· διότι το μεν κατέκρινε τον φονιά και εξέπεμπε κατά κάποιον τρόπο φωνή κατηγορίας, το δε έγινε σωτήριο για τον κόσμο και εξασφάλισε σε αυτόν την άφεση των παραπτωμάτων. Διότι το αίμα του Χριστού μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία, καθώς έχει γραφτεί. Επομένως η απώλεια των εθνών, δηλαδή τα αίματά τους που αναζητήθηκαν από τον Θεό, απέκτησε δύναμη κραυγής και προκάλεσε τον Δημιουργό των πάντων σε οργή εναντίον εκείνων που τους φόνευσαν. Διότι όπως το αίμα του Άβελ λέγεται ότι βόησε προς τον Θεό, όχι επειδή βεβαίως το ίδιο είχε δική του φωνή, αλλά διότι ο Θεός αποστράφηκε την ατοπία της πράξης· έτσι θα το κατανοήσει κανείς και για εκείνους που προσκυνούν τους δαίμονες. Διότι, αν και δεν γνωρίζουν τον Θεό των πάντων και εξαιτίας αυτού δεν βόησαν προς αυτόν, ωστόσο, επειδή αδικήθηκαν από τον Σατανά, μέσω της ίδιας της κατάστασης κατά κάποιον τρόπο αναφώνησαν, ζητώντας οπωσδήποτε βοήθεια για τους εαυτούς τους. <Ελέησόν με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου.> (A f. 66) Αναγωγικά δε, αφού ο Ψαλμωδός μνημόνευσε την κραυγή των πενήτων την οποία δεν λησμόνησε ο Θεός, παρουσίασε αμέσως ποια ήταν η κραυγή εκ μέρους των πενήτων εθνών.

Αλλά, ω τεκνία, σύμφωνα με τον Παύλο (διότι διαμαρτύρομαι πλέον με μεγάλη φωνή): «Νουθετείτε τους ατάκτους, παιδαγωγείτε» όσους εξαιτίας της αχαλίνωτης νεότητάς τους παρασύρονται ακόμη στην ασυλλογιστία, στους οποίους και εγώ ο ίδιος πλέον λέω: Σταματήστε τέτοιου είδους πλεονεξίες· πάψτε να λυπείτε και να παροτρύνετε εναντίον σας τον Βασιλέα και Κύριο των πάντων, και από τα χέρια σας μεν αποτινάξτε το μιαιφόνο ξίφος, από τη διάνοιά σας δε αποδιώξτε την άδικη επιθυμία για τα ξένα αγαθά. Ανακόψτε τις εκατέρωθεν επιθέσεις· συγκρατήστε τον θυμό· σταματήστε τα ανόσια εγχειρήματα. Μην αποδεικνύεστε όμοιοι με εκείνον τον Κάιν, τον αδελφοκτόνο εννοώ, τον ανήμερο, τον δάσκαλο της αιμοσταγούς ασέβειας. Αλλά σε εκείνον μεν ο Δημιουργός των πάντων είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.» Αυτός ο λόγος όμως αφορά όλους όσους έχουν την ίδια συμπεριφορά. Ας τον ακούει, λοιπόν, καθένας από όσους τολμούν τέτοια έργα, καθώς και τώρα ο Θεός δεν βροντοφωνάζει λιγότερο: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.» Αλλά όπως ακριβώς σε εκείνον ειπώθηκε ξανά: «Στενάζοντας και τρέμοντας θα ζεις πάνω στη γη», έτσι θα πει πάλι ο Θεός της αγάπης και σε καθέναν από αυτούς. Διότι τι είναι πιο δειλό από τον παράνομο; Ή ποιος λόγος δεν τον καταπτοεί; Εμπρός σε ποιον δεν φρίττει, έστω και μόνο βλέποντας το βλέμμα να στρέφεται πάνω του; Διότι εσωτερικά πάντοτε καταρρέει η συνείδησή του, καθώς παραλύει από τους ελέγχους για την αμαρτία. «

Έχει γραφτεί, λοιπόν, στη Γένεση: «Ο Αδάμ γνώρισε την Εύα, τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Κάιν, και είπε: Απέκτησα άνθρωπο με τη βοήθεια του Θεού, και κατόπιν γέννησε και τον αδελφό του, τον Άβελ. Και ο Άβελ έγινε ποιμένας προβάτων. Ο δε Κάιν εργαζόταν τη γη. Και συνέβη μετά από κάποιες ημέρες, να προσφέρει ο Κάιν από τους καρπούς της γης θυσία στον Κύριο, και ο Άβελ πρόσφερε και αυτός από τα πρωτότοκα των προβάτων του και από τα λίπη τους. Και κοίταξε με εύνοια ο Θεός τον Άβελ και τα δώρα του, ενώ τον Κάιν και τις θυσίες του δεν τα πρόσεξε. Και ο Κάιν λυπήθηκε πάρα πολύ, και το πρόσωπό του σκοτείνιασε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθά τη διανομή, δεν αμάρτησες; Ησύχασε, σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις.» Και λίγο πιο κάτω: «Και είπε ο Κάιν προς τον Άβελ τον αδελφό του: Ας βγούμε στην πεδιάδα. Και ενώ βρίσκονταν στην πεδιάδα, επιτέθηκε ο Κάιν στον Άβελ τον αδελφό του, και τον σκότωσε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος απάντησε: Δεν γνωρίζω. Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.»

Ενώ λοιπόν ο άθλιος σκεφτόταν να πει αυτό το ψέμα στους γονείς του, κινείται η δίκαιη κρίση του Θεού για να εκδικήσει τον Άβελ· και καθώς η θεία φωνή τον έλεγχε με φοβερό τρόπο, αυτό που σκεφτόταν να πει στους γονείς του, το αποκρίνεται τελικά στον φοβερό κριτή και Θεό: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και πάλι η θεία φωνή απευθύνεται σε αυτόν: «Ω Κάιν, γιατί σκότωσες τον αδελφό σου κρύβοντας αθόρυβα το αίμα του, ενώ αυτό βοά προς εμένα κάτω από τη γη; Γιατί το έκανες αυτό; Σε τι σε αδίκησε, επειδή πρόσφερε το δώρο του με κάθε ευθύτητα; Εσύ όμως από την αρχή είσαι φθονερός και κακόβουλος».

Γνωρίζω ότι ελέησε πολλούς που μετανόησαν, αλλά τους περισσότερους επειδή βρίσκονταν σε άγνοια. Γνωρίζω ότι συγχώρησε πολλούς, αλλά κυρίως εκείνους που είχαν μεσίτες ενώπιόν του. Διαβάζω τα σχετικά με τον Κορέ και τον Δαθάν, και καταρρέω· και πώς εξαιτίας του Μωυσή τους τιμώρησε. Μελετώ τα σχετικά με τη Μαριάμ, την αδελφή του, ότι δηλαδή εξαιτίας ενός λόγου που του είπε, γέμισε ολόκληρη με λέπρα. Αν για έναν άγιο άνθρωπο επιβλήθηκε τόση τιμωρία, πόσο αυστηρή κρίση θα γίνει για τον αιώνιο Θεό; Ο Κάιν, που σκότωσε τον αδελφό του, τιμωρείται τόσο πολύ. Τι θα πάθουν, άραγε, όσοι εναντιώθηκαν στον Θεό;

Όπως, λοιπόν, αποδείξαμε ότι τα σχετικά με την οικονομία του Κυρίου μας λέγονται μεν ανθρωπίνως, δεν στερούνται όμως προγνώσεως (διότι κανένας από τους σώφρονες δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι Εκείνος αγνοούσε πού είχαν θέσει τον Λάζαρο, όντας κοντά στον τόπο, παρόλο που ρωτούσε για τον λόγο που προαναφέραμε, ενώ προηγουμένως βρισκόταν μακριά στη Γαλιλαία και είχε φανερώσει από μόνος Του ότι ο Λάζαρος πέθανε), έτσι και σχετικά με την Παλαιά Διαθήκη αναλύουμε αυτά τα ζητήματα με σύνεση. Το ότι ο Θεός είπε «Αδάμ, πού είσαι;» δεν ήταν επειδή αγνοούσε, αλλά επειδή ήθελε να δείξει από ποιο ύψος σε ποιο βάθος αίσχους είχε εκπέσει ο Αδάμ. Το ίδιο ισχύει και για το «πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;»· [ήθελε να δείξει] ότι αυτόν που όφειλες να έχεις διαρκώς στην αγκαλιά σου και να είσαι πάντα μαζί του, αυτόν εσύ τον έριξες στη γη. Διότι αποδεικνύει από τα όσα ακολουθούν ότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά ελέγχοντάς τον, με το να πει: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου και επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου»· «διότι, ιδού», λέει, «η φωνή του βοά προς εμένα». Και το «πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» δεν το είπε από άγνοια. Αφού πώς θα μπορούσε να το αγνοεί Εκείνος που γνώριζε ότι εκείνη γελούσε μέσα στο σπίτι; Επομένως, ρωτούσε όχι επειδή αγνοούσε, αλλά για να προβάλει [το παράδειγμα] ώστε οι θυγατέρες της που «επαγγέλλονται θεοσέβεια» να διδαχθούν τη διαγωγή της, όταν επιχειρούν να διακονήσουν τους αγίους από τους δικούς τους κόπους.

Διότι σε εκείνον που επιθυμεί να ερευνήσει με ακρίβεια τα περί του όρους Γαριζίν, πρέπει να είναι γνωστό ότι κοντά στην Ιεριχώ κείνται τα δύο όρη, και του Γαριζίν και του Γεβάλ, πέρα από τον Ιορδάνη, προς τα ανατολικά της Ιεριχούς, όπως αναφέρει το Δευτερονόμιο και το βιβλίο του Ιησού του Ναυή. Ειδωλολατρούν λοιπόν από άγνοια, με το να στρέφονται από παντού προς το όρος όταν προσεύχονται, θεωρώντας δήθεν ότι έχει αγιαστεί. Διότι είναι αδύνατον να ψεύδεται η Γραφή, η οποία αναφέρει: «παρέμειναν τηρώντας τον νόμο και προσκυνώντας τα είδωλά τους μέχρι τη σημερινή ημέρα», όπως αναφέρεται στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών. 3. Ελέγχονται δε αυτοί από παντού σχετικά με την ανάσταση των νεκρών· πρώτον, από τον Άβελ, διότι μετά τον θάνατό του το αίμα συνομιλεί με τον Δεσπότη. Το αίμα όμως δεν είναι η ψυχή, αλλά μέσα στο αίμα βρίσκεται η ψυχή, και δεν είπε «η ψυχή βοά προς εμένα», αλλά «το αίμα βοά προς εμένα», δεικνύοντας ότι υπάρχει ελπίδα αναστάσεως των σωμάτων. Αλλά και ο Ενώχ μετατέθηκε ώστε να μη γνωρίσει θάνατο και δεν βρισκόταν πλέον. Αλλά και η Σάρρα, μετά τη νέκρωση της μήτρας της και την ξήρανση της φυσιολογικής της πηγής, αναζωογονήθηκε πάλι για την καταβολή του σπέρματος, και η γερόντισσα συνέλαβε τέκνο σύμφωνα με την επαγγελία, χάριν της ελπίδας της αναστάσεως. Ακόμη δε και ο Ιακώβ, όταν μεριμνούσε για τα δικά του οστά, έδωσε εντολές θεωρώντας πως δεν επρόκειτο για κάτι που θα χανόταν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ο Ιωσήφ, δίνοντας εντολές με την ίδια ακολουθία, υποδείκνυε τον τύπο της αναστάσεως.

Εάν όμως ο Θεός φέρει το σώμα από μόνο του —διότι μπορεί, όπως μου έχει ήδη φανερωθεί πιο πάνω μέσω του Ιεζεκιήλ· έστω και αν το έργο έγινε μέσω παραβολής, ωστόσο η μορφή του ολοκληρώθηκε ως αλληγορία της αλήθειας που τότε εκφράστηκε παραβολικά, καθώς ενώθηκε οστό με οστό και άρθρωση με άρθρωση, και ενώ τα οστά ήταν ξηρά και δεν υπήρχε ακόμη μέσα τους ψυχή ούτε πνεύμα για να τα κινεί, αμέσως τα σώματα συγκεντρώθηκαν και στερεώθηκαν σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη. Και αν ο Θεός το θέλει, έχει τη δύναμη να κάνει το σώμα να παρίσταται και να κινείται χωρίς ψυχή, όπως ακριβώς και το αίμα του Άβελ, το οποίο ήταν σώμα, φώναζε μετά τον θάνατο και όχι η ψυχή· διότι το αίμα δεν είναι ψυχή, αλλά είναι σώμα ορατό. Όμως δεν θα είναι δυνατόν να κριθεί το σώμα χωρίς την ψυχή. Διότι θα μπορούσε να αντιλέξει και το ίδιο, λέγοντας ότι: «Δεν αμάρτησα εγώ, αλλά η ψυχή· μήπως τάχα, αφότου αυτή χωρίστηκε από εμένα, εγώ μοίχευσα, πόρνευσα, ή ειδωλολάτρησα;». Έτσι, το σώμα θα έφερνε αντίρρηση στη δίκαιη κρίση του Θεού, και μάλιστα θα έφερνε εύλογη αντίρρηση. Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, και για πολλά άλλα αναγκαία, ο Θεός με τη σοφία Του οδηγεί τα νεκρά σώματά μας και τις ψυχές σε παλιγγενεσία, σύμφωνα με την υπόσχεση της φιλανθρωπίας Του, ώστε εκείνος που κοπίασε με οσιότητα να λάβει όλη την καλή ανταπόδοση από τον Θεό, και εκείνοι που έπραξαν μάταια έργα ομοίως να κριθούν, το σώμα μαζί με την ψυχή και η ψυχή μαζί με το σώμα.

Πρώτα, λοιπόν, τον «φραγμό» του αμπελώνα που του αποδόθηκε και τον «τοίχο» της δικής μου επιστασίας που τον περιβάλλει, «θα τον αφαιρέσω»· διότι, όταν γίνει αυτό, «θα παραδοθεί σε διαρπαγή» και σε «καταπάτηση» από εκείνους που έχουν σκοπό να τον αρπάξουν και να τον καταπατήσουν, και δεν θα τύχει πλέον της καλλιέργειας, της οποίας προηγουμένως αξιωνόταν. «Διότι θα φυτρώσουν σε αυτόν, σαν σε χέρσα γη, αγκάθια», αλλά «και στα σύννεφα θα δώσω εντολή να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν», υποδηλώνοντας με τα «σύννεφα» τους προφήτες, εξαιτίας της καθαρότητας και της διαύγειας του βίου τους· διότι μέσω αυτών χορηγούνταν σε εκείνους ο ουράνιος λόγος, και αυτούς τους προφήτες απειλεί ο Κύριος ότι θα απομακρύνει από αυτούς. Και προσθέτει την αιτία πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «διότι περίμενα να πράξει κρίση, όμως εκείνος έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή»· και «κραυγή» βγάζει «κάθε αμαρτία που οδηγεί στον θάνατο», καθώς η ίδια της η πράξη «βοά»· έτσι, άλλωστε, έχει ειπωθεί το: «η φωνή του αίματος του Άβελ, του αδελφού σου, βοά προς εμένα». Ορισμένοι θεώρησαν ότι μέσα από τα προαναφερθέντα προφητεύονται όσα αποτόλμησε ο λαός εναντίον του Σωτήρα· διότι «αγκάθια» του φόρεσαν και άθεη «κραυγή» έβγαλαν εναντίον του.

ΙΣΤ΄. Είναι λοιπόν φοβερό, αδελφοί, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· φοβερό είναι και το πρόσωπο του Κυρίου απέναντι σε όσους πράττουν το κακό, το οποίο εξαφανίζει την κακία με πανωλεθρία· φοβερή είναι και η ακοή του Θεού, η οποία αντιλαμβάνεται τη φωνή του Άβελ μέσα από το σιωπηλό αίμα· φοβερά και τα πόδια που καταλαμβάνουν την πονηρία· φοβερή και η παρουσία Του που γεμίζει τα πάντα, ώστε να μην υπάρχει πουθενά τρόπος να αποφύγει κανείς την κίνηση του Θεού, ούτε αν πετάξει στον ουρανό, ούτε αν κατεβεί στον άδη, ούτε αν αποδράσει προς την ανατολή, ούτε αν κρυφτεί στα βάθη ή στα πέρατα της θάλασσας. Πριν από εμένα φοβάται και ο Ναούμ ο Ελκεσαίος, στα λόγια με τα οποία δημοσιοποιεί την προφητεία κατά της Νινευή, τον ζηλωτή Θεό και τον Κύριο που εκδικείται με οργή τους αντιπάλους Του, και ο οποίος μεταχειρίζεται τόση περίσσεια αυστηρότητας, ώστε να μην υπολείπεται δεύτερη εκδίκηση κατά των πονηρών. Διότι, όταν ακούω τον Ησαΐα να απειλεί τον λαό των Σοδόμων και τους άρχοντες των Γομόρρων, και να λέει: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλες πληγές, αυξάνοντας την ανομία;», σχεδόν γεμίζω από φρίκη και συγχύζομαι από τα δάκρυα. Δεν είναι δυνατόν, λέει, να βρεθεί επιπλέον πληγή για την επιπλέον αμαρτία· τόσο πολύ τα έχετε διατρέξει όλα και έχετε εξαντλήσει κάθε είδος πληγής, προκαλώντας πάντοτε κάποια νεότερη εξαιτίας της δικής σας κακίας.

Προς δε τον Κάιν, μολονότι και αυτός προσπαθούσε να κρυφτεί, λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Αυτά είναι λόγια Εκείνου που βεβαίως γνωρίζει πάρα πολύ καλά, επιθυμεί όμως μέσω της προσποιητής ερωτήσεως να οδηγήσει σε μετάνοια όσους έχουν αμαρτήσει, αφού πρώτα συνειδητοποιήσουν ότι έχουν αποκαλυφθεί.

Και ίσως για τον λόγο αυτό, μετά την προσευχή στο όρος και την εμφάνιση της θεϊκής αυγής κατά τη διάρκειά της, κατεβαίνοντας αμέσως έρχεται στον τόπο όπου βρισκόταν εκείνος που κατεχόταν από εκείνο το δαιμόνιο. Διότι, λέει, αφού παρέλαβε τους εκλεκτούς από τους μαθητές, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί και έλαμψε σαν τον ήλιο, και ιδού, εμφανίστηκαν να συνομιλούν μαζί του ο Μωυσής και ο Ηλίας, οι οποίοι ασκήθηκαν στην προσευχή και τη νηστεία σχεδόν περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, αποδεικνύοντας και μέσα από την παρουσία τους κατά την προσευχή το αρμονικό και αλληλένδετο της προσευχής και της νηστείας, ώστε η νηστεία, τρόπον τινά, να συνομιλεί με την προσευχή που απευθύνεται προς τον Κύριο. Διότι, αν η φωνή του αίματος του Άβελ που έπαθε, βοά προς τον Κύριο, όπως ο ίδιος λέει προς τον Κάιν, καθώς διδαχθήκαμε μέσω του Μωυσή, οπωσδήποτε και όλα τα μέρη και τα μέλη του σώματος που κακοπαθούν με τη νηστεία θα βοήσουν προς τον Κύριο, και, αφού ενώσουν τη φωνή τους με την προσευχή εκείνου που νηστεύει και συμπροσευχηθούν, τρόπον τινά, δικαίως θα την καταστήσουν πιο ευπρόσδεκτη και θα δικαιώσουν αυτόν που εκούσια υπομένει τον κόπο της νηστείας.

Λοιπόν, να υπομένετε γενναία· διότι δεν είστε ανώτεροι από εμένα. Αυτά να λες και εσύ στον υιό και στον δούλο σου: «Δεν είσαι ανώτερος από τον Δεσπότη σου». Αλλά ίσως φαίνεται ότι τα λόγια της πνευματικής φιλοσοφίας μοιάζουν με λόγια χήρας. Αλίμονο, διότι δεν είναι δυνατόν να παρασταθούν τόσο καλά με τα λόγια, όσο μπορεί να τα διδαχθεί κανείς από την ίδια την πείρα. Και για να το μάθεις, όταν σταθείς ανάμεσα σε δύο που διαπληκτίζονται, τάξου με το μέρος αυτών που αδικούνται και όχι αυτών που αδικούν, και δες αν δεν αναγνωρίσεις μέσα σου τη νίκη, αν δεν λάβεις λαμπρά στεφάνια. Δες πώς υβρίζεται ο Θεός και πώς απαντά με πραότητα και ημερότητα. «Πού είναι», λέει, «ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και τι απαντά εκείνος; «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Τι πιο αυθάδες από αυτό; Θα μπορούσε άραγε να το ακούσει κανείς αυτό έστω και από τον ίδιο του τον υιό; Διότι, αν το άκουγε από αδελφό, δεν θα θεωρούσε το γεγονός ύβρη; Αλλά ο Θεός πάλι με ημερότητα απαντά: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου», λέει, «βοά προς εμένα». «Αλλά ο Θεός είναι ανώτερος από την οργή», θα πει κάποιος. Μα γι' αυτό ακριβώς κατήλθε ο Υιός του Θεού, για να σε κάνει θεό στο μέτρο της ανθρώπινης δυνατότητας.

Και σε όλες τις εναντίον του επιβουλές των Ιουδαίων συμβαίνει το ίδιο· τότε καθίσταται πιο λαμπρός, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ααρών. Επαναστάτησαν εναντίον του και τον έκαναν πιο λαμπρό· διότι εξαιτίας αυτού στολίζεται με το ιερατικό ένδυμα, και του περιτίθεται η κίδαρις και ο υπόλοιπος διάκοσμος της στολής, ώστε να είναι αναμφισβήτητη η χειροτονία του, και ώστε στο εξής να θαυμάζεται από τα χάλκινα πέταλα. Γνωρίζετε βεβαίως την ιστορία· γι' αυτό και παρατρέχω τη διήγηση. Και αν θέλετε, ας εξετάσουμε πάλι τα ίδια από την αρχή. Ο Κάιν σκότωσε τον αδελφό του, αλλά με αυτό μάλλον τον ωφέλησε· διότι άκουσε τι λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα»· και πάλι αλλού λέει, «σε αίμα, που λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ». Τον απάλλαξε από την αβεβαιότητα του μέλλοντος, του αύξησε τον μισθό· όλοι μάθαμε την αγάπη που είχε ο Θεός προς αυτόν. Διότι σε τι αδικήθηκε, εφόσον δέχτηκε τον θάνατο νωρίτερα; Σε τίποτα. Διότι, πες μου, τι κερδίζουν όσοι πεθαίνουν αργότερα; Τίποτα· επειδή η ευημερία δεν εξαρτάται από το αν θα ζήσει κανείς πολλά ή λίγα χρόνια, αλλά από το να χρησιμοποιήσει τη ζωή του με τον δέοντα τρόπο. Οι τρεις παίδες ρίχτηκαν στο καμίνι, και εξαιτίας αυτού έγιναν πιο λαμπροί· ο Δανιήλ στον λάκκο, και από αυτό κατέστη πιο περιφανής.

Και παρατήρησε πώς ο δίκαιος Άβελ υμνείται και εγκωμιάζεται καθημερινά, και πώς το γεγονός της σφαγής του έγινε για αυτόν αφορμή δόξας. Και αυτός μεν, ακόμη και μετά τον θάνατό του, εκφράζεται με παρρησία μέσω του αίματός του, και με λαμπρή φωνή κατηγορεί τον μιαίφονο· εκείνος δε, που δήθεν επικράτησε, έλαβε ως ανταπόδοση τον καρπό των πράξεών του, και περνούσε τη ζωή του πάνω στη γη στενάζοντας και τρέμοντας. Αντιθέτως, αυτός που δολοφονήθηκε και κειτόταν πάνω στη γη, επιδείκνυε μετά τον θάνατό του πολύ μεγαλύτερη παρρησία. Και όπως ακριβώς εκείνον η αμαρτία τον οδήγησε, αν και ήταν ζωντανός, στο να ζει πιο άθλια και από τους νεκρούς, έτσι και τούτον η αρετή τον έκανε να λάμπει περισσότερο, ακόμη και μετά τον θάνατό του.

Διότι, μήπως είμαι άνθρωπος, λέγει, ώστε να ακούω μόνο εκείνη τη φωνή που προφέρεται διά της γλώσσας; Θεός είμαι, ικανός να εισακούω και διά του αίματος που βοά, και το οποίο κείτεται κάπου κάτω στη γη.

Ιδού λοιπόν πόσο ψηλά πετά η φωνή αυτού του αίματος, ώστε να ανεβαίνει από τη γη στον ουρανό, να προσπερνά τον ουρανό του ουρανού και τις ανώτερες δυνάμεις, και να στέκεται δίπλα στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο, να οδύρεται για τη δική σου μιαιφονία και να κατηγορεί για την ανόσια πράξη. Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη. Μήπως τάχα, λέει, διέπραξες αυτήν την παρανομία εις βάρος κάποιου ξένου και αλλοτρίου;

Διότι έδειξε ότι δεν ρωτούσε από άγνοια· «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και εκείνος είπε: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Έστω, δεν είσαι φύλακας· γιατί όμως είσαι και φονιάς; Δεν τον προστάτευες· γιατί όμως και τον σκότωσες; Εντούτοις τα ομολογείς αυτά; Είσαι υπεύθυνος και για την προστασία του. Τι του λέει λοιπόν ο Θεός; «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη». Τον ήλεγξε αμέσως και του επέβαλε την τιμωρία, όχι τόσο για τον φόνο, όσο για την αναίδειά του· διότι ο Θεός δεν αποστρέφεται τόσο αυτόν που αμαρτάνει, όσο αυτόν που επιδεικνύει αναισχυντία. Βεβαίως δεν αποδέχεται τον Κάιν όταν έφτασε σε μετάνοια, επειδή δεν ομολόγησε πρώτος την αμαρτία του. Διότι τι λέει; «Η αμαρτία μου είναι πολύ μεγάλη για να μου συγχωρεθεί»· αντί να πει: «Αμάρτησα βαριά· δεν είμαι άξιος να ζω». Τι του απαντά λοιπόν ο Θεός; «Θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη»· και του όρισε τιμωρία φοβερή και σκληρή. Δεν σε θανατώνω, λέει, για να μην παραδοθεί στη λήθη η αλήθεια, αλλά σε καθιστώ νόμο που θα αναγιγνώσκεται από όλους, ώστε η συμφορά να γίνει μητέρα της φιλοσοφίας.

Τι είναι αυτό που λέει: «στο αίμα του ραντισμού, το οποίο λαλεί καλύτερα από του Άβελ»; Διότι, μήπως μίλησε το αίμα του Άβελ; Ναι· και το πώς, άκουσέ το από τον Παύλο που λέει: «Με την πίστη ο Άβελ πρόσφερε ανώτερη θυσία από τον Κάιν, δια της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος· και δι' αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί». Αυτό το αποδεικνύει και ο Θεός λέγοντας: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Είτε, λοιπόν, αυτό μπορεί να πει κανείς, είτε ότι ακόμη και τώρα μνημονεύεται· αλλά όχι όμως όπως το αίμα του Χριστού. Διότι τούτο καθάρισε τους πάντες, και εκπέμπει φωνή λαμπρότερη και σαφέστερη, όσο μεγαλύτερη είναι η μαρτυρία που κατέχει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα.

Επειδή εκείνος δεν γνώριζε ακόμη να φιλοσοφεί σωστά αυτά τα πράγματα. Αλλά τι λέει; «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα»· όχι βέβαια επειδή το αίμα έχει φωνή, αλλά όπως ακριβώς λέμε κι εμείς για τα ολοφάνερα και σαφή, ότι η ίδια η πράξη βοά. Γι’ αυτό λοιπόν πρέπει να έχουμε προ οφθαλμών την κρίση του Θεού, και τότε σβήνουν όλα τα δεινά. Έτσι και κατά τις προσευχές μπορούμε να διατηρούμε τη νήψη μας, αν σκεφτούμε με ποιον συνομιλούμε, αν αναλογιστούμε ότι προσφέρουμε θυσία και κρατάμε στα χέρια μας μάχαιρα, πυρ και ξύλα, αν ανοίξουμε διάπλατα με τον λογισμό μας τις πύλες του ουρανού, αν μετασταθούμε εκεί, και, αφού λάβουμε τη μάχαιρα του Πνεύματος, την μπήξουμε στον λαιμό του ιερείου, και Του προσφέρουμε ως θυσία τη νήψη, και χύσουμε ενώπιόν Του δάκρυα. Διότι τέτοιας λογής είναι το αίμα αυτού του ιερείου· με τέτοιου είδους σφαγή πορφύρεται εκείνο το θυσιαστήριο. Μην αφήσεις, λοιπόν, κανέναν από τους ανθρώπινους λογισμούς να καταλάβει τότε την ψυχή σου.

Διότι εκείνος μεν τραυμάτισε το σώμα, εσύ όμως ακόνισες το ξίφος εναντίον της ψυχής. Αλλά υπέστης πρώτος κακό; Όμως δεν είναι το να υφίσταται κανείς το κακό, αλλά το να διαπράττει το κακό, αυτό συνιστά το να παθαίνει κακό. Παρατήρησε δε τούτο: έσφαξε ο Κάιν, σφαγιάστηκε ο Άβελ· ποιος από τους δύο, λοιπόν, ήταν ο νεκρός; Εκείνος που μετά τον θάνατό του βοά; Διότι λέγει η Γραφή: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου, του Άβελ, βοά προς εμένα»· ή εκείνος που, ενώ ζούσε, έτρεμε και φοβόταν;

Αλλά ούτε και έτσι ο Θεός απομακρύνεται, αλλά και πάλι αρθρώνει λόγια εραστή που έχει υβριστεί και περιφρονηθεί, και λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Και πάλι στρέφεται κατά της γης μαζί με τον φονιά, ξεσπώντας σε αυτήν τον θυμό του, και λέγοντας: «Επικατάρατη είναι η γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου», μιμούμενος εκείνους που θρηνούν· πράγμα που έπραξε και ο Δαβίδ, όταν έπεσε νεκρός ο Σαούλ. Διότι και εκείνος καταριόταν τα όρη που δέχθηκαν τη σφαγή, λέγοντας: «Όρη του Γελβουέ, ας μην πέσει πάνω σας δροσιά ούτε βροχή, διότι εκεί αφαιρέθηκε η σκέπη των δυνατών».

Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα. ε'. Παρατήρησε και στην περίπτωση του Λαζάρου, πώς μετά τον θάνατό του προηγούνταν αυτού οι άγγελοι. Παρατήρησε επίσης τις πόλεις που συντρέχουν στους τάφους των μαρτύρων, και τα πλήθη να φλέγονται από τον πόθο. Αυτό, λοιπόν, εννοεί όταν λέει, ότι υπάρχει μεγάλη μέριμνα και πολλή φροντίδα από τον Θεό και για τον θάνατο των οσίων. Διότι δεν πεθαίνουν ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά όταν ο Ίδιος το επιτρέψει κατά τη θεία οικονομία.

Ας οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα γη, απόβαλε την παλαιά κακία, ξερίζωσε τα αγκάθια της παρακοής· διότι, όταν ο Αδάμ παρήκουσε, εκδιώχθηκε από τον Παράδεισο. Αυτό δέχθηκε από τον Δεσπότη: «Καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει». Γνωρίζοντάς το αυτό ο προφήτης κήρυττε: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια»· φανερώνοντας μέσα από αυτόν τον λόγο ότι εμείς πρέπει να ανανεώσουμε τους εαυτούς μας με τη μετάνοια και να ξεριζώσουμε το επιτίμιο της παρακοής, τα αγκάθια. Αγκάθια δε στον άνθρωπο είναι η έριδα, ο φθόνος, ο θυμός, οι διχοστασίες, οι ακαθαρσίες, οι πλεονεξίες, οι μοιχείες, οι φόνοι. Αμέσως η Εύα, αφού συνέλαβε, γεννά τον Κάιν, ο οποίος έγινε αρχηγός του φθόνου, εφευρέτης των φόνων, πατέρας της υποκρισίας, δημιουργός του ψεύδους. Διότι, όταν ερωτήθηκε από τον Δεσπότη: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;», ήταν έτοιμος να γεννήσει το ψεύδος λέγοντας: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Ο Θεός όμως, θέλοντας να τον πείσει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι γνωρίζει τα πάντα, είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Δεν φωνάζει το αίμα με έναρθρο λόγο· διότι δεν μετέχει στη λογική· αλλά η ίδια η πράξη, εξαιτίας της ωμότητάς της, στηλιτεύει τον αδελφοκτόνο. Γι' αυτό φωνάζει ο προφήτης: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Ακούσατε στις Πράξεις των Αποστόλων για τον Σίμωνα τον Μάγο, πώς, χωρίς να έχει οργώσει νέα γη ούτε να έχει ξεριζώσει τα αγκάθια, προσήλθε στους αποστόλους για να λάβει το βάπτισμα.

Από τη γη ανήλθε στον ουρανό, και στέκεται ενώπιον του Θεού με παρρησία. Διότι, όπως ακριβώς τα καλά έργα πρεσβεύουν με παρρησία, έτσι και τα αντίθετα κατηγορούν με σφοδρότητα. Άκουσες τα καλά έργα να πρεσβεύουν υπέρ του Κορνηλίου· άκουσε και τον φόνο του Κάιν να κατηγορεί με σφοδρότητα. Διότι έτσι λέει ο Θεός προς τον Κάιν: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα»· και σχετικά με το επιτίμιο που του ορίζεται: «Στενάζοντας και τρέμοντας θα είσαι πάνω στη γη». Άκουσε και για τον μισθό της ελεημοσύνης και της προσευχής, τι λέει ο άγγελος: «Στείλε ανθρώπους στην Ιόππη, και προσκάλεσε τον Πέτρο, και αυτός θα σε διδάξει τι πρέπει να κάνεις». Ήλθε ο Πέτρος, και μόλις άρχισε εκείνος να μιλά, επέπεσε το Άγιο Πνεύμα σε αυτόν, όπως ακριβώς και στους αποστόλους. Βλέπεις πως ο μισθός της νηστείας, της προσευχής και της ελεημοσύνης είναι το να δίδεται το Άγιο Πνεύμα; Αυτός είναι ο καιρός της νηστείας και της ελεημοσύνης. Αυτόν τον καιρό προείδε ο Ηλίας και νήστεψε σαράντα ημέρες· γι' αυτό αναλαμβάνεται με πύρινο άρμα, και μέχρι σήμερα βρίσκεται εν σώματι. Αυτόν τον καιρό προφήτευσε ο Μωυσής, νηστεύοντας σαράντα ημέρες· γι' αυτό έλαβε τον νόμο για τη διόρθωση των ομοφύλων του.

«Γιατί με πρόσβαλες; Τι είχες να μου προσάψεις; Για ποιον λόγο μου προσέφερες τα δευτερεύοντα;» Εάν όμως κρίνεις σκόπιμο να χρησιμοποιήσεις πιο απλή γλώσσα, θα πεις ότι: «Εκείνος, μην έχοντας τίποτα να πει, ησύχασε», ή μάλλον σώπασε. «Μετά από αυτά, βλέποντας τον μικρότερο αδελφό του, του λέει: "Ας βγούμε στο ύπαιθρο". Και αφού τον πήρε μαζί του, με δόλο τον σκότωσε ο μεγαλύτερος αδελφός. Και νόμιζε ότι μπορεί να κρυφτεί από τον Θεό. Έρχεται σε αυτόν ο Θεός και του λέει: "Πού είναι ο αδελφός σου;" Λέει εκείνος: "Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;" Λέει προς αυτόν ο Θεός: "Ιδού, το αίμα του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη"». Ας παρακάθεται όμως και η μητέρα, καθώς διαπλάθεται κατ' αυτόν τον τρόπο η ψυχή του παιδιού με τέτοιες διηγήσεις, ώστε να συνδράμει και αυτή και να επαινεί τα λεγόμενα. «Τι συνέβη λοιπόν μετά από αυτό; Εκείνον βέβαια ο Θεός τον δέχθηκε στον ουρανό και, αφού πέθανε, βρίσκεται πλέον άνω». Διότι το παιδί αποδέχεται τον λόγο περί αναστάσεως μέσα από τέτοιου είδους διηγήσεις. Διότι, εάν στους μύθους εξιστορούνται τέτοιες τερατολογίες, «ότι δηλαδή την έκανε, λέει, ημίθεη», και το παιδί τα πιστεύει, και μολονότι δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει «ημίθεος», γνωρίζει όμως ότι είναι κάτι ανώτερο από την ανθρώπινη φύση και εντυπωσιάζεται αμέσως μόλις το ακούσει, πολύ περισσότερο θα εντυπωσιαστεί όταν ακούει για την ανάσταση και ότι η ψυχή του ανέβηκε στον ουρανό. «

Διότι είναι ανάγκη να αποδίδει τα πάντα ο Θεός με ζυγό και μέτρο. Ο νους αποτελεί για τον καθένα μάρτυρα όσων διαλογίστηκαν στα κρυφά, και η συνείδηση αδέκαστο έλεγχο, και τον πλέον αψευδή από όλα. ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤʹ. — Περί της κατάρας που ειπώθηκε κάποτε από τον Κύριο, και τους προφήτες, και τους αποστόλους. «Είπε ο Κύριος στο φίδι: Επειδή το έκανες αυτό, επικατάρατο να είσαι από όλα τα κτήνη και από όλα τα θηρία της γης. Επάνω στο στήθος και στην κοιλιά σου θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου. Και στη γυναίκα είπε: Θα πληθύνω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει. Στον δε Αδάμ είπε: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου, και από το δέντρο για το οποίο σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, εσύ έφαγες, επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως τον άρτο σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις.» «Είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος είπε: Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι είναι αυτό που έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.

Ο δε καρδιογνώστης Θεός διαλύει και την υποψία λέγοντας: «Δεν θα σε εξουσιάσει ο αδελφός σου ως δικός μου υπηρέτης», αλλά «σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». «Αμάρτησες; Ησύχασε». Εκείνος όμως, όντας ασύνετος και μη κατανοώντας αυτά, αντί να ησυχάσει, εξοργιζόταν ακόμα περισσότερο εναντίον του αδελφού του. Τον οποίο, αφού τον έβγαλε με απάτη στην πεδιάδα, τον σκότωσε. Ω, τι μιαρή γνώμη και δολοφονικό χέρι, το οποίο ούτε οι συμβουλές του Θεού ούτε ο αδελφικός οίκτος εμπόδισε από τη δολοφονία. «Και είπε ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Εκείνος δε, αντί να ομολογήσει και να ζητήσει συγγνώμη, γίνεται πιο σκληρός, και προσπαθεί να αποκρύψει το έργο του φόνου από Εκείνον που γνωρίζει τις κρυφές βουλές των καρδιών, και λέει: «Δεν ξέρω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και όμως, έπρεπε εσύ, ταλαίπωρε, να είσαι φύλακας του αδελφού σου, εφόσον δεν είχες κανέναν άλλον στον κόσμο. Τότε λοιπόν αυτός βρισκόταν σαν σε απόμερο μέρος και έσπευδε να αποκρύψει την αμαρτία, την φανερώνει όμως και τον ελέγχει Αυτός που φέρει όλα τα σύμπαντα μπροστά στα μάτια Του και λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη», «του οποίου», λέει, «το αίμα εσύ προσπαθείς να κρύψεις».

Περί ψεύδους. Και όπως είναι αδύνατον ο πόρνος να μην είναι και κλέφτης, έτσι είναι αδύνατον και ο κλέφτης να μην είναι και ψεύτης. Προσπαθώντας, τάχα, να αποβάλει τη μομφή της κλοπής, σκαρφίζεται πολλές ψευδολογίες με όρκους, τις οποίες μη μπορώντας να στηρίξει, παραδίδεται στην ατιμία· όπως ακριβώς και ο Κάιν, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Θεό για τον ίδιο του τον αδελφό, παραδόθηκε στον τρόμο και την κατάρα, και όπως ο Γιεζή, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Νεεμάν, ότι δήθεν στάλθηκε από τον δάσκαλό του για να πάρει χρήματα, παραδόθηκε στη λέπρα, και όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα, οι οποίοι, επειδή έκλεψαν και είπαν ψέματα, παραδόθηκαν στον θάνατο. Διότι ορθά είπε εκείνος που είπε ότι «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· διότι η κλοπή, το ψεύδος και η επιορκία αποτελούν μια πονηρή και ολέθρια συντροφιά, η οποία συνυπάρχει, και η μία υπηρετεί και περιποιείται την άλλη, σαν κάποιες πόρνες και σαν φοβερές μητέρες και κόρες. Και αυτά μεν είναι αρκετά για τούτα τα ζητήματα.

Και ότι ο Κάιν διέπραξε επτά αμαρτήματα εξαιτίας του φθόνου, δες τον τρόπο και συγκράτησε τον αριθμό: πρώτη αμαρτία, ότι προσέφερε τις θυσίες στον Θεό με περιφρόνηση· δεύτερη, ότι φθόνησε τον ίδιο του τον αδελφό· τρίτη, ότι τον εξαπάτησε με δόλο για να τον βγάλει στην πεδιάδα· τέταρτη, ότι διέπραξε φόνο· πέμπτη, ότι μόλυνε τα χέρια του πάνω στον ίδιο του τον αδελφό· έκτη, ότι αυτός πρώτος εισήγαγε στη ζωή το είδος του θανάτου· έβδομη, ότι είπε ψέματα στον Θεό. Διότι, όταν ρωτήθηκε «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», απάντησε με θράσος: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και αμέσως ελέγχεται από τον Θεό και δέχεται ισάριθμες τιμωρίες με τις αμαρτίες που αναφέρθηκαν. «Η φωνή», λέει, «του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη»· βοά προς εμένα το αίμα του για τη δική σου μιαιφονία· μου καταγγέλλει το αίμα την άδικη σφαγή που υπέστη ο Άβελ· βοά προς εμένα, και τη φωνή του δεν την ακούει ούτε ο πατέρας, ούτε η μητέρα, ούτε εσύ ο μιαιφόνος, αλλά μόνο εγώ, που βλέπω και ακούω τα πάντα, την αφουγκράζομαι. «Και τώρα επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη» (δεν είναι η γη επικατάρατη στα έργα σου, όπως ειπώθηκε στον πατέρα σου, αλλά εσύ ο ίδιος είσαι επικατάρατος από τη γη), «η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου· διότι θα καλλιεργείς τη γη, και εκείνη δεν θα εξακολουθήσει πλέον να σου δίνει τη δύναμή της· θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη».

Αλλά έως πότε θα παραβλέπεις τη δική σου κληρονομιά, Κύριε, που είναι εκτεθειμένη σε αιχμαλωσία και μακρόχρονη λεηλασία και αποτελεί αντικείμενο χλευασμού για ένα λαό μωρό και όχι σοφό, ο οποίος έχει απομακρυνθεί από την ευσεβή πίστη και δόξα προς εσένα; Μέχρι πότε, εσύ ο φιλάνθρωπος, θα αποστρέφεις από εμάς το πρόσωπό σου και θα ξεχνάς τη δυστυχία μας; Δεν θα αφουγκραστείς τους στεναγμούς μας, εσύ που ακούς ταχέως τους θλιβομένους; Δεν θα επιβάλεις δικαιοσύνη, εσύ ο Κύριος των εκδικήσεων; Έως πότε θα εξακολουθούν να σέρνονται τα άτοπα και οι απόγονοι της δούλης Άγαρ θα κατακυριεύουν εμάς τους ελεύθερους, θα αφανίζουν και θα σκοτώνουν το άγιο έθνος σου, το οποίο επικαλείται το άγιο όνομά σου, το υπέρ παν όνομα, ενώ αυτό θα υπομένει μακροχρόνια δουλεία και θα υφίσταται τους εξευτελισμούς και τα χτυπήματα αυτών των πανούργων αλλογενών; Ας φτάσει ενώπιόν σου επιτέλους, φιλάγαθε Δέσποτα, ο στεναγμός των αιχμαλώτων. Ας βοήσει προς εσένα τον φιλεύσπλαχνο και τώρα το αίμα των δούλων σου που χύνεται, όπως παλαιότερα του Άβελ. Πάρε όπλο και ασπίδα και σήκω να μας βοηθήσεις, ενδυναμώνοντας τον άνδρα που εσύ ο ίδιος θα επιλέξεις και στον οποίο θα ευδοκήσεις.

Εγώ, λοιπόν, και τις άλλες πράξεις αυτών των ανδρών τις αντιμετωπίζω με έκπληξη και τις θεωρώ εντελώς ανόσιες, για τούτη όμως που αφηγούμαι τώρα εκπλήσσομαι υπερβολικά και απορώ με ποιον σκοπό την επικύρωσαν, ή με ποιο σκεπτικό απέδωσαν τη δική τους μιαιφονία στον Θεό και ονόμαζαν ξεδιάντροπα ως θεϊκή παρόρμηση τη σκέψη που τους υπαγόρευσε ο απ' αρχής ανθρωποκτόνος, ενώ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν διαφορετικά και να μην εκφράζονται με τόση αναίδεια και θρασύτητα, ούτε να συκοφαντούν απροκάλυπτα το θείο ότι δήθεν χαίρεται με τα αίματα, το οποίο εξ αρχής έπλασε τον άνθρωπο για τη ζωή, χωρίς να έχει δημιουργήσει τον θάνατο, και ενώπιον του οποίου βοά η φωνή του αίματος του Άβελ, και το οποίο έχει διακηρύξει ρητά ότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει.

Ώστε η μεταβολή των νερών του ποταμού σε αίμα είχε γίνει από τον Μωυσή και τον Ααρών. Διότι αυτό συνεπάγεται και ως εύλογη συνέπεια το να γίνει ο ποταμός βδελυρός, μιασμένος και άχρηστος, εκείνος τον οποίο το έθνος των Αιγυπτίων ονόμαζε θεό, θεοποιώντας τον ως καρποδότη και ζωοδότη, και στον οποίο έριχναν τα βρέφη των Ισραηλιτών για να θανατωθούν. Διότι βοούσε και το δικό τους αίμα από τα νερά, όπως ακριβώς και του Άβελ από τη γη. Έπρεπε λοιπόν οι Αιγύπτιοι να τιμωρηθούν αφενός για τη δυσσεβή θεοπλαστία τους, μέσω της οποίας απέδιδαν στο ρέον ύδωρ, το οποίο υπόκειται σε μύρια πάθη και φθορές, το αξίωμα της αΐδιας, απαθούς και άρρευστης φύσης, και αφετέρου για το γεγονός ότι μέσω αυτού διέπρατταν τη μιαιφονία των αθώων βρεφών, επιβάλλοντας ως τιμωρία τη στέρηση αυτού του ίδιου του φωτός σε όσα ήλθαν στο φως σύμφωνα με τους νόμους της φύσης. Η δε φιλάνθρωπη φύση του Θεού προς το παρόν αναβάλλει την τιμωρία προς τους ανθρώπους, αλλά κολάζει και παιδαγωγεί με άλλον τρόπο, φθείροντας και μαστίζοντας το άψυχο στοιχείο, μέσω του οποίου αυτοί τόλμησαν να διαπράξουν και το μίασμα της μιαιφονίας και το ανοσιούργημα της δυσσέβειας προς τον Θεό.