Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:13

Διότι ακόμη και ο Φιλάγριος, ο οποίος ήταν τότε βικάριος εκείνων των περιοχών και ενεργούσε υποκριτικά σε όλα τα ζητήματά τους όπως ακριβώς εκείνοι ήθελαν, ωστόσο, νιώθοντας έκπληξη για το γεγονός και ίσως λύπη επειδή δεν διέπραξε ο ίδιος το κακό αλλά κάποιος άλλος, ανέφερε σε πολλούς άλλους, σε δικούς μας γνωστούς και στον επίσκοπο Σεραπίωνα, ότι ο Παύλος, αφού κλείστηκε από αυτούς σε κάποιον πολύ στενό και σκοτεινό τόπο, αφέθηκε να πεθάνει από την πείνα. Έπειτα, μετά από έξι ημέρες, όταν μπήκαν και τον βρήκαν να αναπνέει ακόμη, τελικά του επιτέθηκαν και τον έπνιξαν τον άνθρωπο. Και έτσι βρήκε το τέλος αυτού του βίου. Έλεγαν δε ότι υπηρέτης ενός τέτοιου θανάτου υπήρξε ο Φίλιππος, ο οποίος είχε γίνει έπαρχος. Αλλά η θεία δίκη δεν το παρέβλεψε ούτε αυτό· διότι δεν παρήλθε ούτε ένας χρόνος, και ο Φίλιππος καθαιρέθηκε από την εξουσία του με μεγάλη ατιμία, έτσι ώστε, έχοντας εκπέσει σε απλό ιδιώτη, να εμπαίζεται από εκείνους από τους οποίους δεν θα ήθελε ποτέ. Γι' αυτό και ο ίδιος, κυριευμένος από μεγάλη θλίψη και, όπως ο Κάιν, «στενάζοντας και τρέμοντας» και περιμένοντας καθημερινά αυτόν που θα τον εξόντωνε, έξω από την πατρίδα του και μακριά από τους δικούς του, σαν χαμένος, πέθανε, παρότι δεν ήθελε να έρθουν έτσι τα πράγματα. Μόνο που δεν λυπούνται ούτε τους νεκρούς, εναντίον των οποίων επινόησαν προφάσεις ακόμη και όταν ζούσαν· διότι με αυτόν τον τρόπο φρόντισαν να επιδείξουν τον εαυτό τους φοβερό απέναντι σε όλους, και τους μεν ζωντανούς τους εξορίζουν, τους δε νεκρούς δεν τους σπλαχνίζονται.

Ερώτηση 63. Τι σημαίνει: «Μεγαλύτερη είναι η τιμωρία μου, το να αφεθώ να ζήσω και να μην πεθάνω;» Απόκριση. «Μεγαλύτερη έγινε η καταδίκη μου»· διότι σε τέτοια κατάσταση περιήλθε ο Κάιν εξαιτίας της κατάρας του Θεού, ώστε από τον τρόμο και τον κλονισμό των μελών του, που είχε, δεν μπορούσε ούτε τροφή να βάλει στο στόμα του.

Απόκριση. Πρώτη ο φθόνος, δεύτερη ο δόλος, τρίτη ο φόνος, τέταρτη ο μολυσμός της γης από το αίμα, πέμπτη η λύπη των γονέων, έκτη η αδελφοκτονία, έβδομη το να πει ψέματα στον Θεό. Οι δε τιμωρίες του είναι: πρώτη, το να είναι επικατάρατος πάνω στη γη, δεύτερη, να εργάζεται τη γη, τρίτη, το να μην του δώσει πλέον η γη τη δύναμή της, τέταρτη, ο στεναγμός, πέμπτη, ο τρόμος, έκτη, η αποπομπή του από το πρόσωπο του Θεού, έβδομη, το να φέρει πάνω του ένα σημάδι, ώστε να μην τον σκοτώσει όποιος τον συναντήσει.

Γνωρίζω ότι ελέησε πολλούς που μετανόησαν, αλλά τους περισσότερους επειδή βρίσκονταν σε άγνοια. Γνωρίζω ότι συγχώρησε πολλούς, αλλά κυρίως εκείνους που είχαν μεσίτες ενώπιόν του. Διαβάζω τα σχετικά με τον Κορέ και τον Δαθάν, και καταρρέω· και πώς εξαιτίας του Μωυσή τους τιμώρησε. Μελετώ τα σχετικά με τη Μαριάμ, την αδελφή του, ότι δηλαδή εξαιτίας ενός λόγου που του είπε, γέμισε ολόκληρη με λέπρα. Αν για έναν άγιο άνθρωπο επιβλήθηκε τόση τιμωρία, πόσο αυστηρή κρίση θα γίνει για τον αιώνιο Θεό; Ο Κάιν, που σκότωσε τον αδελφό του, τιμωρείται τόσο πολύ. Τι θα πάθουν, άραγε, όσοι εναντιώθηκαν στον Θεό;

Και είπε ο Κάιν προς τον Κύριο: «Μεγαλύτερο είναι το αμάρτημά μου από το να συγχωρεθώ». Κάτι μεγάλο και εξαιρετικά ωφέλιμο για τη σωτηρία μας μπορούμε να διδαχθούμε από το σημείο αυτό, εάν θέλουμε να δώσουμε προσοχή. Και είπε ο Κάιν: «Μεγαλύτερο είναι το αμάρτημά μου από το να συγχωρεθώ». Ιδού μια ολοκληρωμένη ομολογία.

Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του». Έτσι λοιπόν και αυτός, εάν είχε προλάβει τον έλεγχο του Δεσπότη, ίσως να είχε αξιωθεί κάποιας φιλανθρωπίας χάρη στην άπειρη αγαθότητα του Δεσπότη. Διότι δεν υπάρχει κανένα αμάρτημα, όσο υπερβολικά μεγάλο και αν είναι, που να νικά τη φιλανθρωπία Του, εάν εμείς επιδείξουμε μετάνοια στον κατάλληλο χρόνο και ζητήσουμε συγχώρεση. Και είπε ο Κάιν: «Το αμάρτημά μου είναι πολύ μεγάλο για να συγχωρεθώ».

Διότι έδειξε ότι δεν ρωτούσε από άγνοια· «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και εκείνος είπε: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Έστω, δεν είσαι φύλακας· γιατί όμως είσαι και φονιάς; Δεν τον προστάτευες· γιατί όμως και τον σκότωσες; Εντούτοις τα ομολογείς αυτά; Είσαι υπεύθυνος και για την προστασία του. Τι του λέει λοιπόν ο Θεός; «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη». Τον ήλεγξε αμέσως και του επέβαλε την τιμωρία, όχι τόσο για τον φόνο, όσο για την αναίδειά του· διότι ο Θεός δεν αποστρέφεται τόσο αυτόν που αμαρτάνει, όσο αυτόν που επιδεικνύει αναισχυντία. Βεβαίως δεν αποδέχεται τον Κάιν όταν έφτασε σε μετάνοια, επειδή δεν ομολόγησε πρώτος την αμαρτία του. Διότι τι λέει; «Η αμαρτία μου είναι πολύ μεγάλη για να μου συγχωρεθεί»· αντί να πει: «Αμάρτησα βαριά· δεν είμαι άξιος να ζω». Τι του απαντά λοιπόν ο Θεός; «Θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη»· και του όρισε τιμωρία φοβερή και σκληρή. Δεν σε θανατώνω, λέει, για να μην παραδοθεί στη λήθη η αλήθεια, αλλά σε καθιστώ νόμο που θα αναγιγνώσκεται από όλους, ώστε η συμφορά να γίνει μητέρα της φιλοσοφίας.

Άλλο ήταν το σχήμα, διότι η υποκρισία εξέφραζε φιλικότητα· και άλλο το φρόνημα, διότι η πρόθεση ήταν η αδελφοκτονία. Καίτοι, εάν δεν γνώριζε ότι η επιθυμία του ήταν κακή, για ποιον λόγο τη συγκάλυπτε; Και μετά τη διάπραξη του φόνου, όταν ερωτήθηκε και πάλι από τον Θεό: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», απαντά: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Για ποιον λόγο άραγε το αρνείται; Δεν είναι ολοφάνερο ότι καταδικάζει σφοδρά τον εαυτό του; Διότι, όπως ακριβώς κρύφτηκε ο πατέρας του, έτσι αρνείται και αυτός· και μετά τον έλεγχο λέει πάλι: «Το αμάρτημά μου είναι πολύ μεγάλο για να μου συγχωρεθεί». Όμως ο Έλληνας δεν τα αποδέχεται αυτά. Εμπρός λοιπόν, ας διαλεχθούμε και με αυτόν, και ό,τι πράξαμε σχετικά με την κτίση, διεξάγοντας τους αγώνες εναντίον τους όχι μόνο με βάση τις Γραφές αλλά και με λογικά επιχειρήματα, το ίδιο ας πράξουμε τώρα και όσον αφορά τη συνείδηση. Διότι και αυτό το ζήτημα το έθιξε ο Παύλος, στον αγώνα του εναντίον τους.

Τότε, αφού κατανόησε ο Κάιν το μέγεθος της αμαρτίας του και σε πόσα κακά είχε παγιδεύσει τον εαυτό του, ομολογεί ότι η αμαρτία του είναι τέτοια ώστε να μην είναι άξια καμίας συγχώρεσης, όμως δεν ωφελείται καθόλου, διότι όλα είναι καλά στον καιρό τους. Διότι καλή είναι η εξομολόγηση πριν από τον έλεγχο και την καταδίκη. «Και είπε ο Κάιν προς τον Κύριο: μεγαλύτερη είναι η αμαρτία μου από το να συγχωρεθώ», δηλαδή η αμαρτία μου δεν αξίζει συγχώρεση, και: «Εάν με εκδιώκεις σήμερα από το πρόσωπο της γης, θα κρυφτώ και από το πρόσωπό Σου, και θα στενάζω και θα τρέμω πάνω στη γη, και όποιος με βρει θα με σκοτώσει». «Και του είπε ο Κύριος ο Θεός: όχι έτσι, όποιος σκοτώσει τον Κάιν θα υποστεί επταπλάσια εκδίκηση», δηλαδή εξαιτίας του ενός φόνου διέπραξε επτά αμαρτίες και δέχθηκε επτά επιτιμήσεις, και αν κάποιος τον σκοτώσει, θα δεχθεί επτά τιμωρίες, ώστε «θα υποστεί επτά εκδικήσεις». «Και έθεσε ο Κύριος ο Θεός σημάδι στον Κάιν, για να μην τον σκοτώσει κανένας που θα τον έβρισκε». Και: «Εξήλθε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού», δηλαδή εξέπεσε, «και κατοίκησε στη γη Ναΐδ, απέναντι από την Εδέμ». «Και γνώρισε ο Κάιν τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Ενώχ». Η δε Γραφή, αφού ανέφερε λίγα πράγματα για τους απογόνους του Κάιν, μίλησε και για τον Λάμεχ, ότι έλεγε στις γυναίκες του: «Άνδρα σκότωσα σε πληγή δική μου, και νέο σε μώλωπα δικό μου».

Εφόσον δεν είχε ακόμη τεθεί ο νόμος που διατάζει να τιμάται ο πατέρας και η μητέρα, πώς ο Χαμ κρίνεται ως πατραλοίας; Ο Θεός έχει εναποθέσει στη φύση τους αναγκαίους νόμους. Έτσι κατέκρινε τον Κάιν, επειδή ακριβώς η φύση τον δίδασκε ότι ο φόνος είναι παράνομος· αμέσως λοιπόν, χρησιμοποιώντας τον δόλο ως συνεργό, αφού απομάκρυνε τον αδελφό του μακριά από τους γονείς τους, τον σκότωσε, και όταν ο Θεός τον ρώτησε «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», αρνήθηκε, προφανώς επειδή γνώριζε ότι αυτό που τόλμησε να πράξει ήταν κακό, και αφού ελέγχθηκε από τον δίκαιο κριτή, ομολόγησε ότι η αμαρτία του ήταν ασυγχώρητη· διότι λέει «η αμαρτία μου είναι πολύ μεγάλη για να μου συγχωρεθεί». Αλλά και ο Αδάμ, όταν αντιλήφθηκε τη θεία εμφάνιση, προσπάθησε να κρυφτεί, επειδή γνώριζε ότι η κλοπή είναι κακό. Έτσι και ο Χαμ δέχθηκε την κατηγορία του πατραλοία, επειδή παρέβη τον νόμο της φύσης· και το ότι η φύση δίδασκε να τιμώνται οι γονείς, το μαρτυρούν οι αδελφοί του Χαμ, οι οποίοι με πολλή συστολή σκέπασαν τον πατέρα τους.