Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:16

Και έθεσε Κύριος ο Θεός σημάδι στον Κάιν, για να μην τον σκοτώσει όποιος τον έβρισκε. Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού.» Β΄. Ο Κάιν λοιπόν, καθώς και ο Άβελ, γεννήθηκαν και οι δύο από τον Αδάμ, και ήταν σαν βλαστοί τρυφεροί και γεμάτοι άνθη, οι οποίοι ξεπρόβαλαν στην αρχή από την πρώτη ρίζα, και μέσω αυτών η ανθρώπινη φύση εξασκούνταν στη γονιμότητα, και η εντολή του να αυξάνονται και να πληθύνονται βρισκόταν μόλις στην αρχή της εμφάνισής της, και πλέον σε ισχύ. Αλλά ο μεν Κάιν προηγούνταν χρονικά ως προς τη γέννηση. Ακολουθούσε δε και ήταν μετά από αυτόν ο Άβελ· και όσο μεν ήταν τρυφεροί και νέοι, τρέφονταν κοντά στους γονείς τους σαν νεοσσοί. Όταν όμως οι νέοι έφτασαν στην εφηβεία, και πλέον φαίνονταν να συγκαταλέγονται στους άνδρες, στράφηκαν σε διαφορετικές ασχολίες.

Ως έβδομο, το να νομίζει κανείς ότι μπορεί, παρά τη θέληση του Θεού, να διαφύγει την τιμωρία, έχοντας απαλλαγεί από την εν σώματι ζωή όχι παρά τη θέλησή του. «Αλλά έδωσε», λέει, «ο Θεός ένα σημάδι στον Κάιν, ώστε να μην τον σκοτώσει όποιος τον βρει. Και εξήλθε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού». Υποβλήθηκε όμως αμέσως στις κατάρες, και ακολούθησε η κατάσταση της αποστροφής. Διότι πώς θα μπορούσε η πάναγνη και αγιότατη φύση να επιβλέπει αυτόν που είχε ήδη φτάσει στο έσχατο όριο κάθε κακού;

Διότι έχουν γίνει ένοχοι πολλών καταδικών και, υποκείμενοι σε άγριες τιμωρίες, περνούν τη ζωή τους στενάζοντας και τρέμοντας οι άθλιοι· επειδή παντού είναι ξένοι, πρόσφυγες και περίτρομοι, και δεν έχουν την παρρησία που ταιριάζει κατεξοχήν στους ελεύθερους. Όμως ο Κάιν έλαβε ένα σημάδι, ώστε να μην τον σκοτώσουν· διότι δεν καταστράφηκε ολοκληρωτικά ο Ισραήλ, αλλά σώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ο οποίος, γνωρίζοντας αυτό, προαναφωνούσε λέγοντας: «Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα.» Ακόμη επιπρόσθετα σε αυτό και ο θεσπέσιος Υμνωδός ικέτευε τον Θεό των όλων να μην αφανιστεί ολοκληρωτικά ο Ισραήλ: «Μην τους σκοτώσεις, μήπως ξεχάσουν τον νόμο σου.» Όμως ο Κάιν απομακρύνθηκε από το πρόσωπο του Θεού. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού»· κάτι τέτοιο έπαθαν και αυτοί από τον Ισραήλ, προς τους οποίους ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και αν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Επειδή σκότωσαν τον Κύριο των όλων, και τόλμησαν να πουν από υπερβολική ανοσιότητα: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.»

Βλέποντας δε ο Κάιν ότι έγινε δεκτό το δώρο του αδελφού του Άβελ, ταράχθηκε πάρα πολύ και δεν ήθελε πλέον να προσπέσει και να δεηθεί στον Θεό, αλλά αντίθετα κινούνταν από οργή και θυμό. Ο δε εύσπλαχνος Θεός, όντας μακρόθυμος και θέλοντας να τον επαναφέρει στον ορθό δρόμο και να του γνωρίσει ότι, εάν μετανοήσει, θα δεχθεί τα δώρα του, του λέει: «Γιατί, λοιπόν, οργίζεσαι; Μέσα σου είναι, ω Κάιν, η αμαρτία αυτή». Ο δε Κάιν, μη θέλοντας να κλίνει την καρδιά του προς την ευσπλαχνία, εξήλθε από το πρόσωπο του Θεού γεμάτος οργή, λέγοντας τα εξής: «Θα ανεβώ εγώ πάνω στα όρη και θα ανοίξω τους ουρανούς, και εκεί θα λογαριαστώ με τον Ύψιστο Θεό· διότι εμένα με πίκρανε και τίμησε τον Άβελ περισσότερο από εμένα που είμαι ο πρωτότοκος, και τη δική του θυσία δέχθηκε ευμενώς και αγάπησε εκείνον περισσότερο από εμένα».

Στοιχείο Ν. Από τη Γένεση. Ναΐδ (Γέν. 4, 16). Γη όπου κατοίκησε ο Κάιν. Ερμηνεύεται δε ως σάλος. Νινευή (Γέν. 10, 11). Πόλη των Ασσυρίων, την οποία οικοδόμησε ο Ασσούρ, εξερχόμενος από τη γη Σενναάρ. Υπάρχει δε μέχρι και σήμερα και μια πόλη των Ιουδαίων που ονομάζεται Νινευή, γύρω από τη Γωνία της Αραβίας.

ΟΜΙΛΙΑ Κ'. «Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού, και κατοίκησε στη γη Ναΐδ, απέναντι από την Εδέμ», και τα εξής. Α'. Εμπρός λοιπόν, καταπιανόμενοι πάλι σήμερα με τη συνέχεια των αναγνωσμάτων, ας σας παραθέσουμε από αυτά τη διδασκαλία και ας κάνουμε προς εσάς τη συνηθισμένη ομιλία από το βιβλίο του μακαρίου Μωυσή, ή μάλλον από τα λόγια του Πνεύματος, τα οποία μας δίδαξε η θεία χάρη μέσω της δικής του γλώσσας. Αλλά, για να σας γίνει πιο σαφής ο λόγος, είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω στην αγάπη σας τα όσα έχουν ήδη ειπωθεί, και το σημείο όπου σταματήσαμε τη διδασκαλία, ώστε, αναλαμβάνοντάς την σήμερα από εκεί, να ξεκινήσουμε έτσι από την αρχή των όσων αναγνώσθηκαν.

Εμπρός λοιπόν ας προχωρήσουμε στα επόμενα, και ας δούμε τι μας διηγείται και σήμερα αυτός ο μακάριος προφήτης, εμπνεόμενος από την ενέργεια του Πνεύματος. Διότι, αφού ο Κάιν δέχθηκε την απόφαση, «Εξήλθε», λέει, «από το πρόσωπο του Θεού». Τι σημαίνει, «Εξήλθε από το πρόσωπο του Θεού»; Δηλαδή, απογυμνώθηκε από την προστασία Του εξαιτίας εκείνης της μυσαρής πράξης. «Και κατοίκησε στη γη Ναΐδ, απέναντι από την Εδέμ». Μας αναφέρει και τον τόπο όπου τελικά εγκαταστάθηκε, και μας διδάσκει πώς και αυτός δεν ζούσε μακριά από τον παράδεισο, ώστε, ευρισκόμενος απέναντί του, να έχει συνεχή την υπενθύμιση και όσων συνέβησαν στον πατέρα του εξαιτίας της παράβασης, και του μεγέθους των δικών του τολμημάτων· την τόσο μεγάλη τιμωρία, την οποία υπέστη επειδή δεν συνετίστηκε ούτε από την τιμωρία του πατέρα του.

Και ο ίδιος ο τόπος, όπου κατοικούσε, αποτελούσε αδιάλειπτη υπενθύμιση όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για τις μετέπειτα γενεές, του σάλου και του τρόμου. Διότι το όνομα Ναΐδ είναι εβραϊκή λέξη, η οποία ερμηνεύεται ως σάλος. Προκειμένου, λοιπόν, να διατηρεί ανεξάλειπτη την κατηγορία και από τον τόπο, σαν πάνω σε χάλκινη στήλη, τον εγκατέστησε εκεί. Έπειτα λέει: «Και γνώρισε ο Κάιν τη γυναίκα του, η οποία συνέλαβε και γέννησε τον Ενώχ». Εφόσον λοιπόν είχαν καταστεί θνητοί, εύλογα επιδείκνυαν κάθε σπουδή για τη διαδοχή μέσω των τέκνων.

Τότε, αφού κατανόησε ο Κάιν το μέγεθος της αμαρτίας του και σε πόσα κακά είχε παγιδεύσει τον εαυτό του, ομολογεί ότι η αμαρτία του είναι τέτοια ώστε να μην είναι άξια καμίας συγχώρεσης, όμως δεν ωφελείται καθόλου, διότι όλα είναι καλά στον καιρό τους. Διότι καλή είναι η εξομολόγηση πριν από τον έλεγχο και την καταδίκη. «Και είπε ο Κάιν προς τον Κύριο: μεγαλύτερη είναι η αμαρτία μου από το να συγχωρεθώ», δηλαδή η αμαρτία μου δεν αξίζει συγχώρεση, και: «Εάν με εκδιώκεις σήμερα από το πρόσωπο της γης, θα κρυφτώ και από το πρόσωπό Σου, και θα στενάζω και θα τρέμω πάνω στη γη, και όποιος με βρει θα με σκοτώσει». «Και του είπε ο Κύριος ο Θεός: όχι έτσι, όποιος σκοτώσει τον Κάιν θα υποστεί επταπλάσια εκδίκηση», δηλαδή εξαιτίας του ενός φόνου διέπραξε επτά αμαρτίες και δέχθηκε επτά επιτιμήσεις, και αν κάποιος τον σκοτώσει, θα δεχθεί επτά τιμωρίες, ώστε «θα υποστεί επτά εκδικήσεις». «Και έθεσε ο Κύριος ο Θεός σημάδι στον Κάιν, για να μην τον σκοτώσει κανένας που θα τον έβρισκε». Και: «Εξήλθε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού», δηλαδή εξέπεσε, «και κατοίκησε στη γη Ναΐδ, απέναντι από την Εδέμ». «Και γνώρισε ο Κάιν τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Ενώχ». Η δε Γραφή, αφού ανέφερε λίγα πράγματα για τους απογόνους του Κάιν, μίλησε και για τον Λάμεχ, ότι έλεγε στις γυναίκες του: «Άνδρα σκότωσα σε πληγή δική μου, και νέο σε μώλωπα δικό μου».

Αφού, λοιπόν, δέχθηκε αυτά τα επιτίμια και την ασφάλεια, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, ώστε να μην τον σκοτώσει καθένας που θα τον έβρισκε, «αναχώρησε», λέγει, «ο Κάιν από το πρόσωπο του Κυρίου και κατοίκησε στη γη Ναΐδ».

Το ότι, βέβαια, διέπραξε επτά αμαρτήματα, ήδη πριν από λίγο απαριθμήθηκαν· το ότι όμως δέχθηκε και επτά εκδικήσεις, δηλαδή τιμωρίες, δες και αυτών τον αριθμό: πρώτη εκδίκηση, τον πρόφτασε η κατάρα· «κατηραμένος», λέει, «να είσαι εσύ από τη γη»· δεύτερη, ο ανώφελος κόπος· «θα καλλιεργείς», λέει, «τη γη» με μάταιο κόπο και χωρίς ανταμοιβή· τρίτη, η αφορία της γης· δεν θα μπορέσει, λέει, «να σου δώσει τη δύναμή της» σε αντάλλαγμα ισάξιο της εργασίας και του κόπου σου· τέταρτη, ο στεναγμός, δηλαδή η στενοχώρια και η δύσπνοια του άσθματος· πέμπτη, ο ασυγκράτητος και διαρκής τρόμος· διότι στο «θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη» διακρίνονται δύο βάσανα σε μία φράση· έκτη, ότι, ως καταραμένος και βδελυρός στον Θεό, ήταν επίσης κατατρομαγμένος, σημαδεμένος, βδελυρός και απόβλητος σε όλους τους ανθρώπους· γι' αυτό και φοβόταν και έτρεμε διαρκώς, μήπως τον σκοτώσει κάποιος από εκείνους που θα τον έβρισκαν· έβδομη εκδίκηση, η βαρύτερη όλων, ότι θεωρήθηκε βδελυρός και αποβλήθηκε, και ο Θεός έκρυψε το πρόσωπό Του από αυτόν· «εξήλθε», λέει, «ο Κάιν», δηλαδή απορρίφθηκε από το πρόσωπο του Θεού, «και κατοίκησε στη γη Ναΐδ».