Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:2

Από πού λάβατε, ω σεις, την επινόηση της αθέμιτης πράξης σας; Διότι, πρώτον, σε ποιον δεν θα είναι φανερό ότι η διδασκαλία σας προέρχεται από δαίμονες, και ότι η επινοημένη αυτή κακομηχανία ανήκει σε ανθρώπους με απατημένο και διεφθαρμένο νου; Διότι, αν η κυοφορία είναι εντελώς πονηρή, τούτο δεν συμβαίνει εξαιτίας της τεκνογονίας αλλά εξαιτίας της σαρκικής συνάφειας· πώς λοιπόν εσείς, νικημένοι από την ηδονή, συνάπτεστε σαρκικά; Και αν δεν είναι πονηρή η σαρκική συνάφεια, ούτε είναι πονηρό, εφόσον συνήφθη κανείς, να φέρει εις πέρας αυτό που δημιουργήθηκε. Διαφορετικά, πρέπει ο άνθρωπος που έχει αποταχθεί τα εγκόσμια να μην καλλιεργεί τα της γης· όπως «ο Άβελ ήταν ποιμένας προβάτων, ενώ ο Κάιν εργαζόταν τη γη». Αν όμως κάποιος καλλιεργεί τη γη, όπως ο Νώε, ο οποίος «έγινε άνθρωπος γεωργός και φύτεψε αμπελώνα», δεν τον φύτεψε για να μη δώσει σταφύλια, αλλά τον φύτεψε «και ήπιε από τον καρπό του και μέθυσε», καθώς είναι γεγραμμένο. Ήταν δε πρέπον να δοθεί συγγνώμη στον γέροντα· διότι, όντας ευάρεστος στον Θεό, δεν υπέστη τη μέθη εξαιτίας ασωτίας, αλλά ίσως παρασυρμένος από τη λύπη βυθίστηκε σε νάρκη και, μην αντέχοντας και τα δύο εξαιτίας της αδυναμίας και των γηρατειών, υπέπεσε σε αδυναμία, όχι όμως για να χλευαστεί από το τέκνο του. Εκείνος δε που τον περιγέλασε έλαβε πάνω του την κατάρα, ώστε να τιμωρούνται όσοι εκτοξεύουν ύβρεις στους πατέρες τους, καθώς και οι λογισμοί μέσα μας που εγείρονται κατά της γνώσεως του Θεού και της ορθώς τεταγμένης τάξεώς Του. 4.

Έτσι και στην ποιμαντική ο Άβελ υπήρξε πρωτεργάτης, και στη γεωργία ο Κάιν· η Γραφή αναφέρει τον Νεβρώδ ως αρχηγό της κυνηγετικής τέχνης και τον Νώε της αμπελουργίας, ενώ λέει ότι ο Ενώς έκανε την αρχή της ελπίδας προς τον Θεό. Και πολλά τέτοια μπορεί να διδαχθεί κανείς από την Αγία Γραφή, ότι δηλαδή, όταν κάποιος εφάρμοσε πρώτος ένα επιτήδευμα, αυτό εισήλθε στη ζωή των ανθρώπων μέσω της μίμησης. Επειδή, λοιπόν, στον θείο ζήλο υπήρξε πρωτοπόρος κατεξοχήν και με κάθε υπεροχή ο Ηλίας, όσοι μετά από αυτόν, μιμούμενοι τον δικό του ζήλο, ακολούθησαν τα ίδια ίχνη της παρρησίας του προφήτη, έγιναν το κοπάδι εκείνου που πρωτοστάτησε σε αυτή τη ζωή. Αυτοί γίνονται δόξα και έπαινος της Εκκλησίας, κατατασσόμενοι στο κόσμημα των τριχών, από τους οποίους η ζωή των αισθήσεων έχει χωριστεί και αποξενωθεί. Με παρόμοιο τρόπο, επίσης, συμπληρώνει και τον έπαινο για τα δόντια. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι εκείνοι που τρέφουν μέσω του εαυτού τους το σώμα της Εκκλησίας, τους οποίους θέλει να βλέπει πάντοτε καθαρούς σαν να βγήκαν από το λουτρό, και διαρκώς απαλλαγμένους από κάθε τι περιττό σαν να βγήκαν από πρόσφατη κουρά, ενώ ως προς τη γέννηση των αρετών να γεννούν δίδυμα, γινόμενοι πατέρες της διπλής καθαρότητας, τόσο εκείνης που θεωρείται ως προς την ψυχή όσο και εκείνης ως προς το σώμα, ώστε να είναι εξόριστο από αυτά τα δόντια καθετί που παραμένει άγονο ως προς το αγαθό.

Και είπε: «Απέκτησα άνθρωπο δια του Θεού». Δες πώς το επιτίμιο που της επιβλήθηκε έκανε τη γυναίκα πιο σώφρονα. Διότι το παιδί που γεννήθηκε δεν το αποδίδει στη φύση, αλλά στον Θεό, και επιδεικνύει την πρέπουσα ευγνωμοσύνη. Είδες πώς η τιμωρία έγινε γι' αυτούς αφορμή νουθεσίας; Διότι λέει: «Απέκτησα άνθρωπο δια του Θεού». Δεν μου χάρισε η φύση το παιδί, λέει, αλλά μου το δώρισε η άνωθεν χάρις. Και γέννησε ακόμη τον αδελφό του, τον Άβελ. Επειδή αναδείχθηκε ευγνώμων για το παιδί που γεννήθηκε και αναγνώρισε την πρώτη ευεργεσία, αξιώθηκε και της δεύτερης. Τέτοιος είναι άλλωστε ο Δεσπότης μας· όταν επιδεικνύουμε την ευγνωμοσύνη μας για όσα μας έχουν ήδη δοθεί και αναγνωρίζουμε τον ευεργέτη, μας προσφέρει πλουσιοπάροχα τις δωρεές Του. Έτσι λοιπόν και αυτή, επειδή απέδωσε τη γέννηση του παιδιού στον Θεό, για τον λόγο αυτόν λαμβάνει και δεύτερο παιδί. Διότι, αφού εισήλθε πλέον η θνητότητα, η μεγαλύτερη παρηγοριά ήταν η διαδοχή των παιδιών. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός, μετριάζοντας αμέσως και εξ αρχής τη σφοδρότητα του επιτιμίου και αφαιρώντας το φοβερό προσωπείο του θανάτου, χάρισε τη διαδοχή των παιδιών, υποδεικνύοντας έτσι, θα μπορούσε να πει κανείς, μια εικόνα αναστάσεως, και οικονομώντας ώστε στη θέση εκείνων που πέφτουν στον θάνατο να εγείρονται άλλοι. Και έγινε, λέει, ο Άβελ ποιμένας προβάτων· ο δε Κάιν εργαζόταν τη γη.

Μέσα στον παράδεισο ζούσαν απαθώς σαν άγγελοι, όπου και παρέμειναν επί επτά μήνες, από τον Μάρτιο μέχρι και τον Σεπτέμβριο, και έπειτα, αφού μέσω της απάτης του φιδιού μεταβλήθηκαν προς τη φθορά, τότε και τα φυτά συμφθάρηκαν και, εξαιτίας της φθοράς και της εξορίας του κυρίου τους, κουρεύτηκαν από τα φύλλα τους σαν από κόμη, και μέχρι σήμερα υφιστάμενα το ίδιο πάθος, κατά τον Μάρτιο αρχίζουν να κομούν με φύλλα, ενώ κατά τον Σεπτέμβριο αρχίζουν να αποβάλλουν τα φύλλα τους. Το δε δέντρο, όπως δηλώνει η ακολουθία των πραγμάτων, ήταν συκιά στο μέσο του παραδείσου, της οποίας ο καρπός μέχρι και τώρα είναι πολύ καλός για βρώση και τρώγεται αχόρταγα από κάθε άνθρωπο περισσότερο από κάθε άλλο φρούτο. Η δε γυναίκα, ήταν γυναίκα από την πλευρά του Αδάμ: «Και αφού συνέλαβε», μετά την εξορία, «γέννησε τον Κάιν και είπε: απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού». Όχι απλώς διά της φύσεως, αλλά διά του Θεού που είναι ο δημιουργός της φύσεως. «Και πρόσθεσε να γεννήσει τον αδελφό του τον Άβελ», από τους οποίους οι μετέπειτα βιοτικές τέχνες λαμβάνουν την αρχή τους, επειδή ο μεν Κάιν αναδείχθηκε γεωργός της γης, ενώ ο Άβελ ποιμένας προβάτων.