Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:25

Απαντά: «Εις το τέλος». Διάβασε το τέλος του ψαλμού και θα βρεις να λέει: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία, διότι εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλάματός μου», πρόσεξε τη δέησή μου. Πότε; «Εις το τέλος. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Γιατί όμως αναστήθηκε ο Κύριος κατά την όγδοη ημέρα; Επειδή η πρώτη οκτάδα ανθρώπων επί του Νώε, μετά τον θάνατο του παλαιού κόσμου, ανέστησε έναν νέο κόσμο για το ανθρώπινο γένος. Διότι, όταν ο κόσμος, αφού κυριεύθηκε από τον πυρετό της πορνείας, πέθανε από την αμαρτία και τάφηκε στα ύδατα του κατακλυσμού, τότε μια οκτάδα ανθρώπων, που διαφυλάχθηκε μέσα στην κιβωτό, ανέστησε τον κόσμο μέσω της τεκνογονίας. Και το ότι η τεκνογονία ονομάζεται ανάσταση, άκουσέ το από τη μητέρα Εύα, η οποία λέει όταν γέννησε τον Σηθ: «Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Και ο νόμος αναφέρει: «Εάν κάποιος πεθάνει άτεκνος, ο αδελφός του θα λάβει τη γυναίκα του και θα αναστήσει σπέρμα για τον αδελφό του». Και αυτή η εξανάσταση αποτελούσε την ανανέωση ενός γένους που έσβηνε και πέθαινε.

Ερώτηση ΞΕ΄. Ποιους ονόμασε υιούς του Θεού ο Μωυσής, όταν είπε: «Βλέποντας δε οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες;» Απόκριση. Από τον Αδάμ γεννήθηκε ο Σηθ· διότι ήταν ο τρίτος μετά τον Άβελ· και από τον Σηθ ο Ενώς. Αυτός ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο και Θεό. Γι' αυτό τα τέκνα που γεννήθηκαν από αυτόν ονομάστηκαν υιοί του Θεού, όπως ακριβώς και εμείς από την ονομασία του Δεσπότου Χριστού καλούμαστε Χριστιανοί. Διότι το γένος του Σηθ είχε διαχωριστεί και δεν αναμειγνυόταν με τους απογόνους του Κάιν, εξαιτίας της κατάρας που του είχε επιβληθεί από τον Θεό των όλων. Αργότερα, όμως, βλέποντας τις ευειδείς θυγατέρες από τη γενιά του Κάιν και αφού σαγηνεύτηκαν, τις πήραν για γυναίκες τους και διέφθειραν τη δική τους γενιά.

Αλλά το μεν αίμα του Άβελ ίσως κατακραύγαζε μόνο εναντίον του φονιά· το δε τίμιο αίμα του Χριστού, από τη μία κατακραύγαζε εναντίον της ωμότητας και της αχαριστίας των Ιουδαίων, από την άλλη, απάλλαξε τον κόσμο από την αμαρτία, αφού χύθηκε υπέρ αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Προσήλθαμε εμείς, που δικαιωθήκαμε μέσω της πίστης, στον ραντισμό του αίματος, το οποίο ομιλεί καλύτερα από το αίμα του Άβελ». Θα ταίριαζε δε, νομίζω, να προσθέσουμε στα όσα ειπώθηκαν και εκείνο: «Διότι», λέει, «μετά τον θάνατο του Άβελ, ο Αδάμ γνώρισε την Εύα τη γυναίκα του, και αυτή συνέλαβε και γέννησε υιό, και του έδωσε το όνομα Σηθ, λέγοντας: Ο Θεός ανέστησε για μένα ένα άλλο σπέρμα στη θέση του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Έπειτα, μετά από άλλα λέει: «Ο Αδάμ έζησε διακόσια τριάντα έτη· και γέννησε υιό σύμφωνα με τη μορφή του και σύμφωνα με την εικόνα του, και του έδωσε το όνομα Σηθ». Παρατήρησε λοιπόν ότι μετά τον θάνατο του Άβελ, γεννιέται πάλι υιός, ο Σηθ, ο οποίος είναι ομοιότατος με εκείνον που πλάστηκε κατ' εικόνα και ομοίωση του Θεού, δηλαδή με τον Αδάμ. Διότι, μετά τον κατά σάρκα θάνατο του Εμμανουήλ, βλάστησε αμέσως άλλο σπέρμα στον Αδάμ, το οποίο έχει πλούσιο μέσα του το υπέρτατο κάλλος της θείας εικόνας· «Διότι εμείς που πιστεύουμε, αναμορφωνόμαστε προς τον Χριστό μέσω του Πνεύματος».

Και ύστερα από πολλά, μετά τον θάνατο του Άβελ, «ο Αδάμ εγνώρισε την Εύα τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε υιό, και εκάλεσε το όνομά του Σηθ», το οποίο ερμηνεύεται αντάλλαγμα· «διότι ο Θεός μού ανέστησε απόγονο αντί του Άβελ, τον οποίο εσκότωσε ο Κάιν». Τα δε χωρία «απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού» και «μού ανέστησε ο Θεός» δεικνύουν έναν Θεό, τον Ποιητή των πάντων και δοτήρα αυτών που έχουν γεννηθεί. Το ότι αυτοί απέκτησαν γυναίκες, τόσο ο Κάιν όσο και ο Σηθ, είναι προφανές· διότι ο Άβελ φονεύθηκε νεότερος, χωρίς να έχει νυμφευθεί ακόμη. 6. Όπως δε βρίσκεται στο βιβλίο των Ιωβηλαίων, την καλούμενη και Λεπτή Γένεση, το βιβλίο περιέχει και τα ονόματα των γυναικών του Κάιν και του Σηθ, προκειμένου να καταισχυνθούν με κάθε τρόπο εκείνοι που διακήρυξαν μύθους στην ανθρώπινη ζωή. Διότι, αφού ο Αδάμ εγέννησε υιούς και θυγατέρες, παρέστη ανάγκη κατά τον καιρό εκείνο να συνευρεθούν τα τέκνα του με τις ίδιες τους τις αδελφές· καθότι κάτι τέτοιο δεν ήταν παράνομο, επειδή δεν υπήρχε κανένα άλλο γένος. Εξάλλου και ο ίδιος ο Αδάμ, τρόπον τινά, συνευρέθηκε σχεδόν με την ίδια του τη θυγατέρα, η οποία επλάσθη εκ του σώματος και των οστών του, πλασμένη από τον Θεό για να του γίνει σύζυγος, και τούτο δεν ήταν παράνομο. Έτσι και οι υιοί του συνευρέθηκαν, ο μεν Κάιν με τη μεγαλύτερη αδελφή που ονομαζόταν Σαυή, ο δε Σηθ, ο οποίος ήταν ο τρίτος υιός που γεννήθηκε μετά τον Άβελ, με την αδελφή του που ονομαζόταν Αζουρά.

Γι' αυτό και γιοι του Θεού ονομάζονταν όλοι οι απόγονοι του Σηθ, επειδή επρόκειτο από τη γενιά αυτή να γεννηθεί ως γιος ανθρώπου ο Υιός του Θεού. Επειδή και το όνομα του Σηθ ερμηνεύεται ως ανάσταση, ή μάλλον εξανάσταση, η οποία είναι κυρίως ο Κύριος που υπόσχεται και χαρίζει αθάνατη ζωή σε αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν. Και πόσο ταιριαστός είναι ο τύπος! «Ο μεν Σηθ γεννήθηκε στην Εύα», όπως λέει η ίδια, «αντί του Άβελ», τον οποίο σκότωσε από φθόνο ο Κάιν, ο δε τόκος της Παρθένου, ο Χριστός, γεννήθηκε για την ανθρώπινη φύση αντί του Αδάμ, τον οποίο θανάτωσε από φθόνο ο αρχηγός και προστάτης της κακίας. Αλλά ο μεν Σηθ δεν ανέστησε τον Άβελ —διότι ήταν τύπος της ανάστασης— ενώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανέστησε τον Αδάμ· διότι αυτός είναι η αληθινή ζωή και ανάσταση των ανθρώπων, για την οποία και οι απόγονοι του Σηθ αξιώθηκαν κατά την ελπίδα της θείας υιοθεσίας, ονομαζόμενοι γιοι του Θεού. Ότι δε εξαιτίας αυτής της ελπίδας ονομάζονταν γιοι του Θεού είναι φανερό από τον πρώτο που κλήθηκε και δέχτηκε την εκλογή.

Και πόσο κατάλληλος είναι ο τύπος; «Ο μεν Σηθ δόθηκε στην Εύα», όπως λέει η ίδια, «αντί του Άβελ», τον οποίο σκότωσε από φθόνο ο Κάιν, ενώ το γέννημα της Παρθένου, ο Χριστός, δόθηκε στην ανθρώπινη φύση αντί του Αδάμ, τον οποίο θανάτωσε από φθόνο ο αρχηγός και γεννήτορας της κακίας.

Αν δεν το πράξουμε αυτό τώρα, που είναι καιρός νηστείας, που υπάρχει τόση γαλήνη των λογισμών, που κάθε απόλαυση έχει παραμεριστεί· πότε θα μπορέσουμε να έλθουμε σε επίγνωση των όσων έχουμε πράξει; Γι' αυτό σας παρακαλώ πάντοτε να νήφουμε και να επαγρυπνούμε, και να δαπανήσουμε ολόκληρη την παρούσα ζωή σε αυτό το έργο, ώστε με την αδιάλειπτη προσήλωση να μπορέσουμε να διαφύγουμε εκείνη την αφόρητη κόλαση, και να βρεθούμε μακριά από το πυρ της γεέννης. Περισσότερο όμως πρέπει να το κάνουμε αυτό τώρα με μεγαλύτερη σπουδή, διότι εξαιτίας της περιόδου της νηστείας απολαμβάνετε πλουσιότερη και συνεχή διδασκαλία. «Γνώρισε δε», λέει, «ο Αδάμ την Εύα τη γυναίκα του, και αφού συνέλαβε γέννησε υιό, και του έδωσε το όνομα Σηθ, λέγοντας: Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Αφού η θεία Γραφή σταμάτησε τη γενεαλογία μέχρι τον Λάμεχ, επανήλθε πάλι στον Αδάμ και τη γυναίκα του, και λέει: «Γνώρισε δε ο Αδάμ τη γυναίκα του, και αφού συνέλαβε γέννησε υιό, και του έδωσε το όνομα Σηθ, λέγοντας: Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». «Γέννησε», λέει, «υιό, και του έδωσε το όνομα Σηθ»· και, επειδή δεν αρκέστηκε η μητέρα στην ονομασία που του έδωσε, προσθέτει: «Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν».

Παρατήρησε και τη μητέρα, πώς μέσα από την ονομασία του παιδιού που γεννήθηκε διατηρεί στο διηνεκές τη μνήμη εκείνης της πονηρής πράξης, και για να μπορούν να γνωρίζουν οι επόμενες γενιές τι αποτόλμησε ο Κάιν, λέει: «Αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Ο λόγος αυτός προέρχεται από ψυχή που οδυνάται, που ταράσσεται από τη μνήμη του γεγονότος, και η οποία από τη μία ευχαριστεί τον Θεό για το νεογέννητο, από την άλλη όμως σχεδόν στιγματίζει εκείνον τον δολοφόνο μέσα από την ονομασία του παιδιού. Διότι, αληθινά, δεν προκάλεσε ένα τυχαίο πένθος στους γονείς του, οπλίζοντας το ίδιο του το δεξί χέρι εναντίον του αδελφού του, και δείχνοντάς τους τον ποθητό και αξιαγάπητο γιο πεταμένο χάμω, νεκρό και αναίσθητο. Διότι, αν και ο Αδάμ είχε δεχθεί το επιτίμιο: «Χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις»· και, «Την ημέρα που θα φάτε, με θάνατο θα πεθάνετε»· εντούτοις, τα της αποφάσεως αυτής παρέμεναν μέχρι τότε μόνο στα λόγια, και δεν γνώριζαν ακόμη ποια ήταν η μορφή του θανάτου. Αλλά αυτός, προτρέχοντας εξαιτίας του μίσους για τον αδελφό του και του φθόνου που τον κατέτρωγε εσωτερικά, όρμησε στη σφαγή του Άβελ και προσέφερε στους γονείς του ένα φοβερό θέαμα να αντικρίσουν.

Διότι εκείνη παρακίνησε τη φύση προς τον τοκετό και λέει: «Του έδωσε το όνομα Σηθ, λέγοντας: διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα στη θέση του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Πρόσεξε την ακρίβεια της λέξης. Δεν είπε, «μου έδωσε ο Θεός», αλλά «μου ανέστησε». Παρατήρησε πώς μέσα από αυτή τη λέξη υποδεικνύονται ήδη από εδώ, έστω και αμυδρά, τα προοίμια της αναστάσεως. Διότι, όπως θα έλεγε κανείς, εννοούσε το εξής: αντί εκείνου που έπεσε, μου ανέστησε τούτον. Αν και εκείνος, λέει, κατέπεσε στη γη από το αδελφικό χέρι και δοκίμασε τον θάνατο, εντούτοις η δύναμη του Θεού ήγειρε τούτον αντί εκείνου που έπεσε. Επειδή βέβαια δεν ήταν ακόμη ο καιρός της αναστάσεως, δεν ήγειρε εκείνον που έπεσε, αλλά άλλον αντί γι' αυτόν· γι' αυτό και η ίδια λέει: «Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα στη θέση του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Είδες την ευγνωμοσύνη της γυναίκας; Είδες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Πώς δηλαδή επινόησε γι' αυτούς ταχεία την παρηγοριά; Αυτήν ας μιμούμαστε όλοι, και τα πάντα ας τα αποδίδουμε στην άνωθεν χάρη.

Διότι, παρόλο που η φύση ενεργεί, δεν το κάνει με δική της δύναμη, αλλά υπακούοντας στο πρόσταγμα Εκείνου που τη δημιούργησε. Και ας μη θλίβονται ποτέ οι γυναίκες, όταν δεν γεννούν, αλλά επιδεικνύοντας ευγνώμον φρόνημα ας καταφεύγουν στον δημιουργό της φύσης, και από Εκείνον, τον Δεσπότη της φύσης, ας ζητούν το αίτημά τους, και ας μην αποδίδουν τη γέννηση των παιδιών ούτε στη συνεύρεση με τους συζύγους τους ούτε σε τίποτε άλλο, παρά μόνο στον δημιουργό των πάντων, ο οποίος έφερε τη φύση μας από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, και έχει τη δύναμη να την επανορθώσει πάλι, όταν αυτή υστερεί. Επειδή και αυτή μετέτρεψε την αιτία του πένθους σε αφορμή δοξολογίας, και αποδίδει τα πάντα στον Δεσπότη λέγοντας: «Ο Θεός μού χάρισε άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Βλέπεις πώς όχι μόνο δεν δυσανασχέτησε ούτε ξεστόμισε κάτι πικρό (διότι δεν θα το είχε παραλείψει η θεία Γραφή, εάν είχε ειπωθεί κάτι τέτοιο από αυτήν), αλλά υπομένοντας γενναία το συμβάν, αξιώνεται ταχείας παρηγοριάς, και επιδεικνύει μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη, διακηρύσσοντας την ευεργεσία του Δεσπότη; Διότι δες με πόση γενναιοδωρία ο Δεσπότης φανερώνει τις δωρεές Του. Διότι όχι μόνο της χάρισε άλλον υιό, αλλά προαναγγέλλει ήδη ότι αυτός θα είναι ενάρετος. Διότι λέει: «Εγέννησε σύμφωνα με τη μορφή του και σύμφωνα με την εικόνα του».

Θέλεις να μάθεις και από τη μητέρα του, πόσο μεγάλο καλό προέκυψε από την έκπτωση από τη ζωή του παραδείσου; Εξέτασε ποια ήταν η Εύα πριν από αυτό, και ποια έγινε έπειτα. Πριν από αυτό, βέβαια, θεώρησε τον απατεώνα διάβολο, εκείνον τον πονηρό δαίμονα, πιο αξιόπιστο από τα προστάγματα του Θεού, και μόνο με την απλή θέα του δέντρου καταπάτησε τον νόμο που Εκείνος είχε θέσει. Αφού όμως εξέπεσε από τον παράδεισο, παρατήρησε πόσο καλύτερη και πιο συνετή έγινε· διότι, όταν γέννησε υιό, λέει: «Απέκτησα άνθρωπο δια του Θεού». Στον Δεσπότη κατέφυγε αμέσως εκείνη που προηγουμένως Τον είχε καταφρονήσει, και δεν αποδίδει το γεγονός στη φυσική τάξη, ούτε αποδίδει τον τοκετό στον νόμο του γάμου, αλλά αναγνωρίζει τον Δεσπότη της φύσεως, και σε Εκείνον εκφράζει τις ευχαριστίες της για τη γέννηση του παιδιού. Και αυτή που προηγουμένως είχε εξαπατήσει τον άνδρα της, αργότερα διαπαιδαγώγησε και το παιδί της, και του δίνει ένα όνομα ικανό να του υπενθυμίζει τη δωρεά του Θεού· και πάλι, όταν γέννησε άλλο παιδί, λέει: «Ο Θεός ανέστησε σε εμένα σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Θυμάται τη συμφορά της, και η γυναίκα δεν αγανακτεί, αλλά ευχαριστεί τον Θεό και πάλι, και ονομάζει το παιδί της από τη δωρεά Του, παρέχοντάς του μια διαρκή αφορμή διδασκαλίας.

Επειδή δε ο Κάιν έγινε απόβλητος από τον Θεό, καθώς και οι απόγονοί του, και επειδή η Γραφή δεν ανέχεται να λέει πολλά γι' αυτόν, στρέφεται να μιλήσει για τον Αδάμ: «Γνώρισε δε ο Αδάμ», λέει, «την Εύα τη γυναίκα του, και γέννησε» σύμφωνα με την εικόνα του και τη μορφή του, δηλαδή, όμοιο σε όλα ως προς τα χαρακτηριστικά του, «και του έδωσε το όνομα Σηθ. Και είπε η Εύα: "Διότι ο Θεός μού ανέστησε άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν". Και στον Σηθ γεννήθηκε υιός, και του έδωσε το όνομα Ενώς. Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού».