Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:26

Ερώτηση ΞΕ΄. Ποιους ονόμασε υιούς του Θεού ο Μωυσής, όταν είπε: «Βλέποντας δε οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες;» Απόκριση. Από τον Αδάμ γεννήθηκε ο Σηθ· διότι ήταν ο τρίτος μετά τον Άβελ· και από τον Σηθ ο Ενώς. Αυτός ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο και Θεό. Γι' αυτό τα τέκνα που γεννήθηκαν από αυτόν ονομάστηκαν υιοί του Θεού, όπως ακριβώς και εμείς από την ονομασία του Δεσπότου Χριστού καλούμαστε Χριστιανοί. Διότι το γένος του Σηθ είχε διαχωριστεί και δεν αναμειγνυόταν με τους απογόνους του Κάιν, εξαιτίας της κατάρας που του είχε επιβληθεί από τον Θεό των όλων. Αργότερα, όμως, βλέποντας τις ευειδείς θυγατέρες από τη γενιά του Κάιν και αφού σαγηνεύτηκαν, τις πήραν για γυναίκες τους και διέφθειραν τη δική τους γενιά.

Είπε δε στις γυναίκες του Αδά και Σελλά: «Ακούστε τη φωνή μου, γυναίκες του Λάμεχ· δώστε προσοχή στα λόγια μου· διότι σκότωσα άνδρα προκαλώντας τραύμα στον εαυτό μου, και νέο προκαλώντας μώλωπα στον εαυτό μου· διότι εάν η εκδίκηση για τον Κάιν είναι επταπλάσια, για τον Λάμεχ είναι εβδομήντα επτά φορές.» Έχεις, λοιπόν, με αυτά σαφή την αφήγηση της γενεαλογίας από τον Κάιν. Ας δούμε και ποια ήταν η γενεαλογία από τον Σηθ. Έχει γραφτεί δε πάλι ως εξής: «Έζησε δε ο Σηθ διακόσια πέντε έτη, και γέννησε τον Ενώς»· για τον οποίο η ιερή Γραφή λέει: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα Κυρίου του Θεού.» Και έγιναν όλες οι ημέρες του Σηθ εννιακόσια δώδεκα έτη, και πέθανε. Και έζησε ο Ενώς εκατόν ενενήντα έτη, και γέννησε τον Καϊνάν· και έγιναν όλες οι ημέρες του Ενώς εννιακόσια πέντε έτη, και πέθανε. Και έζησε ο Καϊνάν εκατόν εβδομήντα έτη, και γέννησε τον Μαλελεήλ.

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

Εμπρός λοιπόν, ας διηγηθούμε τα σχετικά με αυτόν όσο καλύτερα μπορούμε, αφαιρώντας το υλικό πάχος της ιστορίας και μετασχηματίζοντας με χάρη σε πνευματική θεωρία τα όσα ολοφάνερα συνέβησαν. βʹ. Γεννήθηκε, λοιπόν, από τον Αδάμ ο Σηθ μετά τη σφαγή του Άβελ. Και από τον Σηθ γεννήθηκε ο Ενώς, ο οποίος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του.

Εφόσον βέβαια ο μεν νόμος πρόσταξε να ανταποδίδεται στους αδικοπραγούντες οφθαλμός αντί οφθαλμού, και δόντι αντί δοντιού, και τραύμα αντί τραύματος. Σε εμάς όμως ο Χριστός λέει: «Σε εκείνον που σε χτυπά στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη». Ο Νώε, λοιπόν, ήταν ο ενδέκατος από τον Αδάμ μέσω του Σηθ και του Ενώς, «ο οποίος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του», εξαιτίας της μέγιστης οσιότητας και της θεοφιλούς πολιτείας του. Γενεαλογείται δε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός από τους αγίους ευαγγελιστές από τον Αδάμ, και μέχρι τον ίδιο τον Ιωσήφ, περνώντας σχεδόν από κάθε άγιο πρόσωπο, καθώς προχωρά η αφήγηση της γενεαλογίας.

ΕΠΙΛΥΣΗ. Επειδή, λοιπόν, λένε ότι κάποιοι ισχυρίζονται: Πώς, εφόσον οι πονηροί δαίμονες είναι ασώματοι, ήρθαν σε σαρκική κοινωνία με γυναίκες, οι οποίες τους γέννησαν τους γίγαντες; Είναι αναγκαίο και για αυτό το ζήτημα να μιλήσουμε επιγραμματικά, χωρίς να επεκταθούμε σε μακροσκελείς διηγήσεις, αλλά φανερώνοντας συνοπτικά το νόημα του πράγματος. Λένε λοιπόν ότι κατά τους αρχαίους καιρούς ή χρόνους υπήρχε διαχωρισμός, δηλαδή αυτών που κατάγονταν από τον Κάιν και αυτών που κατάγονταν από τον Ενώς, ο οποίος, εξαιτίας της πάρα πολύ μεγάλης δικαιοσύνης του, ονομάστηκε Θεός από τους συγχρόνους του· διότι «αυτός ήλπισε να επικαλείται», λέει, «το όνομα Κυρίου του Θεού του». Και όσοι μεν προέρχονταν από τον Ενώς ήταν επιμελητές της δικαιοσύνης και κάθε αγαθοεργίας, ακολουθώντας τα ήθη του πατέρα τους. Όσοι όμως προέρχονταν από τον Κάιν ήταν θρασείς και καταραμένοι και πρόθυμα επιδίδονταν σε κάθε είδος φαυλότητας, διότι τέτοιος ήταν και ο πατέρας τους. Όσο καιρό λοιπόν τα γένη αυτά δεν αναμειγνύονταν μεταξύ τους, διασωζόταν σε όσους κατάγονταν από τον Ενώς η ικανότητα να διαπρέπουν με άριστη ζωή. Όταν όμως οι υιοί, όπως λέει, αυτού που επονομάστηκε θεός, δηλαδή του Ενώς, είδαν τις θυγατέρες του Κάιν, τις οποίες η Γραφή ονόμασε θυγατέρες των ανθρώπων, και στη συνέχεια διεφθάρησαν μαζί τους και νικήθηκαν από αισχρές επιθυμίες, μεταβλήθηκαν στα δικά τους ήθη.

Η΄. Θ΄. ΟΤΙ ΜΕ ΕΥΛΟΓΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΣΩΦΡΟΝΑ ΛΟΓΙΣΜΟ ΑΠΟΔΕΧΘΗΚΑΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΙΑ ΑΥΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥ ΘΕΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΔΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΜΩΥΣΗ Και ως προς αυτά, τίποτε δεν μας εμποδίζει να διατρέξουμε συνοπτικά την ιστορία. Πριν από τον κατακλυσμό, λοιπόν, όπως ακριβώς περιέχει η γραφή του ίδιου του Μωυσή (διότι πρέπει βέβαια, όπως νομίζω, να μην εξετάζουμε τις πατρογονικές παραδόσεις των Εβραίων από αλλού, παρά μόνο από την ίδια τη δική τους πηγή, αφού και τα αιγυπτιακά τα μαθαίναμε από τους Αιγυπτίους και των Φοινίκων από τους δικούς τους, όπως αντίστοιχα και των Ελλήνων από τους επιφανείς μεταξύ τους, και των φιλοσόφων από τους φιλοσόφους, και όχι από αυτούς που έχουν άγνοια της φιλοσοφίας· από πού αλλού θα άρμοζε να πληροφορείται κανείς για τα ιατρικά θέματα, αν όχι από τους ειδήμονες; Έτσι λοιπόν, κατά λογική συνέπεια, θεωρώ ότι πρέπει να αποδεχόμαστε και τα των Εβραίων από τα λογία των Εβραίων, και όχι από οπουδήποτε αλλού)· όπως λοιπόν επικρατεί η παράδοση μεταξύ τους, από τα πολύ παλιά χρόνια, πριν από τον κατακλυσμό, από την πρώτη γένεση των ανθρώπων και στις επόμενες γενεές, υπήρξαν κάποιοι θεοφιλείς άνδρες και πολλοί δίκαιοι· εκ των οποίων ο ένας «ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού»· και αυτό φανερώνει το να μην αναγνωρίζει κανέναν άλλον, παρά μόνο τον Δημιουργό των πάντων ως Δεσπότη και συνάμα Θεό του σύμπαντος.

Διότι είχε πειστεί ότι Αυτός όχι μόνο με τη δημιουργική Του δύναμη διευθέτησε τα πάντα καλά και με τάξη, αλλά και σαν κυρίαρχος, σαν να επρόκειτο για μια μεγάλη πόλη, κυριαρχεί στο σύμπαν, το κυβερνά και το διευθύνει ως οικοδεσπότης, όντας ταυτόχρονα Κύριος, Βασιλιάς και Θεός. Την έννοια και την προσωνυμία Του ως Κυρίου και Θεού, πρώτος ο προαναφερθείς θεοφιλής έβαλε στον νου του, και αντί για κάθε (άλλη) ύπαρξη, προσωνυμία και περιουσία, ή μάλλον αντί για κάθε αγαθό, «ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου και Θεού», έχοντας εξασφαλίσει αυτόν για τον εαυτό του ως θησαυρό αγαθών ταυτόχρονα και για την ψυχή και για το σώμα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει καταγραφεί ότι αυτός πρώτος ονομάστηκε αληθινός άνθρωπος μεταξύ των Εβραίων. Ονομάστηκε λοιπόν Ενώς, το οποίο σημαίνει αληθινός άνθρωπος, με μια πολύ εύστοχη προσωνυμία. Διότι λένε ότι δεν αρμόζει να θεωρείται και να ονομάζεται αληθινός άνθρωπος κανένας άλλος, παρά μόνον αυτός που έχει κατακτήσει τη γνώση του Θεού και την ευσέβεια, εκείνος που είναι αληθινά γνώστης του Θεού και ταυτόχρονα ευσεβής. Επειδή, βεβαίως, εκείνους που δεν είναι τέτοιοι, αλλά δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλογα ζώα, καθώς είναι ριγμένοι μπρούμυτα, υποδουλωμένοι στην κοιλιά και στην ηδονή, η Γραφή των Εβραίων διδάσκει να τους αποκαλούμε θηρία μάλλον παρά ανθρώπους, έχοντας τη συνήθεια να χρησιμοποιεί τις προσωνυμίες κυριολεκτικά. Εξαιτίας αυτού, συνηθίζει να αποκαλεί τους τέτοιου είδους ανθρώπους άλλοτε λύκους και σκύλους, άλλοτε χοίρους που ανακατεύονται και χαίρονται μέσα στις ακαθαρσίες, και άλλοτε πάλι ερπετά και φίδια, ανάλογα με τις πολύτροπες μορφές της κακίας.

Αν πάλι κάποτε χρειαστεί να υποδηλώσει τον κοινό άνθρωπο και το ίδιο το ανθρώπινο γένος, χρησιμοποιώντας πάλι την οικεία και κατάλληλη ονομασία, ονομάζει τον κάθε άνθρωπο με την επωνυμία του Αδάμ, υποδεικνύοντας ότι αυτό είναι το κύριο και ταιριαστό όνομα για τον πρόγονο και προπάτορα όλων των ανθρώπων, το οποίο σημαίνει τον «γηγενή» σύμφωνα με τη μετάφραση στην ελληνική γλώσσα. Ο Ενώς, από την άλλη, εξιστορείται ως ο πρώτος από τους θεοφιλείς στους Εβραίους, επειδή πρώτος «ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού», φανερώνοντας ότι το ψυχικό στοιχείο είναι όντως λογικό, γνωστικό και κατέχει τη γνώση της ευσέβειας προς το θείο· από αυτά, το μεν πρώτο θα αποτελούσε απόδειξη της αληθινής θεογνωσίας, το δε δεύτερο απόδειξη της ελπίδας προς τον Θεό που έχει επιγνωσθεί. Διότι το να μην παραμελεί κανείς ούτε να θέτει σε δεύτερη μοίρα τα της θείας επιγνώσεως, αλλά πάντοτε και διαπαντός να ελπίζει να «επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού», αφενός ως Δεσπότη των δούλων, αφετέρου ως ίλεω και αγαθό Πατέρα, αυτό θα ήταν το τρισμακάριο τέλος των πάντων. Τέτοιος λοιπόν παρουσιάζεται στους Εβραίους ο πρώτος και αληθινός άνθρωπος, όχι ο επιλεγόμενος γηγενής Αδάμ, ο οποίος εξαιτίας της παραβάσεως της εντολής του Θεού εξέπεσε από την ανώτερη κατάσταση, αλλά ο πρώτιστος των θεοφιλών, ο οποίος «ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού».

Ο Ενώς πρώτος ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο· αυτός όμως και τον επικαλέστηκε και τον κήρυξε στους άλλους, πράγμα πολύ πιο τιμητικό από την απλή επίκληση. Ο Ενώχ μετατέθηκε, λαμβάνοντας τη μετάθεση ως έπαθλο μικρής ευσέβειας, διότι η πίστη βρισκόταν ακόμη σε σκιές, και έτσι διέφυγε τον κίνδυνο του μετέπειτα βίου· αυτού εδώ όμως ολόκληρος ο βίος υπήρξε μετάθεση, καθώς δοκιμάστηκε τέλεια μέσα σε έναν τέλειο βίο.

Βʹ. Καλό είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· και μάρτυρας της πίστεως είναι ο Αβραάμ, ο οποίος δικαιώθηκε εκ πίστεως· της ελπίδας, ο Ενώς, ο οποίος πρώτος ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο, καθώς και όλοι οι δίκαιοι που κακοπαθούν για την ελπίδα· της αγάπης, ο θείος Απόστολος, ο οποίος τόλμησε να εκφράσει κάτι ακόμη και εναντίον του εαυτού του για χάρη του Ισραήλ· και ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος ονομάζεται αγάπη.

Γι' αυτό, ο Ενώς ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο. Το κατόρθωμά του ήταν η ελπίδα, και τούτο δεν αποτελούσε ζήτημα γνώσης, αλλά επίκλησης. Ο Ενώχ, πάλι, μετατέθηκε στους ουρανούς, χωρίς όμως να είναι ακόμη σαφές αν κατανόησε με τον νου του ή αν επρόκειτο να κατανοήσει τη φύση του Θεού. Ως προς τον Νώε, καλό έργο υπήρξε το ότι ευαρέστησε τον Θεό, αυτός τον οποίο εμπιστεύθηκε ο Θεός για να διασώσει ολόκληρο τον κόσμο από τα ύδατα, ή μάλλον τα σπέρματα του κόσμου, γλιτώνοντας από τον κατακλυσμό μέσα σε ένα μικρό ξύλο. Ο Αβραάμ, ο μέγας πατριάρχης, δικαιώθηκε από την πίστη του, και προσφέρει μια παράδοξη θυσία, η οποία αποτελεί αντίτυπο της μεγάλης θυσίας. Τον Θεό όμως δεν τον είδε ως Θεό, αλλά τον φιλοξένησε ως άνθρωπο, και επαινέθηκε, επειδή επέδειξε σεβασμό στον βαθμό που μπόρεσε να κατανοήσει. Ο Ιακώβ, από την άλλη, είδε σε όραμα μια υψηλή κλίμακα και την άνοδο των αγγέλων, και αλείφει μια στήλη μυστικώς, ίσως για να προτυπώσει τον λίθο που χρίστηκε για χάρη μας, και δίνει σε κάποιον τόπο την ονομασία «Είδος Θεού» προς τιμήν εκείνου που εμφανίστηκε. Επιπλέον, παλεύει με τον Θεό σαν να ήταν άνθρωπος —όποια κι αν είναι τελικά αυτή η πάλη του Θεού με τον άνθρωπο, ή ίσως η αναμέτρηση της ανθρώπινης αρετής με τον Θεό— και φέρει πάνω στο σώμα του τα σύμβολα της πάλης, τα οποία υποδεικνύουν την ήττα της κτιστής φύσης. Έτσι, ως έπαθλο της ευσέβειάς του λαμβάνει την αλλαγή της προσηγορίας του, μετονομαζόμενος από Ιακώβ σε Ισραήλ, αυτό το μεγάλο και τίμιο όνομα. Ωστόσο, ούτε ο ίδιος ούτε κανείς άλλος εκ μέρους του μέχρι σήμερα, από τις δώδεκα φυλές των οποίων υπήρξε πατέρας, δεν καυχήθηκε για τούτο: ότι δηλαδή χώρεσε στον νου του ολόκληρη τη φύση ή τη θέα του Θεού.

Διότι ο θαυμάσιος αυτός άνδρας, έχοντας θέσει ως μέλημα σε όλη του τη ζωή να αποκτήσει την τέλεια αρετή, αγωνίστηκε να συγκεντρώσει μόνος του όλα τα προτερήματα. Αφού μιμήθηκε ως ιερέας τη θεάρεστη προσφορά του Άβελ, του πρώτου ανάμεσα στους δικαίους, δεν προσέφερε στον Κύριο θύματα από κοπάδια ούτε λίπος, αλλά αναίμακτη θυσία, τη λογική λατρεία, η οποία προσφερόταν ως ολοκαύτωμα μέσα από την καθαρότητα του βίου του. Αναμετρήθηκε μαζί του σε τέτοιο βαθμό, με τη διαφορά όμως ότι δεν δολοφονήθηκε από τον πονηρό φονιά, αλλά, διαφεύγοντας από τις παγίδες του μισάνθρωπου δαίμονα, σώθηκε, και μετέστη προς την ατελεύτητη ζωή, όπως εκείνος, αποδεικνυόμενος ανώτερος της επιβουλής. Ζηλώνοντας δε την ελπίδα του Ενώχ, δεν επικαλέστηκε μόνο αυτός το όνομα του Κυρίου του Θεού, αλλά δίδαξε και άλλους να το επικαλούνται μαζί του. Ως άλλος Ενώχ, δεν επεδίωξε την παράδοξη μετάθεση από τη γη προς τον παράδεισο, αλλά τη μετάβαση από την υλική προσκόλληση προς το πνεύμα.

Υιούς του Θεού αποκάλεσε η Γραφή πρώτους τους απογόνους του Ενώς, ο οποίος πρώτος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου. Αυτός ήταν γιος του Σηθ, του οποίου το γένος διαχωριζόταν από το καταραμένο γένος του Κάιν και ζούσαν με σωφροσύνη, και εξαιτίας τους διατηρούνταν ακόμη τότε ο κόσμος, έως ότου, όπως έχει γραφτεί, αφού είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων, δηλαδή αυτές από το γένος του Κάιν, ότι ήταν ωραίες, και αφού νικήθηκαν από το πορνικό κάλλος, πήραν γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν και έμαθαν τα έργα τους, και πληθύνθηκε η κακία πάνω στη γη και ήρθε ο κατακλυσμός, και τους αφάνισε όλους· και αν τότε ο Νώε και οι γιοι του Νώε δεν βρίσκονταν να ζουν με σωφροσύνη πάνω στη γη (πράγμα φανερό, διότι ο καθένας ήταν άνδρας μίας γυναίκας, με την οποία και εισήλθε στην κιβωτό), δεν θα είχε απομείνει καμία ρίζα και απαρχή για τη δημιουργία ενός δεύτερου κόσμου.

Αλλά και ο γιος του Αδάμ, ο Άβελ, από την αρχή αμέσως έλαβε τη μαρτυρία από τον Θεό, επειδή αποδείχθηκε ευάρεστος και ευπρόσδεκτος σε Αυτόν. Και λίγο χρόνο μετά την έκπτωσή μας, ο Ενώς άρχισε να ελπίζει επικαλούμενος τον Κύριο. Ο δε Ενώχ όχι μόνο υπήρξε ευάρεστος, αλλά και μετατέθηκε από τον Θεό, αποτελώντας σαφή απόδειξη της συμπάθειάς Του προς εμάς που σφάλαμε. Πάλι υπήρξε ροπή προς την αμαρτία και πάλι αποστροφή του Θεού ενάντια στο γένος μας, και δικαίως παραδοθήκαμε σε παγκόσμιο κατακλυσμό· και πάλι όμως η οργή δεν ήταν ασυγκέραστη, ούτε η καταδίκη ανηλεής, αλλά, αφού βρήκε τον Νώε ως δίκαιο στη γενεά του σαν μια δεύτερη ρίζα του γένους μας, ο Θεός τον φύλαξε θαυμαστά, σαν να κλάδεψε προνοητικά την ανθρώπινη φυλή που είχε αναπτυχθεί άγρια, χωρίς όμως να την αποκόψει τελείως, ούτε να την ξεριζώσει ασυμπαθώς από τα θεμέλιά της.

Και αυτός ο Ενώς ήταν γιος του Σηθ, ο οποίος, σύμφωνα με τα γραφόμενα του Μωυσή, «πρώτος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού». Βλέπετε σαφώς ότι με την ελπίδα έτυχε της θείας κλήσεως; Αφού άρχισε, λοιπόν, από τα ίδια τα παιδιά του Αδάμ η εκλογή για χάρη της μέλλουσας Μητέρας του Θεού, σύμφωνα με την πρόγνωσή Του, και αφού συνεχίστηκε μέσα από τις διάφορες γενιές, κατέβηκε μέχρι τον βασιλιά και προφήτη Δαβίδ και τους διαδόχους του σκήπτρου και του γένους του. Επειδή δε ο καιρός απαιτούσε πλέον την ολοκλήρωση αυτής της θείας εκλογής, ο Ιωακείμ και η Άννα, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, επιλέχθηκαν από τον Θεό, καθώς, αν και ήταν άτεκνοι, συζούσαν με σωφροσύνη και ήταν ανώτεροι στην αρετή από όλους όσους ανήγαγαν την ευγένεια της καταγωγής και του ήθους τους στον Δαβίδ. Σε αυτούς, οι οποίοι με άσκηση και προσευχή ζητούσαν από τον Θεό τη λύση της ατεκνίας τους και υπόσχονταν να αφιερώσουν στον Θεό από βρέφος αυτό που θα γεννιόταν από αυτούς, δίνεται η υπόσχεση και χαρίζεται από τον ίδιο τον Θεό ως παιδί η νυν Θεομήτωρ, έτσι ώστε από γονείς με πολλές αρετές να κυοφορηθεί το πανάρετο παιδί και από εξαιρετικά σώφρονες η πάναγνη, και για να λάβει η σωφροσύνη, αφού ενώθηκε με την προσευχή και την άσκηση, ως καρπό το να γίνει γεννήτρια της παρθενίας, και μάλιστα μιας παρθενίας που γέννησε με σάρκα, χωρίς φθορά, Εκείνον που γεννήθηκε προ των αιώνων ως προς τη θεότητα από παρθένο Πατέρα.

Αλλά ο μεν Σηθ δεν ανέστησε τον Άβελ, διότι ήταν τύπος της αναστάσεως· ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανέστησε τον Αδάμ, διότι αυτός είναι η αληθινή ζωή και ανάσταση των ανθρώπων, εξαιτίας της οποίας και οι απόγονοι του Σηθ, χάρη στην ελπίδα, αξιώθηκαν τη θεία υιοθεσία, ονομαζόμενοι υιοί του Θεού. Ότι δε εξαιτίας αυτής της ελπίδας ονομάζονταν υιοί του Θεού είναι φανερό από τον πρώτο που κλήθηκε και διαδέχθηκε την εκλογή. Αυτός δε ήταν ο Ενώς, ο γιος του Σηθ, ο οποίος, σύμφωνα με τα γραμμένα από τον Μωυσή, «πρώτος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου».

Βλέπετε σαφώς ότι σύμφωνα με την ελπίδα έτυχε της θείας κλήσεως; Και αν οι Εβδομήκοντα αναφέρουν «πρώτος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου», δεν διαφωνούν καθόλου με τους υπολοίπους. Διότι ο Ενώς, επειδή ζούσε θεάρεστα όσο κανείς άλλος εκείνη την εποχή, πρώτος μετά τον Σηθ έλαβε αυτή την ελπίδα από τον Θεό και την επικαλείτο και κλήθηκε σύμφωνα με αυτήν. Από τα παιδιά του Αδάμ, λοιπόν, εκλέγεται από τον Θεό ο Σηθ, γι' αυτό και σε αυτόν ο Λουκάς, καταγράφοντας τη γενεαλογία, ανάγει ολόκληρο το γένος, από το οποίο προήλθε κατά σάρκα ο Χριστός· από εκείνους δε που γεννήθηκαν από τον Σηθ εκλέχθηκε και προκρίθηκε ο Ενώς, όπως έχει ειπωθεί· και από τους απογόνους αυτού, ο Ενώχ, ο οποίος απέδειξε μέσω του εαυτού του ότι η αρετή δεν μένει χωρίς αμοιβή, ούτε ότι αυτός ο φθαρτός κόσμος αποτελεί άξιο κατοικητήριο για εκείνους που είναι ευάρεστοι στον Θεό· διότι μετατέθηκε επειδή ευαρέστησε σε Αυτόν.

Ας αποφύγουμε λοιπόν, σας παρακαλώ, την αμαρτία που μας περιβάλλει με τόσα δεινά, και ας επιλέξουμε την αρετή, ώστε και την άνωθεν εύνοια να προσελκύσουμε και την κόλαση να διαφύγουμε. «Και στον Σηθ», λέγει, «γεννήθηκε υιός· και του έδωσε το όνομα Ενώς· αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού». Δες πώς, σιγά-σιγά πλέον, εκπαιδεύονται να εναποθέτουν στις ονομασίες των νεογέννητων την απόδειξη της δικής τους ευγνωμοσύνης. Διότι και αυτός, λέγει, ο Σηθ, αφού απέκτησε υιό, του έδωσε το όνομα Ενώς. Έπειτα, θέλοντας η θεία Γραφή να μας ερμηνεύσει την προσηγορία του ονόματος, λέγει: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού».

Διότι από αυτόν, λοιπόν, πρόκειται να κάνει την αρχή της γενεαλογίας ο μακάριος προφήτης, παραλείποντας τη μνήμη του Κάιν και όσων γεννήθηκαν από αυτόν μέχρι τον Λάμεχ. Και επειδή τα πρωτεία που του είχαν χαριστεί από τη φύση (εννοώ τα δικαιώματα του πρωτοτόκου) τα διέφθειρε με την κακία της προαιρέσεώς του, διαγράφεται από τον κατάλογο και ο ίδιος και οι απόγονοί του. Ο Σηθ, αντίθετα, αυτό που δεν κατείχε από τη φύση, το αξιώνεται εξαιτίας της αγαθής διαθέσεως της προαιρέσεώς του, και σε αυτόν μεταβιβάζονται πλέον τα της πρωτοτοκίας, έστω και αν όχι λόγω της φύσεως, αλλά λόγω της γνώμης της προαιρέσεως, και όσοι γεννιούνται από αυτόν αξιώνονται να συμπεριληφθούν στη γενεαλογία. Και όπως αυτός ονομάστηκε Ενώς, επειδή επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου του Θεού, έτσι πλέον και όσοι κατάγονται από αυτό το γένος αξιώνονται την ίδια προσωνυμία. Γι' αυτό και ο μακάριος αυτός προφήτης, αφού σταμάτησε εδώ τη διήγηση, κάνει πάλι μια νέα αρχή.

Σας διδάξαμε προηγουμένως ότι είναι συνήθεια της Γραφής να ονομάζει και τους ανθρώπους υιούς Θεού. Επειδή λοιπόν αυτοί κατάγονταν από τον Σηθ, και από εκείνον που γεννήθηκε από αυτόν και ονομάστηκε Ενώς (διότι αυτός, λέει, ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού), από εκείνον λοιπόν και έπειτα όσοι γεννιούνταν ονομάζονταν υιοί Θεού από τη θεία Γραφή, επειδή μιμούνταν μέχρι τότε την αρετή των προγόνων τους. Υιούς δε των ανθρώπων ονόμασε αυτούς που γεννήθηκαν πριν από τον Σηθ, δηλαδή αυτούς που προέρχονταν από τον Κάιν και όσους κατάγονταν από εκείνον. Διότι, λέει, όταν άρχισαν οι άνθρωποι να πληθαίνουν πάνω στη γη και τους γεννήθηκαν θυγατέρες, είδαν οι υιοί του Θεού (οι απόγονοι του Σηθ και του Ενώς) τις θυγατέρες των ανθρώπων (εκείνες που γεννήθηκαν από αυτούς, για τις οποίες είπε: «Και θυγατέρες γεννήθηκαν σε αυτούς») ότι ήταν ωραίες. Πρόσεξε πώς με αυτή τη φράση μάς φανέρωσε όλη την ασέλγειά τους. Διότι δεν όρμησαν σε αυτή την πράξη από επιθυμία τεκνοποιίας, αλλά από ακράτεια ηδονής. Διότι, λέει, αφού είδαν τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες. Η επιθυμία της ομορφιάς τούς οδήγησε σε αυτόν τον όλεθρο, και το κάλλος της όψης έγινε η αιτία της πορνείας και της ασέλγειάς τους. Και δεν περιορίστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: Και πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες επέλεξαν.

Χριστέ μου, αυτό το φοβερό κακό εξολόθρευσέ το Εσύ με τα δικά Σου φάρμακα. Όπως ο Ενώς, κατοικώντας στην ελπίδα σαν σε οχυρωμένη πόλη, επικαλείτο το όνομα του Θεού, έτσι και εσύ, ψυχή, αν την διαφυλάξεις, θα παραμείνεις αλώβητη από τους λογισμούς της πικρίας και της λύπης.

Επειδή δε ο Κάιν έγινε απόβλητος από τον Θεό, καθώς και οι απόγονοί του, και επειδή η Γραφή δεν ανέχεται να λέει πολλά γι' αυτόν, στρέφεται να μιλήσει για τον Αδάμ: «Γνώρισε δε ο Αδάμ», λέει, «την Εύα τη γυναίκα του, και γέννησε» σύμφωνα με την εικόνα του και τη μορφή του, δηλαδή, όμοιο σε όλα ως προς τα χαρακτηριστικά του, «και του έδωσε το όνομα Σηθ. Και είπε η Εύα: "Διότι ο Θεός μού ανέστησε άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν". Και στον Σηθ γεννήθηκε υιός, και του έδωσε το όνομα Ενώς. Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού».

Το όνομα Νώε ερμηνεύεται ως ανάπαυση από εκείνους που γνωρίζουν καλά, και πολύ εύλογα. Διότι και τον Θεό ανέπαυσε με τη δικαιοσύνη του, και αφού διέφυγε την πανώλεθρη επιδρομή των υδάτων, ανέπαυσε, σύμφωνα με το όνομά του, τον εαυτό του και τους οικείους του. «Και ήταν», λέει, «ο Νώε πεντακοσίων ετών και γέννησε τρεις υιούς». Όντας δίκαιος και εγκρατής, δεν γέννησε στην περίοδο τόσων χρόνων πολλούς υιούς και θυγατέρες, όπως εκείνοι πριν από αυτόν, αλλά μόνο τρεις υιούς, «τον Σημ, τον Χαμ, τον Ιάφεθ». «Όταν δε οι άνθρωποι πληθύνθηκαν, πολλές θυγατέρες γεννήθηκαν σε αυτούς πάνω στη γη». Είδαν οι υιοί του Θεού, όχι του εκ φύσεως Θεού, αλλά του απογόνου του Αδάμ, ο οποίος ήταν υιός του Σηθ, του οποίου το όνομα ήταν Ενώς, ο οποίος ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού, και γι' αυτό ακριβώς αλλά και για την ευπρέπεια και την επιδεξιότητά του, οι τότε άνθρωποι τον αποκαλούσαν θεό. Αυτού λοιπόν του θεού οι υιοί, βλέποντας τις θυγατέρες των ανθρώπων από το γένος του αποκηρυγμένου Κάιν ότι είναι όμορφες (κάθε ομορφιά που χωρίζει από τον Θεό ας είναι ανάθεμα), «πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες όσες διάλεξαν».

Ποιους έχει ονομάσει «υιούς του Θεού» ο Μωυσής; Όσοι υπέθεσαν ότι εννοεί τους αγγέλους παραλογίζονται. Υιούς του Θεού ονόμασε εδώ αυτούς που κατάγονται από τον Σηθ. Διότι η Γραφή, αφού ανέφερε πώς γεννήθηκε ο Ενώς από τον Σηθ, πρόσθεσε: «αυτός ήλπισε να επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου του Θεού». Ο Ακύλας, πάλι, αναφέρει: «τότε έγινε η αρχή της επίκλησης του ονόματος του Κυρίου». Υπονοεί δε ότι λόγω της ευσέβειάς του, αυτός πρώτος αξιώθηκε τη θεία προσωνυμία και ονομάστηκε θεός από τους συγγενείς του, γι' αυτό και οι απόγονοί του ονομάζονταν υιοί του Θεού· εξού και ο Κύριος λέει μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Εγώ είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου» και «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και ανάμεσα τους θα κρίνει θεούς». Με αυτόν τον τρόπο ονομάζει τους άρχοντες· διότι πράγματι προσθέτει αμέσως: «Έως πότε θα κρίνετε άδικα και θα προσωποληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών;» και τα εξής. Και σε πολλά σημεία της Γραφής θα βρεις να ονομάζονται θεοί εκείνοι που ξεχωρίζουν από τους πολλούς ανθρώπους.