Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
7 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Κάϊν· ἵνα τί περίλυπος ἐγένου, καὶ ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου;Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–7 από 7
Καὶ ἐλυπήθη Κάϊν λίαν, καὶ συνέπεσεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Καὶ εἶπεν ὁ θεὸς πρὸς Κάϊν· Ἱνατί περίλυπος ἐγένου, καὶ ἱνατί συνέπεσεν τὸ πρόσωπόν σου; Οὐκ, ἐὰν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες;
Και λυπήθηκε πάρα πολύ ο Κάιν, και σκυθρώπασε το πρόσωπό του. Και είπε ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος, και γιατί σκυθρώπασε το πρόσωπό σου; Μήπως, αν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν μοιράσεις ορθά, δεν αμάρτησες;
Λεπτομέρειες
ὅτι γὰρ διαβολικῆς ἀπάτης καὶ φθόνου γέγονεν ἔργον ἡ ἐν Ἀδὰμ παράβασις, καὶ ὁ δι᾽ αὐτῆς ἐπιπηδήσας θάνατος, καὶ αὕτη μὲν ἡ τοῦ πράγματος διδάξει φύσις, σαφηνιεῖ δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ τοῦ πανσόφου Σολομῶντος λόγιον ἔχον ὡδί “Ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησε· ”φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον.” ἐν τούτοις μὲν τὰ ἐκείνου σαφῶς· δεύτερος δὲ ὁ Κάϊν ἡμῖν εἰσίτω καὶ ἑστάτω λοιπόν. ἦν μὲν γὰρ πρωτότοκος ἐξ Ἀδὰμ γηπόνος τὸ ἐπιτήδευμα, δεύτερος ἐπ᾽ αὐτῷ γέγονεν Ἄβελ, ἀλλ᾽ ἦν προβάτων ποιμήν. ἐπειδὴ δὲ προσάγειν αὐτοὺς θυσίαν τῷ Θεῷ νόμος ἐκάλει φυσικὸς, ἀδιδάκτως ἐντιθεὶς τὴν τοῦ δημιουργήσαντος γνῶσιν· ἐνέσπαρται γὰρ καὶ ἐντέθειται τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ πάντα τὰ ἀγαθά· προσεκόμιζε μὲν ὁ “Κάϊν ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς,” καθὰ γέγραπται, ἀλλὰ “καὶ Ἄβελ ἤνεγκεν ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων ”τῶν προβάτων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν. καὶ ἐπεῖδεν “ὁ Θεὸς ἐπὶ Ἄβελ καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ· ἐπὶ δὲ Κάϊν ”καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχε. καὶ ἐλύπησε τὸν “Κάϊν λίαν καὶ συνέπεσε τῷ προσώπῳ. καὶ εἶπε Κύριος ὁ ”Θεὸς τῷ Κάϊν Ἵνα τί περίλυπος ἐγένου, καὶ ἵνα τί συνέ- “πεσε τὸ πρόσωπόν σου; οὐκ ἐὰν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ”ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες; ἡσύχασον.” εἶτα πρὸς τὸν Ἄβελ “Πρὸς σὲ ἡ ἀποστροφὴ αὐτοῦ, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ.”
Διότι το ότι η παράβαση του Αδάμ, και ο θάνατος που επιτέθηκε μέσω αυτής, υπήρξε έργο διαβολικής απάτης και φθόνου, αυτό θα το διδάξει και η ίδια η φύση του πράγματος, αλλά θα το αποσαφηνίσει εξίσου και το λόγιο του πάνσοφου Σολομώντα που έχει ως εξής: «Ο Θεός δεν έκανε τον θάνατο· αλλά από τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Σε αυτά λοιπόν φαίνονται σαφώς τα δικά του· ας εισέλθει και ας σταθεί ενώπιόν μας ως δεύτερος πλέον ο Κάιν. Διότι αυτός ήταν ο πρωτότοκος του Αδάμ και γεωργός στο επάγγελμα, δεύτερος μετά από αυτόν γεννήθηκε ο Άβελ, ο οποίος όμως ήταν ποιμένας προβάτων. Επειδή δε, ο φυσικός νόμος τους καλούσε να προσφέρουν θυσία στον Θεό, ενθέτοντας χωρίς διδασκαλία τη γνώση του Δημιουργού· διότι έχουν σπαρθεί και εντεθεί στη φύση από τον Θεό όλα τα αγαθά· ο μεν Κάιν προσέφερε «από τους καρπούς της γης», καθώς έχει γραφτεί, αλλά «και ο Άβελ προσέφερε από τα πρωτότοκα των προβάτων και από το λίπος τους». Και επέβλεψε «ο Θεός στον Άβελ και στα δώρα του· στον Κάιν όμως και στις θυσίες του δεν έδωσε προσοχή». Και «έγινε ο Κάιν περίλυπος πάρα πολύ και κατσούφιασε το πρόσωπό του. Και είπε Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος και γιατί κατσούφιασε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθή διαίρεση, δεν αμάρτησες; Ησύχασε». Έπειτα λέει προς τον Άβελ: «Προς εσένα θα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις».
Λεπτομέρειες
Γέγραπται τοίνυν ἐν τῇ Γενέσει· «Ἀδὰμ δὲ ἔγνω Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν, καὶ εἶπεν· Ἐκτησάμην ἅνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ προσέθετο τεκεῖν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν Ἄβελ. Καὶ ἐγένετο Ἄβελ ποιμὴν προβάτων. Κάϊν δὲ ἦν ἐργαζόμενος τὴν γῆν. Καὶ ἐγένετο μεθ᾽ ἡμέρας, ἤνεγκε Κάϊν ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς θυσίαν τῷ Κυρίῳ, καὶ Ἄβελ ἤνεγκε καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ Θεὸς ἐπὶ Ἄβελ, καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ ἐπὶ δὲ Κάϊν καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχε. Καὶ ἐλύπησε τὸν Κάϊν λίαν, καὶ συνέπεσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Κάϊν· Ἱνατί περίλυπος ἐγένου, καὶ ἱνατί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; Οὐκ ἐὰν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες; ἡσύχασον, πρὸς σὲ ἡ ἐπιστροφὴ αὐτοῦ, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ.» Καὶ μετ᾽ ὀλίγα· «Καὶ εἶπε Κάϊν πρὸς Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ· Διέλθωμεν δὴ εἰς τὸ πεδίον. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐν τῷ πεδίῳ, καὶ ἀνέστη Κάϊν ἐπὶ Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτόν. Καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς πρὸς Κάϊν· Ποῦ ἔστιν Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου; Ὁ δὲ εἶπεν· Οὐ γινώσκω· μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ μού εἰμι ἐγώ; Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Τί ἐποίησας; Φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελφοῦ σου βοᾷ πρός με ἐκ τῆς γῆς.
Έχει γραφτεί, λοιπόν, στη Γένεση: «Ο Αδάμ γνώρισε την Εύα, τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Κάιν, και είπε: Απέκτησα άνθρωπο με τη βοήθεια του Θεού, και κατόπιν γέννησε και τον αδελφό του, τον Άβελ. Και ο Άβελ έγινε ποιμένας προβάτων. Ο δε Κάιν εργαζόταν τη γη. Και συνέβη μετά από κάποιες ημέρες, να προσφέρει ο Κάιν από τους καρπούς της γης θυσία στον Κύριο, και ο Άβελ πρόσφερε και αυτός από τα πρωτότοκα των προβάτων του και από τα λίπη τους. Και κοίταξε με εύνοια ο Θεός τον Άβελ και τα δώρα του, ενώ τον Κάιν και τις θυσίες του δεν τα πρόσεξε. Και ο Κάιν λυπήθηκε πάρα πολύ, και το πρόσωπό του σκοτείνιασε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθά τη διανομή, δεν αμάρτησες; Ησύχασε, σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις.» Και λίγο πιο κάτω: «Και είπε ο Κάιν προς τον Άβελ τον αδελφό του: Ας βγούμε στην πεδιάδα. Και ενώ βρίσκονταν στην πεδιάδα, επιτέθηκε ο Κάιν στον Άβελ τον αδελφό του, και τον σκότωσε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος απάντησε: Δεν γνωρίζω. Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.»
Λεπτομέρειες
Τεκμήριον δέ· καὶ γὰρ οὐκ ἂν δυναίμην παραδραμεῖν τὸ συμβὰν θαῦμα, σφόδρα τε ὂν μνήμης ἄξιον, καὶ πολλοὺς παιδεῦσαι τῶν ἀσεβῶν δυνάμενον. ΚΕʹ. Ἔκαμνον μὲν τοῖς μάρτυσιν, ὅπερ εἶπον, ἀμφότεροι, καὶ ἀντεφιλοτιμοῦντο λαμπρῶς ἀλλήλοις, καὶ χειρὶ πολλῇ καὶ δαπάνῃ τὸν οἶκον ἐγείροντες· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐκ τῆς αὐτῆς προαιρέσεως, οὐδὲ εἰς ὅμοιον πέρας προέβαινεν ἀμφοτέροις ὁ πόνος· τοῦ μὲν γὰρ τὸ ἔργον ἠνύετο, καὶ κατὰ λόγον ἐχώρει, τοῦ πρεσβυτέρου λέγω τῶν ἀδελφῶν, οἷα τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπίδοσιν ἑτοίμως προσιεμένου, κατὰ τὴν Ἄβελ θυσίαν, ὀρθῶς καὶ προσενεχθεῖσαν καὶ διαιρεθεῖσαν· καὶ ἦν ὥσπερ πρωτοτόκου τις καθιέρωσις ἡ ἐπίδοσις· τοῦ δὲ, φεῦ τῆς ἐντεῦθεν ἤδη τῶν ἀσεβῶν ἀτιμίας τὰ ἐκεῖθεν μαρτυρομένης, καὶ μικροῖς μηνύμασι τὰ μεγάλα προκηρυττούσης, ὥσπερ τὴν Κάϊν θυσίαν ὁ τῶν μαρτύρων Θεὸς ἀπεπέμπετο.
Απόδειξη τούτου είναι το εξής· διότι δεν θα μπορούσα να παραβλέψω το θαύμα που συνέβη, το οποίο είναι εξαιρετικά άξιο μνήμης και ικανό να παραδειγματίσει πολλούς από τους ασεβείς. Κοπίαζαν, λοιπόν, και οι δύο για τους μάρτυρες, όπως ακριβώς είπα, και συναγωνίζονταν λαμπρά ο ένας τον άλλον, ανεγείροντας τον ναό με άφθονα εργατικά χέρια και πολλά έξοδα. Επειδή όμως δεν ενεργούσαν με την ίδια προαίρεση, ο κόπος τους δεν κατέληγε στο ίδιο αποτέλεσμα και για τους δύο. Διότι το έργο του ενός, εννοώ του μεγαλύτερου από τους αδελφούς, ολοκληρωνόταν και προχωρούσε κανονικά, καθώς ο Θεός δεχόταν πρόθυμα την προσφορά του, όπως τη θυσία του Άβελ, η οποία προσφέρθηκε και διαχωρίστηκε ορθά· και η προσφορά αυτή ήταν σαν μια καθιέρωση πρωτοτόκου. Του άλλου, όμως —αλίμονο στην ατιμία των ασεβών, η οποία ήδη από αυτήν τη ζωή μαρτυρεί την καταδίκη τους στην άλλη, και με μικρά σημάδια προαναγγέλλει τα μεγάλα—, ο Θεός των μαρτύρων απέρριπτε την προσφορά, όπως ακριβώς τη θυσία του Κάιν.
Λεπτομέρειες
ϛʹ. Καὶ ἵνα τοῦτο μάθῃς ἀκριβῶς, καὶ ἴδῃς ἄφατον μέγεθος φιλανθρωπίας, σκόπει ἐκ τῶν νῦν γινομένων τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ τὴν ὑπερβολὴν, καὶ τῆς ἀνεξικακίας τὸ μέγεθος. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν ἀμέτρως αὐτὸν λυπηθέντα, καὶ, ὡς εἰπεῖν, μέλλοντα καταβαπτίζεσθαι ὑπὸ τῶν τῆς λύπης κυμάτων, οὐ περιορᾷ, ἀλλ᾽ ἣν ἐπεδείξατο φιλανθρωπίαν περὶ τὸν τούτου πατέρα, ἀφορμὰς αὐτῷ διδοὺς ἀπολογίας, καὶ παῤῥησίας αὐτῷ θύραν ἀνοίγων καὶ λέγων, Ποῦ εἶ; μετὰ τὸ χαλεπὸν ἐκεῖνο παράπτωμα, τὴν αὐτὴν καὶ νῦν ἐπιδείκνυται περὶ τὸν οὕτως ἀγνώμονα γεγονότα, καὶ ὡσανεὶ μέλλοντα κατὰ κρημνῶν φέρεσθαι, χεῖρα ὀρέγων, καὶ πρόφασιν παρασχεῖν βουλόμενος τοῦ διορθώσασθαι τὸ πλημμέλημα, φησὶ πρὸς αὐτόν· Ἵνα τί περίλυπος ἐγένου; καὶ ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; Οὐκ, ἂν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες;
6. Και για να το μάθεις αυτό με ακρίβεια και να δεις το ανέκφραστο μέγεθος της φιλανθρωπίας Του, παρατήρησε από όσα συμβαίνουν τώρα την υπερβολή της αγαθότητάς Του και το μέγεθος της ανεξικακίας Του. Διότι, επειδή τον είδε να έχει λυπηθεί υπέρμετρα και, τρόπον τινά, να κινδυνεύει να καταποντιστεί από τα κύματα της λύπης, δεν τον παραβλέπει, αλλά τη φιλανθρωπία που επέδειξε προς τον πατέρα του, δίνοντάς του αφορμές για απολογία και ανοίγοντάς του τη θύρα της παρρησίας λέγοντας το «Πού είσαι;» μετά από εκείνο το βαρύ παράπτωμα, την ίδια ακριβώς επιδεικνύει και τώρα προς αυτόν που φάνηκε τόσο αγνώμων. Και σαν να επρόκειτο αυτός να κατακρημνιστεί, του απλώνει το χέρι, και επιθυμώντας να του δώσει την ευκαιρία να διορθώσει το σφάλμα του, του λέει: «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί σκυθρώπασε το πρόσωπό σου; Μήπως, εάν προσέφερες μεν ορθά, αλλά δεν διαχώρισες ορθά, δεν αμάρτησες;»
Λεπτομέρειες
Ἡσύχασον. Πρὸς σὲ ἡ ἀποστροφὴ αὐτοῦ, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ. Σκόπει μοι, ἀγαπητὲ, συγκατάβασιν κηδεμονίας ἄφατον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν αὐτὸν πολιορκούμενον, ὡς εἰπεῖν, ὑπὸ τοῦ τῆς βασκανίας πάθους, ὅρα πῶς τὴν οἰκείαν ἀγαθότητα μιμούμενος κατάλληλα αὐτῷ τὰ φάρμακα ἐπιτίθησιν, ὥστε ταχέως αὐτὸν ἀνιμήσασθαι, καὶ μὴ ὑποβρύχιον γενέσθαι. Ἵνα τί περίλυπος ἐγένου; καὶ ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; Τίνος ἕνεκεν, φησὶ, τοσαύτῃ λύπῃ κατεσχέθης, ὡς καὶ διὰ τοῦ προσώπου δεικνύναι τῆς ἀθυμίας τὸ μέγεθος; Ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; διὰ τί οὕτω σου ἥψατο τὸ γεγενημένον; τίνος ἕνεκεν οὐκ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ συνεῖδες τὸ δέον; Μὴ γὰρ ἀνθρώπῳ προσέφερες παραλογισθῆναι δυναμένῳ; οὐκ ᾔδεις ὅτι οὐχὶ τῶν προσαγομένων ἐδεόμην, ἀλλὰ τῆς τῶν προσαγόντων ὑγιοῦς γνώμης; Ἵνα τί περίλυπος ἐγένου; καὶ ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; Οὐκ, ἂν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες;
Ησύχασε. Σε εσένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις. Παρατήρησε, αγαπητέ, την άφατη συγκατάβαση της θείας πρόνοιας. Διότι, επειδή τον είδε να πολιορκείται, τρόπον τινά, από το πάθος του φθόνου, δες πώς, ενεργώντας σύμφωνα με την οικεία Του αγαθότητα, του εφαρμόζει τα κατάλληλα φάρμακα, ώστε να τον ανασύρει γρήγορα και να μην καταποντιστεί. «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου;» Για ποιο λόγο, λέει, κυριεύθηκες από τόση λύπη, ώστε να φανερώνεις και μέσω του προσώπου το μέγεθος της αθυμίας σου; «Γιατί έπεσε το πρόσωπό σου;» Γιατί σε πείραξε τόσο πολύ αυτό που συνέβη; Για ποιο λόγο δεν αντιλήφθηκες από μόνος σου το πρέπον; Μήπως έκανες την προσφορά σε άνθρωπο, ο οποίος μπορεί να εξαπατηθεί; Δεν γνώριζες ότι δεν είχα ανάγκη από τα προσφερόμενα δώρα, αλλά από την υγιή προαίρεση εκείνων που τα προσφέρουν; «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν ξεχωρίσεις το δώρο ορθά, δεν αμάρτησες;»
Λεπτομέρειες
Ἐκεῖθεν ἐπλήγης, ὅτι οὐκ ἤκουσάς μου. Ὁρᾷς φίλου τὰ ῥήματα μᾶλλον, ἢ Δεσπότου; φίλου καταφρονουμένου, καὶ οὐδὲ οὕτως ἀφισταμένου; Μιμησώμεθα τοίνυν αὐτὸν, καὶ ὅταν ἐπιτιμῶμεν, ταύτην τηρῶμεν τὴν ἐπιείκειαν. Καὶ γὰρ καὶ τῇ γυναικὶ μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἡμερότητος ἐπιπλήττει· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐπίπληξις, ἀλλὰ νουθεσία καὶ διόρθωσις τὰ λεγόμενα ἦν, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἀσφάλεια. Διὰ δὴ τοῦτο πρὸς τὸν ὄφιν οὐδέν φησιν· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τῶν κακῶν ἀρχιτέκτων, καὶ οὐκ εἶχεν ἐφ᾽ ἕτερον μεταθεῖναι τὴν αἰτίαν· διὸ καὶ σφοδρῶς αὐτὸν ἐκόλαζε. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν κοινωνῆσαι ποιεῖ τῆς ἀρᾶς. Εἰ δὲ ἐξέβαλε παραδείσου, καὶ κατεδίκασε πόνῳ, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα προσκυνεῖν αὐτὸν καὶ θαυμάζειν χρή. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς ῥᾳθυμίαν ἐξήγαγεν ἡ τρυφὴ, περικόπτει τὴν εὐφροσύνην, λύπην ἐπιτειχίζων τῇ ῥᾳθυμίᾳ, ἵνα πρὸς τὴν ἀγάπην ἐπανέλθωμεν τὴν αὐτοῦ. Τί δὲ ἐπὶ τοῦ Κάϊν; οὐ τῷ αὐτῷ κέχρηται τῆς ἡμερότητος τρόπῳ; Καὶ γὰρ παρ᾽ ἐκείνου πάλιν ὑβρισθεὶς, οὐκ ἀνθυβρίζει, ἀλλὰ παρακαλεῖ καί φησιν· Ἵνα τί συνέπεσε τὸ πρόσωπόν σου; Καίτοι γε τὸ γενόμενον συγγνώμης ἐστέρηται πάσης· καὶ δείκνυσιν ὁ νεώτερος ἀδελφός.
«Από εκεί πληγώθηκες, επειδή δεν με άκουσες». Βλέπεις ότι αυτά είναι λόγια φίλου μάλλον, παρά Δεσπότου; Φίλου που καταφρονείται, και ούτε έτσι δεν απομακρύνεται; Ας τον μιμηθούμε λοιπόν, και όταν επιπλήττουμε, ας τηρούμε αυτήν την επιείκεια. Διότι και στη γυναίκα με την ίδια πάλι ημερότητα απευθύνει την επίπληξη· μάλλον δε δεν ήταν ούτε καν επίπληξη τα λεγόμενα, αλλά νουθεσία και διόρθωση, και ασφάλεια για το μέλλον. Γι' αυτό ακριβώς δεν λέει τίποτα προς τον όφι· διότι αυτός ήταν ο αρχιτέκτονας των κακών, και δεν είχε σε άλλον να μεταθέσει την αιτία· γι' αυτό και τον τιμώρησε σφοδρά. Και δεν σταματά εδώ, αλλά κάνει και τη γη να συμμετάσχει στην κατάρα. Αν δε εξέβαλε από τον παράδεισο, και καταδίκασε σε πόνο, γι' αυτό μάλιστα πρέπει να τον προσκυνούμε και να τον θαυμάζουμε. Επειδή δηλαδή η τρυφή οδήγησε στη ραθυμία, περικόπτει την ευφροσύνη, υψώνοντας ως τείχος τη λύπη απέναντι στη ραθυμία, για να επανέλθουμε στην αγάπη Του. Τι έπραξε δε στην περίπτωση του Κάιν; Δεν χρησιμοποίησε τον ίδιο τρόπο ημερότητας; Διότι, αν και εξυβρίστηκε πάλι από εκείνον, δεν ανταποδίδει την ύβρη, αλλά τον παρακαλεί και λέει: «Γιατί σκυθρώπιασε το πρόσωπό σου;». Καίτοι βέβαια αυτό που συνέβη στερείται κάθε συγγνώμης· και αυτό το αποδεικνύει ο νεότερος αδελφός.
Λεπτομέρειες