Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 47:9

Τέτοιος ακριβώς όντας ο Αβραάμ έλεγε: «Εγώ είμαι πάροικος». Αλλά και ο Ισαάκ: «Παροίκησε», λέει, «στη γη των Φιλισταίων πολλές ημέρες». Είπε και ο Ιακώβ: «Οι ημέρες των ετών μου που παροικώ είναι εκατόν τριάντα έτη». Και ο Μωυσής έλεγε: «Είμαι πάροικος σε ξένη γη». Βουνό δε ονομάζει τον ουρανό, αναζητώντας τον ισάγγελο άνδρα, αυτόν που μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς». Σε αυτόν που ρωτά, λέει ο Δεσπότης: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος». ...Αναζητώντας λοιπόν ο προφήτης τον ισάγγελο άνδρα, αυτόν που μπορεί να λέει: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς», ρωτούσε. Προς τον οποίο αποκρίνεται ο Δεσπότης: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη».

Οι ημέρες των ετών μας ανέρχονται σε εβδομήντα έτη. Αυτά προσομοιάζουν με τα λόγια του πατριάρχη Ιακώβ: Οι ημέρες μου υπήρξαν λίγες και δύσκολες και δεν έφθασαν τις ημέρες των πατέρων μου. Υπάρχουν βεβαίως και εκείνοι οι οποίοι ζουν περισσότερο χρόνο από τον προαναφερθέντα· αλλά αυτό συμβαίνει σε λίγους. Εδώ όμως διδάσκει τον κοινό κανόνα και εκείνο που ισχύει για τους περισσότερους.

Και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Οι ημέρες της ζωής μου είναι λίγες και πονηρές». Και πάλι: «Όλες τις ημέρες της ζωής μου». Ώστε, αυτά που τώρα έχουν παραδοθεί με μορφή ιστορίας, αποτελούν νομοθεσία για τα όσα ακολουθούν. «Και έγινε εσπέρα, και έγινε πρωί, ημέρα μία». Για ποιον λόγο δεν είπε «πρώτη», αλλά «μία»; Καίτοι θα ήταν πιο λογικό, εκείνος που επρόκειτο να παραθέσει στη συνέχεια δεύτερη και τρίτη και τέταρτη ημέρα, να ονομάσει «πρώτη» αυτήν που αποτελεί την αρχή των επομένων. Αλλά την ονόμασε «μία», είτε για να καθορίσει το μέτρο της ημέρας και της νύχτας και να ενώσει τον χρόνο του ημερονυκτίου, με την έννοια ότι οι είκοσι τέσσερις ώρες συμπληρώνουν το διάστημα μίας ημέρας, όπου μαζί με την ημέρα εξυπακούεται βεβαίως και η νύχτα. Ώστε, ακόμη και αν κατά τις ηλιακές τροπές συμβαίνει η μία από τις δύο να υπερτερεί, εντούτοις τα διαστήματα και των δύο να περικλείονται οπωσδήποτε στον καθορισμένο χρόνο· σαν να έλεγε δηλαδή, ότι το μέτρο των είκοσι τέσσερων ωρών αποτελεί το διάστημα μίας ημέρας. Ή, ότι η αποκατάσταση του ουρανού από το ίδιο σημείο πάλι στο ίδιο συντελείται σε μία ημέρα. Ώστε, όσες φορές η εσπέρα και το πρωί καταλαμβάνουν τον κόσμο κατά την περιφορά του ήλιου, ο κύκλος αυτός να μην εκπληρώνεται σε περισσότερο χρόνο, αλλά στο διάστημα μίας ημέρας.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι με μία φωνή απορρίπτει πολλές ημέρες, όσες χρησιμοποιούν το ίδιο όνομα, και σχεδόν όλες τις επίσημες εορτές του νόμου. Απορρίπτοντας, λοιπόν, αυτές, ποια αποδέχεται; Αυτήν για την οποία έχει ειπωθεί: Τη μεγάλη ημέρα του Κυρίου, την οποία δεν θα δημιουργήσει αυτός ο αισθητός ήλιος, αλλά θα την καταφωτίσει η ανατολή του Ήλιου της δικαιοσύνης· η οποία θα είναι μία και διηνεκής, χωρίς να έχει νύχτα να τη διαδέχεται, αλλά θα συμπαρεκτείνεται σε ολόκληρη την αιωνιότητα. Αληθινά, λοιπόν, και κυριολεκτικά μεγάλη είναι η ημέρα εκείνη. —Ο δε σωματικός Ιουδαίος αναζητά τη μεγάλη ημέρα ανάμεσα σε αυτές, για τις οποίες ο μακάριος Ιακώβ αποφάνθηκε ότι είναι μικρές και πονηρές.

Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Εάν κάποιος επιθυμεί, λέει, ζωή, δεν εννοεί αυτήν την κοινή που ζουν και τα άλογα ζώα, αλλά την όντως ζωή που δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Διότι τώρα, λέει, πεθαίνετε, και η ζωή μας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν δε φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί Του μέσα σε δόξα. Επομένως, και η όντως ζωή είναι ο Χριστός, και η δική μας διαγωγή εν Αυτώ είναι η αληθινή ζωή. Παρομοίως δε, άλλες είναι οι αγαθές ημέρες, τις οποίες ως υπόσχεση προβάλλει ο Προφήτης. Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Διότι οι ημέρες αυτού του αιώνα είναι πονηρές, επειδή και αυτός ο αιώνας, ο οποίος αποτελεί το μέτρο του κόσμου (για τον οποίο έχει ειπωθεί ότι «όλος ο κόσμος κείτεται εν τω πονηρώ»), εξομοιώνεται με τη φύση του κόσμου τον οποίο καταμετρά. Και μέρη αυτού του χρόνου είναι αυτές οι ημέρες. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Αλλά και ο Ιακώβ λέει: «Οι ημέρες των ετών μου είναι λίγες και πονηρές». Επομένως, τώρα δεν βρισκόμαστε στη ζωή, αλλά στον θάνατο.

Εισήγαγε δε και τον πατέρα του ενώπιον του Φαραώ. Και είπε ο Φαραώ στον Ιακώβ: Πόσα είναι τα έτη των ημερών της ζωής σου; Επειδή είδε τον γέροντα να βρίσκεται σε βαθύτατο γήρας, τον ρωτά για τον αριθμό των ετών του. Και λέει ο Ιακώβ: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Πρόσεξε πώς καθένας από τους δικαίους είχε αυτήν ακριβώς τη διάθεση, διανύοντας τον παρόντα βίο σαν να βρίσκεται σε ξένη χώρα. Διότι θα ακούσεις και τον Δαβίδ αργότερα να λέει: Διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος· και αυτός λέει: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε για αυτούς τους δικαίους, ότι ομολογούσαν πως είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Οι ημέρες, λέει, των ετών της ζωής μου κατά τις οποίες ζω ως πάροικος, τα εκατόν τριάντα έτη, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα, και δεν έφτασαν τις ημέρες των ετών της ζωής των πατέρων μου. Οι ημέρες κατά τις οποίες έζησα ως πάροικος, λέει, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα. Υπαινίσσεται εδώ τα έτη της δουλείας την οποία υπέμεινε κοντά στον Λάβαν, εξαιτίας της φυγής στην οποία οδηγήθηκε λόγω του αδελφού του· έπειτα, μετά την επιστροφή του από εκεί, το πένθος που βίωσε για τόσο πολύ χρόνο εξαιτίας του θανάτου του Ιωσήφ, καθώς και τις άλλες ενδιάμεσες ταλαιπωρίες. Διότι πόσο μεγάλο φόβο νομίζεις ότι αισθάνθηκε, όταν, εξαιτίας της αδελφής τους, ο Συμεών και ο Λευί εξολόθρευσαν αύτανδρη μια ολόκληρη πόλη, και συνέλαβαν αιχμαλώτους όλους τους κατοίκους της Συχέμ;

Διότι και τότε έλεγε, δείχνοντας την αγωνία στην οποία είχε περιέλθει: «Με καταστήσατε μισητό, ώστε να είμαι απεχθής στους κατοίκους της γης. Εγώ, από την άλλη, είμαι ολιγάριθμος. Και εάν συγκεντρωθούν εναντίον μου, θα με κατακόψουν και θα εξολοθρευθώ και εγώ και ο οίκος μου». Γι’ αυτό λέει: «Λίγες και κακές είναι οι ημέρες των ετών της ζωής μου». Και εγκατέστησε ο Ιωσήφ τον πατέρα του και τους αδελφούς του, και τους παραχώρησε ιδιοκτησία στη γη της Αιγύπτου, στην καλύτερη γη, στη γη Ραμεσσή, όπως ακριβώς διέταξε ο Φαραώ. Και χορηγούσε ο Ιωσήφ σιτάρι με το μέτρο στον πατέρα του και στους αδελφούς του και σε ολόκληρο τον οίκο του πατέρα του, ανάλογα με τον αριθμό των προσώπων. Αυτό ήταν που έλεγε στους αδελφούς του, ότι: «Με απέστειλε ο Θεός πριν από εσάς, ώστε να διασωθεί για εσάς υπόλειμμα επάνω στη γη» και ότι: «Για να σας διατηρήσει στη ζωή με εξαπέστειλε ο Θεός πριν από εσάς». Τους χορηγούσε σιτάρι, λέει, ανάλογα με τον αριθμό των προσώπων.

αʹ. «Πολλοί», λέει, «προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». Άραγε γνώριζαν όλα τα μελλοντικά οι δίκαιοι; Και βέβαια. Διότι, κι αν ακόμη εξαιτίας της ασθένειας εκείνων που δεν μπορούσαν να τον δεχθούν δεν αποκαλυπτόταν ο Υιός, σε εκείνους όμως που έλαμπαν στην αρετή εύλογα αποκαλυπτόταν. Αυτό ακριβώς λέει και τώρα ο Παύλος, ότι δηλαδή γνώριζαν τα μελλοντικά, δηλαδή την ανάσταση του Χριστού. Είτε λοιπόν εννοεί αυτό, είτε λέγοντας «με πίστη για τα μελλοντικά», δεν μιλάει για τον μελλοντικό αιώνα, αλλά για όσα επρόκειτο να συμβούν αργότερα εδώ. Διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, πώς ένας άνθρωπος που κατοικούσε σε ξένη γη θα μπορούσε να δώσει τέτοιες ευλογίες; Και πώς, πάλι, κληρονόμησε την ευλογία, και όμως δεν την έλαβε; Βλέπεις ότι αυτό που είπα για τον Αβραάμ και τον Ιακώβ μπορεί να ειπωθεί και εδώ, ότι δηλαδή δεν απόλαυσε ο ίδιος την ευλογία, αλλά τα αγαθά των ευλογιών πέρασαν στους απογόνους, ενώ ο ίδιος πέτυχε τα μελλοντικά; Διότι βρίσκουμε ότι ο αδελφός του τα απόλαυσε περισσότερο. Επειδή ο ένας πέρασε όλο τον χρόνο της ζωής του σε δουλεία, σε υπηρεσία, σε κινδύνους, σε επιβουλές, σε απάτες και σε φόβους, και όταν ρωτήθηκε από τον Φαραώ είπε: «Λίγες και κακές υπήρξαν οι ημέρες της ζωής μου»· ο άλλος όμως ζούσε με μεγάλη άνεση και εξουσία, και μετέπειτα του υπήρξε και φοβερός.

Διότι δεν είναι αναγκαίο να απαριθμήσουμε όλους τους πειρασμούς του, είναι όμως εύλογο να παραθέσουμε τη μαρτυρία που και ο ίδιος έδωσε συνομιλώντας με τον Φαραώ: «Λίγες και γεμάτες δεινά είναι οι ημέρες μου, και δεν έφθασαν τις ημέρες των πατέρων μου». Αλλά να αναφέρω τον Ιωσήφ; Ή τον Μωυσή; Ή τον Ιησού του Ναυή; Ή τον Δαβίδ; Ή τον Σαμουήλ; Ή τον Ηλία; Ή τον Δανιήλ; Ή μήπως όλους τους προφήτες; Θα διαπιστώσεις ότι όλοι αυτοί αναδείχθηκαν λαμπροί μέσα από τις θλίψεις. Πες μου, λοιπόν, εσύ επιθυμείς να γίνεις λαμπρός μέσα από την άνεση και την τρυφή; Αλλά δεν θα μπορούσες. Να αναφέρω μήπως τους αποστόλους; Αλλά και αυτοί ξεπέρασαν τους πάντες στα βάσανα. Και γιατί τα λέω αυτά; Αφού και ο Χριστός αυτό λέει: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη»· και πάλι: «Εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί».

Και αυτό είναι έργο της οικονομίας του Θεού, το να μην εξολοθρεύει αμέσως τους αμαρτωλούς, αλλά να τους δίνει προθεσμία μετανοίας, ώστε το καλό να μην είναι καταναγκαστικό για τους ανθρώπους. 5,4a «Μακριά να βρεθούν», λέει, «οι γιοι τους από τη σωτηρία», 4b «και ας καταπατηθούν στις θύρες των κατωτέρων τους». Δηλαδή: σκορπίστηκαν, πετάχτηκαν έξω. 5,4b «Και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους ελευθερώσει». 5,5a «Διότι όσα εκείνοι θέρισαν, θα τα φάνε οι δίκαιοι», 5b «και οι ίδιοι δεν θα γλιτώσουν από τις συμφορές», 5c «και ας απορροφηθεί η ισχύς τους». Δηλαδή: ας εξαντληθεί η δύναμή τους. Συγχρόνως αυτά είναι λόγια ανθρώπου που επαίρεται. 5,6a «Διότι ο κόπος δεν πρόκειται να βγει από τη γη», 6b «ούτε ο πόνος θα βλαστήσει από τα όρη». «Διότι αυτή η βαρυθυμία», λέει, «υπάρχει μέσα στους ανθρώπους.» Πρόσεξε πώς πάλι βιάζεται να δείξει ότι τα λεγόμενα είναι φυσικά, ώστε να μην μπορεί κανείς να επικρίνει τον λόγο. «Διότι τέτοια είναι η φύση των ανθρώπων», λέει· «επειδή η γη δεν τρέφει τίποτα πιο αξιολύπητο ούτε πιο δυστυχισμένο από τον άνθρωπο.» Δηλαδή: δεν πρέπει να απορούμε ούτε να παραξενευόμαστε. Γι' αυτόν τον σκοπό έχουμε έρθει στη ζωή, για να κοπιάζουμε και να ταλαιπωρούμαστε. Αυτό λέει και ο προφήτης: «και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος», και πάλι ο Ιακώβ: «λίγες και γεμάτες πόνο είναι οι ημέρες μου». 5,7a «Αλλά ο άνθρωπος», λέει, «γεννιέται μέσα στον κόπο.» «Είναι φυσικό το πράγμα», λέει, «είναι αδύνατον να διαφύγει κανείς τη δυστυχία.»

Και για να μην τα απαριθμούμε όλα και μακρηγορούμε, άκουσε τι λέει για ολόκληρη τη ζωή του: «Λίγες και θλιβερές είναι οι ημέρες μου, και δεν έφτασαν τις ημέρες των πατέρων μου». Καίτοι ποιος, βλέποντας τον υιό του να κάθεται σε βασιλικό θρόνο και να απολαμβάνει τόσο μεγάλη δόξα, δεν θα λησμονούσε τις παρελθούσες συμφορές; Αλλά όμως εκείνος ήταν τόσο καταπονημένος, ώστε ούτε σε τόσο μεγάλη ευημερία δεν λησμόνησε τα δεινά που του είχαν συμβεί. Και τι να πούμε για τον Δαβίδ; Πόσες τραγωδίες υπέμεινε; Δεν διακηρύττει και αυτός τα ίδια, λέγοντας: «Οι ημέρες των ετών μας είναι εβδομήντα έτη· εάν δε υπάρχει ευρωστία, ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος αυτών είναι κόπος και πόνος»; Και τι να πούμε για τον Ιερεμία; Δεν καταράται και αυτός την ημέρα της γεννήσεώς του εξαιτίας των αλλεπάλληλων δεινών; Και τι να πούμε για τον Μωυσή; Δεν λέει και αυτός απηυδισμένος: «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου συμπεριφερθείς με αυτόν τον τρόπο»; Ο δε Ηλίας, η ουρανομήκης ψυχή, αυτός που έκλεισε τον ουρανό, μήπως μετά τα πολλά θαύματα δεν εξακολουθούσε να θρηνεί προς τον Θεό λέγοντας: «Πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι καλύτερος από τους πατέρες μου»; Και τι χρειάζεται να τα εξετάζουμε ένα προς ένα;

ια΄. Τέτοιος μάς έχει αποδειχθεί αυτός που φαινόταν να είναι πιο ευτυχής από πολλούς. Τον δε βίο του Ιακώβ, αρκεί να τον καταδείξει, ακόμη και χωρίς άλλη εξέταση, η ίδια η ομολογία του Ιακώβ· διότι, όταν συνομιλούσε τότε με τον Φαραώ, έλεγε: «Λίγες και κακές είναι οι ημέρες μου, και δεν έφτασαν τις ημέρες των πατέρων μου»· δηλαδή, έζησα ζωή και συντομότερη και πιο βασανισμένη. Αλλά και χωρίς την ομολογία αυτή, οι συμφορές του είναι τόσο ολοφάνερες, ώστε σχεδόν κανείς να μην τις αγνοεί. Διότι ο μεν παππούς του, αν και επιχείρησε μακρινή αποδημία, την έκανε με την προσταγή του Θεού, πράγμα που του προσέφερε τη μεγαλύτερη παρηγοριά· αυτός όμως έφυγε μακριά για να γλιτώσει από τον αδελφό του που τον επιβουλευόταν και ήθελε να τον σκοτώσει. Και εκείνος μεν ουδέποτε παραπονέθηκε για την εξασφάλιση των αναγκαίων· αυτός όμως θεωρούσε ικανοποιητικό και ευκταίο το να έχει επάρκεια έστω σε ρούχα και ψωμί. Αφού δε διασώθηκε και απαλλάχθηκε από τα δεινά της οδοιπορίας και έφτασε στους συγγενείς του, αναγκαζόταν να δουλεύει ως υπηρέτης, αυτός που είχε ανατραφεί με τόση αφθονία. Γνωρίζεις βέβαια ότι παντού η δουλεία είναι πικρή· όταν όμως κάποιος αναγκάζεται να υπομένει τη ζωή των δούλων ανάμεσα σε ομότιμούς του, και μάλιστα χωρίς να έχει ποτέ του σχετική εμπειρία, αλλά έχοντας περάσει ολόκληρη την πρώτη του ηλικία μέσα σε ελευθερία και τρυφή, τότε το δεινό γίνεται αφόρητο. Κι όμως, αυτός τα υπέμεινε όλα γενναία.

Είμαι σήμερα ογδόντα ετών· μήπως μπορώ να διακρίνω ανάμεσα στο καλό και στο κακό; Μήπως θα γευτεί ο δούλος σου όσα θα φάει ή όσα θα πιει; Ή μήπως θα ακούσω πλέον φωνή από άνδρες ή γυναίκες τραγουδιστές; Και γιατί να γίνει ο δούλος σου βάρος στον κύριό μου τον βασιλιά; Αλλά γιατί πρέπει να βγάζουμε συμπεράσματα για αυτά από άλλους, ενώ μπορούμε να ακούσουμε τον ίδιο τον άνθρωπο που τα υπέφερε; Διότι, αφού είδε τον γιο του, όταν ρωτήθηκε από τον Φαραώ για τη ζωή του, λέει: «Λίγες και κακές είναι οι ημέρες μου, και δεν έφθασαν τις ημέρες των πατέρων μου»· τόσο ζωηρή διατηρούσε πάντοτε μέσα στην ψυχή του τη μνήμη των όσων του είχαν συμβεί.

Διότι ο μεν έλεγε: «Μικρές και γεμάτες κακά είναι οι ημέρες μου»· αυτός δε: «Οι ημέρες των ετών μας είναι εβδομήντα έτη», δηλαδή όλων των ανθρώπων, «και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος». Ι'. Αλλά αυτά μεν, όπως ακριβώς είπα, τα αφήνω σε εσένα να τα μελετήσεις με κάθε ακρίβεια και με την ησυχία σου. Εγώ δε θα προχωρήσω στους υπόλοιπους προφήτες, οι οποίοι, αν και πουθενά δεν μας άφησαν καταγεγραμμένο τον βίο τους, επειδή όμως περιέπεσαν σε τόση μεγάλη στενοχώρια εξαιτίας της υπερβολής των δεινών που τους κατείχαν, νομίζω ότι και από έναν μόνο λόγο θα μπορέσω να αποδείξω ότι ολόκληρος ο βίος τους ήταν γεμάτος οδύνη. Και πρώτον μεν, αυτό που ήταν κοινό σε όλους τους, περνούσαν ολόκληρο τον βίο τους βασανιζόμενοι, μαστιζόμενοι, πριονιζόμενοι, λιθοβολούμενοι, φυλακιζόμενοι, πεθαίνοντας με σφαγή από μαχαίρι, περιφερόμενοι με προβιές προβάτων και με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι. Έπειτα από αυτά, είχαν και μία άλλη προσθήκη αθυμίας, βαρύτερη από την προηγούμενη: το να βλέπουν να αυξάνεται η κακία εκείνων που τους προξενούσαν αυτά τα δεινά, γεγονός για το οποίο πληγώνονταν περισσότερο από ό,τι για τις δικές τους θλίψεις. Και ο μεν έλεγε: «Κατάρα και ψέμα, και κλοπή και μοιχεία και φόνος έχουν εξαπλωθεί στη γη, και αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· φανερώνοντας σε εμάς το αδίστακτο, το πολύπλοκο και την αφθονία της κακίας.

Και πάλι του ιδίου Λεοντίου: Επειδή και ο Αβραάμ προσκύνησε τους ασεβείς ανθρώπους που του πώλησαν τον τάφο και έκαμψε το γόνυ στη γη, αλλά δεν τους προσκύνησε ως θεούς· και πάλι ο Ιακώβ ευλόγησε τον Φαραώ, ο οποίος ήταν ασεβής και ειδωλολάτρης, αλλά δεν τον ευλόγησε ως θεό· και πάλι, έπεσε και προσκύνησε τον Ησαύ, αλλά δεν τον προσκύνησε ως θεό.

Αν όμως με κατηγορείς λέγοντας ότι προσκυνώ το ξύλο του σταυρού ως Θεό, γιατί δεν κατηγορείς τον Ιακώβ που προσκύνησε στο άκρο της ράβδου του Ιωσήφ; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι δεν προσκύνησε τιμώντας το ξύλο, αλλά μέσω του ξύλου προσκύνησε τον Ιωσήφ, όπως ακριβώς κι εμείς μέσω του σταυρού προσκυνούμε τον Χριστό. Επειδή και ο Αβραάμ προσκύνησε και έκλινε το γόνυ στη γη ενώπιον των ασεβών ανδρών που του πούλησαν τον τάφο, αλλά δεν τους προσκύνησε ως θεούς. Και πάλι ο Ιακώβ ευλόγησε τον Φαραώ, αν και ήταν ασεβής και ειδωλολάτρης, καθώς και τον Ησαύ επτά φορές, αλλά όχι ως θεό. Δες πόσους ασπασμούς και πόσες προσκυνήσεις σου απέδειξα, που μαρτυρούνται στις Γραφές αλλά είναι και φυσικές, οι οποίες δεν επιδέχονται κατηγορία. Εμένα όμως, όταν με δεις να προσκυνώ την εικόνα του Χριστού ή της πανάγνου Μητέρας Του ή κάποιου αγίου, αμέσως αγανακτείς, βλασφημείς, οπισθοχωρείς και με αποκαλείς ειδωλολάτρη, και δεν αισχύνεσαι, δεν φρίττεις και δεν ερυθριάζεις, βλέποντάς με καθημερινά σε όλη την οικουμένη να καταλύω ναούς ειδώλων και να ανεγείρω ναούς μαρτύρων. Αν προσκυνούσα τα είδωλα, γιατί τιμώ τους μάρτυρες που κατέστρεψαν τα είδωλα; Αν πάλι δοξάζω τα ξύλα, όπως ισχυρίζεσαι, πώς τιμώ τους αγίους που κατέκαψαν τα ξύλινα ξόανα των δαιμόνων; Και αν δοξάζω τους λίθους, πώς δοξάζω τους αποστόλους που συνέτριψαν τα λίθινα είδωλα;

Α. Η επιφανειακή ανάγνωση των Γραφών συνηθίζει να αποσπά τη διάνοια προς μια επιπόλαιη και χωρίς κόπο κατανόηση των γεγραμμένων. Εμείς, όμως, έχοντας ακούσει τον σοφό Σολομώντα που λέει: «τα αυτιά των σοφών αναζητούν το νόημα», δηλαδή δεν παρασύρονται απλώς από τον ήχο της λέξης, αλλά ανιχνεύουν το βαθύτερο νόημα των λεγομένων, πριν από όλα θα εξετάσουμε την ερμηνεία των ρητών της Γραφής, καθώς αυτή χαρίζει περισσότερο την ωφέλεια σε όσους ασχολούνται με τη μελέτη τους, και έπειτα θα προχωρήσουμε στη διερεύνηση των αποριών που τέθηκαν. Ονομάζουμε, λοιπόν, πλήρεις ημερών, όχι αυτούς που έζησαν μια ζωή πολλών ημερών και μακροχρόνιο βίο, αλλά αυτούς που έλαμψαν μέσα στην τελειότητα της θεοσέβειας με τρόπο ταιριαστό στη γενεά τους, και που η απόδειξη των καρπών της αρετής που τους αναλογεί δεν υπήρξε ατελής και φθαρμένη από τον άνεμο, αλλά παρουσίασαν πλήρη και ανθηρή τη σοδειά από τη σπορά του θείου λόγου. Διότι, με οποιαδήποτε άλλη έννοια, δεν θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι ανταποκρίνονται σε αυτό εκείνοι για τους οποίους δόθηκε αυτή η μαρτυρία. Άραγε θα αποκαλέσουμε πλήρη ημερών τον Αβραάμ, για τον οποίο ειπώθηκε: «εσύ όμως θα αναχωρήσεις προς τους πατέρες σου, φτάνοντας σε καλά γηρατειά»; Ή το παιδί του, τον Ισαάκ, ή κάποιον άλλον παρόμοιο; Διότι για τον Ιακώβ τι χρειάζεται και να λέμε, από τη στιγμή που ο ίδιος χαρακτήρισε τις δικές του ημέρες λίγες και γεμάτες κόπο;